PDA

View Full Version : "Ahmet Ependi"



Unregistered
02-02-15, 06:30
„AHMET APENDI“

Ziya Samedi

Roman-Diyalogiya

Almuta

1995

Dangliq Uyghur yazghuchisi, inqilapchi we rahmetlik Ahmetjan Qasimining yeqin sepdashi bolghan rahmetlik Ziya Samedi Ependim, 1995- jilida Almutada neshir qilinghan „Ahmet Ependi“ namliq eserining 389-393. betleride, 1930 we 1940. Jillarida Sherqi Türkistandeki siyasi ziddiyetlerni tehlil qilip mundaq dep yazidu:

„... Islam bayrighi astida ‚Islam Achghuchilar’ 18,19 we 20. Esirning bashlarida onlighan qetim Islam echish shuari astida quralliq qozghulanglar bir nechche yillar hayat sürgen bolsamu, axiri dehshetlik basturulghan bolsa, 30. jillar beshida Hoja Niyaz , Sabit Damollamlar tesis qilghan ‚Islam Jumhuriyeti’ uzun hayat sürmey berbat bolghan idiki, Islam dini itiqadidiki xelqlerning biri ‚Islam Imperiyesi’ qurushidin intayin teshwishlenidighan Ruslar (Aq Padishah weyaki Sovyet Ittifaqi) „Panislamizimgha“ tish tirniqi bilen düshmenlik qilghan halde Sherqi Türkistandiki azatliq köreshlerini basturushqa ayanmay heriket qildi. Bu jihette ular Xitaylardinmu qebih usullarni qollanghan hemde ‚Panislamist we Pantürkist’ digenge oxshash suni uydurmalarni toqup, onminglighan munewer ziyalilarni, mötiwer zatlarni öltürüp yaki zindanlarda azaplap , xelqning rohi-itiqat erkinlikini depsende qilip kelsemu, Islam dini mewjut we hayatlighi bilen keng xelq ammesining tevrenmes dini ishenje –itiqat süpetide ananewi alahideliki –paklighi bilen muminlerning qan tomurugha singip ketken. Shu seweptinmu ülkediki her qandaq siyasi özgürüshler bolmisun dinge itibar bermey, din bilen hisaplashmay mümkün emes idi. Halbuki, dini itiqadi küchlük Müslüman ehli, xususen Uyghurlarning besim köpchilikige her xil, her randiki ‚izimchilerning’ yüzligen debdebelik shuarlaridin köre Islamchilarning ‚Hubbul weten minal iman’ yani ‚Wetenni söyüsh imanning jümlisidur’ chaqiriqini ela bilgen, özini shu yolda pida qilishatti. Ene shuning üchünmu gazawet liderleri hemishemdikilardekla dini tuyghuni tutqa qilghan halde xelq ammesini seperwer qilip ‚Din üchün, dinning pakligi üchün’ köreshke bashlatti. Moshu noqtidin qarighanda Sherqi Türkistandiki ziddiyetlerning yene bir türi – Islam dini bilen Marksizim, yani ‚Müslümanlar bilen Kapirlar’ otturasidiki tarixi yiltizliq ziddiyettin ibarettur...“

Ziya Samedi efendim Sherqi Türkistanda 30. we 40. Yillarda Sherqi Türkistandiki „Türkchiler“ dep atalghan guruh toghruluq töwendikilerni yazidu:

„... Türkchilik ( Türki xelqlerning birliki, yani Orus we Xitaylarning xelqi alemge teshwishlik halda boji körsetishke küchep teshwik qilidighan hemde Türki tillik milletlerning umumi birlikining aldini tosap, parchilap yutushqa qaritilghan ‚Pantürkizim’ atalmisi dairesidiki ziddiyetmu ‚Panislamizimgha’ yandash, bezide birikip ketidighan qosh kizek ziddiyettur. Sherqi Türkistanning zimin igisi Uyghurlar qatarida birlikte mayishat qachuridu. Ayrim-ayrim millet sheklini alghan bu xelqlerning dini bir, kelip-chiqishi bir; tili, örpi –adetleri oxshash degüdek bolghachka „Türki Xelqler Birliki“ terefdarlari mezkur milletlerning , umumen barliq Türk xelqlerining birliship bir pütün qudretlik gövdige aylinishini tesebbüs qilidu, axirqi hisapta qudretlik ‚Türk Imperiyesi’ qurulushini meqset qilidu. Mana moshundaq birlishish suridin qorqqan jahangirlar, xususen Orus we Xitay müstebitchileri ‚Pantürkizim Eksil Hereketi’ digenni uydurup chiqirip, moshu banide Türki Milletler Birlikini parchilap tashlashlam emes, belki ular arqisida nizah bölgünchülük peyda qilish bilen bille ‚Pantürkizimchilerni’ xelq düshmeni süpetide jazalap kelmekte. Sherqi Türkistandiki bu ‚Türki Xelqler Birliki“ hereketide faaliyet körsetken namayendiler: Mesut Sabri Baykuzi efendi, Mehmet Emin Bughra, Eysa Alptekin we bashqilar Orus Xitay Komunistlerining cheklinishi –besim körsetishi tüfeyli chet ellerde sarsan-sergerdan bolishimu öz ghayeleri yolida köreshni dawam qilishti. Demek Sherqi Türkistandiki murassasiz ziddiyetlerning biri u bolsimu „‚Türki Xelqlerning Birliki’ bilen Orus-Xitay chong döletlerning hükümranlari otturasidiki ziddiyettur...“

Ziya Sameri efendim, 1917. Jilidin kiyin Sherqi Türkistan’gha kirishke bashlighan Marksizm, Leninizim, xususen 30- jillarda Shing Shi Sey devride Xitay kompartiyesining körünerlik wekilleri Chin Tianchu, Mao Zemin (Mao Zedong’nin inisi) Lin Jelu qatarliqlar bashchiliqida Sherqi Türkistangha xizmetke kelgenlerning komunistik idiyeni tarqitish netijesinde Marksizimchilarning yerlik ziyalilar arisida peyda bolishigha zemin hazirlighanliqini ifade qilip, mundaq dep yazidu:

„... Bu yengi peyda bolghan texi nahayti az sandiki „Marksist-Leninistler“ gerche Marks-Lenin telimatlarini etrapliq ügünüp yetmisemu , uning zadi nimidin ikenlikini chunqur chüshenmisimu, qarighularcha Orus we Xitay komunistlirigha tepinghan halde ‚sotsiyalizim-komunizm’ kebi ‚ Xitay Jennetlerige’ ishinetti we xelqni shu yolgha bashlimaqchi bolashati. Xitay komunistleri we ularni egeshghuchi yerlik ,Marksistler’ ‚Sherqi Türkistandiki antogonistik ziddiyet- Sinfi Ziddiyet’. Shunung üchün kompartiye
rehberlikide proletariyat diktaturasi emelge qoyulghandila ‚ezgüch’ siniplarni yoq qilghandila milli, ijtimai erkinlik-barawerlik ashidu digenni küchep teshwik qilishatti. Ular asasi milli ziddiyetni qesten inkar qilghan halda bu pikirdikilerni ‚milletch’ dep eyiplati, jazalatti. Sherqi Türkistandiki yerlik ziyalilar ichide Xitay komunistlerini pir tutup paal ishligenler Abdukerim *****ov we uning etrapidiki dost-jamaliridur. Bu türkümdikilerning pütün Xitay boyiche kompartiye hakimiyet textige mingendila Sherqi Türkistan xelqi bext-saadetke erishidu dep qilishatiyu, lekin ular keng ijtimai asasqa ige emes, peqet mexpi halde kichik-kichik gruppilarni uyushturup, Merksizm-Leninizm telimatini hali yetishiche yüzeki ügünüshtin bashqa amme ichide paaliyet elip berish imkaniyetige ige emes idi. Ijtimai munasewetler , helqning ang-sezimi we xususen dini itiqadining küchlükliki tüpeyli shu sheraitte Sherqi Türkistanda komunizim qurush hereketini qilish-siyasi awanturyadin bashqa nerse emesliki hemde xelq ammesi qabul qilmasliqi tabii halet idi...“

Ziya Samedi efendim, Sherqi Türkistandeki „Demokratik Muhtariyetchiler“ üstüde toxtulup töwendikilerni yazidu:

„... Muhtariyetchiler yaki bolmisa milli demokratchilar Sherqi Türkistandeki tüp asasi ziddiyet-u milli ziddiyettin ibaret bolup, müstemlikichiler bilen müstemlike qilghuchilar hakim millet bilen mahkum millet otturasidiki murassa qilip bolmaydighan antagonistik ziddiyet dep hisaplatti. Shu seweptin feqet demokratiye asastiki milli muhtariyet emelge qoyulghandila hemme muamalar hel qilinishi, changqighan xelqning yürekleri su ichip , erkin nefes elish mümkün dep hisaplanatti we demokratiye tüzümining tentene qilinishi üchün köresh qilatti. Ene shu demokratik birlik sepining beshida sinaqtin ötken yar rehber Ahmetjan Qasimi turatti. Uning köz qarishi we mülahezeleri bilen sherxligende: Eger Xitay kompartiyesi ghelebe qazanip sotsiyalistik tüzüm berfa bolidikin, shundaqla SSSR (Soyet Sotsyalist Cumhuriyetler Birliki) ülgesi boyiche dölet tüzümi shekillenidikin, u hetta Xinjiang Ottura Asya , Qazaqistan rispublikasi sheklide ‚Uyghuristan Ittifaqdash Rispublika’ bolishi mentiqigha yeqin dep hisaplisimu, kim bilidu, Xitay özining milli alahidilighi, ichki we joghrafiye sheraiti tüfeyli milli mesilini bashqichiraq hel qilamdi texi- digen tehmini „lekin“ uning (Ahmetjan Qasimining) nezer-itibaridin xali emes we kompartiye bilen yeqinleshish, hemkarlishishmu istisna emes idi. Hazirche ‚Sen Min Ju Yi’ yani ‚ Üch Xelq Prinsibi’ üchün milli ghaye asasigha qurulghan Gomindang hükümeti bilen imzalanghan ‚Tinchliq Bitim’ shertleri we siyasi programini tolughi bilen emelge ashurushqa xelqni seferber qilish hemde xelq ammesini demokratik özgürüshlerge menfetdar qilish üchün birlik sep ishlerini janlandurush zarur idiki, Ahmet efendi ene shu siyasi qaynam ichide faaliyet elip bardi...“

Ziya Samedi efendim, 1995. Yili neshir qilinghan „Ahmet Efendim“ namliq eserining 449-450. Betleride Ahmetjan Qasimining „Üch Efendiler“ toghruluq töwendikilerni ifade qilip ötkenlikini yazidu:

„---Xelq ichide ‚Üch Efendiler’ dep atilidighan janaplar bilen bizning arimizda pikir ihtilaflari barligi eniq. Ular ‚monu yol bilen magimiz’ dise, biz ’yaq bu yol bilen mangsaq nishangha tizraq yetimiz’ deymiz. Lekin weten-millet azatlighini temin etishte meqset birlighimiz bar. Mesut Sabri bilimlik adem. Mehmet Emin Bughra tarixchi alim. Eysa efendo bolsa atishin milletchi. Milletchilikning, milletperverlikning ayrim kirlerini uningdin ügünüshke erziydu. Bular her üchlisi chetellerde weten dawasi qilip, sarsan sargardan bolghanlar. Ular yene Xitay ahwalini, Xitay memurlarining mujaz xulqini, pisxologiyasini yaxshi bilidu. Biz ular bilen ortaq til tepishmiz kerek. Bizlerni öz ara ‚Horaz Soqushigha“ selip qoyup, özleri igiz süpige chiqiwelip tamasha köridighanlardin pexes bolishimiz kerek...“

Rahmet Ziyade Samedi 1975. Yili Almuta’da neshir qilinghan „Ahmet Efendim“ serlevhaliq eserining 474. betide, Ili Inqilapchileri bilen Üch Efendichiler arisidiki münasebetlerni shu chaghda Sherqi Türkistandiki Xitay askerkerining bash qumandani General Sung Shilian’ning mundaq dep terifligenlikini yazidu.

„.... Meyli eqi, yaki qarisi, qizili bolsun –hemmesi bir ‚chentu’. Ahmetjan, Mesut, Mehmet Emin, Eysa bular gerche yol, ish heriket usulida bir-biri bilen perqi bolsimu, ularning meqset nishani bir, yani mustaqilliq. Shunung üchün bu chentulargha hergizmu ishenmeslik kerek. Biz Xinjiangni qolimizda tutp qalimiz desek chentular arisidiki ziddiyetni kücheytish, ularning birlighini buzush ve xususen iradisi ajiz söhretperestlerdin paydilinishni bilishimiz, yene shundaqla qorqutush, tehdit selish astida tutushimiz lazim...“

Ziya Samedi efendim 1914. Yili Qazaqistanning Yerket dep atalghan nahiyeside tughuldi. Ottura we ali mektepni Qazaqistanda tamamlighan Ziya Samedi efendim 1930 yili Ili wilayetige berip jaylashti. Ili’de Xitayning Sherqi Türkistan xelqige qarshi elip barghan gheyri insani siyasetini ochuqcha tenqit qilip chiqqanliqi üchün Shing Shi Sey terefidin 1937. Yili turmigha tashlandi. 1944. turmidin chiqqan Ziya Samedi efendim Ilige qaytip Ili Inqilabigha aktif qatnashti. Milli Armiyede körsetken qehrimanliqleri üchün uzun ötmey ‚Polkownik’ rütbesige kötürüldi. Ahmetjan Qasimining eng yeqin sepdashleridin biri bolghan rahmetlik Ziya Samedi, 1945. Yili Ürümchide Ili Inqilapchileri bilen Gomindang hükümeti otturasida elip barilghan tinchliq muzakerelerige ishtirak qildi. Xitay Presidenti Jang Je Shining chaqiri bilen 1947. Yili Nanjin’ge barghan Ahmetjan Qasimi’gha refaqetlik qildi. Sherqi Türkistanning Komunist Xitay terefidin istila qilinishidin kiyin, 1949-1958 yillari arasida Sherqi Türkistanda qurulghan hükümetlerde mühim orunlar igilidi. Biraq, Komunist Xitay hükümeti 1958 yili Ziya Samedi efendimni „bölgünchilik“ qilghanliqta eyiplap uni 2 yil „Emgek Lagirigha“ palidi. Lagirdin azad bolghandin kiyin 1961. Yili Qazaqistangha qechip chiqip u yerge jaylashti. Qazaqistanda bibaha eserlerni barliqqa keltürgen Ziya Samedi efendim 1980. Yilida „Qazaqistan Yazghchisi“ mukafati bilen shereflendürüldi. Ziya Samedi efendim 2000 yilida Almutada Allahning rahmetige erishti.

(Orus elfbasidin Latin elifbasigha terjüme qilghan Hemit Hemrayev)

Unregistered
03-02-15, 09:10
„.... Meyli eqi, yaki qarisi, qizili bolsun –hemmesi bir ‚chentu’. Ahmetjan, Mesut, Mehmet Emin, Eysa bular gerche yol, ish heriket usulida bir-biri bilen perqi bolsimu, ularning meqset nishani bir, yani mustaqilliq. Shunung üchün bu chentulargha hergizmu ishenmeslik kerek. Biz Xinjiangni qolimizda tutp qalimiz desek chentular arisidiki ziddiyetni kücheytish, ularning birlighini buzush ve xususen iradisi ajiz söhretperestlerdin paydilinishni bilishimiz, yene shundaqla qorqutush, tehdit selish astida tutushimiz lazim...“

yuqurda yezilghanlar shu chaghdiki Gomiondang Xitaylirining hazirqi Xitay hokumiti bilen oxshash aldamchiliq qiliwatqanliqini korsutudu. yeni:

"DUQ terorist teshkilat", "rabiye qadir zhong goni parchilaymen dewatidu", "DUQ diki 9 kishilik siyasi paaliyetchiler we Dilshat, Elshatlarni hokumitimiz qattiq teqip qiliwatimiz" - degenler bilen oxshash tetur teshwiqatni jang keyshi xitaylirimu qollanghanliqi ashkare. her ikki xitay arimizdiki ozidinmu better satqunlarni uyghurlargha yol bashlighuchi qilip ishendurush uchun 80 yildin biri Isa Yusuplerni moshu addi aldamchiliq bilen uyghurlargha tengip kelmekte.

Isa yusup, erkin isa we "9 kishilik siyasi paaliyetchiler" uyghurlarning Dushmini bolup, ularning qilmishliri towendikiche:

Uyghur Millitining Dushmenliri Towende Nahayiti Iniq Ayrilmaqta. Ular ozini :“Xitay teqip qiliwatqan 9 kishilik siyasi paaliyetchiler biz“dep Saxtekarliq, Yalghanchiliq qilip, Ozini-Ozi Aldapla qalmastin, Xotun-bala-Chaqilirini, Jamaetni, Uyghur Millitini, Janabi Allani Aldawatidu. Ularning towendiki Qilmishliri Ularning Kim ikenlikini Ispatlaydu.
______

Bu qilmishlar Gunamu? - Jinayetmu?.

“1-Oktebir Uyghurlarning Matem Kuni” - digen Erkin Isa, Perhat Memet we DUQ mesulliri.
* “Kanadada Jumhuriyet Bayrimi Otkuzulidu”- digen “Surgun hokumet”we Ilani.
* “Surgundiki Hokumitining Dolet Ziyapiti Berish Ilani”, - Ministirlar Heyiti Ilani.
* “Ay Yultuzluq Kok Bayraqning Jewlan qilishi” - Perhat yorungqash ilani.
* “Istiqlal Marshini oqulush”- DUQning 5 xitay ghelbe qilghan Miyunxindiki Ishxanisida.
* “Xitay Dimokratchiliri Tetqiqat qilip beiwatqan Fidratsiyon (Xitay birliki)- Musteqning ozidur. Uyghur milli herikiti bu Musteqilliqqa teyyar turushi lazim”- Perhat Yorungqash Maqalisi.

** “Ay Yultuzluq Kok Bayraqning Jewlan qilishi”mu moshu „Fidratsiyon (Xitay birliki) uchun –peqet moshu maqalining ichide we ular oyushturghan Namayishlarda.

** “Uyghurlar hokumettin umudini uzdi. Umudini 20yildin kiyin xitayda bolidighan Dimokratik ozgurushlerge baghlidi”-perhat yorungqash we Erkin Isa BDT insane heqliri yighinida qilghan sozdin elindi.

** “Men Uyghurlargha wakaliten xitay bilen qoshulup ketish(Xitay birliki)ni qobul
qilimen”- degen DUQ Reisi Erkin Isa yusup.(1994-yili Turkiye Gizitisin)

** „Chin (Xitay)Milliti Intayin Mediniyetlik we kuchluk…“ – degen DUQ Reisi Erkin Isa yusup 2002-yili Turkiye TV Qanali (TRT) de Sozligen.

** „1-Oktebir Uyghurlarning Matem Kuni“ dep ilan qilghan DUQ Reisi Erkin Isa we barliq mesulliri.

** „Musteqilliqni tilgha almasliq shertidiki Uyghur-Xensu kilishimnamesi“ge Imza
qoyghanlar : Ablikim Baqi Istambul Dernekte, erkin Isa, Dolqun Isa Estoniyede.

** “Biz Uyghurlar Musteqilliq telep qilmaymiz”- degen DUQ Reisi Rabiye Qadir, Enwerjan, Dilshatlar … 5-Iyul Qirghinchiqiliqining Harpisi. Italiye.

** “ Biz Xitay xelqining erkinlik(Dimokratiysi) uchun koresh qilidighan yolni
TalliwalDUQ”- degen Rabiye qatarliq Barliq DUQ Mesulliri.

** “5-Iyul weqesidin kiyin Urumchide Birlin Temi peyda boldi”- degen Perhat
Memet(Aptonumiye Programmichisi, Yorungqash, M.Sayrami, T. Bughra, Altidenbir…),

** „Surgunde Hokumet Kanadada Jumhuriyet Bayrimi Otkuzidu.“, „ Surgunde Hokumet Dolet ziyapiti Beridu kelmey qalmanglar“ ….Ilan chiqarghuchi Exmeq igemberdi Bashliq Kawap, Opke-Zasu Ziyapet Ishliri Ministirliki.
** “ Shinjangda xenzularning Saylam Hoquqi bar” - degen Alim Seyt. Amerika Awazining xitayche anglitishida iki xitay riyasetchi bilen Gulqeqehliri echilip, Aghzini kalshtek qilip, Ana tili Uyghurchini setip, Dushmen Tili Xitayche Til bilen hinggiyip otkuzgen Sohbitidin elindi.

** DUQ ishxanisigha 5 xitayni chaqirip kelip ,ular bilen birlikte Dunya axbaratchiliri aldida 5-Iyul qirghinchiliqining jawapkarliqini uyghurlargha artip ghelbe qilghanlar DUQ, RFA, UAA Reisliri we DUQ ning Miyunxindiki ishxanisigha mexpi chaqirip kelingen 5 Xitay.

_________

Bularning qaysi-birini Xitaydin , Öshre-Zakattin , Uyghurlarni quruq gep bilen aldap, hayajanlanghan waqtida chiqirip tashlap bergen Iane, Bedel Pulidin, „Uyghur Oyi” uchun toplanghan Uyghurlarning Qan-Teridin Almay turup, Oghurlimay turup qiliwatidu-bular?
Bikargha Jinayet qilidighan Sarangmu- bular?!

Heyt-Bayramda, Jume Namizida, Ölum Namizida Jamaetning aldigha chiqidighan Dinchi –Mollamlar qachanghiche bu qilmishlarni Bilmeske, Kormeske Selip, uyghurlarni „Sewri we Texir“ge zorlap , Sure-Yasinni Qattiq waqirap oqup „Janabi Alla“ bilen qorqutup aldaysiler?. Jamaet Janabi Allani Silerdin Yaxshi bilidu.

Qachanghiche, Soal sorisa Jawap bermestin, Jumhuriyet Bayrimini oynap bolayli, Dolet Ziyapitidin kiyin jawap bereyli dep Aldaysiler?. “Namaz Waxti bolup qaldi”, “Ramizan chiqip ketsun” dep qachisiler? Qachanghiche „Heyt-Baram“liq dep Yawash Qoylarni Boghuzlap otisiler?!

Bu Qilmishlar Gunamu?- Jinayetmu?.

_______

Demek yuqurqi JInayetlerge Qarighandila towende yezilghanlar butunley Oydurma, Menbeyi yoq -Yalghan Tarix bolup hisaplinidu:



„AHMET APENDI“

Ziya Samedi Roman-Diyalogiya

Almuta 1995

Dangliq Uyghur yazghuchisi, inqilapchi we rahmetlik Ahmetjan Qasimining yeqin sepdashi bolghan rahmetlik Ziya Samedi Ependim, 1995- jilida Almutada neshir qilinghan „Ahmet Ependi“ namliq eserining 389-393. betleride, 1930 we 1940. Jillarida Sherqi Türkistandeki siyasi ziddiyetlerni tehlil qilip mundaq dep yazidu:

„... Islam bayrighi astida ‚Islam Achghuchilar’ 18,19 we 20. Esirning bashlarida onlighan qetim Islam echish shuari astida quralliq qozghulanglar bir nechche yillar hayat sürgen bolsamu, axiri dehshetlik basturulghan bolsa, 30. jillar beshida Hoja Niyaz , Sabit Damollamlar tesis qilghan ‚Islam Jumhuriyeti’ uzun hayat sürmey berbat bolghan idiki, Islam dini itiqadidiki xelqlerning biri ‚Islam Imperiyesi’ qurushidin intayin teshwishlenidighan Ruslar (Aq Padishah weyaki Sovyet Ittifaqi) „Panislamizimgha“ tish tirniqi bilen düshmenlik qilghan halde Sherqi Türkistandiki azatliq köreshlerini basturushqa ayanmay heriket qildi. Bu jihette ular Xitaylardinmu qebih usullarni qollanghan hemde ‚Panislamist we Pantürkist’ digenge oxshash suni uydurmalarni toqup, onminglighan munewer ziyalilarni, mötiwer zatlarni öltürüp yaki zindanlarda azaplap , xelqning rohi-itiqat erkinlikini depsende qilip kelsemu, Islam dini mewjut we hayatlighi bilen keng xelq ammesining tevrenmes dini ishenje –itiqat süpetide ananewi alahideliki –paklighi bilen muminlerning qan tomurugha singip ketken. Shu seweptinmu ülkediki her qandaq siyasi özgürüshler bolmisun dinge itibar bermey, din bilen hisaplashmay mümkün emes idi. Halbuki, dini itiqadi küchlük Müslüman ehli, xususen Uyghurlarning besim köpchilikige her xil, her randiki ‚izimchilerning’ yüzligen debdebelik shuarlaridin köre Islamchilarning ‚Hubbul weten minal iman’ yani ‚Wetenni söyüsh imanning jümlisidur’ chaqiriqini ela bilgen, özini shu yolda pida qilishatti. Ene shuning üchünmu gazawet liderleri hemishemdikilardekla dini tuyghuni tutqa qilghan halde xelq ammesini seperwer qilip ‚Din üchün, dinning pakligi üchün’ köreshke bashlatti. Moshu noqtidin qarighanda Sherqi Türkistandiki ziddiyetlerning yene bir türi – Islam dini bilen Marksizim, yani ‚Müslümanlar bilen Kapirlar’ otturasidiki tarixi yiltizliq ziddiyettin ibarettur...“

Ziya Samedi efendim Sherqi Türkistanda 30. we 40. Yillarda Sherqi Türkistandiki „Türkchiler“ dep atalghan guruh toghruluq töwendikilerni yazidu:

„... Türkchilik ( Türki xelqlerning birliki, yani Orus we Xitaylarning xelqi alemge teshwishlik halda boji körsetishke küchep teshwik qilidighan hemde Türki tillik milletlerning umumi birlikining aldini tosap, parchilap yutushqa qaritilghan ‚Pantürkizim’ atalmisi dairesidiki ziddiyetmu ‚Panislamizimgha’ yandash, bezide birikip ketidighan qosh kizek ziddiyettur. Sherqi Türkistanning zimin igisi Uyghurlar qatarida birlikte mayishat qachuridu. Ayrim-ayrim millet sheklini alghan bu xelqlerning dini bir, kelip-chiqishi bir; tili, örpi –adetleri oxshash degüdek bolghachka „Türki Xelqler Birliki“ terefdarlari mezkur milletlerning , umumen barliq Türk xelqlerining birliship bir pütün qudretlik gövdige aylinishini tesebbüs qilidu, axirqi hisapta qudretlik ‚Türk Imperiyesi’ qurulushini meqset qilidu. Mana moshundaq birlishish suridin qorqqan jahangirlar, xususen Orus we Xitay müstebitchileri ‚Pantürkizim Eksil Hereketi’ digenni uydurup chiqirip, moshu banide Türki Milletler Birlikini parchilap tashlashlam emes, belki ular arqisida nizah bölgünchülük peyda qilish bilen bille ‚Pantürkizimchilerni’ xelq düshmeni süpetide jazalap kelmekte. Sherqi Türkistandiki bu ‚Türki Xelqler Birliki“ hereketide faaliyet körsetken namayendiler: Mesut Sabri Baykuzi efendi, Mehmet Emin Bughra, Eysa Alptekin we bashqilar Orus Xitay Komunistlerining cheklinishi –besim körsetishi tüfeyli chet ellerde sarsan-sergerdan bolishimu öz ghayeleri yolida köreshni dawam qilishti. Demek Sherqi Türkistandiki murassasiz ziddiyetlerning biri u bolsimu „‚Türki Xelqlerning Birliki’ bilen Orus-Xitay chong döletlerning hükümranlari otturasidiki ziddiyettur...“

Ziya Sameri efendim, 1917. Jilidin kiyin Sherqi Türkistan’gha kirishke bashlighan Marksizm, Leninizim, xususen 30- jillarda Shing Shi Sey devride Xitay kompartiyesining körünerlik wekilleri Chin Tianchu, Mao Zemin (Mao Zedong’nin inisi) Lin Jelu qatarliqlar bashchiliqida Sherqi Türkistangha xizmetke kelgenlerning komunistik idiyeni tarqitish netijesinde Marksizimchilarning yerlik ziyalilar arisida peyda bolishigha zemin hazirlighanliqini ifade qilip, mundaq dep yazidu:

„... Bu yengi peyda bolghan texi nahayti az sandiki „Marksist-Leninistler“ gerche Marks-Lenin telimatlarini etrapliq ügünüp yetmisemu , uning zadi nimidin ikenlikini chunqur chüshenmisimu, qarighularcha Orus we Xitay komunistlirigha tepinghan halde ‚sotsiyalizim-komunizm’ kebi ‚ Xitay Jennetlerige’ ishinetti we xelqni shu yolgha bashlimaqchi bolashati. Xitay komunistleri we ularni egeshghuchi yerlik ,Marksistler’ ‚Sherqi Türkistandiki antogonistik ziddiyet- Sinfi Ziddiyet’. Shunung üchün kompartiye
rehberlikide proletariyat diktaturasi emelge qoyulghandila ‚ezgüch’ siniplarni yoq qilghandila milli, ijtimai erkinlik-barawerlik ashidu digenni küchep teshwik qilishatti. Ular asasi milli ziddiyetni qesten inkar qilghan halda bu pikirdikilerni ‚milletch’ dep eyiplati, jazalatti. Sherqi Türkistandiki yerlik ziyalilar ichide Xitay komunistlerini pir tutup paal ishligenler Abdukerim *****ov we uning etrapidiki dost-jamaliridur. Bu türkümdikilerning pütün Xitay boyiche kompartiye hakimiyet textige mingendila Sherqi Türkistan xelqi bext-saadetke erishidu dep qilishatiyu, lekin ular keng ijtimai asasqa ige emes, peqet mexpi halde kichik-kichik gruppilarni uyushturup, Merksizm-Leninizm telimatini hali yetishiche yüzeki ügünüshtin bashqa amme ichide paaliyet elip berish imkaniyetige ige emes idi. Ijtimai munasewetler , helqning ang-sezimi we xususen dini itiqadining küchlükliki tüpeyli shu sheraitte Sherqi Türkistanda komunizim qurush hereketini qilish-siyasi awanturyadin bashqa nerse emesliki hemde xelq ammesi qabul qilmasliqi tabii halet idi...“

Ziya Samedi efendim, Sherqi Türkistandeki „Demokratik Muhtariyetchiler“ üstüde toxtulup töwendikilerni yazidu:

„... Muhtariyetchiler yaki bolmisa milli demokratchilar Sherqi Türkistandeki tüp asasi ziddiyet-u milli ziddiyettin ibaret bolup, müstemlikichiler bilen müstemlike qilghuchilar hakim millet bilen mahkum millet otturasidiki murassa qilip bolmaydighan antagonistik ziddiyet dep hisaplatti. Shu seweptin feqet demokratiye asastiki milli muhtariyet emelge qoyulghandila hemme muamalar hel qilinishi, changqighan xelqning yürekleri su ichip , erkin nefes elish mümkün dep hisaplanatti we demokratiye tüzümining tentene qilinishi üchün köresh qilatti. Ene shu demokratik birlik sepining beshida sinaqtin ötken yar rehber Ahmetjan Qasimi turatti. Uning köz qarishi we mülahezeleri bilen sherxligende: Eger Xitay kompartiyesi ghelebe qazanip sotsiyalistik tüzüm berfa bolidikin, shundaqla SSSR (Soyet Sotsyalist Cumhuriyetler Birliki) ülgesi boyiche dölet tüzümi shekillenidikin, u hetta Xinjiang Ottura Asya , Qazaqistan rispublikasi sheklide ‚Uyghuristan Ittifaqdash Rispublika’ bolishi mentiqigha yeqin dep hisaplisimu, kim bilidu, Xitay özining milli alahidilighi, ichki we joghrafiye sheraiti tüfeyli milli mesilini bashqichiraq hel qilamdi texi- digen tehmini „lekin“ uning (Ahmetjan Qasimining) nezer-itibaridin xali emes we kompartiye bilen yeqinleshish, hemkarlishishmu istisna emes idi. Hazirche ‚Sen Min Ju Yi’ yani ‚ Üch Xelq Prinsibi’ üchün milli ghaye asasigha qurulghan Gomindang hükümeti bilen imzalanghan ‚Tinchliq Bitim’ shertleri we siyasi programini tolughi bilen emelge ashurushqa xelqni seferber qilish hemde xelq ammesini demokratik özgürüshlerge menfetdar qilish üchün birlik sep ishlerini janlandurush zarur idiki, Ahmet efendi ene shu siyasi qaynam ichide faaliyet elip bardi...“

Ziya Samedi efendim, 1995. Yili neshir qilinghan „Ahmet Efendim“ namliq eserining 449-450. Betleride Ahmetjan Qasimining „Üch Efendiler“ toghruluq töwendikilerni ifade qilip ötkenlikini yazidu:

„---Xelq ichide ‚Üch Efendiler’ dep atilidighan janaplar bilen bizning arimizda pikir ihtilaflari barligi eniq. Ular ‚monu yol bilen magimiz’ dise, biz ’yaq bu yol bilen mangsaq nishangha tizraq yetimiz’ deymiz. Lekin weten-millet azatlighini temin etishte meqset birlighimiz bar. Mesut Sabri bilimlik adem. Mehmet Emin Bughra tarixchi alim. Eysa efendo bolsa atishin milletchi. Milletchilikning, milletperverlikning ayrim kirlerini uningdin ügünüshke erziydu. Bular her üchlisi chetellerde weten dawasi qilip, sarsan sargardan bolghanlar. Ular yene Xitay ahwalini, Xitay memurlarining mujaz xulqini, pisxologiyasini yaxshi bilidu. Biz ular bilen ortaq til tepishmiz kerek. Bizlerni öz ara ‚Horaz Soqushigha“ selip qoyup, özleri igiz süpige chiqiwelip tamasha köridighanlardin pexes bolishimiz kerek...“

Rahmet Ziyade Samedi 1975. Yili Almuta’da neshir qilinghan „Ahmet Efendim“ serlevhaliq eserining 474. betide, Ili Inqilapchileri bilen Üch Efendichiler arisidiki münasebetlerni shu chaghda Sherqi Türkistandiki Xitay askerkerining bash qumandani General Sung Shilian’ning mundaq dep terifligenlikini yazidu.

„.... Meyli eqi, yaki qarisi, qizili bolsun –hemmesi bir ‚chentu’. Ahmetjan, Mesut, Mehmet Emin, Eysa bular gerche yol, ish heriket usulida bir-biri bilen perqi bolsimu, ularning meqset nishani bir, yani mustaqilliq. Shunung üchün bu chentulargha hergizmu ishenmeslik kerek. Biz Xinjiangni qolimizda tutp qalimiz desek chentular arisidiki ziddiyetni kücheytish, ularning birlighini buzush ve xususen iradisi ajiz söhretperestlerdin paydilinishni bilishimiz, yene shundaqla qorqutush, tehdit selish astida tutushimiz lazim...“

Ziya Samedi efendim 1914. Yili Qazaqistanning Yerket dep atalghan nahiyeside tughuldi. Ottura we ali mektepni Qazaqistanda tamamlighan Ziya Samedi efendim 1930 yili Ili wilayetige berip jaylashti. Ili’de Xitayning Sherqi Türkistan xelqige qarshi elip barghan gheyri insani siyasetini ochuqcha tenqit qilip chiqqanliqi üchün Shing Shi Sey terefidin 1937. Yili turmigha tashlandi. 1944. turmidin chiqqan Ziya Samedi efendim Ilige qaytip Ili Inqilabigha aktif qatnashti. Milli Armiyede körsetken qehrimanliqleri üchün uzun ötmey ‚Polkownik’ rütbesige kötürüldi. Ahmetjan Qasimining eng yeqin sepdashleridin biri bolghan rahmetlik Ziya Samedi, 1945. Yili Ürümchide Ili Inqilapchileri bilen Gomindang hükümeti otturasida elip barilghan tinchliq muzakerelerige ishtirak qildi. Xitay Presidenti Jang Je Shining chaqiri bilen 1947. Yili Nanjin’ge barghan Ahmetjan Qasimi’gha refaqetlik qildi. Sherqi Türkistanning Komunist Xitay terefidin istila qilinishidin kiyin, 1949-1958 yillari arasida Sherqi Türkistanda qurulghan hükümetlerde mühim orunlar igilidi. Biraq, Komunist Xitay hükümeti 1958 yili Ziya Samedi efendimni „bölgünchilik“ qilghanliqta eyiplap uni 2 yil „Emgek Lagirigha“ palidi. Lagirdin azad bolghandin kiyin 1961. Yili Qazaqistangha qechip chiqip u yerge jaylashti. Qazaqistanda bibaha eserlerni barliqqa keltürgen Ziya Samedi efendim 1980. Yilida „Qazaqistan Yazghchisi“ mukafati bilen shereflendürüldi. Ziya Samedi efendim 2000 yilida Almutada Allahning rahmetige erishti.

(Orus elfbasidin Latin elifbasigha terjüme qilghan Hemit Hemrayev)

Unregistered
04-02-15, 11:01
„.... Meyli eqi, yaki qarisi, qizili bolsun –hemmesi bir ‚chentu’. Ahmetjan, Mesut, Mehmet Emin, Eysa bular gerche yol, ish heriket usulida bir-biri bilen perqi bolsimu, ularning meqset nishani bir, yani mustaqilliq. Shunung üchün bu chentulargha hergizmu ishenmeslik kerek. Biz Xinjiangni qolimizda tutp qalimiz desek chentular arisidiki ziddiyetni kücheytish, ularning birlighini buzush ve xususen iradisi ajiz söhretperestlerdin paydilinishni bilishimiz, yene shundaqla qorqutush, tehdit selish astida tutushimiz lazim...“

yuqurda yezilghanlar shu chaghdiki Gomiondang Xitaylirining hazirqi Xitay hokumiti bilen oxshash aldamchiliq qiliwatqanliqini korsutudu. yeni:

"DUQ terorist teshkilat", "rabiye qadir zhong goni parchilaymen dewatidu", "DUQ diki 9 kishilik siyasi paaliyetchiler we Dilshat, Elshatlarni hokumitimiz qattiq teqip qiliwatimiz" - degenler bilen oxshash tetur teshwiqatni jang keyshi xitaylirimu qollanghanliqi ashkare. her ikki xitay arimizdiki ozidinmu better satqunlarni uyghurlargha yol bashlighuchi qilip ishendurush uchun 80 yildin biri Isa Yusuplerni moshu addi aldamchiliq bilen uyghurlargha tengip kelmekte.

Isa yusup, erkin isa we "9 kishilik siyasi paaliyetchiler" uyghurlarning Dushmini bolup, ularning qilmishliri towendikiche:

Uyghur Millitining Dushmenliri Towende Nahayiti Iniq Ayrilmaqta. Ular ozini :“Xitay teqip qiliwatqan 9 kishilik siyasi paaliyetchiler biz“dep Saxtekarliq, Yalghanchiliq qilip, Ozini-Ozi Aldapla qalmastin, Xotun-bala-Chaqilirini, Jamaetni, Uyghur Millitini, Janabi Allani Aldawatidu. Ularning towendiki Qilmishliri Ularning Kim ikenlikini Ispatlaydu.
______

Bu qilmishlar Gunamu? - Jinayetmu?.

“1-Oktebir Uyghurlarning Matem Kuni” - digen Erkin Isa, Perhat Memet we DUQ mesulliri.
* “Kanadada Jumhuriyet Bayrimi Otkuzulidu”- digen “Surgun hokumet”we Ilani.
* “Surgundiki Hokumitining Dolet Ziyapiti Berish Ilani”, - Ministirlar Heyiti Ilani.
* “Ay Yultuzluq Kok Bayraqning Jewlan qilishi” - Perhat yorungqash ilani.
* “Istiqlal Marshini oqulush”- DUQning 5 xitay ghelbe qilghan Miyunxindiki Ishxanisida.
* “Xitay Dimokratchiliri Tetqiqat qilip beiwatqan Fidratsiyon (Xitay birliki)- Musteqning ozidur. Uyghur milli herikiti bu Musteqilliqqa teyyar turushi lazim”- Perhat Yorungqash Maqalisi.

** “Ay Yultuzluq Kok Bayraqning Jewlan qilishi”mu moshu „Fidratsiyon (Xitay birliki) uchun –peqet moshu maqalining ichide we ular oyushturghan Namayishlarda.

** “Uyghurlar hokumettin umudini uzdi. Umudini 20yildin kiyin xitayda bolidighan Dimokratik ozgurushlerge baghlidi”-perhat yorungqash we Erkin Isa BDT insane heqliri yighinida qilghan sozdin elindi.

** “Men Uyghurlargha wakaliten xitay bilen qoshulup ketish(Xitay birliki)ni qobul
qilimen”- degen DUQ Reisi Erkin Isa yusup.(1994-yili Turkiye Gizitisin)

** „Chin (Xitay)Milliti Intayin Mediniyetlik we kuchluk…“ – degen DUQ Reisi Erkin Isa yusup 2002-yili Turkiye TV Qanali (TRT) de Sozligen.

** „1-Oktebir Uyghurlarning Matem Kuni“ dep ilan qilghan DUQ Reisi Erkin Isa we barliq mesulliri.

** „Musteqilliqni tilgha almasliq shertidiki Uyghur-Xensu kilishimnamesi“ge Imza
qoyghanlar : Ablikim Baqi Istambul Dernekte, erkin Isa, Dolqun Isa Estoniyede.

** “Biz Uyghurlar Musteqilliq telep qilmaymiz”- degen DUQ Reisi Rabiye Qadir, Enwerjan, Dilshatlar … 5-Iyul Qirghinchiqiliqining Harpisi. Italiye.

** “ Biz Xitay xelqining erkinlik(Dimokratiysi) uchun koresh qilidighan yolni
TalliwalDUQ”- degen Rabiye qatarliq Barliq DUQ Mesulliri.

** “5-Iyul weqesidin kiyin Urumchide Birlin Temi peyda boldi”- degen Perhat
Memet(Aptonumiye Programmichisi, Yorungqash, M.Sayrami, T. Bughra, Altidenbir…),

** „Surgunde Hokumet Kanadada Jumhuriyet Bayrimi Otkuzidu.“, „ Surgunde Hokumet Dolet ziyapiti Beridu kelmey qalmanglar“ ….Ilan chiqarghuchi Exmeq igemberdi Bashliq Kawap, Opke-Zasu Ziyapet Ishliri Ministirliki.
** “ Shinjangda xenzularning Saylam Hoquqi bar” - degen Alim Seyt. Amerika Awazining xitayche anglitishida iki xitay riyasetchi bilen Gulqeqehliri echilip, Aghzini kalshtek qilip, Ana tili Uyghurchini setip, Dushmen Tili Xitayche Til bilen hinggiyip otkuzgen Sohbitidin elindi.

** DUQ ishxanisigha 5 xitayni chaqirip kelip ,ular bilen birlikte Dunya axbaratchiliri aldida 5-Iyul qirghinchiliqining jawapkarliqini uyghurlargha artip ghelbe qilghanlar DUQ, RFA, UAA Reisliri we DUQ ning Miyunxindiki ishxanisigha mexpi chaqirip kelingen 5 Xitay.

_________

Bularning qaysi-birini Xitaydin , Öshre-Zakattin , Uyghurlarni quruq gep bilen aldap, hayajanlanghan waqtida chiqirip tashlap bergen Iane, Bedel Pulidin, „Uyghur Oyi” uchun toplanghan Uyghurlarning Qan-Teridin Almay turup, Oghurlimay turup qiliwatidu-bular?
Bikargha Jinayet qilidighan Sarangmu- bular?!

Heyt-Bayramda, Jume Namizida, Ölum Namizida Jamaetning aldigha chiqidighan Dinchi –Mollamlar qachanghiche bu qilmishlarni Bilmeske, Kormeske Selip, uyghurlarni „Sewri we Texir“ge zorlap , Sure-Yasinni Qattiq waqirap oqup „Janabi Alla“ bilen qorqutup aldaysiler?. Jamaet Janabi Allani Silerdin Yaxshi bilidu.

Qachanghiche, Soal sorisa Jawap bermestin, Jumhuriyet Bayrimini oynap bolayli, Dolet Ziyapitidin kiyin jawap bereyli dep Aldaysiler?. “Namaz Waxti bolup qaldi”, “Ramizan chiqip ketsun” dep qachisiler? Qachanghiche „Heyt-Baram“liq dep Yawash Qoylarni Boghuzlap otisiler?!

Bu Qilmishlar Gunamu?- Jinayetmu?.

_______

Demek yuqurqi JInayetlerge Qarighandila towende yezilghanlar butunley Oydurma, Menbeyi yoq -Yalghan Tarix bolup hisaplinidu:


Satqunlar , Qatillar Jawap Bermeydighan Soallar!

Toghra Tehlil, Mentiqiliq Xulase!.

Unregistered
11-02-15, 10:37
(Orus elfbasidin Latin elifbasigha terjüme qilghan Hemit Hemrayev)

Bu Latin elifbasi nus'hidikini qeyerdin setiwalghili yaki download qilghili bolidu?