PDA

View Full Version : Dayim Ishlitidighan Englishche Sözlerning Hikayisi (2)



Unregistered
07-12-14, 17:49
Dayim Ishlitidighan Englishche Sözlerning Hikayisi (2)

Mavlan Yasin

Aditim boyiche, Jumekuni kechliq tamaqtikin kitapxanagha birip kitaplarni charlap kilimen. Bu xil nishensiz, meqsetsiz charlashni yaxshi kurimen. Aldinqitim charlashta, bir nechche kitapni ichip baqsam, bu kitaplarda nurghun englishche sözlerning qadaq kilip chiqqanlighini chushenduruptu. Men biz uyghurlargha dayim uchuraydighan sözlerdin tallap retlep silerge sundum. Herbir sözning bir qiziqarliq hikayisi barken.

(19) Nime üchun tilifon elip jawap qayturghanda “Hello” deydu?
Deslepte tilifon elip jawap qayturghanda “ahoy” dettiken. Chunki tilifonni ijat qilghan Alexander Graham Bell, tilifonda jawap qayturghanda qedimki English axang bilen “hoy” dep jawap biriptiken.Tomas Edison tilifonda salam bergende ottura esirdiki tolash qaydisini qollunup “Hello” dep unluk jawap biripdiken. Shuning bilen bu ahangda salam birish omumlushup kitidiken. Shuning üchun hazir ademler tilifonda “Hello?” dep jawap biridiken.


(20) Nime üchun birsi bilen xoshlashqanda “good-bye” yaki “so long” deydu?
“Good-bye” digen söz qadimqi Englishche salam birish—“God be with you” din teqlid qilinghan iken. Yillarning ötishibilen qisqartilip yizish we telepuz qilsh “good-bye” gha aylindiken. “So long” digen sözni, Arab tili qollidighan dewletlerde turghan English eskerler Engilyege ekelgen iken. Arab tili qollidighan dewletlerde, dostluq bildurush epadisi “salaam” iken. Bu söz Engilyeliklerning qolaqigha “so long” dep anglinidiken, shuning bilen “so long” digen xoshlashqanda deydighan sözge aylindiken.


(21) Nime üchun ikki barmaqni archi shekil qilip kürsetken tinich belgisini bildirdu?
1958-yili, atom qorallirigha qarishi komitit chemberning ichige Y gheripni gümturrup bikitip tinichliq belgisi qilip qollunidiken, bundaq qollinishning sewebi, dingiz bayraq ishariti arqiliq alqilishta, gümturulgen Y bolsa, N bilen D ning birleshturishi bolup, “Nuclear Disarmament” (atom herbi hazirliqlarni qisqartish) digenni bildirdiken. 1960-yili, ikki barmaqni archi shekel qilip kürsitish tinich belgisi bolup kingiyip tarqaydiken.

(22) Nime üchun Xiristi’an, Musulman we Jewslar du’aning axirida “amen” deydu?
“amen” digen söz injulda 119 qitim, tewrada 13 qitim, eng burunqi musulmanlarning yazmilirida namayan bolidiken. Bu söz 2500 B.C. etrapida Misirdin kilip chiqqan bolup, “yushurun kuch” digen manani bildirdiken. Hebrew alimliri buni “uluq qudiret” digen menada qobolqilidiken we Xiristi’an bilen Musulmanlargha yetkuzidiken.

(23) Nime üchun toy qilidighan yigitning qoldishi(best man) bolidu?
Qedimqi dewride, toy-nigahlar assasi jehettin chonglar orunlashturghan bolup, kuy oghul bolghuchi yigit kup waqitlarda kilin bolghuchi qizning kunglige yaqmaydiken. Bu qiz yaxshi kuridighan yigit toy kuni yaki toy kunidin burun bu qizni apqichip kitimen dep wede biridiken. Buning aldini elish üchun, kuy oghul bolghuchi yigit kilin bolghuchi qizning ong teripide turup, qilich tutidighan ong qolini bosh-bikar qilip, hem bir batorni yinigha hemrah qilip, reqip kelse elishidighangha teyyar bolidiken. Hazirqi qoldash mushu “hemrah” din kilip chiqqanken.

(24) Nime üchun alahide mihmanlarni kutiwalghanda qizil gilem(Red carpet) salidu?
1930-yili New York bilen Chicago oturisida qatnaydighan heshemetlik katta poyiz—Twentieth Century Limited—gha chiqidighan yoluchilar qizil gilemning ustide mangitiken. Twentieth Century Limited shu dewridiki eng dangliq poyiz bolup, birinchi derjilik yataq we tamaq tizimliki bilen heshemetlikning eng yuquri bolup yisaplinidiken. Qizil gilemni mingish yoligha saldi digen gep sizni xan jemetidek kutiwalghanlighini bildirdu.

(25) Nime üchun tengge pulni tashlash(flipping a coin) qarar qilish adetke aylandi?
Tunje tengge pulni 10.B.C.da Lydianler yasighan iken. Tunje tengge pul yasilinip 900 yildinkin tenge pulni tashlap qarar chiqirish adet boluptiken. Julius Caesar dewride, Roman tengge pulning bir yinida Julius Caesarning bishi bisilip, padishagha bolghan hörmetni bildirdiken, hem padisha yoq waxtida, estayidil erziyetlerni tengge pulni tashlash arqiliq bir terep qilidiken. Eger tashlighan tengge pul yerge chushkende Caesarning bishi kurunse, bu qarar hudaning kursetmisi bilen xulaslandi dep qobol qilinidiken.

(26) Nime üchun latariye(lottery) utiwaghanni “jackpot” deydu?
Jackpot bolsa qimar arqiliq eng köp utiwalghan pulni körsitidu. Bu söz (jackpot) qart oyinidin kelgen iken. Qart oyinida,ikki soldat(jack) yaki buningdinmu yaxshiraq qart bar adem yingi qart ichishqa bolidiken. Bodaq qartni kelturush üchün nechche qitim qart oynash togha kilidiken. Herbir qitim bir qartni oynighanda, aldi bilen do tikish shert iken. Shuning blen dodiki pul tiz köpiyidek—buni “jackpot” dep ataydiken. Ikki soldat(qart) chiqqanda, qartni achidiken. Utquchi dodiki barliq pulni(jackpot) alidiken.

(27) Nime üchun ademler “yingilmek/meghlubiyet” tin “yengmek/ghelibe” ge özgergenni “turned the tables” deydu?

“To turn the table” digen söz shahmat atalghudin kilip chiqqan bolup, 1634 yilidiki bir shahmat musabiqida bir yingilip kitey digen shahmatchi ushtumtut yingiwalghan exwalni teswirleydiken. “meghlubiyet” tin “ghelibi” ge bolghan özgurush, huddi “meghlubiyet” boluwatqan shahmatchi, shahmat qoyghan ustelni(table) 180 giradus piqirtip, “ghelibe” qilwatqan shahmatchining shatmatlirini öz aldigha ekilwalghandak tuyghu biridiken.

Bur yerde qoshumche söz qilip qoyayli. Üzliksiz halda shahmat taxtisidiki herbir katekchidiki tenggini ikkige köpeymek mumkin emes. Chunki, budaq köpeytip mangsingiz, axirki katekchige 1000000000000000000 tengge qoyushqa toghra kilidu. Bu bolsa putun tarixta ishligen chiqqan tenggilerning sanidinmu köp.