Wang Hotan
28-12-04, 12:08
Insanparwar shundakla Teniqlikni-Arkinlikni-Barawarlikni Suyguqi Dostlar:
Mening Dadam Shandong Ulkisining Yantay Rayonida Tughulup, 1941 - yili 17 yeshida Gomindang Armiyisiga Katnashkan, 1944 - yilidiki uzgurushta Kizil Armiya Tarapka utup, Yapongha karshi urush, iqki urush wa azadlik urushni beshidin kaqurgan. 1950 - yildin etibaran iqki ulkulardiki qong shaharlardin pahisha ayallarni Gharipka yutkash, bolupmu Xinjianggha jinayatqilar, asirlar wa pahishilarni iqkiri ulkulardin koplap yutkashtin ibarat mushkul wazipini ustuga alghan. Dadam - Apam 1950 - yili gharipka (Xinjianggha) yurush kilghan yol ustuda kasam berip toy kilighan, man 1956 - yili Urumqidiki Azadlik armiyining alahida ish bashkarmisida kaspiy harbiy ailida tughulghan.
Ata - Anam, Tukkanlirim wa Hanzular meni Wang Haitian dap qakiridu. Mening Wang Hotan digan Uyghurqa - Hanzuqa arlashma ismimmu bar. Dadam, apam wa man Hanzu bolsakmu, lekin man Urumqida tughulup, Hotanda katargha ketilghaqka, ayni wakitta Hotandiki biz turuwatkan orungha yekin yarda hanzularning azlighidin hanzu maktap bolmighaqka man Uyghur Maktapta okughan. Uyghurqa toluksiz ottura maktapni tehi putturmay turupla ayni wakittiki waziyatning takkazasi bilan jamaat hawapsizlik idarisida hizmatka katnashtim. Uyghurqigha pishshik bolsammu hanzuqini yahshi bilmiganlikimdin, keyinqa hanzu tilini pishshiklap, tashkilning awatishi bilan Beijingda Universitta okudum. Ilgiri - keyin bolup jamaat hawapsizlik sakqisi, dowlat amanlik sakqisi, mahpiy arhip bshkurguqi, katip, kaspiy tarjiman, bulum bashlighi, idara bashlighi, bashkarma bashlighi, wa nazir darjilik rahbarlik orunlirida bolup 30 yil hizmat kildim. Shundakla Utkanki 48 yillik hayatimda, Xinjiangdin ibarat bipayan hamda uzguqa diyarda nurghun korkunuqluk amiliy wakalarni uz kuzum bilan kurdum, ata - anilirimdin, birga hizmat kilghanlardin, dostlirimdin, Hanzulardin, Uyghurlardin anglidim. Nurghunlighan mahpi hujjatlardin okudum. Garqa man hanzu bolsammu lekin adam - insan bolush suputum bilan turluk hata siyasatlar tupaylidin utkanki 55 yilda wayran bolghan sanaksiz Uyghurlargha, Uyghurlarning biguna tukulgan hesapsiz kanlirigha, heq ishtin heq ish yok turmilarga tashlinip wakitsiz qirip katkan sanaksiz Uyghurlargha, kiqikkina arzimas ishlar Uqunmu eziz janliridin wakitsiz ayrilghan Uyghurlargha amdilikta iqim aghriydu ! Bazida ashu biguna Uyghurlarning rohiy kunlarning birida meni bughup tashlamdikin dapmu ansirayman ! Kompartiyining 55 yildin buyan az sanlik millatlarga, bolupmu Uyghurlargha karatkan dahshatlik kirghinqilik siyasatlirining kanqilik hata bolghanlighini amdila qushunuwatkandak kiliman.
Dadam wa Apamning eytip berishiqa, ular Xuzhoudiki kismdin alahida kisim bolup tashkillinip, amdila Gongchandang armiyisi taripidin ishghal kilin`ghan Iqkiri Qong Shaharlardiki Pahishhanilardin tutulghan Pahisha ayallarni, jinayatqi ayallarni, ayal asirlarni, makansiz ayallarni Xinjianggha yutkashtin ibarat bu wazipa, ayni wakittiki yuzminglighan Xinjianggha yurush kilghan boytak Hanzularning jiddy amiliy ehtiyajini kandurush uqun bolghan. Xinjiangda Hanzularning nopusini tezdin kopaytip, hanzu halkining, bolupmu Compartiyining Xinjiangda uzun muddat put tirap turushigha kapalatlik kilish uqun, 1949 - yildin bashlap millionlighan asirlar, jinayatqilar, wa yurut - makansiz akkunlar halik azadlik armiysining pilanlik wa maksatlik tashkillishi ham toshushi bilan iqkiri ulkulardin Xinjianggha majburiy yosunda yutkulushka bashlighan. Amma bularning mutlak kop kismi boytak arkaklar bolghaqka, ularning shahsi turmushini orunlashturush, hanzu aililirini Xinjiangda barlikka kalturush uqun naqqa yuz ming ayallar jiddy yutkap kelinmisa zadila bolmaytti.
Ayallar masilisini hal kilish uqun Halik Azadlik Armiysi Markazning Jiddy shundakla mahpiy buyrukigha asasan iqkiri ulkulardiki pahishhanilardin tutulghan pahisha ayallar, turmilardiki jinayatqi ayallar, jamiyattiki yurut - makansiz akkun ayallar wa maksatlik askarlikka yengidin kobul kilinghan ayallarni Xinjianggha yutkap kelip, boytak hanzu arlar bilan juplashturup, Xinjiangning dihanqilik, ormanqilik, qarwiqilik, sanaat, kan, karhana, katnash, yol, maktap, idara, organ, soda dukanliri wa kirguzushka bolidighanliki orunlargha kirguzulup daslapki kadamda hanzu ailikliri barlikka kalturulup xinjianggha yarlashturulushka bashlighan. Ashu jiddy dolkunda, dadam pahisha ayallarni toshughuqi kizil armiyning tiransport kismining tarkiwidiki bir atratning komandani suputuda 1950 - yili yazda Xinjianggha kaptu. Apammu bir askar bolush suputuda, pahisha ayallarni toshush wazipisi bilan 1950 - yili kuzda Xinjianggha kaptu.
Iqkiridin yengidinla Xinjianggha yutkap kelin`gan hanzularning yaydighan ashlighi, olturak uyi, kiyidighan kiyimi, hattaki uzun muddatlik put dassap turudighangha yar - makani bolmighaqka, hanzularning aqliktin ulup katmay Xinjianggha yarliklishishiga sharait yaritish uqun, Kompartiya wa Kizil armiya 'Yar islahati' digandak siyasatni otturgha koyup, yarlik Uyghur katarlik millatlarning bay - pomshiklirini tamaman ulturup, ularning yar - zimin, mal - dunya, qarwa - ormanlirini hattaki kiyiwatkan kiyimlirinimu musadira kilip, aq - yalighaq koqman hanzulargha elip berish bilan bir wakitta, hanzularning hayatini koghdash wa hanzularning Xinjiangda dawamlik put tirap turushi uqun hanzulargha Dihanqilik maydanlirini kuruptu. Yar islahati harkitida az kam digandimu bir million yarlik Uyghur katarlik millatlarning bayliri, jamaat arbapliri, pomshikliri, katta soda - setikqiliri, yar - qarwa igiliri, hattaki diniy arbaplirimu mal - dunyasidin shundakla jenidin ayriliptu. Nurghuna yarlik aililar wayran - yaksan boluptu. Kizil armiya kelishtin ilgiri Gomindanggha karshi hakkaniy urushka atlan`ghan nurghun yarlik kishilarmu biguna ulturuluptu.
Yar islahati - amaliyatta yarni islahat kilish bolmastin, balki Uyghur Katarlik Sharkiy Turkistandiki yarlik haliklarning jeniniy elish, mal - dunyasini zorluk bilan tartip elish, uning badiliga hanzularni Xinjianggha makanlashturush boluptu. Yar islahati, 3 ka karshi harkat, 5 ka karshi harkat, qong sakrap ilgirlash, polat tawlash ... digandak harkatlarning hammisi amiliyatta Xinjiangdiki yarlik Uyghur katarlik millatlarning keniniy shorash, yarlik haliklarni bulap - talash, biguna yarlik haliklarning jeniniy elishnila maksat kilghan tamaman hata harkat boluptu. Mundakqa eytkanda Uyghur katarlik yarlik millatlarning nopusini azaytishni tezlitish wa hanzularning nopusuni tezdin kopaytishni mahsat kilghan inkilap boluptu.
1955 - yili Xinjiang Uyghur Aptonom Rayonini wa harkaysi Aptonom Oblast, Aptonom Nahiya shundakla Aptonom yezilarni kurushtiki mahsat hargizmu Xinjiangdiki Uyghur katarlik yarlik millatlarga uzuni - uzi idara kilish hokukini barganlik bolmastin, dal aksiqa yarlik haliklarning naqqa ming yillardin beri barlikka kalghan milliy ittipakini buzup tashlash, yarlik millatlarni bir - birsini nazarat kilidighan, bir - birsigha ishanmaydighan, shundakla bir - birsiga dushmanlik kilidighan kilip, shu arkilik yarlik millatlarning uz koli bilan uzuni ulturup tashlishigha majburlashtin ibarat tatur harkat boluptu.
Addi bir misal, Kompartiyning mahsatlik pilanlishi bilan Dihanlarning uy - ziminliri tamaman ahturulup, yiyishka boludighanliki narsilarning hammisi bir naqqa orungha toplunup, azadlik armiyning (hanzu askarlarning) Pilimot bilan besim ishlitishi arkisida, 1961 - yil Bay Nahiysida yuz bargan ashlik wakasi 80 mingdin kop Uyghurning jeniniy aldi ! Amma yuz ming tonnilighan ashlik ambargha patmay, dak yarda eghir pilimotlarning himayisida qashkangha tarturuldi, sesidi, hanzu askarlarning atlirigha boghuz boldi. Bu wakani kalturup qikarghan Kompartiya Bay nahiylik partikomning Hanzu shujisini heqkandak jazagha duqar kilmayla kalmastin, balki birla wakitta shunqa kop Uyghurni ulturup, Uyghur millitining saniniy azaytish uqun tohpa koshkanligi sawaplik biharaman - bahtiyar hayatka erishti. Hattaki bu jallat madaniyat inkilawidimu heqkandak tankit - tarbiyagha duqar bolmidi ! aksiqa Beijingdiki aramgahta hozurgha qomdi !
1950 - yidin 1965 - yilghiqa bolghan arlikta, Xinjiangdiki turluk qegra eghizliri harbiylar taripidin kop ketim ashkara wa yoshurun halda mahsatlik eqiwetildi. Shuning bilan bir wakitta yarlik Uyghur katarlik millatlar arisigha mahsatlik pitna - pasat terildi, naqqa minglighan 3 wilayat harbiy - komandanliri maksatlik kolgha elindi, ulturuldi, buning bilan Altay, Quqak, Buratala, Ghulja, Aksu, Kashkar, Kizilsu, Hotan, Urumqi, Turpan, Kumul... halki sarisama, dakka - dukka, dawalghush, korkunush iqida uzlirining kindik keni tukulgan ana makaniniy, jan - jigar kerindashlirini, ming japada tikligan igiligini, issik ailisini amalsiz tashlap, jan kayghusida arkinlik izdap qegra atlap yat qat-alliklarning ziminigha atlandi . Pursatni ghanimat bilgan, maksidiga yatkan Kompartiya darhal millionlighan aq, yalingaq, uy-makansiz hanzularni iqkiri ulkulardin yutkap kelip, bikar kalghan Uy - zimin, mal - dunya, orman - qarwa, tagh - sugha muakkal kilip orunlashturdi. Hattaki buning bilanla kalmay, yengidin iqkiridin yutkap kelin`gan sargardanlargha yarlik haliklarni dushman kilip taswirlap mahsus iqki kisimda tashwikat - tarbiya - agahlandurush elip bardi.
Madaniyat Zor Inkilabi - amaliyatta mahayattin Zhongguodiki Uyghur, Manju, Tibet, Monggol, Zhuang, Hui, Miao ..... katarlik 486 millatning (Zhongguo Kommunistlar taripidin az sanlik millatlar dap atalghan shundakla Hanzulardin tuptin parik kilidighan ) madaniyitini wayran kilish, tarihini uzgartish, haywisini yar bilan - yaksan kilish, saniniy azaytish, Kompartiyining kurstma - buyrughugha shartsiz boysundighan kilish ... maksidida elip berilghan insan ekimigha tuptin karimu - karshi bolghan inkilaptur. Ashu kan - yashlik 10 yilda Xinjiangdiki Uyghur Katarlik yarlik tabbiy millatlar uzlirining insanlik hokukidin, mal - mulkidin, madaniyitidin, tarihidin, diniy etikatidin, milly urup - aditidin shundakla millionlighan biguna adamlar isssik kenidin, eziz jenidin amalsiz manggulukka ayrildi. Buzulghan, qekilghan, iqkirigha oghurlukqa yotkap ketilghan bahasiz asara - atikalarning sani yok !
Hattaki Mao Zedonggha taziya bildurush bahanisi bilan majburiy elip berilghan taziya bildurush murasimliridimu turluk sawaplar bilan nurghun biguna adamlar jenidin ayrildi. Maslan, Korghasta malum bir hanzuning ot koyushi bilan kulupka ot ketip, taziya bildurushka majburiy yighip kelin`gan 1000 din artuk Uyghur - Kazak kulupka kapsilip, uluk otta kuyup kul boldi ! Ot koyghuqi hanzu tohpisiga layik mukapatlinip, Shanghai shahriga orunlashturuldi.
Ayallarni - balilarni ulturush aslidinla qong jinayat!
Kompartiya Zhongguoda pilanlik tighutni yolgha koydi, bu tamaman hata bir ish!
Tehimu hata bolghuni, kaysi millatning sani bak kop bolsa shu millatka qak koymay, sani az amma zimini kangri bolghan Uyghurlargha tehimu kattik qak koyush akilgha zadila sighmaydu ! Naqqa yuz ming Uyghur ana - bal utkanki yillarda pilanlik tughutning kurbani boldi ! yuz minglighan Uyghur ayallar normal salamatligidin ayrildi ! nurghun aililar pilanlik tughut sawaplik wayran - sarsan boldi ! Amma Kompartiya Uyghurning saniniy jiddy azaytish bilan bir wakitta millionlighan jinayatqilarni, wa akkunlarni iqkiri ulkulardin Xinjianggha yutkap kelip, Uyghurklarni asas kilghan Xinjiang Halkigha hesapsiz zulumlarni saldi !
1962 - yili Atom bomba Tarim Oymanlighida dahshat bilan partlidi. Shundin beri utkanki 42 yilda 300 ketimdin artuk atom sinighi, 1000 ketimdin kop hemiyalik, biologiyalik, baktiriyalik, lazerlik, zaharlik, wa kesallik payda kilghuqi haywanat koral - yarak - ok - dora - haywan sinakliri elip berildi. Tarim Oymanlighini quruldurup jaylashkan Hotan, Kashkar, Aksu, Korla, Turpan, Kumul ... wilayatliridiki har kaysi nahiya, yeza, kanit, mahalla - atratlardiki millionlighan Uyghurlar turluk mahpi wa ashkara sinaklarning un - tunsiz kurbanlirigha aylandi ! Tabbi mohit - sharait bolghandi. Pakiz iqimlik sular zaharga aylandi. Usumluklarning nasli kurudi. Haywanatlarning erki yokaldi. Turluk korkunuqluk kesallar nuwatta mushu rayonda yashawatkan Uyghurlargha hesapsiz apatlarni payda kildi ! Janubiy Xinjiangdila Amas, agar siz Ghuljini markaz kilghan kunas katarlik nahiyalrga barsingizmu bulghunushning kanqilik apat elip keliwatkanlighi uz kuzungiz bilan kurusiz !
Qeqi yulun`ghan, tirnakliri sughurup tashlan`ghan, barmakliri kesilghan, ishtka talan`ghan, electrik orundukka olturghuzulghan, put - kolluri urup sundurulghan ... dahshatlik sorak maydanida amaliyatta bolmighan ishlargha yalghandin ikrarnama elish uqun kiliniwatkan azaplardin ulup ketiwatkan Uyghur oghul - kizlirining ashu eqinishlik ahwalliri ilgiri man uqun adattiki bir hil sorak usuli bolsimu, amdilikta tanlirim shurkinidu. Man halik amanlikini sakliguqi sakqi, dowlat mahpiyitini saklighuqi sakqi ... katarlik wazipilarda bolghan 20 yilqa waktimda, nurghunlighan Uyghurni haywan kelipidin qikidighan sat - pok suzlar bilan tillighan, uz kolum bilan kattik urghan idim. Arhip bashkurghuqi bolup turghan waktimda, nurghun uyghurning arhipigha ularni karilaydighan hattaki ularning jenigha biwasta takilidighan materiallarni kirguzup, ulargha yalghan guna - jinayat artkan idim. Sakqi bashlighi bolup wazipa utawatkan wakitlirimda, barlik amallarni kollunup Uyghurlarni kattik kiyin - kistakka elishni kol astimdiki hanzulargha buyrughan idim. Nazarat darjilik amalga erishipla nurghun Uyghur yash oghul - kizlarni mahpi tutush, yoshurun olturush wa jasatlarni yokutushtin ibarat alahida hizmatni tolimu apqillik bilan wujutka qikarghan idim.
Man utkanki 30 yillik hayatimda, Kanqilik biguna Uyghurning mal - mulkiga, ailisiga, yurut - makanigha, salamatligiga, iktisadigha shundakla ularning jenigha zamin bolghanlighimni uzammu bilmayman !
Yigan paramqu ?
Alghan mukapatimqu ?
Amdilikta ashu buruhtuma Zhongguodin, arkin - barawar kapitalizim dunyasigha sapar kilip, ak tanliklarning siyasitini qushunup, kuzum eqilip, Zhongguo Kompartiysining utkanki 55 yilda, biguna Uyghurlargha karatkan turluk mahpi bashkurush kursatmilirining mahayitini, Kompartiyining Uyghurlarni yokutushka karatkan siyasitini, teroristlighini, fashistlighini wa hesapsiz guna - hataliklarni bizlarga ashkara wa yoshurun kildurghanlighini, kildurwatkanlighini qushan`ginimda uzamni koyudighan yar tapalmay keliwatiman !
Zhongguo kompartiyisi nuwatta dunyadiki ang qong jallat partiya shundakla 65 million kompartiya azasini dawamlik nadanlikta kaldurush, bir - birsiga dushmanlashturush arkilik, ularning kuqudin paydilinip, az sanlik yukuri katlamdiki jallatlarning maksidiga asasan ish tawratmakta. Man 1979 - yili 7 - ayning 1 - kuni Zhongguo kompartiyisiga aza bolup kirgan wa tolimu aktiplik bilan partiya uqun 25 yil hizmat kilghan idim.
Amdi qushansam, man halik uqun hizmat kilidighan partiyaga aza bolup kirmaptiman, aksiqa man Zhongguo kommunist partiysi dap atalghan bir top sarang - ghaljir itlarning topigha ketiliptiman ! Bu Ghaljir itlar topi, agar wakti saiiti kalsa uzlirining topidikilarni heq bir ikkilanmastin yap tashlaydikan !
Agar Kompartiya Uzi tashwik kilip keliwatkandak Toghra, Sharaplik, Uluk shundakla halikning partiyisi bolsa uzuning pukrasini ulturmasligi, uz pukralirining barawarligi, arkinligi, hurlugi, ittipaklighi, wa insanparwarlikning ang addiy ulqamliri boyuqa bashkurghan bolatti. U shundak kilmidi, amdilikta tehimu undak kilalmaydu !
Zhongguo Kompartiyisi utkanki 55 yilda Xinjiangdin ibarat bu ziminda yurguzgan siyasat, hakimiyat wa bashkurush amaliyatta terorluk, fashistlik, milliy - erkiy kirghinqilik, basmiqilik, aldamqilik, yalghanqilik, zaharhandilik, wa milly bolgunqiliktin bashka narsa amas, Halas !
Kadirlik Uyghurlar, man amdila oyghunuwatiman, amdila sarang - ghaljir itlarning gorohi bolghan zhongguo kompratiyasini qushunuwatimam. Agar iklgiri qushan`gan bolsam Uyghurlarni zadila kirghin kilmaytim, meni kaqurunglar !
Nuwatta Xinjiangdiki nurghun hanzular kompartiyining mahayitini zadila qushanmaydu. Mutlak kop sandiki Hanzularning suputi tolimu tuwan, nimining insanparwarlik, nimining kishilik hokuk, nimining milliy mehri - muhabbat ikanligini tehi qushanmaydu. Xinjianggha koqman bolup kalgan, keliwatkan Mutlak kop sandiki hanzular Uyghurlarning uzuning millitini nima dap ataydighanlighinimu bilmaydu. Ular Uyghurlarni Weizu dap ataydu, ularqa weizu yamanlikning bishariti, qunki iqki materiallar - tashwikatlar ulargha shundak ugatkan. Hanzularning kop kismi Uyghur diganning nima suz ikanliginimu qushanmaydu, dimakqimanki sizlar bilan arliship yashawatkan ashu hanzular sizlarni asasan qushanmaydu shundakla uzlirining Xinjiangda umurwayata yashaydighanlighighimu ishinalmaydu. Yashlar kelidu, beyighanlar, kerighanlar yurutugha ketidu, shundakla ular sizlarga, sizlarning yurutunglargha zadila ishanqa kilalmaydu, qunki hammila narsa haman igisiga kaytidu amasmu !
Man tehi kerip katmidim, shundak bolghan ikan sizlarning dowlitinglarning pat arida uz ihtiyaringlargha kaytishini, kompartiyining pat arida gumran bolushuni, Uyghurlarningmu, wa hanzu halkiningmu kishilik hokukning, arkinlikning, demokiratiyining nima ikanligini qushunushiga - hozurlinishigha shart - sharait yaritilishini qin konglumdin halayman !
Man Kompartiya manga ugatkan aldamqilik bilan Uyghurlardin para aldim wa idaramdinmu heli kop hiyanat kildim, shuning bilan kanadagha kadam bastim.
Parihorluk - hiyanatqilik kilmighan kompartiya azasi wa rahbiriy kadir nuwatta Zhongguoda yaramlik dowlat hizmatqisi amas .
Para elip wa hiyanat kilip andin kanadagha keqip qikkan yalghuz manla amas, utkan yili Guangdong ulkusidin 2000 mingdin artuk rahbiriy kadir hiyanat wa para badiliga uzlirining suyumluk Zhongguo kommunistik partiyisidin ayrilip, qegra atlap arkin dunyaning har kaysi jaylirigha makanlashti.
Mamilikat boyunqa bundak sharaplik yolgha kadam baskan rahbiriy kadirlarning zadi kanqilik ikanligi mandak bir nazarat darjilik kadirgha malum amas, balki naqqa on ming, yaki uningdinmu koptur ......
Meni wa mening bilmay Uyghurlargha kilghan gunahlirimni kaqurushinglarni tolimu tuwanqilik bilan sorayman !
2005 - yillik yengi yilinglargha mubarak wa arkinlik yar bolghay
Wang Haitian
Wang HOTAN
Toronto, Canada
2004 - yil 12 - ayning 27 - kuni, Dushanba.
Mening Dadam Shandong Ulkisining Yantay Rayonida Tughulup, 1941 - yili 17 yeshida Gomindang Armiyisiga Katnashkan, 1944 - yilidiki uzgurushta Kizil Armiya Tarapka utup, Yapongha karshi urush, iqki urush wa azadlik urushni beshidin kaqurgan. 1950 - yildin etibaran iqki ulkulardiki qong shaharlardin pahisha ayallarni Gharipka yutkash, bolupmu Xinjianggha jinayatqilar, asirlar wa pahishilarni iqkiri ulkulardin koplap yutkashtin ibarat mushkul wazipini ustuga alghan. Dadam - Apam 1950 - yili gharipka (Xinjianggha) yurush kilghan yol ustuda kasam berip toy kilighan, man 1956 - yili Urumqidiki Azadlik armiyining alahida ish bashkarmisida kaspiy harbiy ailida tughulghan.
Ata - Anam, Tukkanlirim wa Hanzular meni Wang Haitian dap qakiridu. Mening Wang Hotan digan Uyghurqa - Hanzuqa arlashma ismimmu bar. Dadam, apam wa man Hanzu bolsakmu, lekin man Urumqida tughulup, Hotanda katargha ketilghaqka, ayni wakitta Hotandiki biz turuwatkan orungha yekin yarda hanzularning azlighidin hanzu maktap bolmighaqka man Uyghur Maktapta okughan. Uyghurqa toluksiz ottura maktapni tehi putturmay turupla ayni wakittiki waziyatning takkazasi bilan jamaat hawapsizlik idarisida hizmatka katnashtim. Uyghurqigha pishshik bolsammu hanzuqini yahshi bilmiganlikimdin, keyinqa hanzu tilini pishshiklap, tashkilning awatishi bilan Beijingda Universitta okudum. Ilgiri - keyin bolup jamaat hawapsizlik sakqisi, dowlat amanlik sakqisi, mahpiy arhip bshkurguqi, katip, kaspiy tarjiman, bulum bashlighi, idara bashlighi, bashkarma bashlighi, wa nazir darjilik rahbarlik orunlirida bolup 30 yil hizmat kildim. Shundakla Utkanki 48 yillik hayatimda, Xinjiangdin ibarat bipayan hamda uzguqa diyarda nurghun korkunuqluk amiliy wakalarni uz kuzum bilan kurdum, ata - anilirimdin, birga hizmat kilghanlardin, dostlirimdin, Hanzulardin, Uyghurlardin anglidim. Nurghunlighan mahpi hujjatlardin okudum. Garqa man hanzu bolsammu lekin adam - insan bolush suputum bilan turluk hata siyasatlar tupaylidin utkanki 55 yilda wayran bolghan sanaksiz Uyghurlargha, Uyghurlarning biguna tukulgan hesapsiz kanlirigha, heq ishtin heq ish yok turmilarga tashlinip wakitsiz qirip katkan sanaksiz Uyghurlargha, kiqikkina arzimas ishlar Uqunmu eziz janliridin wakitsiz ayrilghan Uyghurlargha amdilikta iqim aghriydu ! Bazida ashu biguna Uyghurlarning rohiy kunlarning birida meni bughup tashlamdikin dapmu ansirayman ! Kompartiyining 55 yildin buyan az sanlik millatlarga, bolupmu Uyghurlargha karatkan dahshatlik kirghinqilik siyasatlirining kanqilik hata bolghanlighini amdila qushunuwatkandak kiliman.
Dadam wa Apamning eytip berishiqa, ular Xuzhoudiki kismdin alahida kisim bolup tashkillinip, amdila Gongchandang armiyisi taripidin ishghal kilin`ghan Iqkiri Qong Shaharlardiki Pahishhanilardin tutulghan Pahisha ayallarni, jinayatqi ayallarni, ayal asirlarni, makansiz ayallarni Xinjianggha yutkashtin ibarat bu wazipa, ayni wakittiki yuzminglighan Xinjianggha yurush kilghan boytak Hanzularning jiddy amiliy ehtiyajini kandurush uqun bolghan. Xinjiangda Hanzularning nopusini tezdin kopaytip, hanzu halkining, bolupmu Compartiyining Xinjiangda uzun muddat put tirap turushigha kapalatlik kilish uqun, 1949 - yildin bashlap millionlighan asirlar, jinayatqilar, wa yurut - makansiz akkunlar halik azadlik armiysining pilanlik wa maksatlik tashkillishi ham toshushi bilan iqkiri ulkulardin Xinjianggha majburiy yosunda yutkulushka bashlighan. Amma bularning mutlak kop kismi boytak arkaklar bolghaqka, ularning shahsi turmushini orunlashturush, hanzu aililirini Xinjiangda barlikka kalturush uqun naqqa yuz ming ayallar jiddy yutkap kelinmisa zadila bolmaytti.
Ayallar masilisini hal kilish uqun Halik Azadlik Armiysi Markazning Jiddy shundakla mahpiy buyrukigha asasan iqkiri ulkulardiki pahishhanilardin tutulghan pahisha ayallar, turmilardiki jinayatqi ayallar, jamiyattiki yurut - makansiz akkun ayallar wa maksatlik askarlikka yengidin kobul kilinghan ayallarni Xinjianggha yutkap kelip, boytak hanzu arlar bilan juplashturup, Xinjiangning dihanqilik, ormanqilik, qarwiqilik, sanaat, kan, karhana, katnash, yol, maktap, idara, organ, soda dukanliri wa kirguzushka bolidighanliki orunlargha kirguzulup daslapki kadamda hanzu ailikliri barlikka kalturulup xinjianggha yarlashturulushka bashlighan. Ashu jiddy dolkunda, dadam pahisha ayallarni toshughuqi kizil armiyning tiransport kismining tarkiwidiki bir atratning komandani suputuda 1950 - yili yazda Xinjianggha kaptu. Apammu bir askar bolush suputuda, pahisha ayallarni toshush wazipisi bilan 1950 - yili kuzda Xinjianggha kaptu.
Iqkiridin yengidinla Xinjianggha yutkap kelin`gan hanzularning yaydighan ashlighi, olturak uyi, kiyidighan kiyimi, hattaki uzun muddatlik put dassap turudighangha yar - makani bolmighaqka, hanzularning aqliktin ulup katmay Xinjianggha yarliklishishiga sharait yaritish uqun, Kompartiya wa Kizil armiya 'Yar islahati' digandak siyasatni otturgha koyup, yarlik Uyghur katarlik millatlarning bay - pomshiklirini tamaman ulturup, ularning yar - zimin, mal - dunya, qarwa - ormanlirini hattaki kiyiwatkan kiyimlirinimu musadira kilip, aq - yalighaq koqman hanzulargha elip berish bilan bir wakitta, hanzularning hayatini koghdash wa hanzularning Xinjiangda dawamlik put tirap turushi uqun hanzulargha Dihanqilik maydanlirini kuruptu. Yar islahati harkitida az kam digandimu bir million yarlik Uyghur katarlik millatlarning bayliri, jamaat arbapliri, pomshikliri, katta soda - setikqiliri, yar - qarwa igiliri, hattaki diniy arbaplirimu mal - dunyasidin shundakla jenidin ayriliptu. Nurghuna yarlik aililar wayran - yaksan boluptu. Kizil armiya kelishtin ilgiri Gomindanggha karshi hakkaniy urushka atlan`ghan nurghun yarlik kishilarmu biguna ulturuluptu.
Yar islahati - amaliyatta yarni islahat kilish bolmastin, balki Uyghur Katarlik Sharkiy Turkistandiki yarlik haliklarning jeniniy elish, mal - dunyasini zorluk bilan tartip elish, uning badiliga hanzularni Xinjianggha makanlashturush boluptu. Yar islahati, 3 ka karshi harkat, 5 ka karshi harkat, qong sakrap ilgirlash, polat tawlash ... digandak harkatlarning hammisi amiliyatta Xinjiangdiki yarlik Uyghur katarlik millatlarning keniniy shorash, yarlik haliklarni bulap - talash, biguna yarlik haliklarning jeniniy elishnila maksat kilghan tamaman hata harkat boluptu. Mundakqa eytkanda Uyghur katarlik yarlik millatlarning nopusini azaytishni tezlitish wa hanzularning nopusuni tezdin kopaytishni mahsat kilghan inkilap boluptu.
1955 - yili Xinjiang Uyghur Aptonom Rayonini wa harkaysi Aptonom Oblast, Aptonom Nahiya shundakla Aptonom yezilarni kurushtiki mahsat hargizmu Xinjiangdiki Uyghur katarlik yarlik millatlarga uzuni - uzi idara kilish hokukini barganlik bolmastin, dal aksiqa yarlik haliklarning naqqa ming yillardin beri barlikka kalghan milliy ittipakini buzup tashlash, yarlik millatlarni bir - birsini nazarat kilidighan, bir - birsigha ishanmaydighan, shundakla bir - birsiga dushmanlik kilidighan kilip, shu arkilik yarlik millatlarning uz koli bilan uzuni ulturup tashlishigha majburlashtin ibarat tatur harkat boluptu.
Addi bir misal, Kompartiyning mahsatlik pilanlishi bilan Dihanlarning uy - ziminliri tamaman ahturulup, yiyishka boludighanliki narsilarning hammisi bir naqqa orungha toplunup, azadlik armiyning (hanzu askarlarning) Pilimot bilan besim ishlitishi arkisida, 1961 - yil Bay Nahiysida yuz bargan ashlik wakasi 80 mingdin kop Uyghurning jeniniy aldi ! Amma yuz ming tonnilighan ashlik ambargha patmay, dak yarda eghir pilimotlarning himayisida qashkangha tarturuldi, sesidi, hanzu askarlarning atlirigha boghuz boldi. Bu wakani kalturup qikarghan Kompartiya Bay nahiylik partikomning Hanzu shujisini heqkandak jazagha duqar kilmayla kalmastin, balki birla wakitta shunqa kop Uyghurni ulturup, Uyghur millitining saniniy azaytish uqun tohpa koshkanligi sawaplik biharaman - bahtiyar hayatka erishti. Hattaki bu jallat madaniyat inkilawidimu heqkandak tankit - tarbiyagha duqar bolmidi ! aksiqa Beijingdiki aramgahta hozurgha qomdi !
1950 - yidin 1965 - yilghiqa bolghan arlikta, Xinjiangdiki turluk qegra eghizliri harbiylar taripidin kop ketim ashkara wa yoshurun halda mahsatlik eqiwetildi. Shuning bilan bir wakitta yarlik Uyghur katarlik millatlar arisigha mahsatlik pitna - pasat terildi, naqqa minglighan 3 wilayat harbiy - komandanliri maksatlik kolgha elindi, ulturuldi, buning bilan Altay, Quqak, Buratala, Ghulja, Aksu, Kashkar, Kizilsu, Hotan, Urumqi, Turpan, Kumul... halki sarisama, dakka - dukka, dawalghush, korkunush iqida uzlirining kindik keni tukulgan ana makaniniy, jan - jigar kerindashlirini, ming japada tikligan igiligini, issik ailisini amalsiz tashlap, jan kayghusida arkinlik izdap qegra atlap yat qat-alliklarning ziminigha atlandi . Pursatni ghanimat bilgan, maksidiga yatkan Kompartiya darhal millionlighan aq, yalingaq, uy-makansiz hanzularni iqkiri ulkulardin yutkap kelip, bikar kalghan Uy - zimin, mal - dunya, orman - qarwa, tagh - sugha muakkal kilip orunlashturdi. Hattaki buning bilanla kalmay, yengidin iqkiridin yutkap kelin`gan sargardanlargha yarlik haliklarni dushman kilip taswirlap mahsus iqki kisimda tashwikat - tarbiya - agahlandurush elip bardi.
Madaniyat Zor Inkilabi - amaliyatta mahayattin Zhongguodiki Uyghur, Manju, Tibet, Monggol, Zhuang, Hui, Miao ..... katarlik 486 millatning (Zhongguo Kommunistlar taripidin az sanlik millatlar dap atalghan shundakla Hanzulardin tuptin parik kilidighan ) madaniyitini wayran kilish, tarihini uzgartish, haywisini yar bilan - yaksan kilish, saniniy azaytish, Kompartiyining kurstma - buyrughugha shartsiz boysundighan kilish ... maksidida elip berilghan insan ekimigha tuptin karimu - karshi bolghan inkilaptur. Ashu kan - yashlik 10 yilda Xinjiangdiki Uyghur Katarlik yarlik tabbiy millatlar uzlirining insanlik hokukidin, mal - mulkidin, madaniyitidin, tarihidin, diniy etikatidin, milly urup - aditidin shundakla millionlighan biguna adamlar isssik kenidin, eziz jenidin amalsiz manggulukka ayrildi. Buzulghan, qekilghan, iqkirigha oghurlukqa yotkap ketilghan bahasiz asara - atikalarning sani yok !
Hattaki Mao Zedonggha taziya bildurush bahanisi bilan majburiy elip berilghan taziya bildurush murasimliridimu turluk sawaplar bilan nurghun biguna adamlar jenidin ayrildi. Maslan, Korghasta malum bir hanzuning ot koyushi bilan kulupka ot ketip, taziya bildurushka majburiy yighip kelin`gan 1000 din artuk Uyghur - Kazak kulupka kapsilip, uluk otta kuyup kul boldi ! Ot koyghuqi hanzu tohpisiga layik mukapatlinip, Shanghai shahriga orunlashturuldi.
Ayallarni - balilarni ulturush aslidinla qong jinayat!
Kompartiya Zhongguoda pilanlik tighutni yolgha koydi, bu tamaman hata bir ish!
Tehimu hata bolghuni, kaysi millatning sani bak kop bolsa shu millatka qak koymay, sani az amma zimini kangri bolghan Uyghurlargha tehimu kattik qak koyush akilgha zadila sighmaydu ! Naqqa yuz ming Uyghur ana - bal utkanki yillarda pilanlik tughutning kurbani boldi ! yuz minglighan Uyghur ayallar normal salamatligidin ayrildi ! nurghun aililar pilanlik tughut sawaplik wayran - sarsan boldi ! Amma Kompartiya Uyghurning saniniy jiddy azaytish bilan bir wakitta millionlighan jinayatqilarni, wa akkunlarni iqkiri ulkulardin Xinjianggha yutkap kelip, Uyghurklarni asas kilghan Xinjiang Halkigha hesapsiz zulumlarni saldi !
1962 - yili Atom bomba Tarim Oymanlighida dahshat bilan partlidi. Shundin beri utkanki 42 yilda 300 ketimdin artuk atom sinighi, 1000 ketimdin kop hemiyalik, biologiyalik, baktiriyalik, lazerlik, zaharlik, wa kesallik payda kilghuqi haywanat koral - yarak - ok - dora - haywan sinakliri elip berildi. Tarim Oymanlighini quruldurup jaylashkan Hotan, Kashkar, Aksu, Korla, Turpan, Kumul ... wilayatliridiki har kaysi nahiya, yeza, kanit, mahalla - atratlardiki millionlighan Uyghurlar turluk mahpi wa ashkara sinaklarning un - tunsiz kurbanlirigha aylandi ! Tabbi mohit - sharait bolghandi. Pakiz iqimlik sular zaharga aylandi. Usumluklarning nasli kurudi. Haywanatlarning erki yokaldi. Turluk korkunuqluk kesallar nuwatta mushu rayonda yashawatkan Uyghurlargha hesapsiz apatlarni payda kildi ! Janubiy Xinjiangdila Amas, agar siz Ghuljini markaz kilghan kunas katarlik nahiyalrga barsingizmu bulghunushning kanqilik apat elip keliwatkanlighi uz kuzungiz bilan kurusiz !
Qeqi yulun`ghan, tirnakliri sughurup tashlan`ghan, barmakliri kesilghan, ishtka talan`ghan, electrik orundukka olturghuzulghan, put - kolluri urup sundurulghan ... dahshatlik sorak maydanida amaliyatta bolmighan ishlargha yalghandin ikrarnama elish uqun kiliniwatkan azaplardin ulup ketiwatkan Uyghur oghul - kizlirining ashu eqinishlik ahwalliri ilgiri man uqun adattiki bir hil sorak usuli bolsimu, amdilikta tanlirim shurkinidu. Man halik amanlikini sakliguqi sakqi, dowlat mahpiyitini saklighuqi sakqi ... katarlik wazipilarda bolghan 20 yilqa waktimda, nurghunlighan Uyghurni haywan kelipidin qikidighan sat - pok suzlar bilan tillighan, uz kolum bilan kattik urghan idim. Arhip bashkurghuqi bolup turghan waktimda, nurghun uyghurning arhipigha ularni karilaydighan hattaki ularning jenigha biwasta takilidighan materiallarni kirguzup, ulargha yalghan guna - jinayat artkan idim. Sakqi bashlighi bolup wazipa utawatkan wakitlirimda, barlik amallarni kollunup Uyghurlarni kattik kiyin - kistakka elishni kol astimdiki hanzulargha buyrughan idim. Nazarat darjilik amalga erishipla nurghun Uyghur yash oghul - kizlarni mahpi tutush, yoshurun olturush wa jasatlarni yokutushtin ibarat alahida hizmatni tolimu apqillik bilan wujutka qikarghan idim.
Man utkanki 30 yillik hayatimda, Kanqilik biguna Uyghurning mal - mulkiga, ailisiga, yurut - makanigha, salamatligiga, iktisadigha shundakla ularning jenigha zamin bolghanlighimni uzammu bilmayman !
Yigan paramqu ?
Alghan mukapatimqu ?
Amdilikta ashu buruhtuma Zhongguodin, arkin - barawar kapitalizim dunyasigha sapar kilip, ak tanliklarning siyasitini qushunup, kuzum eqilip, Zhongguo Kompartiysining utkanki 55 yilda, biguna Uyghurlargha karatkan turluk mahpi bashkurush kursatmilirining mahayitini, Kompartiyining Uyghurlarni yokutushka karatkan siyasitini, teroristlighini, fashistlighini wa hesapsiz guna - hataliklarni bizlarga ashkara wa yoshurun kildurghanlighini, kildurwatkanlighini qushan`ginimda uzamni koyudighan yar tapalmay keliwatiman !
Zhongguo kompartiyisi nuwatta dunyadiki ang qong jallat partiya shundakla 65 million kompartiya azasini dawamlik nadanlikta kaldurush, bir - birsiga dushmanlashturush arkilik, ularning kuqudin paydilinip, az sanlik yukuri katlamdiki jallatlarning maksidiga asasan ish tawratmakta. Man 1979 - yili 7 - ayning 1 - kuni Zhongguo kompartiyisiga aza bolup kirgan wa tolimu aktiplik bilan partiya uqun 25 yil hizmat kilghan idim.
Amdi qushansam, man halik uqun hizmat kilidighan partiyaga aza bolup kirmaptiman, aksiqa man Zhongguo kommunist partiysi dap atalghan bir top sarang - ghaljir itlarning topigha ketiliptiman ! Bu Ghaljir itlar topi, agar wakti saiiti kalsa uzlirining topidikilarni heq bir ikkilanmastin yap tashlaydikan !
Agar Kompartiya Uzi tashwik kilip keliwatkandak Toghra, Sharaplik, Uluk shundakla halikning partiyisi bolsa uzuning pukrasini ulturmasligi, uz pukralirining barawarligi, arkinligi, hurlugi, ittipaklighi, wa insanparwarlikning ang addiy ulqamliri boyuqa bashkurghan bolatti. U shundak kilmidi, amdilikta tehimu undak kilalmaydu !
Zhongguo Kompartiyisi utkanki 55 yilda Xinjiangdin ibarat bu ziminda yurguzgan siyasat, hakimiyat wa bashkurush amaliyatta terorluk, fashistlik, milliy - erkiy kirghinqilik, basmiqilik, aldamqilik, yalghanqilik, zaharhandilik, wa milly bolgunqiliktin bashka narsa amas, Halas !
Kadirlik Uyghurlar, man amdila oyghunuwatiman, amdila sarang - ghaljir itlarning gorohi bolghan zhongguo kompratiyasini qushunuwatimam. Agar iklgiri qushan`gan bolsam Uyghurlarni zadila kirghin kilmaytim, meni kaqurunglar !
Nuwatta Xinjiangdiki nurghun hanzular kompartiyining mahayitini zadila qushanmaydu. Mutlak kop sandiki Hanzularning suputi tolimu tuwan, nimining insanparwarlik, nimining kishilik hokuk, nimining milliy mehri - muhabbat ikanligini tehi qushanmaydu. Xinjianggha koqman bolup kalgan, keliwatkan Mutlak kop sandiki hanzular Uyghurlarning uzuning millitini nima dap ataydighanlighinimu bilmaydu. Ular Uyghurlarni Weizu dap ataydu, ularqa weizu yamanlikning bishariti, qunki iqki materiallar - tashwikatlar ulargha shundak ugatkan. Hanzularning kop kismi Uyghur diganning nima suz ikanliginimu qushanmaydu, dimakqimanki sizlar bilan arliship yashawatkan ashu hanzular sizlarni asasan qushanmaydu shundakla uzlirining Xinjiangda umurwayata yashaydighanlighighimu ishinalmaydu. Yashlar kelidu, beyighanlar, kerighanlar yurutugha ketidu, shundakla ular sizlarga, sizlarning yurutunglargha zadila ishanqa kilalmaydu, qunki hammila narsa haman igisiga kaytidu amasmu !
Man tehi kerip katmidim, shundak bolghan ikan sizlarning dowlitinglarning pat arida uz ihtiyaringlargha kaytishini, kompartiyining pat arida gumran bolushuni, Uyghurlarningmu, wa hanzu halkiningmu kishilik hokukning, arkinlikning, demokiratiyining nima ikanligini qushunushiga - hozurlinishigha shart - sharait yaritilishini qin konglumdin halayman !
Man Kompartiya manga ugatkan aldamqilik bilan Uyghurlardin para aldim wa idaramdinmu heli kop hiyanat kildim, shuning bilan kanadagha kadam bastim.
Parihorluk - hiyanatqilik kilmighan kompartiya azasi wa rahbiriy kadir nuwatta Zhongguoda yaramlik dowlat hizmatqisi amas .
Para elip wa hiyanat kilip andin kanadagha keqip qikkan yalghuz manla amas, utkan yili Guangdong ulkusidin 2000 mingdin artuk rahbiriy kadir hiyanat wa para badiliga uzlirining suyumluk Zhongguo kommunistik partiyisidin ayrilip, qegra atlap arkin dunyaning har kaysi jaylirigha makanlashti.
Mamilikat boyunqa bundak sharaplik yolgha kadam baskan rahbiriy kadirlarning zadi kanqilik ikanligi mandak bir nazarat darjilik kadirgha malum amas, balki naqqa on ming, yaki uningdinmu koptur ......
Meni wa mening bilmay Uyghurlargha kilghan gunahlirimni kaqurushinglarni tolimu tuwanqilik bilan sorayman !
2005 - yillik yengi yilinglargha mubarak wa arkinlik yar bolghay
Wang Haitian
Wang HOTAN
Toronto, Canada
2004 - yil 12 - ayning 27 - kuni, Dushanba.