PDA

View Full Version : Ozbekistandiki Uyghur Jamaiti Barghansiri Kichiklep Barmaqta



Unregistered
15-07-06, 21:51
Ozbekistandiki Uyghur Jamaiti Barghansiri Kichiklep Barmaqta

http://www.uyghur1.com/uyghur/viewtopic.php?t=3712

Unregistered
16-07-06, 14:08
http://www.uyghur1.com/uyghur/viewtopic.php?t=3712

Ozbekistandiki Uyghur Jamaiti Barghansiri Kichiklep Barmaqta
Kamil Tursun

http://www.voanews.com/uzbek/images/ap_tajik_border_150.jpg

Kanada puxrasi Hüseyin Jelil Ozbekistanda qolgha élinghandin keyin chetellerdiki Ozbek tilidiki axparat vastiliri bu mesilige alahide kongül boldi.. Ular Hüseyin jelilning Ozbekistanda qolgha élinishini chiqish qilip,Uyghurlarning siyasi teqdiri , Ozbekistandiki Uyghurlarning hayati,Ozbekistan Xitay munasivetliri,Shanghai hemkarliq teshkilatining Ottura asiyadiki Uyghur mesilisige korsetken tesiri qatarliq temlarda hever, maqale ve siyasi analizlarni élan qilmaqta. Bulardin Amerika Avazi radiyosining Ozbek tilidiki anglitishida élan qilinghan “Ozbekistandiki Uyghur Jamaiti Barghansiri Kichiklep Barmaqta”namliq siaysi analizni tilgha elip otushla kupaye qilidu. Malik Mensur teripidin yezilghan bu mulahize mundaq bashlinidu:

Ozbekistan Uyghurliri kimler ve ular bugun qandaq hayat kechürmekte? Yerlik jamaet paaliyetchilirining eytishiche, Uyghur jamaiti Ozbekistanda barghansiri kichiklep barmaqta. Asasi sevep-- maddi yoqsuzluq ve siyasi besim.


Sherqi Turkistandiki Uyghurlarning Ozbekistangha kochushi Uyghur musteqqilliq herketliri bilen Munasivetlik


Uyghurlar Ozbekistanda chegrisi ichide ezeldin yerlik xelqlerdin biri süpitide yashap kelgen.Tarixta ularni koprek Qeshqerlikler dep atashqan. Ozbekistangha Uyghurlarning toplushup kochushi 18- ve 19- esirlerge, yeni Sherqi Turkistanda Xitay mustemlikisige qarshi koreshning basturulush devirlirige toghra kelidu.
Uyghurlarning merkizi asiyagha kochushlirining yengi bosquchi 20-asirning 50-60- yillirida boldi.. Sabiq Sovit ittifaqi devride yüzbergen bu kochüsh hem Uyghur azadliq herikiti bilen baghliq dep qarilidu,deydu.
40-yillarning otturlirida Sherqi Turkistan Jumhuriyitining qurulushi bilen erkin havadin nepeslengen Eli,Tarbaghatay ve Altay xelqi 50-yillarning bashlirigha kelgende tekrar Xitayning mustemlikisige aylish bilen,siyasi hoquqliridin ayrilghanidi.Bu uch vilayettiki Uyghurlar ozlirige siyasi chiqish yoli izdesh üchün Sabiq Sovit ittipaqigha kochüsh yolini tallighanidi.50-yillarning axirliri ve 60-yillarning bashliri--siyasi mexsette kochüshning yoquri pellige yetken mezgilliri bolghanidi.


Aldinqi Esirning bashlirida Ozbekistandiki Uyghurlarning siyasi paaliyetliti janlanghan


Aptor Ozbekistandiki Uyghurlarning otmüshi bilen bügünini ozara selishturup:

Ozbekistanda Uygurlar 20- asirdin bashlap siyasi hereket elip barghan.. Tashkentte “Sherq Heqiqiti”, “Kün Chiqish Heqiqiti ” nami astida Uyghur tilida gezitler neshir qilingan, Uyghur tilida oqush, bilim elish üchün derslikler chiqirilghan. 1921 yili Tashkentte otküzülgen Uyghurlar Milliy Qurultiyida Sharqiy Türkistanliklarning hemmisini avvalgqidek Uyghurlar dep atash qarar qilinghan. Buningdin ilgiri,ularning nami Qashqerliq, Yarkentlik degenge oxshash jughrapiyelik kelip chiqish bilen atalghanidi.Bu Ozbekistandiki Uygurlarning tarixta oz milliy teqdiri üchün izchil Paliyet elip barghanliqini korsitidu.Hazirqi peytte Ozbekistanda Uyghur tilida neshir qilinivatqan kitap, gezit- zornallar yaki derslikler yoq. Uyghur jamaitining siyasiy Paaliyiti hem kozge tashlanmaydu,dep yazidu.
Tashkenttiki Uygur milliy medeniyet merkizining reisi Sultan Toxtamov Amerika avazi radiyosi Ozbekche bolimige bildurishiche, hazirqi peyttiki asasiy mesile Uyghurlar sanining kemeyishining aldini elish ve milliy rohni orghutush iken.

Balilirimizning tili Ozbekche yaki Rusche chiqivatidu. Uyghurlar zich yashaydigan jaylarda yashlerimiz tilni saqlap qalgan. Ozbeklerge bolghan mayillik hem Uyghurlar sanini kemeyishini keltürüp chiqarmaqta.1937-1938 yillardiki “ Qataghon” devirleri Uygur yetekchilerining kopining beshini yedi. Deslepte Xitaydin kelgen Uyghurlarni, keyinrek yerlik Uyghurlarni qamashlar bashlanghan. Ularning hemmisige Uyghurlar vetinini Xitaydin ayrip chiqish gunahsi qoyulghan.Shu devirde Uyghurlargha nispeten qirghinchiliq elip berilghan. Shunga hem kopchilik Uyghurlar ozlirini Ozbek dep korsitip, jenini saqlap qalghan,-deydu Sultan Toxtamov.


Ozbekistandiki Uyghurlarning Sani Eniqsiz Reqem



Malik Mensurning bildurishiche,Sultan Toxtamov hazir Ozbekistanda 50 minggha yeqin Uyghurning barlighini eytsimu,emilyette Ozbekistanda tarixta hem hazir zadi qanchilik Uyghurning yashighanliqi heqida eniq melumat yoq iken. gheyri resmiy reqem bolsa 200 ming etrapida.

Kanadada yashaydighan Uyghur ziyalisi ve siyasi paaliyetchi Ghulam ependi Ozbekistandiki Uyghurlarning sani mesilisi heqqide toxtulup:
Ozbekistanda qanchilik Uyghur barlighini hazir texmin qilish qiyin.Belkim 200 ming digen san emiliyetke biraz uyghun bolishi mumkin.Hazir u milyonlarche Uyghur alliqachan tugidi. Bu 200 mingningmu tügeshtin bashqa chiqish yoli yoq.. Belkim Sultan Toxtamovning 50 ming deginimu toghra bolishi mumkin .yeni Bu 50 ming degen san 60-yillarda qechip chiqqanlarning evladi,hazirghiche ozining Uyghurluq supetliri bek yoqulup ketmigenlerni teshkil qilsa, 200 degen san belkim Uyghur eslidin ikenliki ghuva bilidighanlar,amma bugunki kunde Uyghur tili,Uyghur mediniyiti,Uyghur orup-adetliri heqqide hechnime bilmeydighan, asasen Ozbekliship bolghanlar bolishi mumkin,-deydu.

Xitayning Ozbekistandiki Milli Kimlikini Yoqutivatqan Uyghurlarning Maaripi ve Milli Rohni Urghutushigha Yardem Berishi Gumanliq


Hazir milliy rohni urghutush terghibati, derslikler chiqirishqa oxshash herketler maddiy teminatqa berip taqilidiken.Sultan Toxtamovgha kore milliy rohni tiklesh, Uyghur tilidiki dersliklerni neshir qilish, buni yashlargha yetkuzish arqiliq Uyghurlar sanining kemiyishining aldini elish mümkin. Bu ishlarni bashlash uchun hech bolmisa deslepki meblegh kerek:

Mediniyet paaliyetlirini janlandursaq Ozbekistandiki Uyghurlarning kemiyip ketishining aldini alalaymiz.Buni qilish uchun meblegh kerek.amma shu tapta ixtisadi jehette qolimiz qisqa. Biz Shinjiangdin bu heqte telepte bolghinimiz yoq, ular hem bu heqte hech nerse demidi..Ozbekistanda Ruslar medeniyet merkizini Rossiye, Turklerni Turkiye qollap-quvvetleydu. Hazirda Ozbekistandiki Xitay elchixanisi bizge qiziqish bildurup,türlük tedbirlerge bizni teklip qilip turivatidu.Mana buni mediniy- menivi yardemning bashlinishi, dep oylaymen deydu,-Ozbekistan Uyghur mediniyet merkizining reisi.

Sultan Toxtamov bu heqte Uyghur Aptonom rayuni dairliridin umit kutidu.amma Uyghur rayunidiki Uyghurlarning oz ana tilida maarip terbiyesini cheklevatqan dairlerning Ozbekistandiki milli kimlikini yoqutivatqan Uyghurlarning maarip ve milli rohni orghitishigha yardem berishi zidiyetlik mesile..

Ghulam ependi buni qoyni borige amanet berish,dep teripleydu:

Hitay dairliri Ottura Asiyadiki Uyghurlarni tügitivetish qedimini tizlitish üchün u yerdiki Hokümetlerge besim ishlitivatidu.Alayluq, Qazaqistandiki Uyghurche gezitning taqilishi,Uyghur tetqiqat merkezlirining kichiklitilip,Uyghur mediniyet merkezlirige aylandurilishi qatarliq ishlarning hemmisi Xitayning besimi bilen bolivatidu. Xitaydin medet kütüsh qoyni borige amanet bergendek bimene ish,-deydu.

Ozbekistandiki Uyghurlargha qarighanda Qazaqistan va Qirghizistandiki Uyghurlarning siyasiy paaliyetliri xelila janliq . Sulton Toxtamovgha kora bu mesile Ozbekistandiki uyghur jamaitining ozige baghliq:

Ozbekistandiki Uyghurlar Ozbekistanning siyasetliridin razi.Bizning Shinjiang Uyghur Aptonom Rayuni ve Xitay bilen alaqilirimiz küchiyivatidu,deydu Sultan Toxtamov.

Uyghur Mediniyet Merkizining reisi Ozbekistanda 3 ay tutup turulup, Xitaygha Otkuzup berilgen Uyghur-- Huseyin Jelil veqesidin xeversiz

Yeqinda ShangXai Hemkarlik Teshkilatininng ShangXaide otküzülgen yoquri derijilik bashliqlar yighinidin keyin Qazaqistan ve Qirghizistandiki Uyghur jamaiti bundin keyin Uyghurlarga nispeten besim kuchiyishi mumkinligini tekitligenidi. Sultan Toxtamov Xitaydiki Uyghurlar mesilisige, Shanghai Hemkarliq teshkilati paaliyiti, Shuningdek yeqinda Ozbekistanda dairliri teripidin qolgha elinip, Xitaygha otkuzup berilgen Kanada puxrasi Huseyin Jelil heqqidiki mesiller heqqide toxtulup mundaq deydu:

Ozbekistan yaki bashqa qoshna dolet rehberlirining Xitaygha Uyghurlar mesilisige etivar ber diyishi Xitayning ichki ishlirige arilashqanliq bolishi mümkin ve hazir buninggha ehtiyaj yoq.

Ozbekistan Uyghur mediniyet merkizining bu reisi sozide kishilik hoquq paaliyetchisi Huseyin jelil veqesidin heversiz ikenligini bilduridu.

http://www.voanews.com/uzbek/images/husayn_jalil_150.jpg

Uyghur ziyalisi Ghulam ependi Ozbekistan Uyghur Mediniyet Merkizining reisi Sultan Toxtamovning qarashliri heqqide toxtulup mundaq deydu:

Ozbekistanning tüzümi chüshünüshlük bolghandin keyin Sultan Toxtamovning javaplirinimu chüshinishke bolidu.Omumen mustebit tüzümdiki kishiler mashinilargha aylinip qalidu.Bu mashinilarning konupkisi doletning beshida bolidu.Bu konupkini buyaqqa borisa bu mashinilarning hemmisi bu yaqqa herket qilidu.U yaqqa tolghisa hemmisi u yaqqa herket qilidu. Bu ademlerning oz aldigha oylash,oz aldigha sozlesh imkaniyiti yoq.bundaq hoquqi yoq.bundaq ehvalda aptapning chiqishigha, suning eqishigha, degen pedide javap berishke mejbur bolidu. Uning Huseyin Jelil tiragidiyesidin xeversiz qelishi külkilik…

Mulahizichilerge qarighanda bu esirning bashlirida siyasiy paaliyetliri bir mehel janlanghan Ozbekistandiki Uyghur jamaitining bugunki paaliyetsizliki, Ozbekistanhga xas bolgan veziyet - erkin fikrge nispeten besim, uchuq ashkara jemiyetning yoqlighi bilen munasivetlik iken.

Oylinish
17-07-06, 00:32
demek Uzbekistandiki Uyghur mediniyet merkizimu Xitay bilen yeqinlishishqa bashlaptude.Hey bichare uyghurlar.

Unregistered
17-07-06, 17:35
Ozbekistandiki Uyghurlar aldi bilen ozlirini azat qilishi kerek.Uyghurlar ozteqdiri heqqide oylishidighan vaqit yetip keldi.

Unregistered
23-07-06, 10:50
Oxbekistandiki Uyghurlar ozining yoqulup ketishining aldini elish kerek.

Unregistered
23-07-06, 15:08
Oxbekistandiki Uyghurlar ozining yoqulup ketishining aldini elish kerek.
undakta biz uhlaydikanmizda.........ha.......

Unregistered
24-07-06, 22:10
Kalla dese pachaq digendek gep boldimu nime?