PDA

View Full Version : Üch Jinaze



Unregistered
20-12-14, 09:25
Üch Jénaze
(Hékaye)

Bügün hayatimdiki eng qabahetlik kün bolup, Melimizkidi xoshna-xolumning hemmisi , Mejitning aldigha toplashqan idi. Erlerning chirayidin intiqam, ghezep oti chiqip turatti. Balilar , Ayallarning közliri yighidin qizirip ketken bolup, ular qorqush , ensiresh wehimisi ichide mishshildap yighlayti. Mejitning tam yaqilirida taghaq chishidek tézilghan qoralliq esker, saqchilar pit közliri bilen etrapqa homuyup qarap, tik turatti. Mejit qorasining ichimu Jamaet bilen liq tolghan bolup, jamaetning aldida qatar üch Tawut turatti. Bu tawutlarning ichidiki bizdin menggüluk ayrilghan bir aile kishishilirining mubarek jesiti idi. 1-Tawutta Melimizning muxterem Mezimi Mollaxun aka idi. 2-Tawuttikisi Mollaxun akining bir ömur, japada bir bolghan ömurluk hemrayi Hawaxan Ana idi. 3- Tawuttikisi bolsa ularning söyumluk oghli, ikki dunyaliq perzetti Eli idi.

Mollaxun aka yéshi 70 tin ashqan appaq saqallirini retlik tarap, nahayiti pakiz kiyinip, yurudighan, igiz boyluq, Xizir supet adam idi. Melimizdizde hemme kishining leqimi bolghidek, Mollaxun akiningmu leqimi bar idi. Gerche melimizdiki Mejitning mezimi bolsimu, Mollaxun mezim déyishning ornigha heqler Mollaxun „Jangdu“ dep atishatti. Bir küni bu bolmighur leqemning qandaq qoyulup qalghanlighini Apamdin sorisam. Apam:“ way balam heqler „leqemni Xizir qoydu“ diyishidiken, miningche bu leqemni bizning Melidikiler qoyudu. Dadangghimu mawu „Tersa“ digen set leqemni, hoshnimiz Ablet „Kipek“ qoyghan emesmu. Mollaxun Mezimgimu „Jangdu“ digen leqemni Kamadikiler qoyghan“ dep, qisqiche mundaq hékaye qilip bergen idi.

Burun kamina (shauduy) da hemme adem dash Qazanning tamighini yeydighan jut bir zamanlar bolghan. Hawaxindem bir küni .“ Mollaxun qarang hazir Jangdu taza oxshighan waxti, bir baghlap Jangdu ekelsingiz oxshutup, göshsiz bolsimi öyde bir leghmen qili yisek“ digen iken. Mollakam kamananing étizigha öz qoli bilen tergen Jangdudin bir tamaqliq élip, turushigha, Etret bashlighi körup qilip, „Ommumning mölikige qol salding“ dep, bir aydin oshuq pipen qiptiken. Sundin bashlap melidikiler , Mollaxunkamni „Mollaxun Jangdu“ dewaptu. Gerche kiyin Melimizdiki öriwetken Mejitni qayta salghandin kéyin, Mollahunkam Mezimlik qiliwatqan bolsimu, Mezim digen bu uluq nam „Jangdu“ digen leqemning ornini héch alalmamtiken.

Mollaxunkam bilen Hawaxan Ana ikkisi héch bala yüzi körmigen bolup, ta yashliri 50 tin ashqanda bir oghulni biqiwalghan idi. U bolsimu melimizdiki hazirqi yashlarning aldi Eli idi. Hazir emdi téxi on gülining biri ichilmighan, emdila 20 kirgen bu Qara közluk, budure chachliq , yigit aldimizdiki Tawutning ichide yatatti.

Men Eli bilen eng axir söhbette, bundin 8 ay burun bolghan idim . ashu kündiki söhmitimizdin kiyin Elini héch körmidim. U küni men hizmettin qaytip, udul Elining Molduzluq dukinigha qarap yol alghan idim. Eli toluqsiz ottorani pütturupla, Dadisi bilen Anisining yashinip, qalghanlighini közde tutup, öyning yukni öz ustige ilish üchün Moltuzluqqa shagirt kirgen idi. Molduzluqni ügengendin kiyin öz aldigha dukan échiwalghan idi. Özi ishni nahayiti siliq, puxta, pakiz qilghanlighi üchün uning tijaritimu omdanla yaxshi idi. Sheherdiki men tonuydighan xile köp ziyalilar uninggha Shiblit zakas qilip, kéyetti. Mana men shu tapta Shiblit zakas qilish üchün uning dukinining aldigha kelgen idim.

Essalamueleykum dep dukanning ichige kirdim. Elimu derhal Weeleykum essalam diginiche qolidiki ishni derhal qoyup, ikki qolini aldiki peshtaqqa surkiwitip, qolini manga sundi. Biz hal exwalashqandin kiyin, Eli yéndiki kichik orunduqni manga qoyup birip, olturushqa dewet qildi. Dukanning ichi shunchilik retlik idi. Tamliri appaq aqartilghan bolup, yan tamda bir chirayliq yasalghan Duttar ésiqliq turatti.

Men uning ish-oqitining qandaqraq kitiwatqanlighini sorighidimda, U memnunyetlik bilen, Allaning bergen risqisigha yuzming qat sukre qilididighanlighini, eng muhimi el-yurtning amanlighi ikenligini bayan qildi. Özemning kilishidiki sewep: „Eli uka, séni öz qoli bilen bir Shiblit tikip biremdikin dep kelgen idim“ didim. Eli derhal :“Erdemka rexmet, mining hunurumge ishinip, mining Dukunimgha kelgen ikensiz, men choqum sizge eng isil Xurum, eng nochi Chemdin bir shimlit tikip birey, shimlitni kiygen chaghliringizda manga rexmet iytasiz“ didi. Hem shiblit pütkende mining aware bolup, dukangha kelmesligimni, özining udul öyumge ekirip biridighanlighi éytti. Biz birdem paranglashqandin kiyin, men tamdiki Duttarni körsutup turup: „Anglisam Meshripénglarning sazendisi sen ikensen, Duttarnimu yaxshi chalidu, naxshinimu shundaq mungluq éytidu dep anglidim“ didim. U manga kulup turup:“ qarang Erdemka! dadammu awazi yaxshi bolghachqa Mezim boptiken. mining awazimmu dadamni dorighan oxshaydu.“ didi. Menmu chaqchaq arlash buyungmu dadangni tarqan iken, qarimamsen „Jangdudek“ uzun hem inchike diyishimge, u qaqaqlap kulup ketti. Men Elige qarap turup: “sining naxshangni anglap baqmamtimen, men üchün bire pedige chala.“ didim, u tartinip olturmayla Ghulja yégitlirge has meghrur qiyapet bilen Dutarni qoligha ilip, Ili xelq naxshiliridin “Leylun” digen pedige chaldi we asta awaz bilen naxshini shundaq mungluq éytti.

Telkinning Dawanidin,
Karwan toxtimay ötti.
Sulayman yéghlighan bilen,
Ilaxun yéghlimay ötti.

Telkining dawani bar,
Ustide tumani bar.
Sayram suyi aqmaydu,
Uning dertlik armani bar.

Uning iytqan bu naxshiliri mining hiyallirimni allaqandaq yiraq ötmushlerge köturgen idi. Men Elidin :” bu naxsha tékisining tarixini bilemsen?” dep sorisam. Eli:”Erdemka biz éytishni bilimiz, tarixni bolsa siz Muellim bolghandin kiyin, sizdin anglaymizde” didi.

Men uninggha bu tékistiki “Ilaxun” digen kishi Ghuljidiki dangliq naxshichi hem pelwan Ilaxun Kökkuz bolidu. U kishi esli hazirqi Kazaghiztanning yerket digen yéride tughulghan bolup, Dadisidin kichik waxtidila ayrilghan iken. Anisi nahayiti qamlashqan chirayliq hem ilghar pikirlik ayal bolup, shu zamanising naxsha-qoshaqchiliridin iken. Kéyin yerlik Féodal mutessip, jahiliyetning zenchirige baghlanghan küchlerning hökumetke chiqishturushi bilen Ana, bala ikkisinisini Sibiryege palighan iken. emme Sibiryege yolgha chiqichtin ikki kün burun, yaxshi niyetlik kishilerning yardimi bilen Ghulja sherige qéchip ketken iken. Ghuljigha kélip, Qazanchi meheliside olturghan iken. Ilaxun kökkuz Ghuljida ösup yitilgen. 1920-yilliri Yang Zingshingning xelqni nadan, bilimsiz qaldurup, jahilet bilen bashquruwatqan dewriliride, Ilaxun aka , Ghuljidiki ilghar ziyalilar bilen Jendichilik herketlerde aktip rol oynighan iken. Kéyin Ilaxun akini, zalimlar yalghan töxmet bilen qolgha ilinip, jallat Yang Zingshingning zindanlirida churutush üchün 7-ay tomuz, issiq mezgilide Ürumchige yalap, élip mangghan. Boynugha taqaq sélinghan, qollirini baghlanghan, kalpukliri ussuzluqtin gez –gez baghlighan Ilaxun Kökkuz kötek harwa bilen Telke tawanliridin ashqan. Ilaxun aka zalimlarning zulumigha qet´i boy egmey, tik dawanlarda “Leylun” digen dangliq naxshisini éytip, özining qeyser irdasi, mert, pelwan rohini ipadiligen. Shundin biri Uyghur xelq Ilixun akining bu naxshisini ewlatti-ewlatqa éytip kelmekte dep hékaye qildim.
Hékayemni Pütun zoqi bilen anglixan Eli :”rexmet Erdem aka. Men buda meshrepte bu naxshini, meshrep exlige iytip bérimen hem chuqum Ilaxun aka toghrisiki bu hikayini sözlep birimen. bu nashining tarixi arqa körunushi bar iken.” didi.

Men:” Ukam Eli, Ili xelq nashilirining hemmisining bir tarixi arqa körnushi bar, Sadir Pelwan, Nazugum, Nöderkam(Nöder ganggung), Sumanixan, Gülemxan, Ghunchem…qatarliq bu naxshilarning hemmisining arqisida bir tarixi tragidiye bar. Bu naxshilargha Uyghur xelqining zalimlargha, Tajawuschilargha qarshi küresh iradiliri, özining arzu-armanliri mujessemlengen. Eger her bir naxsha toghrisida toxtalsaq, hékaye emes bir Roman bolidu.” didim. Biz taza qizziq paraqlishiwatqanda , dukangha bir xéridar Essalamueleykum dep kirip keldi. Bizmu Weeleykum essalam dep salamni ilik alghandin kiyin . Eli bilen hoshlashtim. Eli miningdin ayrilghisi kelmigendek ta sirtqiche uzutup chiqqan idi.

Aridin ikki hepte ötkendin kiyin 5-fibral Ghulja qirghinchilighida Eliningmu qolgha ilinghan xewiri melimizge yitip keldi. Bu shum xewer pütün mehel ahalisin shundaq sarasimgha saldi. melimizde Elidn bashqa yene on´gha yiqin bala qolgha ilinghan idi. Yashinip qalghan Mollaxun akimu orun tutup yétip qalghan idi. Aridin 5 ay ötkende Elige ölum “jazasi” birilgenlik xewirini alghan iduq. Mana bugün bolsa Hawaxan ana Elini eng axirqi qitim körushiwilish üchün seherdila Bazargha barghan. Chünki bugun Eli qatarliq ölumge hökum qilghan yigitlerni, Sheherning chong kochilirida aylandurup, xelqe atalmish “ibret” alghuzghandin kiyin, hökumni ijira qilmaqchi bolghan. Emma xelq hich ikkilenmey öz qeqrimanlirigha mediyeler oqughan. Ulargha qollirini köturup, yighlap turup, duwalar qilghan. Yolning chitidiki minglighan ademler Déngizi ichide, Hawaxan animu, eng axirqi qitim öz yurek parisining didarini bir köruwilish üchün, maghdursiz bedeni , nursiz közliri bilen öz oghlini bisip, mangghan mashinning aldidin ötushini, Aladin yuz ming qitim tilep, yoligha telmurup qarap turghan idi. Epsus Jallatning pilimutidin tatatlap, itilghan oqtin ölgen bigunah yol yaqisidiki yuzligen insanlar qatarida Hawaxan anining maghdursiz bedenimu saq qalmighan idi. Bu pajiellik tragidiyedin xewerdar bolghan Mollaxun akimu shuzamat jan uzgen idi.

Mana Mejittiki bu üch Jinaze ashu üch bigunah bir aile mezlumlarning idi. Jinaze namizdin kiyin, Pütün etraptiki mehelilerdiki insanlarning qatnishi bilen tupraq bishigha qarap yol ilindi. Qoralliq eskerning qorshawigha qarimay yol boyi sepke ademler qoshulup mangdi. Tupraq bishi adem déngizigha aylanghan idi. Qatar kolanghan üch yerlikke, méyiplar qoyulghandin kiyin . Melimizning imama adettikidin shunchilik mungluq qiraet qildiki, oqughan Yasin süresi insanlarning közlirindin taramlar yashlarni aqquzghan idi.

„Bismillahirrahmanirrahiym

Yasin. Vel Kur`anil hakiym. Inneke le minel murseliyn. Ale siratim müsteqiym. Tenziylel aziyzir rahiym. Li tünzira qavmem me ünzira ebeühüm fehüm ghafilün. Le qad hakkal kavlü ele ekserihim fehüm le yü´minün. Inne jealne fi a´näkihim aghlelen fe hiye ilel ezqani fehum mukmehun. Ve jealne mim beyni eydihim seddev ve min halfuhim sedden fe aghsheynehum fehüm le yübsirün. Ve seveün aleyhim e enzertehüm em lem tünzirhüm le yü´minün. Inneme tünziru menittebeaz zikra ve hashiyer rahmane bil ghayb, fe beshshirhü bi maghfirativ we ejrin kerim.........

( Nahayiti shepqetlik we méhriban Allaning ismi bilen bashlaymen.
Yasin !
Hékmetlik Qur´an bilen qesemki, shek-shöbhisizkiy, sen Peyghemberlerdinsen. Toghra yoldisen. Qur´an Ata- bowiliri agahlandurulmighan , Ghapil qalghan qewimni agahlandurush üchün, ghalip, nahayiti méhriban Allah teripidin nazil qilinghandur. Ularning köpchiligige(azap toghrisidiki) hökum heqiqeten tégishlik boldi. Shuning üchün ular iman éytmaydu. Biz heqiqeten ularning boyunlirigha ingeklirigiche taqaqlarni taqiduq, shuning üchün ular bashlirini égelmeydu(yeni ular imangha boysunmaydu we imangha bash egmeydu). Ularning aldida bir tosuq , keynide bir tosuq qilduq. Ularning közlirini perdiliduq, shuning üchün ular héch nersini körelmeydu. Ularni agahlanduramsen, agahlandurmamsen, ular beribir oxshash, iman éytmaydu. Sen peqet Kur´angha egeshken, merhemetlik Allahni körmey turup ,qorqqqan kishini agahlanduralaysen. Uninggha(Allahning uning gunahlirigha) meghpiret qilidighanliqiy we ésil sawap(yeni jennet ata qilidighanliqiy) bilen hosh xewer bergin……..)

Innemé emruhü izé érade shey´en ey yeküle lehu kün fe yekün . Fe sübhénellezi bi yedihi melekütü külli sheyi´v ve ileyhi türjeun

(Allah bire shey´ini yaritishni irade qilsa, uninggha “wujutqa kel” deydude, u wujutqa kélidu. Allah pakturki , herbir nersining igilik hoquqi uning qolididur. Ülgendin kéyin uning dergahigha qayturulsiler.) "

Amin.

Men köz yashlirimni, intiqamimni, hesritimni, échimge yuttup, pak tupraqning mézilik hidi kélip turghan üch qewrini, öz izlirim bilen arqamda qaldurdum.

Öz umutlirim izdep asta gherke qarap yol aldim. Men köke qaridim, asman köp-kök idi. Elining kökke köturlgen qelbidiki bu rohiy mahiyet, mining wujudumda eks étiwatqandek bir tuyghuda idim. Bu men üchün alemshumul teselli idi.
Ichimde Dunyada bizni qandaq nersilerning kutup turushidin qet´iy nezer, peqet Umut, Irade, muqesdes itiqat we erk Rohila bolidiken, téxi qobul bolmighan dualirimiz choqum qobul bolidu dep oyludum.


Aftori: IZ
20.12.2014 (Germany)

Unregistered
21-12-14, 02:59
Sizden Allah razi bolsun,
Tesirlik Eser Kien.

Unregistered
22-12-14, 08:26
Yazghuchi merhum Zordun Sabir akining « Ana Yurt » namliq Romadiki Hékmetke tolghan, Tepekkur unchiliridin :

Üch Ademler bolidiki : Bir xilliri peqet özi üchünla yashaydiken. Yene bir xilliri bir böluk ademler (Qebile, Millet, Guruh) üchün yashaydiken. Axirqi bir xilliri nahayiti az bolidiken. Ular pütün insaniyetning bexti üchün yashaydiken.

Gunakar insangha daima özini aqlash üchün söz tépilidu.

Sharait insanni özgertidu, bolupmu Qizlarni. Muhebbet insan jismidin sirt bir xél rohi küch.

Bayliq, Mensep hayat üchün zörur bolsimu, emme bexitning membesi emes, namrat ailide bext bolidu. Uni million dollar bilen sétiwalghini bolmaydu. Katta ailidimu bexitsizlik bolidu. Oxshashla uni Pul we Hökumet küchi bilen yoqatqini bolmaydu.

Bexitning membesi Qelb. Bir-birini chin délidin yaxshi köridighan janlar bir Öyge jem bolsa, u Öyde bext derya bolup aqidu. Temlir serxil, bir-birige Shota qilish koyidiki ademler bir Öyge jem bolsa, u Öyde bext tamchisimu bolmaydu, ballay`apet kelkun bolup aqidu.

Hayat, Bext digenler hem murekkep, hem addi chüshenche. Merekkepligi érishmekning tesligi, ongaylighi uning konkérit ikenligiy.

Tebiet cheksiz méhriban hem cheksiz rehimsiz. U tashlar arisida Güllerni échilduridu hem eng güzel nersilerni nabut qilidu.

Yolwasning orni issiq bolidu.

Bezide güzel Arzumu késhige azap bolup tuyulidu. Héchkim xéyal bilen azaplinishni xalimaydu, lékin shérin xiyal haman séni azaplaydu…..

Tebessum köz yéshidin, mediye-teshekkur til-haqarettin köp bolidu.

Dunya shundaq zédiyet, küresh-élishish bilen tolghan. Herqandaq tinich yerdimu héch bolmighanda Anilar balilar bilen, Xotunlar Erliri bilen, hetta Diwane, Saranglarmu kesipdashliri bilen élishidu.

Xelq yaxshilarni hémaye qilidu. Xelq öz xainlirini ongayla biliwalalaydu hem ularni jazaliyalaydu!

Jemiyetning xarektéri hakimyetke baghliq.

Bala muhebetninh mexsuli emes.

Aile bextning böshigi. Xoshalliqning membesi.

Puldarlar, Mensapdarlar, Mertiwilikler öz ustunligi bilen érishelmeydighan bext-xoshalliqqa Namratlar namratlighi bilen érisheleydu. Öyde hemmila adem chin qelbidin rastinal xoshal bolup kulelise, Qushlar owilirini egip uchqandek bext perishtilirimu shu öyni egip uchidu, kételmeydu, baghrini yaqidu. Mana bu addila bir Hayat qanuniyiti.

Unregistered
25-12-14, 07:12
Ademni qattiq oygha salidighan Pikir qilish usuli

1.Bir Qagha uchup kétiwitip, bir Kepterni uchritip qaptu. Keter soraptu: „Nege mangding?“. Qagha jawap biriptu:“ Bu yerdin yéraqlargha ketmekchimen. „.
Kepter:“ Neme üchün kétisen?“
Qagha:“Mining eslide ketkim yoq idi. Emma hemmeylen méning ghaqildighan awazimni yaqturmaydu. Shuning üchün men bu yerdin ketmekchi.” Bu chaghda kepter Qaghigha bundaq jawap biriptu:” Artuqche aware bolma. Sen mushu awazingni özgermiseng, meyli qeyerge barmighin bashqila sini qarshi almaydu.”

Mulahize: siz hemme ishim könguldikidek bolsun disingiz. Ishni özingizni özgertishtin bashlishingiz lazim.

2. Bir ailining üch ongli bolup, ular kichikidin ata-anisining jédel-majrasi ichide yashaptu. Ularning anisining bedenide bolsa birmu saq yéri yoq iken. Bu ish tesir qilghan chong oghul: “Apam bek bichare, xotun alsam, xotunumgha choqum yaxshi qaraymen” dep oylaydiken. Ikkinchisi bolsa:” Toy qilghanning paydisi yoq iken. Chong bolghanda, hergiz xotun almaymen” dep oylaptu. Üchinchisi bolsa:” Wah! , er digen xotunni eslide mundaq uridiken emesma! Xep qini bir chong bolay!” dep xéyalgha chömidiken.

Mulahize: Muhit oxshash bolsimu, tepekkur qilish oxshash bolmisa, adem oxshimighan hayat yoligha baghidu.

3. Bir kichik Rahip Butxanidiki ghazanglarni supurushke mes´ul iken. U her küni ghazanglar supurush üchün nur ghun waqiz serip qilidiken. Bir küni birsi uninggha mundaq eqil körsitiptu. “ sen yupurmaqlarni supurushtin burun, derexni bir küchep éghitiwetseng, hemme ghazang yerge chushup kitidu. Shuning bilen ete yene ghazang supurup yurmeysen”
Kéchik Rahip bu sözning toghrilighini his qilip, uning déginni qiptu. Emma ikkinchi hoylining hemme yérini yene oxshashla ghazang bésip kitiptu. Bugun meyli qanchilik tirishchanliq körsetmigin, ete üchün kilidighan yenila kiliwiridu.

Mulahize: Bugun´ge hézi bolung, ete nime ish bolidighanlighini héch klim bilmeydu.

4.Yawa choshqa bilen At chöp yégende, yawa Choshqa hedisila Atqa poxurluq qilip aram bermeydiken. U birdem yumran chöpni dessep cheylise, birdem birdem suzuk suni quchup léyitiwétidiken. Atning bu ishqa qattiq gheziwi kélip, uning jajisini birip qoyush niyitige kélip, owchi teklip qiliptu. Owchi atqa minish sherti bilen maqul bolidighganlighini bayan qiptu. . Atning Yawa choshqigha bolghan öchmenligi küchluk bolghachqa, bu teklipke maqul boptu. Owchi atqa minip, ow o owlap, yawa choshqinimu ölturuptu. Kiyin Atnimu öyge ekiulip, oquygha baghliwaptu. Shu kündin étiwaren At eslide özide bar bolghan erkinliktin mehrum qaptu.

Mulahize: Bashqilarning nuhsanlirigha sewri-taqet qiling. Bolmisa özingizmu bexitsizlikke duchar bolisiz.

5. üch adem sirtqa chiqiptu. Ularning biride Künluk, ikkinchiside Hasa, üchinchiside héchnime yoq iken. Ular qaytip kelgende bolsa Künluk tutqan adem höl bolup kitiptu. Hasa tutqan adem bolsa lay bolup kitiptu. Qolida hichnime yoqigha héch ish bolmaptu.

Eslide qolida Künluk tutqan adem, yamghur yaqqanda héchnimige perwa qilmay mangghan iken netijide höl bolup kitiptu. Hasa tutqan bolsa patqaq yolgha kelgende, Hasisigha ishinip, bihestelik bilen mangghan iken, netijide yiqilip chushuptu. Qolida héchnime yoq adem yamghurda bire jayda panaliniptu, patqaq yerge kelgende awaylap méngipti. Netijide uninggha héchnime bolmaptu.

Mulahize: Köp chaghlarda biz kemtukluk sewebidin emes, belki özimizdiki ewzellik tupeylidin meghlubiyetke duchar bolimiz.