PDA

View Full Version : Meniwiy animiz rabiiye qadir xanimning yaponiyeni tewritiwetken hekayisi



Sherip hajim
06-06-15, 20:19
Azdurulghan “Uyghurlarning Anisi”
Yaponiyelik yash zjornalist Hoshun Yasuda ependi yazghan 「Chette Qalghan Helqler」kitawidiki Uyghurlargha ait qismidin tallap terjime (Yawropadiki Yaponche bilidighan Uyghurlar terjime qildi).P91Azdurulghan “Uyghurlarning Anisi”Yaponiye Uyghur Jemiyitining (Yaponiyediki gheyri yoldiki siyasi teshkilatlar bilen qoyuq munasiwet ornutushidiki) bu “ziyanliq” teripi, alahide zor tesirini korsitidighan boldi. Uyghur milli herkitining helqaraliq teshikilatidin ibaret Dunya Uyghur Qurultiyi we Rabiye Qadir hanimnimu yogep ekkirip ketti.Rabiye Qadir hanim bolsa adette “Uyghurlarning meniwi anisi” dep atilip kelgen Uyghurlarning rohi dahisi. Esli u ozining tirishchanliqi bilen chong bir bay bolup, Hiytayning Siyasi Kengishige eza (Yaponiyening towen palata azasigha teng barawer)si bolghan. Uyghurlarning heq – hoqoqini telep qilghanliqi uchun “siyasi mehbust” bolup 6 yil turmige tashlanghan. 2005- yili qoyup berilip chet’elge panaliq tilep qechip chiqqan. Ikkinchi yili Dunya Uyghur Qurultiyining reisi bolghan, Nobil Tenchliq Mukapatigha birnetche qetim kandidat bolum namzatliqqa korsitilgen.Yaponiyediki dangliq derijisi anche yoquri bolmisimu, esli Tibetlerning Dalai Lamasi we Myanmarning Awsan Sukilargha ohshash orunni igileydighan helqaradiki meshhur insandur.———2012- yili May. Tokyoda Dunya Uyghur Qurultiyining 4- nowetlik qurultiyi echilip Rabiye qadir hanim bashliq Uyghurlarning rehberlirining teklip qilinghanliqini sozlep ottuq.Del mushu waqitta muhim bir weqe yuzberdi.Echilish murasimi otkuzulgen 14- May chushtinkeyin, Rabiye hanim bashliq Dunya Uyghur Qurultiyi kadirliri Yaponluq qollighuchilarning hemraliqida Yasukuni Ibadethanisigha kirip resmi ibadet elip bardi.Buninggha bille barghan radikal tereppazidiki bir obzorchi ozning blogida yezishiche, Rabiye hanim ibdet qilish hanisida “Teziye qeghizini qaide boyiche erwahlarning aldigha qoyup, ikki tazim, ikki chawak, bir tazim qilishtin ibaret Shinto dinining aditi boyiche, qehriman erwahlargha ali ehtiram bildurdi”, “Eng esil shekilde, Yaponiyege bolghan hormitini ipadilep berdi” dep yazghan,—Rabiye hanimningmu mes’uliyiti bar. Esli u Ilhamgha tuzuk baha bermigenti. Lekin Yaponiyede “qollighuchilar”ni yighalighancha, Rabiye hanim muamilisini ozgertti. Yaponiye Uyghur Jemiyitining qurulush jeryani, Yaponluq qollighuchilarnig harakteri toghriliq bolghan melomatlar Rabiye Qadir hanimgha yollinip turghan bolsimu, ahiri u Ilhamlargha paydiliq hokumni chiqardi.Parman ependi shundaq didi.Uyghurlarning anisi Rabiye Qadir hanim ozi bir alijanap kishi bolsimu, emili siyasi hokum chiqirish iqtidarigha ige bir insan emesken.Netijida, Yaponiye bilen Xinjiangning arliqida hiligerlik bilen leylep yurgen Ilhamni Dunya Uyghur Qurultiyining Yaponiyediki wekili qilip bekitip, 2012- yili uni Dunya Uyghur Qurultiyining muawin reisige ostiriwetti.Yene bir tereptin, Ilhamning otturigha chiqishi elwette uning ustiliqidinmu korgili bolidu.Yurtida 10 milyondin artuq qerindashliri zulum ichide yashawatsa, Dunya Uyghur Qurultiyidiki Uyghur kadirlar teshkilat ichidiki hoqoq talishishqa ghariq idi. Parman ependi mundaq deydu. —U insanlar yersharida mewjud emes bir doletning menseplirini taliship jidel majra qiliwatidu. Mushundaq bir waqitta, Yaponiyede “qollighuchilar”ni yighip Yaponiye we Sherqi Turkistanning bayriqini igiz koturwelip, arqa arqidin namaish qilghan Ilhamning inawiti kuchuyup bardi. Lekin siyasi ziyankeshlikke uchrawatqan kishilerge konkiriti yardem, yaki wetenge, Dunya Uyghur Qurultiyigha bolghan iqtisida yardem yoq diyerlik.−Uyghurlar nochiliq talishidighan bir millet. Hitay kompartiyisining tesirimu bolushi mumkun, “siyasi paaliyet” bilen shughulliniwatqan bir qisim Uyghurlar, kokumetke cheqimchiliq qilishni, gheywet tarqitishni, ora kolashni hich hijil bolmay qilidu. Dunya Uyghur Qurultiyining mesilisi eghir.Uyghur digen bu atalghu, esli “ittipaq, birlik” digen meniken. Lekin reyalliq ittipaq digendin yiraq idi.Shundaq qilip Ilham Mahmut mana mushundaq wetensiz qalghan helqning “ghayiwi” hokumitining ichide “siyasi” elip baralaydighan tughma qabiliyetke ige bir shehske aylinip qaldi.P113Sheriyet——Man aldinqi bapta Yaponiye Uyghur Jemiyitining deslapqi mezgili toghrisida tohtaldim“Hessiyat terepdarliri”ning dahisi S ependi otturigha koturep chiqqini hazirqi jemiyet reisi Ilham Mahmut boldi.Lekin nime uchun 1000din artuq Uyghurlar yashaydighan Yaponiyedin S ependi peqet Ilhamnila tallidi? Uning ustige, nime uchun (Yaponiye Uyghur Jemiyitini qurghan) Uyghurlarning hemmisi birdek uning reis bolishigha qattiq qarshi chiqti?Buninga jawab bolidighan mish – mish paranglar Yaponiyediki Uyghur jamaiti ichide pichirlinip kelmekte.—Ilham ependi esli Uyghur ayallirini Yaponluqlargha satmaqchi boptiken.Yaponiyede melomat toplap yurugunumde, Adil ependidin mushundaq gepni anglap qaldim.—Men bu ishqa biwaste arilashqan emes, ishlarning tepsilatini bilmeymen. Anglishimche, S ependining tonushlirining ichide bir chong sherketning hojayini bariken, uning Uyghurlardin ashna tutush arzusi bariken. S ependi Ilhamgha buyruq berip, u hojayinning pulini tutquzup, Xinjiangdin ayal tepip kelishke ewetiptu. Ayallarni aldap Yaponiyege elip keptiken, bu ish pash bolup qelip majragha ayliniptu…….Bir hezel majiralar bolup ahiri u ayal ashna bolmay Xinjianggha qaytip ketiptu.Adil ependi shundaq chushendurdi.—U waqitlardiki Ilham sherkttin qoghlandi bolup ketip, yanchuqida pul qalmighan halette iken. Daim yerge qarap mengip yuruptiken. Shunga S ependi nime dise shuni anglaydiken. Herqanche nomuslinarliq ish bolsimu…….U awazini jiddileshturdi.—Eger bu ish rastla bolsa, Uyghur jemiyiti hergiz buni kechurmeydu. Men eger shundaq ishni qilip qoysam nomusliqtin ozemni olturwalattim. Bu hergiz oghul bala qilidighan ish emes!—Lekin ashna tonushturush unchiwala gheyri bir ish emesghu. Yaponiyede bopturidighan bir hadise. Inqilapchilar deslapqi mezgillerde bazi bezep ishlarnimu qilip salidighu.Men ozemmu unchiwala alijanap birsidin emes. Istil mesilisini koturep chiqip birsining ustidin shikayet qilghum esli yoq. Ilhamning “kona hataliqliri”ghimu, shu waqittiki ehwalgha qarap baha berilmise bolmaydu – de.—Yaq, undaq mesile emes. Buni Yaponluqlar chushenmeydu. Budaq ishni Uyghurlar hergiz qilmaydu. Nime dep sizge chushendursem boliduki. Bu ish mutleq eski ish, hesdashliq qilghili bolidighan ish emes, nomus qilishqa tegishlik bir ish.Adil ependining chirayigha qarap, mesilining nime ikenlikini chushengendek boldum.Uyghur ayallirini toy qillip bolghan Yaponluq erkishige ashna qilip tonushturush, Uyghurlar arisida, yene bir qedem chongqurlap degende musulmanlarning ahlaqida qet’i cheklengen bir ishtur.Islam dinigha ishinidighan kishiler uchun, ular boysunmisa bolmaydighan bir qanuni sestima bar(“Sheriye” dep atilidu).Bu qanungha asaslanghanda, toy qilmighan ar – hotunlar otturisidiki jinsi munasiwet, ularning boytaq yaki oylik ikenlikige qarimastin, hemmisi jinayet hisaplinidu. Hemde, toy qilish toghra kelse, musulman ayal kapirlargha yatliq qilinsa bolmaydu.Emeliyette, kishilerning turmushida bu qanunni qeyergiche ijra qilishta, rayonlar, medeniyetler ara, we shehslerning itiqadining derijisige qarap perqler heli chong. Turkler we Malaylardin ibaret qattiq riaye qilmaydighan rayonlarmu az emes.Aldinqi bapta tonushturup otken Muhter ependining turmushidin koruwalghini boluduki, hazirqi zaman Uyghur jemiyitidimu, haraq ichish we “bulghanghan er – ayal munasiwiti”ni emeliyette kormeslikke selish xahishi bar. Sheriyetge qattiq emel qilish keypiyati sus (eslidila Uyghurlarning etiqadida, atalmish “islam ashqunluq idiyisi” unchiwala qoyuq emes).Emme, adette dindin heli yiraqliship ketken Yaponiye jemiyitidimu “tengrining kozi bar” digen ehlaqi cheklimining cheklishige uchirap turghandek, shariyede belgilengen ehlaqi qanuniyet Uyghur jemiyitidimu yushurun halda kishilerning herketlirige alahide tesir korsutup turidu.Mushundaq ehlaq olchimige selishturup qarighanda, musulman ayallarni kapirlargha ashna qilip tutup berish, elwette intayin eghir harakterliq, medeni chekilimini buzghanliq dep qarilidu.Yene bir tereptin, dinni cheklimini qayrip qoyup, oz millitidin bolghan ayallarni bidiklik qilip chet’elliklerge tutup berish, az sanliq milletlerning erkinliki we insan heqlirini qoghdashni oz wezipisi dep bilgen teshkilatning kattiwishining qilidighan ishi emes. Emeliyette Ilham Yaponiye Uyghur Jemiyitining reisi bolghandin beri, doklat sozlesh we yaki namaishlarda “hitaylar Uyghur ayallirini setiwatidu”dep, intayin eghir insan heqliri depsendichilikining barliqini tenqit qilip kelgen bir insan idi.3 Milyon Ahalisi Bar Urumchide Kurushmekchi Bolghan Ademni Izdep TepishUning ustige, bu ishlarning peqet emeli asasi yoq mish – mish gep emeslikini ispatlaydighan pakitlar bar.Men Yaponiye ichide matiriyal yighip yurgen waqtimda, S ependining ishhanisidin ashkarilinip qalghan ichki hojjetni qolgha chushurgentim.7 betlik basma matiriyal bolup, ishlengen waqti 2006- yili 18- august idi.Mawzusigha “Xinjiang Uyghur Aptonum Rayonigha Komadorupka Qilish Dokilati” dep yezilghan. Ketken hirajetlerni sherketning hisawatigha kirguzush uchun wezipe tapshurghuchigha yezilghan dokilattek qilatti.“11- iyundin 18- iyunghiche her hil ayallar bilen korushup, muwapiq dep qarighan birnetche ayallarni yighip, resimlirini Yaponiyege yollidim.18- iyun xxxx [paydilanghuchidin izahat: ochurush suyutqisi bilen uchurwetilgenliki uchun oqush mumkun emes] tallighan xxxxx hanim [bu yerde ismi ochuruldi] bilen sohbetlishish netijiside, u ayaldin her hil sewepler tupeyli Yaponiyege baralmaydighanliqi heqqide jawabi keldi”.(Ishletken yaponchisidin qarighanda bu eniqla) chet’ellikning yazghan nersisidur. Alahide izahet berilgendin bashqa soz we jumlilerning hemmisi shu peti elindi.Bu waqitta Ilham S ependining dosti bolghan N isimlik Yaponluq karhanichidin netche milyon neq pul elip, yurti Xinjianggha kamandoropkigha baridu. Bu hojayin N sherqi shimal rayonida bash shitabi bar bir chong qurulush sherkitining qurughuchisi bolup, bir mezgillerde ongchillar terepdarigha mensup bir siyasi teshkilatni qurup chiqqan ademdur.Yaponiyediki Perman isimlik bir Uyghurning dep berishiche, S ependi burunla “Uyghurlarning qiz – ayalliri guzellikte dangqisi bar, erkeklerge hizmet qilidighan chiwerlerdin bolidu”, “Uyghur qiz – chokanlirining meyhanilirini achsaq taza obdan soda qilghini bolidu” digen sozlerni etraptikilerge qilip yurgenken, shunga, allaburun etrapigha Yaponluq ashnilardin birnetchini yighiwalghan hojayin Nmu shundaq oy pikirge kelgenken.Shekil jehette Ilhamning kamadoropkisi Uyghur tibabitidiki dorilarni ishletken erlerni quwetlendurush dorisini setiwelish yolini echip, Yaponiyede setish yolini echish uchun bolghan seper ikenmish. Buninggha ketidighan 3 milyon Yapon puli hirajetni hojayin N oz ustige alghanken. Lekin Ilhamgha berilgen heqiqi wezipe, hojayin Nning ashnisigha muwapiq Uyghur ayallarni tepip kelish idi…….Matiriyalni waraqlap berip bir ayalning ismi kozimizge chushti.“19- iyun xxxxxxx(ayalim) [bu yerde Ilhamning ayalining ismi yezilghanliqi uchun ochurildi] ning dostining tonushturushi bilen Motiwer hanim bilen korushup, shu kuni uning resimini Yaponiyege ewettim.21- iyun chushtin keyin Motiwer hanimning shehsi tarihini fakkus arqiliq xx ependi [S ependining ismi] ge ewettim. Andin bir Uyghur oqughuchini elip aptobus bilen Hotenge yolgha chiqtim.”Shundaq qilip S ependi hojayin Nge Motiwer hanimning resimini korsetkende, uninggha yarap qalidu. Yaponiyege uni elip kelishke tegishlik matiriyallarni teyyarlighuche bolghan 20 kun mubeylide, Ilham jenoptiki sehiya organlirini aylinip yurup, erlerni kuchlenduridighan dora ustidin tekshurush elip baridu. Netijide, Iyulnnig otturilirida u ayalning ismi yene otturigha chiqidu.“10- iyul Motiwer hanimdin Yaponiyege berish toghriliq matiriyallarning kelgenliki toghrisida alaqe keldi, shunga chushtin keyin derhal Urumchige qaytip keldim.12- iyul urumchi sheherlik jamaet hewpsizlik idarisidin chetke chiqish iltimasi jedwilini elip keldim.”Matiriyallarning kelishi bilen tengla tekshurushning tohtitilghanliqidinmu, bu komandoropkining meqsidining nime ikenliki eniq korulup turidu.“17- iyul terjime qilinghan matiriyallarni elip, iltimasni tapshurdum. Iltimasni tapshurghandin keyinla dostlargha alaqe qilip, pasportni baldurraq chiqirishni munasiwetlik kishilerge tapilashni otendim.18- iyul chushtin keyin dostumdin Urumchi Sheherlik Jamaet Xewipsizlik Idarisi tashqi ishlar bashqarmisi bashliqini kechlik tamaqqa teklip qilghanliqi toghriliq alaqe keldi.21- iyul kechte ularni mehman qilip, kanwertke selinghan sowghatni berdim.”Hazirqi Hitayda, alahide munasiwetliri yoq Uyghurlarning passport elishi nahayiti tes bolup, intayin murekkep ish bijirishler arqiliq, adette yerim yildin bir yilghiche waqit serip qilish kerek.Shundaq qilip Ilham Hitay jamaet xewipsizlik idarisi hadimigha “kanwertqa selinghan sowghat” arqiliq, u ayalning pasportini nahayiti tezla hel qilghan.“1- august (qisqartildi) shundaq qilip men Motiwer hanim uchun zhongguoda qilishqa tegishlik hemme ishni tamamlidim. Andin derhal ikkinchi kuni Yaponiyege qaytish belitini setiwaldim.2- august chushtin keyin Beijingge kelip, ayropilan sherkiti bikitip bergen mehmanhanigha chushtuq.3- aughust chushtin burun ayropilande Yaponiyege qarap yolgha chiqip, chushtin keyin saet 2de yetip kelduq.Doklat qilghuchi: Ilham Mahmut”Buyergiche tonushturushni anglighan Muhter “uwwaa” dep kozlirini chekcheytti. —Edette qarighandimu bu rest bolghan ishken. Amma bu matiriyalning rast – yalghanliqini bilgili bolmaydu.Bu matiriyal qol yazma bolmastin kompyuterde besip chiqqan bolghachqa, Yaponiyede Uyghur milli herikiti bilen shuqulliniwatqan S ependi we Ilhamlarni qesten qarilash uchun Hitay terep oydurup chiqarghan gheyri hojjet bolush ihtimalliqinimu yoq digili bolmayti.Shunga bu ish bilen munasiwetlik kishiler bilen korushup ispatqa erishish kerek.Yaponiyede anglighan melomatlargha asaslanghanda, bu Motiwer hanimning yeshi 40 yashlar chamisida idi. U waqitte Urumchi shehridiki melom Uyghur shipahasida sestiraliq hizmiti qilidighan yalghuz ana idi. Hemde, N hojayinning kozige yarighan chiray turuqi kelishken ayal bolishi kerek.—Ashu ayalni tapmisam bolmaydu. Shunga men Xinjianggha keldim.Ilhamning qandaq bir adem ikenlikini eniqlashla kupaye emes, uninggha yolekchi bolghan “hessiyetci terepdarliri”ning qandaq bir pozitsiyede az sanliq millet mesilisige ariliship kelgenliki, shuning bilen bir waqitta, ular tiklep chiqqan Yaponiye Uyghur Uyushmisining harektirini bilish uchunmu, bu mish – mish parangning rast – yalghanliqini tekshurup chiqish zorur idi.Elwette, izdep tepish alahide mushkul idi.Urumchi shehrining nopusi 3 milyondin ashudu. Uyghurlarning nopusimu 300 mingdin artuq. Uning ustige, mening qolumda bar bolghan melomat peqet “Motiwer”digen isimi (hette toluq isim familisimu yoqidi) bilen uning 8 yilning aldidiki hizmiti, asasliq yash – qurami idi. Qandaq qilip izdep tepish kerek.Muhter chushendurushni anglighandin keyin, birdem kozlirini yumdi. Andin didi.—Bu ishni manga ber. Amal qilip izdeyli.Uyghurlarning Eghizche Alaqilishish Dunyasigha KirishIkkinchi kuni men yene Muhter bilen Urumchining janobi qismigha keldim.(terjiman: bu yer qisqartildi)—Sestirani izdesh uchun awal dohturhanilardin sorash kerek.Muhter shundaq dep eng yeqin Aptonum Rayonluq Helq Dohturhanisigha lepildigendek ilgirilep mangduq. Bu Uyghur shipahanisi bolmisimu, Uyghurlar kop olturaqlashqan bazargha jaylashqachqa dohturhana hadimlirining 90 persenti Uyghur iken. Chong dewazidiki kuztchidin Uyghurche birnimilerni soridi.—Sestirahanisi ikkinchi qewettiken.Ikkimiz ikkinchi qewetke chiqtuq. Semiz bir sestira turuptu. Neye Muhter birnimilerni soridiyu, sestira jawa berdi. Ularning sozleydighan Uyghurche soz quluqumgha tarang – tarang anglandi bolghay, hawamu soghuq bolghachqimikin Tsugaru shiwisidekla angliniwatqandek qillatti.—Sheher ichidiki herqaysi dohturhanilarning hadimlirining ehwalini ayal dohtur Hadiye hanim yahshi bilidiken.Yene uning arqisidin Hadiye hanimning bolimining aldigha kelduq. Echiq ishiktin bolumning ichige qarisam, chirayliq taralghan aq chachliq, kok koz, dangliq Dewi hanimgha ohshaydighan bir yashanghan ayal olturatti. Muhter Uyghurche sozlidi. Hadiye hanim usteldiki telfunni elip qeyelergidu telfun echip sozleshke bashlidi.U ayal telfunni echip bolup nimilerni deyti. Muhter Hitaychigha terjime qilatti. —40 yashlar chamisida yalghuz ana, Motiwer isimlik sestira xx yol boyidiki xxx dohturhanisida bariken. Burun Yaponiyegimu beriptiken. Mana mushu del ozi shu ayal.—……he…….Aghzimdin gheyri awaz chiqip ketti. Birdemdila ishenchlik yip uchiqa eriship qalduq..Eger men ozem yalghuz izdigen bolsam hergizmu bundaq tez izdiyelmeytim. Uyghurlarning jemiyiti mish – mish parang jemiyiti bolghachqa, kesipdashlar, yurtdashlar ara nahayiti qoyuq munasiwette bolidiken. Nurghun kishilerning aghizida hilum hil mish - mish paranglar bolup melomatlar ortaqliship turidiken.Ularning jemiyitige Uyghurlar yaki Yaponluqlar asanliqche kirelmeydu. Lekin Muhter ozi Uyghur bolghachqa nahayiti asanla kireleydu. Birdinla ichige kiriwalsingiz, herqandaq melomatni purap yursingizmu hich tosalghugha uchrimaydikensiz.(terjimadin: bu yer qisqartildi)30 minuttin keyin Muhter ikkimiz xx yoli boyidiki xxx dohturhanisi aldigha kelduq.Zalgha kirduq. Kutuwelishtiki Uyghur ayalgha Muhter birnimilerni didi.—qelem qeghez barmu?Hatire depterni berdim. Muhter ittik bir yurush san – sepirlerni yeziwaldi.—……Mawu Motiwer hanimning telfun nomuri. Mushu yerge yeqinla jayda turidiken.Uyghurlarning eghizche alaqilishish jemiyitide “bashqilarning shehsiyetlikini qoghdash” digen ang yoq iken. Qandaqliki bolmisun, izdigen adem tepildi. Men yanfunumni Muhterge tutquzup, telfun achquzdum. Tasaddipi telfun achqanliqimizgha qarimastin qarish terep udulla maqul boldi.Biz u ayal bilen dohturhanining aldida korushidighan bolduq.10 minutmu otmey, bashigha osumluklerning suretliri chushken issiq rengdiki yaghliq yogigen, ustige uzun peltu kiyip ichige chay renglik koynek kiyiwalghan oruqraq ayal mengip keldi.Uning chirayi huddi kino ertisi Saime Kuroki sel yashanghan haletke kelgendikidekla bir qiyapette idi. Yash waqtida ajayip guzel bolushidin shek yoqti.Bu mana del Motiwer hanim idi.p126-「Sen bu ayalni aldap ep keldingmu?」—Hazir oylisam, Yaponiyediki kunlerni huddi chushumdikidekla hes qilimen.Urumchi shehiridiki bir chayhanida u ayal shundaq didi.—Men 2004- yili ajriship ketip, ikki balam bilen qiyin ehwalditim. Bir tuqqinim Ilhamning ayalining tonushiken, Yaponiyege baramsiz, dep sorap qaldi. Sherket hojayini N ning ikkinchi xotuni bolush meslihetiken. U waqittiki Ilham ependi pohurmu emes bir otturayashliq er kishiken. Siyasi paaliyet qiliwatqandek korulmidi.Motiwer hanim yaman emes Hitaychisi bilen sozleyti. Gep sozliridin bir hil kongul yerimliq chiqip turatti. Emma tunji yuz korushken manga ohshash bir Yaponluqqa hichqandaq bir qorunush qiyapet korsetmidi. Suallirimgha udul jawap berip turatti.—2006- yili 7- ayda matiriyallarni teyyarliduq. 10- Awgustta chigradin chiqtuq. Ikkinchi kuni Yaponiyege yetip barduq. Aldi arqisi bolup bir yerim ay Yaponiyede turdum. Erkin isimlik yene bir er kishi terjimanliq qilip berdi.Uning manga degenliri, Erkin digen bir terjimanning bolghanliqi, shu waqittiki Ilhamgha bolghan kozqarishi, men Yaponiyede eniqlighan we aldinqi doklatta yazghalirim bilen mas keletti. Heliqi doklatning bolsa rast ikenli, kam digende Ilham oz millitidin bolghan bir ayalni aldap Yaponluqqa ashniliqqa tutup bergen qilmishining rast ikenliki ispatlandi.—Ilham ependining diyishiche, Yaponiyedimu musulmanlar kop iken. Hojayin N mu islamgha kiridiken, shunga mesile yoqken. Uningdin bashqa, eger men hojayin N ge ikkinchi hotun bolsam, Xinjiangdiki ata-anam, ballirimning turmushighimu yardem beridiken.Kitapta yazghinimdek, musulman ayallar kapirlar bilen toy qilmaydu. Ekisiche, “hemme ayaligha teng barawer muamile qilish” sherti astida, musulman erler eng kop 4 hotun alalaydu (dinda shundaq belgilengen).Amme hazir Hitay puqrasi bolup yashawatqan Uyghurlar bir er bir hotunluq hitayning qanuni ichida yashaydu, shunga jemiyette kop hotunluq bolush etirap qilinmaydu. Motiwer hanim ozige qoyulghan telepning “ashna” bolushqa yeqin bir ish ikenlikini bilip yetkendek qilatti.—Yaponiyege barghingiz barmiti demsiz? Elwette barghim yoq idi. Ballirimdin ayrilghimmu yoq, hem ulardin ensireytim. Lekin pulgha ehtiyajim bariti. Hemmidin muhimi, “Hojayin N musulman bolidu” digenge ishendim. Shunga ahiri Yaponiyege berishqa qoshuldum.U waqitta yalghuz ana bolup qalghan Motiwer hanim turmushta qiyin ehwalda qalghan iken. Pul uchun “ikkinchi hotun” bolushni tallashtin bashqa yol yoqtek bir halette ikenliki eniq.Lekin, “toy” qilmaqchi bolghan kishi qet’i musulman bolushi uning qet’i ching turidighan sherti idi.—Yolgha chiqishtin burun, teyyarliq puli dep Ilham ependi manga 30 tuman yapon puli berdi.Bu pul elwette hojayin N inhamgha bergen sowghat puli de.—Tokyoda tunji qetim hojayin N bilen korushtum. Yeshi 60tin ashqan chong ademken, heyran qaldim. Emma heli durus ademdek korundi. Uninggha men hazirmu hormitim bar. Lekin yolgha chiqishning aldida anglighan geplerning hemmisi yalghan chiqti. “men islamni qubul qilishni oylapmu baqmighan”, “nimishqa undaq gep boldi”, didi u kishi.Motiwer hanim we hojayin N bir biri bilen tunji korushkendila, oz ara anglighan geplerning hemmisi yalghan gep bolup chiqip qelip, parakendichilik kelip chiqti.Bu parakendichilikning sewebi, Ilhamning yalghanchiliqi sewebidin bolghanliqi ashkarilandi. Hojayin N “nime uchun bu ayalni aldap elip kelding” dep, Ilhamqa qaynidi.—Shuningdin keyinmu, Ilham ependi we ayali “pulni jiq alalaysiz emesmu, maqul deng” dep, manga hizmet ishlidi. Lekin, musulmandin bashqa erge tegish men uchun mumkun emesti, shunga qet’i unimidim. Kelishtin burun, Yaponiyede musulmanlar jiq digenti. Nede undaq musulman bolsun. Bu doletning zadi qandaq bir dowlet ikenlikinimu bilmidim. Tilinimu bilmeymen. Zeriktim, qorqtum. Xinjianggha qaytip, ballirim bilen korushkum keldi. Her kuni nime qilishimni bilmey yurdum. Olturupla yighlaydighan bolup qaldim.Motiwer hanim bir guzel idi. Uni korgen ademge Use suriti(Yaponiyening tarihidiki bir hil resim sen’iti)diki qar qizini eslitetti. Ashundaq bir ayalning “yighlaydighan bolup qaldim” digen waqtidiki chirayidin eghir bir qayghuluq chiqatti.Uning teliyige, hojayin N hotunperes bir adem bolsimu, uningda melup derijida ozini tutuwelish we wijdan bar idi.U kishi heptide bir qetim Motiwer hanimgha elip bergen oyge kelip, uning bilen Hitayche 「Barmaqta korsutup turup sozlishish qollanmisi」digen kitaptin paydilinip paranglishishqa ti******ti, yaki terjiman Erkinni chaqirip kelip sohbetlishetti. Emma hergiz Motiwer hanimgha qol uzartmidi. Er – hotunluq munasiwette bolmighan bolsimu, Motiwer hanimning turmush pulini berip turdi.Dimek hojayin N oz yolida Motiwer hanimgha ich aghritip uning halidin yerterlik hewer elishqa tirishqan iken.Lekin, aldinip yighlap qalghan ayalni korup chidiyalmighan yene bir kishi bar. U bolsimu terjiman Erkin idi. U hojayin Ngha ohshimayti. Uyghur jem’iyitining qa’ide – yusunlirini biletti. Shunga u bu ishtin qattiq nepretlengen idi.—U Ilhamgha “oz millitingning ayallirini bashqa milletke satidighan qandaq mehluq sen!” dep nepretlinip hapa bolup turdi. Hojayin N we mening arliqimda terjime qilishnimu “qilghim yoq. Oghul bala uchun nomus”, “solamchiliq qilghandin oliwalghan yahshi”, depla turatti. U heqiqi bir erkek idi.Shundaq qilip, 9- ayning ahirida Motiwer hanim wetinige qaytidighan boldi. Hojayin N Erkin arqiliq uninggha Koriyedin Xinjianggha qaytidighan ayropilan belitini elip berdi. Hem bir milyongha yeqin Yapon pulini turmushi uchun qoligha tutquzdi.—Xinjianggha kelgiche Ilham ependi meni ekkip qoydi. Hoshlishidighan chaqgha men qolumdiki Yapon pulini Yuange almashturup uninggha 10 ming yuan (150 ming Yapon puligha teng) berdim. Chunki u waqitlarda u balliri bilen nahayiti qiyin ehwalda iken. U chaghdiki Yaponiye sepirim bir kutulmigen weqe bolghanti. Lekin meni qutuldurghan hojayin Nge cheksiz rehmitim bar. Eger siz qaytip uning bilen korushelisingiz, choqum mening hormetlik salimimni yetkuzung.Mening Yaponiyede igiligen toghriliqi nahayiti yuquri melomatimgha asaslanghanda, bu ayalni wetinigiche appirip qoyghan Erkin idi. Erkin hetta u wetenge qaytip ketkendin keyinmu kop qetim telfun echip uning hal – ehwalini sorap turghan.Uyghurlar jemiyitide kishilerning munasiwiti murekkep iken. Yaponiyede alghan melomat bilen Motiwer hanim bergen melomatning otturisidiki periq, bu ayal melum seweplerdin yaki Ilhamgha yaki Erkinge chapan yepiwatqanliqidin bisharet beretti.Qandaqliki bolmisun, asasliq mesile eniqlandi.Men ziyaritimni ahirlashturup, chayhanida bu ayal bilen birdem bashqa paranglarni qilip bolghandin keyin, Muhterni bashlap chiqip kettim.Shehsi Manpeet——Ilham bilen S ependidin guman qilish heqliqShuningdin keyinki Yaponiye Uyghur Jemiyiti qurulushining aldi keynide yuzbergen “tazilash” ta, ziyalilar terepdaridiki Yaponluqlarla emes, belki bir qisim Yaponiyediki Uyghurlarmu ziyankeshlikke uchrashtiki arqa korunushte, Ilham bilen S ependi sadir qighan bu setchilik —Yeni ashna tonushturush weqesining tepsilatini bilidighanlargha bolghan jaza we yaki ularning aghizini tuwaqlash gherizining barliqi eniq.Geplerni egip kelsek, esli 10 milyondin artuq Uyghurlarning insan heqlirini qoghdash bayraqdari bolghan teshkilatning rehbiri hem uni qollaydighan kishiler, ozlirining shehsi menpe’eti uchun adettiki Uyghurlarning heq – hoqoqlirini hich ikkilenmey ayagh asti qilishtek oy pikiride bolghanlar idi.Eniqlanghan heqiqi ishlardin mana mushundaq hokum chiqirish kerek idi. (Emeliyette 2014- yili Oktebirde, men Yaponiye Uyghur jemiyitining Reisi ilhamgha mushu ishlarning rast – yalghanliqini eniqlash uchun el-het yollighan. Jemiyet ezalirimu u el-hetni korgenliki eniklandi. Lekin sualimgha bolghan jawap ta bugunge qeder kelmidi.)—U waqitlarda Elham ependidin oz millitining teghdirige kongul bolidighandek bir shepe korulmigenti.Motiwer hanim manga shundaq didi.Ashna tonushturush weqesidin ikki yil keyin, S ependi Ilhamni Yaponiye Uyghur Jemiyitining reislikige korsetti. Bu waqitta Ilham “pul uchun qilimen emise” digen shertni eniq otturigha qoyup bu wezipini elishqa qoshulghanliqini aldinqi bapta dep ottuq.Sirittin kelgen gheyri telep bolsimu, Chong Asiyechilik idiyisige asasen yoghan geplerni qilip kelgen S ependi, maishni kozur qilip turup, Ilhamni hizmetke salghan, digen gep.Motiwer hanimni ashniliqqa tonushturush bilen, Yaponiye Uyghur Jemiyitining qurulushi, qurulma jehette bir birige shundaq ohshaydu.Yene bir qedem ilgirilep disek, 2012- yili Rabiye Qadirning Yasukuni Ibadethanisigha ibadet qilishimu, mushu qurulmigha ohshap ketken bir jeryandur. S ependi bilen idiye jehette yeqin Yaponluqlarning tekliwige asasen, Ilham Dunya Uyghur Qurultiyini gepke kondurup, bu qetimqi paaliyetni emilileshturgen dep qarisaq bolidu (bu ishta konkiriti pulning qandaq rol oynighanliqi eniq emes). Emeliyette, Rabiye hanim ibadetni bijirgen shu kuni kechte otkuzulgen Dunya Uyghur Qurultiyi Tokyo yighinining echilish hetire ziyapitidimu, S ependi alahide sozge chiqip qedeh koterdi.Herqaysi weqelikni kuzetkinimizde, ish ustidikiler Uyghurlar uchun, dep herket qiliwatqanliqini herqandaq tirishsaqmu kozimizge korulmeydighan ishlardin ibaret ikenlikini bayqaymiz.p144-p145“Dunya Uyghur Qurultiyi rehberliki bilen meslihetleshmey oz aldigha paaliyet qildi”, “Dunya Uyghur Qurultiyining bashqa rehberlirining inawetlirini tokti” dep uch turluk sewep korsitip, Ilham Mahmutning muawin reislik wezipisini tohtushush toghriliq qararini elan qildi. Ilham Yaponiy Uyghur Jemiyitining internet sehipiside buninggha reddiye berdi. Qalaymiqanchiliq dawamlishiwatidu. 2015- yili 1- ayning 31- kuni, Yaponiyege kelgen Rabiye Qadir hanimdin biwaste anglishimche, “Yasukuni ibadethanigha berishta, ‘Uyghurlarning qewrisi bar Tama Qewristanliqigha barimiz’ dep, bizni bashlap, u yerge barghandikin qeyer ikenlikini bilduq”, “uning hataliqi beq jiq”, dep jawap berdi.)


24-05-15, 10:29#2

Unregistered
07-06-15, 08:44
貴様たちよ
この本に関係書類を提供したのは誰か はっきりしてくれるか
 ガキみたい話合いはもう 十分だから
ここで 何が言いたいねん
 日本でそんな暇なのか
証拠も出さないで 書き込みするなんて コメント、情報じゃなくて、スパイ活動にしか見えない


Azdurulghan “Uyghurlarning Anisi”
Yaponiyelik yash zjornalist Hoshun Yasuda ependi yazghan 「Chette Qalghan Helqler」kitawidiki Uyghurlargha ait qismidin tallap terjime (Yawropadiki Yaponche bilidighan Uyghurlar terjime qildi).P91Azdurulghan “Uyghurlarning Anisi”Yaponiye Uyghur Jemiyitining (Yaponiyediki gheyri yoldiki siyasi teshkilatlar bilen qoyuq munasiwet ornutushidiki) bu “ziyanliq” teripi, alahide zor tesirini korsitidighan boldi. Uyghur milli herkitining helqaraliq teshikilatidin ibaret Dunya Uyghur Qurultiyi we Rabiye Qadir hanimnimu yogep ekkirip ketti.Rabiye Qadir hanim bolsa adette “Uyghurlarning meniwi anisi” dep atilip kelgen Uyghurlarning rohi dahisi. Esli u ozining tirishchanliqi bilen chong bir bay bolup, Hiytayning Siyasi Kengishige eza (Yaponiyening towen palata azasigha teng barawer)si bolghan. Uyghurlarning heq – hoqoqini telep qilghanliqi uchun “siyasi mehbust” bolup 6 yil turmige tashlanghan. 2005- yili qoyup berilip chet’elge panaliq tilep qechip chiqqan. Ikkinchi yili Dunya Uyghur Qurultiyining reisi bolghan, Nobil Tenchliq Mukapatigha birnetche qetim kandidat bolum namzatliqqa korsitilgen.Yaponiyediki dangliq derijisi anche yoquri bolmisimu, esli Tibetlerning Dalai Lamasi we Myanmarning Awsan Sukilargha ohshash orunni igileydighan helqaradiki meshhur insandur.———2012- yili May. Tokyoda Dunya Uyghur Qurultiyining 4- nowetlik qurultiyi echilip Rabiye qadir hanim bashliq Uyghurlarning rehberlirining teklip qilinghanliqini sozlep ottuq.Del mushu waqitta muhim bir weqe yuzberdi.Echilish murasimi otkuzulgen 14- May chushtinkeyin, Rabiye hanim bashliq Dunya Uyghur Qurultiyi kadirliri Yaponluq qollighuchilarning hemraliqida Yasukuni Ibadethanisigha kirip resmi ibadet elip bardi.Buninggha bille barghan radikal tereppazidiki bir obzorchi ozning blogida yezishiche, Rabiye hanim ibdet qilish hanisida “Teziye qeghizini qaide boyiche erwahlarning aldigha qoyup, ikki tazim, ikki chawak, bir tazim qilishtin ibaret Shinto dinining aditi boyiche, qehriman erwahlargha ali ehtiram bildurdi”, “Eng esil shekilde, Yaponiyege bolghan hormitini ipadilep berdi” dep yazghan,—Rabiye hanimningmu mes’uliyiti bar. Esli u Ilhamgha tuzuk baha bermigenti. Lekin Yaponiyede “qollighuchilar”ni yighalighancha, Rabiye hanim muamilisini ozgertti. Yaponiye Uyghur Jemiyitining qurulush jeryani, Yaponluq qollighuchilarnig harakteri toghriliq bolghan melomatlar Rabiye Qadir hanimgha yollinip turghan bolsimu, ahiri u Ilhamlargha paydiliq hokumni chiqardi.Parman ependi shundaq didi.Uyghurlarning anisi Rabiye Qadir hanim ozi bir alijanap kishi bolsimu, emili siyasi hokum chiqirish iqtidarigha ige bir insan emesken.Netijida, Yaponiye bilen Xinjiangning arliqida hiligerlik bilen leylep yurgen Ilhamni Dunya Uyghur Qurultiyining Yaponiyediki wekili qilip bekitip, 2012- yili uni Dunya Uyghur Qurultiyining muawin reisige ostiriwetti.Yene bir tereptin, Ilhamning otturigha chiqishi elwette uning ustiliqidinmu korgili bolidu.Yurtida 10 milyondin artuq qerindashliri zulum ichide yashawatsa, Dunya Uyghur Qurultiyidiki Uyghur kadirlar teshkilat ichidiki hoqoq talishishqa ghariq idi. Parman ependi mundaq deydu. —U insanlar yersharida mewjud emes bir doletning menseplirini taliship jidel majra qiliwatidu. Mushundaq bir waqitta, Yaponiyede “qollighuchilar”ni yighip Yaponiye we Sherqi Turkistanning bayriqini igiz koturwelip, arqa arqidin namaish qilghan Ilhamning inawiti kuchuyup bardi. Lekin siyasi ziyankeshlikke uchrawatqan kishilerge konkiriti yardem, yaki wetenge, Dunya Uyghur Qurultiyigha bolghan iqtisida yardem yoq diyerlik.−Uyghurlar nochiliq talishidighan bir millet. Hitay kompartiyisining tesirimu bolushi mumkun, “siyasi paaliyet” bilen shughulliniwatqan bir qisim Uyghurlar, kokumetke cheqimchiliq qilishni, gheywet tarqitishni, ora kolashni hich hijil bolmay qilidu. Dunya Uyghur Qurultiyining mesilisi eghir.Uyghur digen bu atalghu, esli “ittipaq, birlik” digen meniken. Lekin reyalliq ittipaq digendin yiraq idi.Shundaq qilip Ilham Mahmut mana mushundaq wetensiz qalghan helqning “ghayiwi” hokumitining ichide “siyasi” elip baralaydighan tughma qabiliyetke ige bir shehske aylinip qaldi.P113Sheriyet——Man aldinqi bapta Yaponiye Uyghur Jemiyitining deslapqi mezgili toghrisida tohtaldim“Hessiyat terepdarliri”ning dahisi S ependi otturigha koturep chiqqini hazirqi jemiyet reisi Ilham Mahmut boldi.Lekin nime uchun 1000din artuq Uyghurlar yashaydighan Yaponiyedin S ependi peqet Ilhamnila tallidi? Uning ustige, nime uchun (Yaponiye Uyghur Jemiyitini qurghan) Uyghurlarning hemmisi birdek uning reis bolishigha qattiq qarshi chiqti?Buninga jawab bolidighan mish – mish paranglar Yaponiyediki Uyghur jamaiti ichide pichirlinip kelmekte.—Ilham ependi esli Uyghur ayallirini Yaponluqlargha satmaqchi boptiken.Yaponiyede melomat toplap yurugunumde, Adil ependidin mushundaq gepni anglap qaldim.—Men bu ishqa biwaste arilashqan emes, ishlarning tepsilatini bilmeymen. Anglishimche, S ependining tonushlirining ichide bir chong sherketning hojayini bariken, uning Uyghurlardin ashna tutush arzusi bariken. S ependi Ilhamgha buyruq berip, u hojayinning pulini tutquzup, Xinjiangdin ayal tepip kelishke ewetiptu. Ayallarni aldap Yaponiyege elip keptiken, bu ish pash bolup qelip majragha ayliniptu…….Bir hezel majiralar bolup ahiri u ayal ashna bolmay Xinjianggha qaytip ketiptu.Adil ependi shundaq chushendurdi.—U waqitlardiki Ilham sherkttin qoghlandi bolup ketip, yanchuqida pul qalmighan halette iken. Daim yerge qarap mengip yuruptiken. Shunga S ependi nime dise shuni anglaydiken. Herqanche nomuslinarliq ish bolsimu…….U awazini jiddileshturdi.—Eger bu ish rastla bolsa, Uyghur jemiyiti hergiz buni kechurmeydu. Men eger shundaq ishni qilip qoysam nomusliqtin ozemni olturwalattim. Bu hergiz oghul bala qilidighan ish emes!—Lekin ashna tonushturush unchiwala gheyri bir ish emesghu. Yaponiyede bopturidighan bir hadise. Inqilapchilar deslapqi mezgillerde bazi bezep ishlarnimu qilip salidighu.Men ozemmu unchiwala alijanap birsidin emes. Istil mesilisini koturep chiqip birsining ustidin shikayet qilghum esli yoq. Ilhamning “kona hataliqliri”ghimu, shu waqittiki ehwalgha qarap baha berilmise bolmaydu – de.—Yaq, undaq mesile emes. Buni Yaponluqlar chushenmeydu. Budaq ishni Uyghurlar hergiz qilmaydu. Nime dep sizge chushendursem boliduki. Bu ish mutleq eski ish, hesdashliq qilghili bolidighan ish emes, nomus qilishqa tegishlik bir ish.Adil ependining chirayigha qarap, mesilining nime ikenlikini chushengendek boldum.Uyghur ayallirini toy qillip bolghan Yaponluq erkishige ashna qilip tonushturush, Uyghurlar arisida, yene bir qedem chongqurlap degende musulmanlarning ahlaqida qet’i cheklengen bir ishtur.Islam dinigha ishinidighan kishiler uchun, ular boysunmisa bolmaydighan bir qanuni sestima bar(“Sheriye” dep atilidu).Bu qanungha asaslanghanda, toy qilmighan ar – hotunlar otturisidiki jinsi munasiwet, ularning boytaq yaki oylik ikenlikige qarimastin, hemmisi jinayet hisaplinidu. Hemde, toy qilish toghra kelse, musulman ayal kapirlargha yatliq qilinsa bolmaydu.Emeliyette, kishilerning turmushida bu qanunni qeyergiche ijra qilishta, rayonlar, medeniyetler ara, we shehslerning itiqadining derijisige qarap perqler heli chong. Turkler we Malaylardin ibaret qattiq riaye qilmaydighan rayonlarmu az emes.Aldinqi bapta tonushturup otken Muhter ependining turmushidin koruwalghini boluduki, hazirqi zaman Uyghur jemiyitidimu, haraq ichish we “bulghanghan er – ayal munasiwiti”ni emeliyette kormeslikke selish xahishi bar. Sheriyetge qattiq emel qilish keypiyati sus (eslidila Uyghurlarning etiqadida, atalmish “islam ashqunluq idiyisi” unchiwala qoyuq emes).Emme, adette dindin heli yiraqliship ketken Yaponiye jemiyitidimu “tengrining kozi bar” digen ehlaqi cheklimining cheklishige uchirap turghandek, shariyede belgilengen ehlaqi qanuniyet Uyghur jemiyitidimu yushurun halda kishilerning herketlirige alahide tesir korsutup turidu.Mushundaq ehlaq olchimige selishturup qarighanda, musulman ayallarni kapirlargha ashna qilip tutup berish, elwette intayin eghir harakterliq, medeni chekilimini buzghanliq dep qarilidu.Yene bir tereptin, dinni cheklimini qayrip qoyup, oz millitidin bolghan ayallarni bidiklik qilip chet’elliklerge tutup berish, az sanliq milletlerning erkinliki we insan heqlirini qoghdashni oz wezipisi dep bilgen teshkilatning kattiwishining qilidighan ishi emes. Emeliyette Ilham Yaponiye Uyghur Jemiyitining reisi bolghandin beri, doklat sozlesh we yaki namaishlarda “hitaylar Uyghur ayallirini setiwatidu”dep, intayin eghir insan heqliri depsendichilikining barliqini tenqit qilip kelgen bir insan idi.3 Milyon Ahalisi Bar Urumchide Kurushmekchi Bolghan Ademni Izdep TepishUning ustige, bu ishlarning peqet emeli asasi yoq mish – mish gep emeslikini ispatlaydighan pakitlar bar.Men Yaponiye ichide matiriyal yighip yurgen waqtimda, S ependining ishhanisidin ashkarilinip qalghan ichki hojjetni qolgha chushurgentim.7 betlik basma matiriyal bolup, ishlengen waqti 2006- yili 18- august idi.Mawzusigha “Xinjiang Uyghur Aptonum Rayonigha Komadorupka Qilish Dokilati” dep yezilghan. Ketken hirajetlerni sherketning hisawatigha kirguzush uchun wezipe tapshurghuchigha yezilghan dokilattek qilatti.“11- iyundin 18- iyunghiche her hil ayallar bilen korushup, muwapiq dep qarighan birnetche ayallarni yighip, resimlirini Yaponiyege yollidim.18- iyun xxxx [paydilanghuchidin izahat: ochurush suyutqisi bilen uchurwetilgenliki uchun oqush mumkun emes] tallighan xxxxx hanim [bu yerde ismi ochuruldi] bilen sohbetlishish netijiside, u ayaldin her hil sewepler tupeyli Yaponiyege baralmaydighanliqi heqqide jawabi keldi”.(Ishletken yaponchisidin qarighanda bu eniqla) chet’ellikning yazghan nersisidur. Alahide izahet berilgendin bashqa soz we jumlilerning hemmisi shu peti elindi.Bu waqitta Ilham S ependining dosti bolghan N isimlik Yaponluq karhanichidin netche milyon neq pul elip, yurti Xinjianggha kamandoropkigha baridu. Bu hojayin N sherqi shimal rayonida bash shitabi bar bir chong qurulush sherkitining qurughuchisi bolup, bir mezgillerde ongchillar terepdarigha mensup bir siyasi teshkilatni qurup chiqqan ademdur.Yaponiyediki Perman isimlik bir Uyghurning dep berishiche, S ependi burunla “Uyghurlarning qiz – ayalliri guzellikte dangqisi bar, erkeklerge hizmet qilidighan chiwerlerdin bolidu”, “Uyghur qiz – chokanlirining meyhanilirini achsaq taza obdan soda qilghini bolidu” digen sozlerni etraptikilerge qilip yurgenken, shunga, allaburun etrapigha Yaponluq ashnilardin birnetchini yighiwalghan hojayin Nmu shundaq oy pikirge kelgenken.Shekil jehette Ilhamning kamadoropkisi Uyghur tibabitidiki dorilarni ishletken erlerni quwetlendurush dorisini setiwelish yolini echip, Yaponiyede setish yolini echish uchun bolghan seper ikenmish. Buninggha ketidighan 3 milyon Yapon puli hirajetni hojayin N oz ustige alghanken. Lekin Ilhamgha berilgen heqiqi wezipe, hojayin Nning ashnisigha muwapiq Uyghur ayallarni tepip kelish idi…….Matiriyalni waraqlap berip bir ayalning ismi kozimizge chushti.“19- iyun xxxxxxx(ayalim) [bu yerde Ilhamning ayalining ismi yezilghanliqi uchun ochurildi] ning dostining tonushturushi bilen Motiwer hanim bilen korushup, shu kuni uning resimini Yaponiyege ewettim.21- iyun chushtin keyin Motiwer hanimning shehsi tarihini fakkus arqiliq xx ependi [S ependining ismi] ge ewettim. Andin bir Uyghur oqughuchini elip aptobus bilen Hotenge yolgha chiqtim.”Shundaq qilip S ependi hojayin Nge Motiwer hanimning resimini korsetkende, uninggha yarap qalidu. Yaponiyege uni elip kelishke tegishlik matiriyallarni teyyarlighuche bolghan 20 kun mubeylide, Ilham jenoptiki sehiya organlirini aylinip yurup, erlerni kuchlenduridighan dora ustidin tekshurush elip baridu. Netijide, Iyulnnig otturilirida u ayalning ismi yene otturigha chiqidu.“10- iyul Motiwer hanimdin Yaponiyege berish toghriliq matiriyallarning kelgenliki toghrisida alaqe keldi, shunga chushtin keyin derhal Urumchige qaytip keldim.12- iyul urumchi sheherlik jamaet hewpsizlik idarisidin chetke chiqish iltimasi jedwilini elip keldim.”Matiriyallarning kelishi bilen tengla tekshurushning tohtitilghanliqidinmu, bu komandoropkining meqsidining nime ikenliki eniq korulup turidu.“17- iyul terjime qilinghan matiriyallarni elip, iltimasni tapshurdum. Iltimasni tapshurghandin keyinla dostlargha alaqe qilip, pasportni baldurraq chiqirishni munasiwetlik kishilerge tapilashni otendim.18- iyul chushtin keyin dostumdin Urumchi Sheherlik Jamaet Xewipsizlik Idarisi tashqi ishlar bashqarmisi bashliqini kechlik tamaqqa teklip qilghanliqi toghriliq alaqe keldi.21- iyul kechte ularni mehman qilip, kanwertke selinghan sowghatni berdim.”Hazirqi Hitayda, alahide munasiwetliri yoq Uyghurlarning passport elishi nahayiti tes bolup, intayin murekkep ish bijirishler arqiliq, adette yerim yildin bir yilghiche waqit serip qilish kerek.Shundaq qilip Ilham Hitay jamaet xewipsizlik idarisi hadimigha “kanwertqa selinghan sowghat” arqiliq, u ayalning pasportini nahayiti tezla hel qilghan.“1- august (qisqartildi) shundaq qilip men Motiwer hanim uchun zhongguoda qilishqa tegishlik hemme ishni tamamlidim. Andin derhal ikkinchi kuni Yaponiyege qaytish belitini setiwaldim.2- august chushtin keyin Beijingge kelip, ayropilan sherkiti bikitip bergen mehmanhanigha chushtuq.3- aughust chushtin burun ayropilande Yaponiyege qarap yolgha chiqip, chushtin keyin saet 2de yetip kelduq.Doklat qilghuchi: Ilham Mahmut”Buyergiche tonushturushni anglighan Muhter “uwwaa” dep kozlirini chekcheytti. —Edette qarighandimu bu rest bolghan ishken. Amma bu matiriyalning rast – yalghanliqini bilgili bolmaydu.Bu matiriyal qol yazma bolmastin kompyuterde besip chiqqan bolghachqa, Yaponiyede Uyghur milli herikiti bilen shuqulliniwatqan S ependi we Ilhamlarni qesten qarilash uchun Hitay terep oydurup chiqarghan gheyri hojjet bolush ihtimalliqinimu yoq digili bolmayti.Shunga bu ish bilen munasiwetlik kishiler bilen korushup ispatqa erishish kerek.Yaponiyede anglighan melomatlargha asaslanghanda, bu Motiwer hanimning yeshi 40 yashlar chamisida idi. U waqitte Urumchi shehridiki melom Uyghur shipahasida sestiraliq hizmiti qilidighan yalghuz ana idi. Hemde, N hojayinning kozige yarighan chiray turuqi kelishken ayal bolishi kerek.—Ashu ayalni tapmisam bolmaydu. Shunga men Xinjianggha keldim.Ilhamning qandaq bir adem ikenlikini eniqlashla kupaye emes, uninggha yolekchi bolghan “hessiyetci terepdarliri”ning qandaq bir pozitsiyede az sanliq millet mesilisige ariliship kelgenliki, shuning bilen bir waqitta, ular tiklep chiqqan Yaponiye Uyghur Uyushmisining harektirini bilish uchunmu, bu mish – mish parangning rast – yalghanliqini tekshurup chiqish zorur idi.Elwette, izdep tepish alahide mushkul idi.Urumchi shehrining nopusi 3 milyondin ashudu. Uyghurlarning nopusimu 300 mingdin artuq. Uning ustige, mening qolumda bar bolghan melomat peqet “Motiwer”digen isimi (hette toluq isim familisimu yoqidi) bilen uning 8 yilning aldidiki hizmiti, asasliq yash – qurami idi. Qandaq qilip izdep tepish kerek.Muhter chushendurushni anglighandin keyin, birdem kozlirini yumdi. Andin didi.—Bu ishni manga ber. Amal qilip izdeyli.Uyghurlarning Eghizche Alaqilishish Dunyasigha KirishIkkinchi kuni men yene Muhter bilen Urumchining janobi qismigha keldim.(terjiman: bu yer qisqartildi)—Sestirani izdesh uchun awal dohturhanilardin sorash kerek.Muhter shundaq dep eng yeqin Aptonum Rayonluq Helq Dohturhanisigha lepildigendek ilgirilep mangduq. Bu Uyghur shipahanisi bolmisimu, Uyghurlar kop olturaqlashqan bazargha jaylashqachqa dohturhana hadimlirining 90 persenti Uyghur iken. Chong dewazidiki kuztchidin Uyghurche birnimilerni soridi.—Sestirahanisi ikkinchi qewettiken.Ikkimiz ikkinchi qewetke chiqtuq. Semiz bir sestira turuptu. Neye Muhter birnimilerni soridiyu, sestira jawa berdi. Ularning sozleydighan Uyghurche soz quluqumgha tarang – tarang anglandi bolghay, hawamu soghuq bolghachqimikin Tsugaru shiwisidekla angliniwatqandek qillatti.—Sheher ichidiki herqaysi dohturhanilarning hadimlirining ehwalini ayal dohtur Hadiye hanim yahshi bilidiken.Yene uning arqisidin Hadiye hanimning bolimining aldigha kelduq. Echiq ishiktin bolumning ichige qarisam, chirayliq taralghan aq chachliq, kok koz, dangliq Dewi hanimgha ohshaydighan bir yashanghan ayal olturatti. Muhter Uyghurche sozlidi. Hadiye hanim usteldiki telfunni elip qeyelergidu telfun echip sozleshke bashlidi.U ayal telfunni echip bolup nimilerni deyti. Muhter Hitaychigha terjime qilatti. —40 yashlar chamisida yalghuz ana, Motiwer isimlik sestira xx yol boyidiki xxx dohturhanisida bariken. Burun Yaponiyegimu beriptiken. Mana mushu del ozi shu ayal.—……he…….Aghzimdin gheyri awaz chiqip ketti. Birdemdila ishenchlik yip uchiqa eriship qalduq..Eger men ozem yalghuz izdigen bolsam hergizmu bundaq tez izdiyelmeytim. Uyghurlarning jemiyiti mish – mish parang jemiyiti bolghachqa, kesipdashlar, yurtdashlar ara nahayiti qoyuq munasiwette bolidiken. Nurghun kishilerning aghizida hilum hil mish - mish paranglar bolup melomatlar ortaqliship turidiken.Ularning jemiyitige Uyghurlar yaki Yaponluqlar asanliqche kirelmeydu. Lekin Muhter ozi Uyghur bolghachqa nahayiti asanla kireleydu. Birdinla ichige kiriwalsingiz, herqandaq melomatni purap yursingizmu hich tosalghugha uchrimaydikensiz.(terjimadin: bu yer qisqartildi)30 minuttin keyin Muhter ikkimiz xx yoli boyidiki xxx dohturhanisi aldigha kelduq.Zalgha kirduq. Kutuwelishtiki Uyghur ayalgha Muhter birnimilerni didi.—qelem qeghez barmu?Hatire depterni berdim. Muhter ittik bir yurush san – sepirlerni yeziwaldi.—……Mawu Motiwer hanimning telfun nomuri. Mushu yerge yeqinla jayda turidiken.Uyghurlarning eghizche alaqilishish jemiyitide “bashqilarning shehsiyetlikini qoghdash” digen ang yoq iken. Qandaqliki bolmisun, izdigen adem tepildi. Men yanfunumni Muhterge tutquzup, telfun achquzdum. Tasaddipi telfun achqanliqimizgha qarimastin qarish terep udulla maqul boldi.Biz u ayal bilen dohturhanining aldida korushidighan bolduq.10 minutmu otmey, bashigha osumluklerning suretliri chushken issiq rengdiki yaghliq yogigen, ustige uzun peltu kiyip ichige chay renglik koynek kiyiwalghan oruqraq ayal mengip keldi.Uning chirayi huddi kino ertisi Saime Kuroki sel yashanghan haletke kelgendikidekla bir qiyapette idi. Yash waqtida ajayip guzel bolushidin shek yoqti.Bu mana del Motiwer hanim idi.p126-「Sen bu ayalni aldap ep keldingmu?」—Hazir oylisam, Yaponiyediki kunlerni huddi chushumdikidekla hes qilimen.Urumchi shehiridiki bir chayhanida u ayal shundaq didi.—Men 2004- yili ajriship ketip, ikki balam bilen qiyin ehwalditim. Bir tuqqinim Ilhamning ayalining tonushiken, Yaponiyege baramsiz, dep sorap qaldi. Sherket hojayini N ning ikkinchi xotuni bolush meslihetiken. U waqittiki Ilham ependi pohurmu emes bir otturayashliq er kishiken. Siyasi paaliyet qiliwatqandek korulmidi.Motiwer hanim yaman emes Hitaychisi bilen sozleyti. Gep sozliridin bir hil kongul yerimliq chiqip turatti. Emma tunji yuz korushken manga ohshash bir Yaponluqqa hichqandaq bir qorunush qiyapet korsetmidi. Suallirimgha udul jawap berip turatti.—2006- yili 7- ayda matiriyallarni teyyarliduq. 10- Awgustta chigradin chiqtuq. Ikkinchi kuni Yaponiyege yetip barduq. Aldi arqisi bolup bir yerim ay Yaponiyede turdum. Erkin isimlik yene bir er kishi terjimanliq qilip berdi.Uning manga degenliri, Erkin digen bir terjimanning bolghanliqi, shu waqittiki Ilhamgha bolghan kozqarishi, men Yaponiyede eniqlighan we aldinqi doklatta yazghalirim bilen mas keletti. Heliqi doklatning bolsa rast ikenli, kam digende Ilham oz millitidin bolghan bir ayalni aldap Yaponluqqa ashniliqqa tutup bergen qilmishining rast ikenliki ispatlandi.—Ilham ependining diyishiche, Yaponiyedimu musulmanlar kop iken. Hojayin N mu islamgha kiridiken, shunga mesile yoqken. Uningdin bashqa, eger men hojayin N ge ikkinchi hotun bolsam, Xinjiangdiki ata-anam, ballirimning turmushighimu yardem beridiken.Kitapta yazghinimdek, musulman ayallar kapirlar bilen toy qilmaydu. Ekisiche, “hemme ayaligha teng barawer muamile qilish” sherti astida, musulman erler eng kop 4 hotun alalaydu (dinda shundaq belgilengen).Amme hazir Hitay puqrasi bolup yashawatqan Uyghurlar bir er bir hotunluq hitayning qanuni ichida yashaydu, shunga jemiyette kop hotunluq bolush etirap qilinmaydu. Motiwer hanim ozige qoyulghan telepning “ashna” bolushqa yeqin bir ish ikenlikini bilip yetkendek qilatti.—Yaponiyege barghingiz barmiti demsiz? Elwette barghim yoq idi. Ballirimdin ayrilghimmu yoq, hem ulardin ensireytim. Lekin pulgha ehtiyajim bariti. Hemmidin muhimi, “Hojayin N musulman bolidu” digenge ishendim. Shunga ahiri Yaponiyege berishqa qoshuldum.U waqitta yalghuz ana bolup qalghan Motiwer hanim turmushta qiyin ehwalda qalghan iken. Pul uchun “ikkinchi hotun” bolushni tallashtin bashqa yol yoqtek bir halette ikenliki eniq.Lekin, “toy” qilmaqchi bolghan kishi qet’i musulman bolushi uning qet’i ching turidighan sherti idi.—Yolgha chiqishtin burun, teyyarliq puli dep Ilham ependi manga 30 tuman yapon puli berdi.Bu pul elwette hojayin N inhamgha bergen sowghat puli de.—Tokyoda tunji qetim hojayin N bilen korushtum. Yeshi 60tin ashqan chong ademken, heyran qaldim. Emma heli durus ademdek korundi. Uninggha men hazirmu hormitim bar. Lekin yolgha chiqishning aldida anglighan geplerning hemmisi yalghan chiqti. “men islamni qubul qilishni oylapmu baqmighan”, “nimishqa undaq gep boldi”, didi u kishi.Motiwer hanim we hojayin N bir biri bilen tunji korushkendila, oz ara anglighan geplerning hemmisi yalghan gep bolup chiqip qelip, parakendichilik kelip chiqti.Bu parakendichilikning sewebi, Ilhamning yalghanchiliqi sewebidin bolghanliqi ashkarilandi. Hojayin N “nime uchun bu ayalni aldap elip kelding” dep, Ilhamqa qaynidi.—Shuningdin keyinmu, Ilham ependi we ayali “pulni jiq alalaysiz emesmu, maqul deng” dep, manga hizmet ishlidi. Lekin, musulmandin bashqa erge tegish men uchun mumkun emesti, shunga qet’i unimidim. Kelishtin burun, Yaponiyede musulmanlar jiq digenti. Nede undaq musulman bolsun. Bu doletning zadi qandaq bir dowlet ikenlikinimu bilmidim. Tilinimu bilmeymen. Zeriktim, qorqtum. Xinjianggha qaytip, ballirim bilen korushkum keldi. Her kuni nime qilishimni bilmey yurdum. Olturupla yighlaydighan bolup qaldim.Motiwer hanim bir guzel idi. Uni korgen ademge Use suriti(Yaponiyening tarihidiki bir hil resim sen’iti)diki qar qizini eslitetti. Ashundaq bir ayalning “yighlaydighan bolup qaldim” digen waqtidiki chirayidin eghir bir qayghuluq chiqatti.Uning teliyige, hojayin N hotunperes bir adem bolsimu, uningda melup derijida ozini tutuwelish we wijdan bar idi.U kishi heptide bir qetim Motiwer hanimgha elip bergen oyge kelip, uning bilen Hitayche 「Barmaqta korsutup turup sozlishish qollanmisi」digen kitaptin paydilinip paranglishishqa ti******ti, yaki terjiman Erkinni chaqirip kelip sohbetlishetti. Emma hergiz Motiwer hanimgha qol uzartmidi. Er – hotunluq munasiwette bolmighan bolsimu, Motiwer hanimning turmush pulini berip turdi.Dimek hojayin N oz yolida Motiwer hanimgha ich aghritip uning halidin yerterlik hewer elishqa tirishqan iken.Lekin, aldinip yighlap qalghan ayalni korup chidiyalmighan yene bir kishi bar. U bolsimu terjiman Erkin idi. U hojayin Ngha ohshimayti. Uyghur jem’iyitining qa’ide – yusunlirini biletti. Shunga u bu ishtin qattiq nepretlengen idi.—U Ilhamgha “oz millitingning ayallirini bashqa milletke satidighan qandaq mehluq sen!” dep nepretlinip hapa bolup turdi. Hojayin N we mening arliqimda terjime qilishnimu “qilghim yoq. Oghul bala uchun nomus”, “solamchiliq qilghandin oliwalghan yahshi”, depla turatti. U heqiqi bir erkek idi.Shundaq qilip, 9- ayning ahirida Motiwer hanim wetinige qaytidighan boldi. Hojayin N Erkin arqiliq uninggha Koriyedin Xinjianggha qaytidighan ayropilan belitini elip berdi. Hem bir milyongha yeqin Yapon pulini turmushi uchun qoligha tutquzdi.—Xinjianggha kelgiche Ilham ependi meni ekkip qoydi. Hoshlishidighan chaqgha men qolumdiki Yapon pulini Yuange almashturup uninggha 10 ming yuan (150 ming Yapon puligha teng) berdim. Chunki u waqitlarda u balliri bilen nahayiti qiyin ehwalda iken. U chaghdiki Yaponiye sepirim bir kutulmigen weqe bolghanti. Lekin meni qutuldurghan hojayin Nge cheksiz rehmitim bar. Eger siz qaytip uning bilen korushelisingiz, choqum mening hormetlik salimimni yetkuzung.Mening Yaponiyede igiligen toghriliqi nahayiti yuquri melomatimgha asaslanghanda, bu ayalni wetinigiche appirip qoyghan Erkin idi. Erkin hetta u wetenge qaytip ketkendin keyinmu kop qetim telfun echip uning hal – ehwalini sorap turghan.Uyghurlar jemiyitide kishilerning munasiwiti murekkep iken. Yaponiyede alghan melomat bilen Motiwer hanim bergen melomatning otturisidiki periq, bu ayal melum seweplerdin yaki Ilhamgha yaki Erkinge chapan yepiwatqanliqidin bisharet beretti.Qandaqliki bolmisun, asasliq mesile eniqlandi.Men ziyaritimni ahirlashturup, chayhanida bu ayal bilen birdem bashqa paranglarni qilip bolghandin keyin, Muhterni bashlap chiqip kettim.Shehsi Manpeet——Ilham bilen S ependidin guman qilish heqliqShuningdin keyinki Yaponiye Uyghur Jemiyiti qurulushining aldi keynide yuzbergen “tazilash” ta, ziyalilar terepdaridiki Yaponluqlarla emes, belki bir qisim Yaponiyediki Uyghurlarmu ziyankeshlikke uchrashtiki arqa korunushte, Ilham bilen S ependi sadir qighan bu setchilik —Yeni ashna tonushturush weqesining tepsilatini bilidighanlargha bolghan jaza we yaki ularning aghizini tuwaqlash gherizining barliqi eniq.Geplerni egip kelsek, esli 10 milyondin artuq Uyghurlarning insan heqlirini qoghdash bayraqdari bolghan teshkilatning rehbiri hem uni qollaydighan kishiler, ozlirining shehsi menpe’eti uchun adettiki Uyghurlarning heq – hoqoqlirini hich ikkilenmey ayagh asti qilishtek oy pikiride bolghanlar idi.Eniqlanghan heqiqi ishlardin mana mushundaq hokum chiqirish kerek idi. (Emeliyette 2014- yili Oktebirde, men Yaponiye Uyghur jemiyitining Reisi ilhamgha mushu ishlarning rast – yalghanliqini eniqlash uchun el-het yollighan. Jemiyet ezalirimu u el-hetni korgenliki eniklandi. Lekin sualimgha bolghan jawap ta bugunge qeder kelmidi.)—U waqitlarda Elham ependidin oz millitining teghdirige kongul bolidighandek bir shepe korulmigenti.Motiwer hanim manga shundaq didi.Ashna tonushturush weqesidin ikki yil keyin, S ependi Ilhamni Yaponiye Uyghur Jemiyitining reislikige korsetti. Bu waqitta Ilham “pul uchun qilimen emise” digen shertni eniq otturigha qoyup bu wezipini elishqa qoshulghanliqini aldinqi bapta dep ottuq.Sirittin kelgen gheyri telep bolsimu, Chong Asiyechilik idiyisige asasen yoghan geplerni qilip kelgen S ependi, maishni kozur qilip turup, Ilhamni hizmetke salghan, digen gep.Motiwer hanimni ashniliqqa tonushturush bilen, Yaponiye Uyghur Jemiyitining qurulushi, qurulma jehette bir birige shundaq ohshaydu.Yene bir qedem ilgirilep disek, 2012- yili Rabiye Qadirning Yasukuni Ibadethanisigha ibadet qilishimu, mushu qurulmigha ohshap ketken bir jeryandur. S ependi bilen idiye jehette yeqin Yaponluqlarning tekliwige asasen, Ilham Dunya Uyghur Qurultiyini gepke kondurup, bu qetimqi paaliyetni emilileshturgen dep qarisaq bolidu (bu ishta konkiriti pulning qandaq rol oynighanliqi eniq emes). Emeliyette, Rabiye hanim ibadetni bijirgen shu kuni kechte otkuzulgen Dunya Uyghur Qurultiyi Tokyo yighinining echilish hetire ziyapitidimu, S ependi alahide sozge chiqip qedeh koterdi.Herqaysi weqelikni kuzetkinimizde, ish ustidikiler Uyghurlar uchun, dep herket qiliwatqanliqini herqandaq tirishsaqmu kozimizge korulmeydighan ishlardin ibaret ikenlikini bayqaymiz.p144-p145“Dunya Uyghur Qurultiyi rehberliki bilen meslihetleshmey oz aldigha paaliyet qildi”, “Dunya Uyghur Qurultiyining bashqa rehberlirining inawetlirini tokti” dep uch turluk sewep korsitip, Ilham Mahmutning muawin reislik wezipisini tohtushush toghriliq qararini elan qildi. Ilham Yaponiy Uyghur Jemiyitining internet sehipiside buninggha reddiye berdi. Qalaymiqanchiliq dawamlishiwatidu. 2015- yili 1- ayning 31- kuni, Yaponiyege kelgen Rabiye Qadir hanimdin biwaste anglishimche, “Yasukuni ibadethanigha berishta, ‘Uyghurlarning qewrisi bar Tama Qewristanliqigha barimiz’ dep, bizni bashlap, u yerge barghandikin qeyer ikenlikini bilduq”, “uning hataliqi beq jiq”, dep jawap berdi.)


24-05-15, 10:29#2

Unregistered
07-06-15, 14:22
Ghklmbvfjkfjkb