PDA

View Full Version : dunyadiki ....uiyghurlar....uyghurlar..uygurlar...



Unregistered
18-07-06, 18:13
PERU HINDIYANLIRI VE UYGHURLAR

Peru – Latin Amerikisida Portagaliye sumurgisidiki bir dolet.
Sumurgining bashlanghuch noktisi 18.esirning axirliri.
Peru'ning esli igiliri bolsa Hindiyanlar (yeni Peru Hindiyanliri).
18.esirning axirliridin 20.esirning 70.yiligha qeder,
Hindiyanlar "Aqlar" teripidin aval olturuldi, xor koruldi, mal-
dunyasi bulang-talang qilindi. Andin, "azat
qilish", "mediniyetleshturush", "ichish", "teriqi qildurush"
ve "ikki ayrilalmasliq" (Hindiyanlar Aqlardin, Aqlar Hindiyanlardin
ayrilalmasliq)'qa oxhsighan siyasi oyunlar bilen
Hindiyanlarni "uxlitish"qa urundi.
Azat qilish – Hindiyanlarni mehkum etti.
Medinileshturush – Hindiyanlarning tilini, orp-adetlirini, dinini
yoq qildi.
Ichish – Hindiyanlarni yurt makanliridin surgun qildurdi.
Tereqi kildurush – Hindiyanlarning putun iqtisadi heqlirini qolidin
aldi.
Ikki ayrilalmasliq – Hindiyanlarni birbiridin ayridi ve oz millitige
bolghan hissiyatini azhizlashturdi.
200 yil artuq mebeynide, Peru Hindiyanliri asta-asta Aqlarning bir
parchisi bolushqa yuzlendi. Hetta beziliri opiratsiye qildurush
arqiliq ozini Aqlargha oxshitishqa temsheldi. Oz tilida
sozleshkenlerni "mediniyetsiz", oz orp-adetlirige ige
chiqqanlarni "qalaq" diyishke; Aqlarni "ustun mediniyet"ke, "yuksek
bilim-irpan"gha ige, ozlirini bolsa "zamanning arqisida
qalghan", "seviyesiz" dep millitini kemsitishke bashlidi. Bezi
Hindiyanlar "Hindiyan" bolushtin numus qilip, Portigal bolushqa yuz
tutqan bolsimu amma Aqlar yenila ularni bir Hindiyan dep qaridi.
Asmilasye davam qildi. Hindiyanlar aval shehirlerdin andin kent-
nahiyelerdin asta-asta Alp Taghlirining qarangghu chongqur
iteklirige surgun qilindi. Yurtlirining eng munbetlik yerlirige
Aqlar yerleshken, Hindiyanlar bolsa, soghuq, qurghaq, susiz yerlerge
mezhberi koch etturulgen idi.
1970–1980 arasida irqi kemsitish uch noxtilargha ulashti. "Peru
erzeldin bizning" dep oylighan Aqlar, milletchi hisyatlirini fashist
dunya korishige hakim qildurup, Hindiyanlargha qarshi tiximu
esebileshken halda qoral kuchi qollinish arqiliq "irqi yoqutush"qa
qarap yuzlendi.
Del bu vaqitta, Ayacucho Univirsitisining prapisori Guzman ortigha
chiqti. Alp Taghlirining itigige zhaylashqan Ayacucho shehride
Aqlargha qarshi, Guzman bashchilighida qurulghan "Aydinliq Yol"
quralliq herikiti bashlandi.
1980.yilining bashlirida bashlanghan Aydinliq Yol quralliq
herikitining bash qehrimani Guzman, zamaninda Pekin'de oqughan, Mao,
Marks'qa oxshighan kominist "dahi"lirigha heyranliq tuyghan birsidi.
Deslepki yillarda, Alp Taghlirining uzaq itekliride qoralliq
herikitini yurguzgen Aydinliq Yol'chiliri, omumen Hindiyan qiz-oghul
yashliridi. Bolupmu ali mektep oqughuchiliri kop sanni igelleytti.
Kiyinki mezgillerde, balilar (8–16 yash arisi), orta yashlilar
(erkek-ayal) ve yashlilarmu (erkek-ayal) bu heriketke qitildi.
Uzaq kent-yizilargha tuyuqsiz basturup kiretti. Aqlar bilen
yiqinlashqanlar, Aqlargha xizmet qilghanlar, Aqlargha heyranliq
tuyghanlar, oz millitini xor korgenler, Hindiyan bolghanliqidin
numus qilghanlar kichik-chong, bala-yashanghan, er-ayal dimestin
putunley olturuldi (olturulush usulimu oxshimaytti. Qilmishigha
qarap, kallisini kisish, otqa tashlap olturush, tirik komush, urup-
dumbalap olturush ve itip olturush).
Guzman'ning yitekchiligidiki bu Aydinliq Yol herikiti ikki yil
ichide Peru'ning putun uzak yiza-kentliride yiltiz tartishqa
bashlidi. Qachanki yiqin yiza-kentlerge (bu yerlerde kopunchisi
Aqlar olturatti) basturush ilip bardi, 1982'de Peru hukumiti
(Aqlarning hukumiti) putun yiza-kentlerge esker uvetti ve esli
vehshilik buning bilen bashlidi...
Eskerler, yaxshi-yaman, kichik-chong, er-ayal dimey, putun yiza-
kentlerdiki Hindiyanlarni vehshilerche olturdi. Yiza-kentlerni
putunley yiqti, koydurdi hetta Hindiyanlarning mal-varanlirinimu yoq
etti (Bir qitim eskerler 6 padichi Hindiyanni tutivaldi. Ularni
qorqutup tikuchar ayropilangha baghlap asti. Ulardin, qalghan
Hindiyanlarning qeyerge yoshurunghanliqini iqrar qilishini soridi.
Beshi zhavap bermidi, ularni tikuchardin yerge atti. Birsi bolsa
eskerlerge qalghanlarning yirini dep berdi. Kiyin unimu tikuchardin
yerge atti).
Hukumet eskerlirining bu qilmishi, Hindiyalarni qorqutush yirige,
ularning tiximu ghezibini qozghidi. Aydinliq Yol herikitining
zhengchiliri barghansiri kopuyushke bashlidi. Artuq bu heriket,
Aqlar bilen Hindiyanlar arasýdýki irqi kureshke aylanghan idi.
Hukumet, Aydinliq Yol'chilirining tiximu kuchlinip kitivatqanliqini
sizip, Ashavinkalarni (Ashavinkalar, eslide Hindiyan irqidin bolup,
zamaninda Aqlargha yiqinliq korsetkenligi uchun, ulargha alahide
muhamile korsitilgen ve kopunchisige nahiye derizhilik yerlergiche
hizmet qilalishigha ruhset qilghan) ishqa saldi. Ashavinkilardin
qurulghan esker birliki, aldinqi sepke uvetildi ve irqdashlar
birbirini qirishqa bashlidi.
Hindiyan yashliri bu davasi uchun olushke hazirdi. Hich oylinipmu
yurmestin bomba bilen birlikte hukumet eskerlirining ichige ozini
atatti...
Peru hukumiti, putun hoquqni eskerlerge berdi. Shuning bilen vehshet
tiximu evizh ilip ketti.
Epsuski, paytext Lima'gha oxshighan chong shehirlerdiki ahaliler bu
ishlardin xeviri yoqti. Hukumet, putun gizit-jornal, radyo-tv'lerni
kontrol qilghanliqi uchun, bu heqte hich bir xever birilmeytti. Taki
Aydinliq Yol'chiliri 1990 yilda Lima'gha kirgenge qeder.
Uzaq yiza-kentlerdin yiqin yize-kentlerge ve andin asta-asta
shehirlerge yonelgen Aydinliq Yol herikiti 1990'de Lima'ni
qorshavgha aldi.
Shehirlerde teror herkitini bashlighan Guzman, aldinqi sepke 10-16
yash araisidiki oghul-qiz balilarni saldi (Montaba, qiz, 8 yishida
Aydinliq Yol'chilar teripidin qachuruldi. 11 yishida birinzhi qitim
esker olturdi. Andin, eskerler uning ailisidiki bezilerni itip
olturdi bezilerni turmige solidi. Montaba: "Bu xeverni anglap,
hukumet eskerlirige bolghan ochmenligim tiximu artti. Ularni
olturush mining uchun bir oyun oynighandek bir ish idi. Esker
olturmessem yirimde turalmaydighan bolup qalghan idim...").
Shehirlerde kunsiri iship birivatqan patlashlar esnasinda, Aqlarmu
Hindiyanlarmu olushke bashlidi. Her kuni eng az 7-8 patlash bolup
turatti. Bezen yuzlerche kishi oletti. Amma hukumet, veqelerning
hich birini xeverlerde bermeytti.
Sheherlerde kunsiri iship birivatqan terorst herketliri, her ikki
terepni (Aqlarnimu ve Hindiyanlarnimu), kundilik turmushida deke-
dukuge salghan, hich kimmu hayatigha kipilge birelmeydighan ehvalgha
kelgen idi. Mesum insanlar arqa-arqidin olushke bashlighanti.
Aqlar, putun Hindiyanlarni "terorst" dep atashqa bashlidi.
Sheherlerde, hem xalighanche Hindiyanlarni tutush, soraq qilish,
urup-dumbalash, haqaret qilish, turmige xalighanche solashqa
oxshighan vehshilik tirmanmaqta idi. Hindiyanlargha Univirsitige
kirish, bir yerde ishlesh hetta mihmanxanilarda qilishmu mumkun
bolmaydighan derizhige kelgen idi.
Qizlar, hediler, kilinler hetta anilar xalighanche Aqlar (ve bezen
Ashavinkalar) teripidin basqunchiliqqa uchuratti (Albita, 19 yishida
univirsitige tizimlitish uchun bardi. Univirsitining dervazisidiki
saqchilar uni derhal tutup qarangghu bir oyge solidi ve basqunchiliq
qildi. Hamile qaldi. Hich qilmighan "zhinayet"liri uchun 20 yil
qamaq zhazasi birildi. Qizini turmide tughdi. Bugun qizi bilen
birlikte Lima'da yashimaqta). Hukumet hich birnimini anglimighan-
tuymighan qiyapetke kirivilip, astirittin kushkurtetti.
Ashavinkalargha zehirlik chikimliklerni Hindiyanlargha sitish ve
ularni naxosh halgha chushurush uchun alahide plan-proje
hazirlighanti. Zehirlik chikim chekken Hindiyanlar derhal turmige
itilatti ama zehirni satqan Ashavinkalar bolsa kochilarda qol
qoshturup yuretti.
Hukumetning Hindiyanlargha yurguzgen bu insapsiz qilmishi, aqlar
ichidiki bezi "Insan Hoquqchiliri"ni heriketke kelturdi. Insan
hoquqini qoghdughuchi teshkilatlar, hukumetke qarshi paaliyetlirini
zhanlandurushqa bashlidi. Ama uzun otmey, terorist paaliyetlerning
ishishi bilen "qoghdughuchi" supitini tigushturushke bashlidi.
Aydinliq Yol'chilirining kundin kunge iship birivatqan terorist
herketliri, Hindiyanlarnimu endishige salghanti. Deslepte Guzman'gha
bolghan hisdashliqi emdi bolsa asta-asta yoq bolushqa yuz tutqan
idi. Axir, burunqidek Hindiyanlardin yardem alalmaydighan boldi.
Hetta balilardin, yashlilardin teshkilatqa qitilidighanlar
aziyishqa, hetta teshkilattin qichishqa bashlighan idi.
Aydinliq Yol kundin kunge azhizlishishqa bashlidi. 1992'de Alberto
Fujimori (eslide Yapon millitidin), xelqqe nahayiti chong vediler
birip, Peru'ning dolet bashliqi boldi. Fujimori textke olturup uzun
otmeyla, doletni eskiri sistem bilen idare qilishqa bashlidi.
1993'de, Ashavinkalarning yardimi ve bir Hindiyan saqcha
komiserining rexberligide, Guzman Lima'da qolgha chushti.
Aydinliq Yol'chilirining bishi bosh qaldi. Gurup liderliri, liderlik
zhidilini bashlidi. Bir gurup yene bir gurupning sozini anglimas
boldi. Birbirini hukumetke ixrar qilishqa bashlidi. 6 ay ichide bu
teshkilat putunley yoq qilindi.
Fujimori ve yardemchisi Montesinos bilen birlikte esebi bir
diktatorge aylanghan idi. Teror tugidi, ama putun Hindiyanlarni
tirorist dep atidi. Yiza-kent, sheher-nahiyelerning bulung-
pushqaqlirighiche Hindiyanlarni xalighanche tutuqlidi, ten zhazasi
birildi. Boshuktiki bovaqlar hem olturulushke bashlandi.
Fujimori ve Montesinos ikkisige, Aqlar teripidin parixorluq,
qanunsuzluq shikayetliri barghansiri artishqa bashlidi. Insan hoquqi
teshkilatliri derhal heriketke kirishti ve ijtimai-zhemiyet
qozghilishi bashlidi. 2000 yilida Fujimori Yaponye'ge qichip ketti,
Montesinos qolgha ilinip muddetsiz qamaq zhazasi birildi.
2000'de xelq teripidin "Heqiqi Komisyon" ismi bilen bir teshkilat
quruldi. Komisyon, 2003'de 5000 betlik bir rapor ilan qildi.
Peru'ning achchiq ve u qeder qanliq kunlirining
esli "zhinayet"chiliri pash qilindi. Memliket ichide, hukumetlerning
Hindiyanlargha qarshi yuguzgen irqi yoqutush siyasiti, shuning bilen
birlikte bezi tashqi kuchlerning oz menpetlirige irishish uchun ilip
barghan hile mikirliri (Guzman'ning kimler teripidin qollanghanliqi)
vahakazalar raporda ochuqche ortigha qoyuldi.
2003'de putun Peru xelqining (Aqlar ve Hindiyanlar) adil bir
dimogirattik saylimi boldi. Peru'ning esli xozhayini bolghan
Hindiyan millitidin Alahandiro Talido dolet bashliqi bolup saylandi.
Bugun Peru xelqi, "aq-kara" dimestin bu memliketning kelgusi
behtiyarliqi uchun kiche-kunduz semimiyiti bilen hizmet qilmaqta.
200 yildin artuq qarangghuluq bir tarix peqetla otmushidiki achchiq
bir ders bolup kilechek nesillerge ugutilmekte.
Lima/06. 2006









Ezaliq ucun: uygurlar-subscribe@yahoogroups.com gha het iberting
Ciqip kitix ucun: uygurlar-unsubscribe@yahoogroups.com gha het iberting
UHAG Bashqurghuchisi Sizge Salam Yollaydu
<br><br><br>


Bugunki Eqilye Soz :
<br><br><br>


Ming Kirsemu Jennetke Ishek
<br>
Ishektur ishektur Beribir Ishek
Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:
http://

Unregistered
19-07-06, 10:21
buning aslisi
altundin,hal barsang mu kisaktur kisak
gar polo barsangmu tezaklar ishak









Ezaliq ucun: uygurlar-subscribe@yahoogroups.com gha het iberting
Ciqip kitix ucun: uygurlar-unsubscribe@yahoogroups.com gha het iberting
UHAG Bashqurghuchisi Sizge Salam Yollaydu
<br><br><br>


Bugunki Eqilye Soz :
<br><br><br>


Ming Kirsemu Jennetke Ishek
<br>
Ishektur ishektur Beribir Ishek
Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:
http://[/QUOTE]

Unregistered
19-07-06, 11:52
buning aslisi
altundin,hal barsang mu kisaktur kisak
gar polo barsangmu tezaklar ishak

Unregistered
20-07-06, 15:05
[--------------------------------------------------------------------------------

buningga heqkimiga qikmigandimu