PDA

View Full Version : Uzbek opposition's leader on Uyghurs - analysis



student
18-06-06, 00:43
http://muhammadsalih.info/uzbekms/stobras/stat.html


MILLIY MANFAAT DOIRAMIZ


Sharqiy Turkistondagi musulmon turklar, bizning uyg’ur qardoshlarimiz va boshqa turk qavmlari Xitoy zulmiga qarshi birinchi marta bosh ko’tarayotgani yo’q. Sharqiy Turkiston diktator Stalinning xiyonotkorona plani bilan Xitoyga berilgandan beri yarim asr o’tdi va shu vaqt ichida uyg’ur turklari o’z ozodligi uchun kurashni bir zum ham to’xtatgani yo’q. Ularning katta-kichik miqyosdagi isyonlari xitoylar tarafidan doim shafqatsizlarcha bostirildi. Uyg’ur xalqining vatansevar yigitlari hech bir sudsiz, so’roqsiz ko’cha o’rtasida otib tashlandi, uylariga o’t qo’yildi, ammo kurash to’xtamadi.
Bu yil ramozon oyining oxiri, Qadr kechasida boshlangan oyoqlanma (isyon) o’sha uzun mujodala zanjirining navbatdagi xalqasidir. So’nggi olingan xabarlarga ko’ra, shu soatlarda uyg’urlar Sharqiy Turkiston hududining 88 ta nuqtasini o’z nazorati ostida tutib turibdilar. Bir hafta ichida halok bo’lgan shahidlar soni 300 taga yetgan, ammo bu raqamni Xitoyning rasmiy doiralari ozaytirib ko’rsatishga urinmoqda. Shuningdek, kelayotgan xabarlarda, G’arbiy Xitoyda yerlashgan dunganlar va tibetliklar ham musulmon turklarning bu norozilik harakatini ochiqchasiga qo’llab-quvvatlay boshladilar. Ular “Demokratik bir Xitoy istaymiz” deya, ko’chalarga chiqmoqdalar.
Rejim Sharqiy Turkistonni atom bombasini sinash maydoniga aylantirdi, ketma-ket portlatilgan bu dahshatli bombalar faqat yer-suv va hayvonat dunyosini zaharlab qolmadi, balki mintaqada yashayotgan aholining kattagina qismini mayib-majruh qildi va qilayapti.
Xitoy yarim asr davomida uyg’urlarni etnik va madaniy jihatdan assimilyasiya qilishga urindi, ammo uyg’urlardagi diniy va milliy shuur bunga to’sqinlik qildi. Inson huquqlari va demokratiya homiysi G’arb Sharqiy Turkistonda yarim asrdan beri davom etayotgan bu iztirobli mujodalaga doim loqayd qarab keldi. G’arb davlatlari uchun bu mintaqa juda uzoq ko’ringan yoki g’arbliklar tili bilan aytganda “manfaat doirasiga kirmagan”. Lekin Xitoydagi aholi o’sishining tezligi, iqtosidiy yuksalish va bunga paralel ravishda yuksalayotgan xitoy shovinizmi klassik shaklda tartiblangan har qanday hisob-kitobni ag’dar-to’ntar qilib turibdi. Endi biror bir mamlakatning manfaat doirasiga nima kirib, nima kirmasligini aytish nihoyatda qiyin. Dunyo geopolitik tarozisidagi toshlar o’zgardi, super davlat bo’lgan AQSHning raqibi Sovet Imperiyasi parchalandi, uning o’rnini yangi bir super davlat Xitoy egallamoqda. Bu yangi vaziyatda Ovrupo va NATO o’z strategiyasida qanday o’zgarishlar yasayajagi hozircha noma’lum, ammo Ovrupaning sobiq dushmani bo’lgan SSSR merosxo’ri Rusiya bugun Ovrupa uchun uchinchi bir kuchga qarshi ittifoqdosh qo’nimiga tushib qolayotgani aniq. Bu uchinchi kuch, tabiiyki, kosmosdan kelgan mavjudotlar emas, - bu kuch Xitoy jumhuriyatidir. Demak, Ovruponing NATOni kengaytirish uchun qilayotgan harakatlariga Rusiya shunchaki erinchoqlik bilan qarshilik qilayotganiga hayron bo’lmasa ham bo’ladi. Ehtimol, yaqin kelajakda, NATO a’zoligiga nafaqat Mojariston yoki Polsha, Rusiya Federasiyasi ham a’zo bo’lishi mumkin. Yanada ilgari ketsak, turk jumhuriyatlari ham o’z mudofaa quvvatlarini NATO kabi tizimlarga integrasiya qilsa, ne ajab. Albatta, bu bir faraz. Lekin faraz bo'lmagan bir narsa bor: Bu Xitoydir. Xitoy hozircha dunyo istiqroriga tahdid solayotgani yo’q. Ammo uning biqinida yashayotgan turk jumhuriyatlari qo’shnichilik siyosatini nihoyatda ehtiyotkorlik bilan olib borishga majburdirlar. Nima desangiz deng, nufuzi bir milliarddan oshiq bir mamlakatga qo’shni bo’lish biroz tahlikalidir. Agar bu mamlakat qo’lida neytron qalpoqli raketalar va hujumga mo’ljallangan modern uchoqlar bo’lsa, tahlika ikki karra oshadi. Agar bu ham yetmaganiday, bu mamlakatda totalitar rejim bo’lsa, tahlika yana ham kuchayadi. Biz, 135 yil rus asoratida yashagan turkistonlik turklar, super davlatga qo’shni bo’lishning nima ekanligini yaxshi bilamiz. Shuning uchun ham bugun Xitoyda kechayotgan voqealar bizni haqli ravishda bezovta qilayapti.
Biz Xitoyda demokratik bir tuzum o’rnatilmagunicha uning ichida yashayotgan musulmon qardoshlarimizga qarshi zulm to’xtamasligini bilamiz va shuning uchun ham Xitoyda tezroq demokratik islohotlarning o’tkazilishi tarafdorimiz. Bu islohotlar o’tkazilsa, nafaqat o’lka ichidagi istiqrorni o’rnatishda, balki unga qo’shni bo’lgan turk jumhuriyatlarining ham Xitoyga nisbatan muomalasi samimiylashib, aloqalari mustahkamlangan bo’lardi. Zotan, biz Xitoy bilan shunday do’stona aloqalarni istaymiz.
Faqat buni derkan, bizning turkistonlik rahbarlarimizning bugungi jimligi esimga tushadi. Bu arboblarning hech biri Sharqiy Turkistondagi voqealarga javoban “churq” etmadi. Ular ham G’arbdagi og’alariga taqlid qilib, bu mening manfaat doiramga kirmaydi, deb o’tiribdilar, shekilli. Agar shunday bo’lsa, qattiq yanglishadilar. Sharqiy Turkiston voqealari manfaat doiramizning qoq ortasidadir. Buni hozirdanoq anglab olmog’imiz kerak, uch-to’rt yildan so’ngra kech bo’lishi mumkin.(1997)

Unregistered
18-06-06, 06:03
Bu bek isil adem, texkilatlirimiz uning bilen yekin munasiwette bolxi kerek