PDA

View Full Version : Murat Nasirof We Men -1



Xalis
30-05-06, 13:09
Murat Nasirof We Men

Nebijan Tursun



Uyghurlar dunyadiki bashqa xelqlerge oxshashla özlirining uzun esirlik shanliq medeniyet we siyasiy tarix en'enisige ige bolupla qalmastin belki özlirining chin qelbidin pexirlinidighan, söyidighan we ulughlaydighan Sultan Sutuq , Moyunchur , Seidixan kebi impératorliri, Yüsüp xas Hajiptek siyasiyon-dölet erbabliri, Maxmut Qeshqiri kebi alimliri, Elishir Nawayi kebi yazghuchi-shairliri we Amannisaxan kebi sen'etkarliridin ibaret köpligen namayendilirige ige bolghan.

Uyghurlarning shanliq we seltenetlik ötmüshi hem eshu büyük namayendiliri ularning milliy éngining yiltizini sugharghuchi rohi menbe bolghan bolsa, 20-esirde meydan'gha chiqqan hazirqi zaman Uyghur ulugh ademliri Uyghur milliy kimlikini rawajlandurush we kücheytishning awan'gartliri süpitide téngirqash hem ümidwarliq bilen kélechekke qarap merdane qedem tashlawatqan Uyghurning algha ilgirilishige ilham bérish shuningdek chaqiriq qilishtek shereplik wezipisini atqurmaqta. 20-21-esirdiki Uyghur meniwi dunyasini béyitishke hesse qoshuwatqan Uyghur pidakarlirining sani we kesip dairisi köp bolupla qalmastin, belki qolgha keltürgen muweppeqiyetlirimu alliqachan Teklimakan we Jungghariyidin ibaret ikki oymanliqtin halqip ötüp, Yawro-Asiyagha jümlidin dunyagha yüzlendi hemde xelq'araliq tüs aldi. Uzun yillar bu ikki oymanliqqa dümlep qoyulghan Uyghur kimliki bügünki künde tarixtiki orxun dölitining igiliriliq süpiti bilenla emes belki, yéngi Uyghur kimliki halitide yer sharigha tonulushqa bashlidi. Dunya mundaq bir milletning héchqachan untulup kétilmeydighanliqi, belki ejdadlirigha oxshashla yéngi tarix yazidighanliqigha ishendi we ishlenmekte.

Men ene shu köpligen talantliq we pidakar kishilirimiz qatarida peqet addiy bir Uyghur naxshichisi yeni Uyghur sen'etkari heqqide asasiy téma süpitide toxtalmaqchimen. Emma eskertimenki, méning nezirimde öz xelqi üchün jawapkarliq tuyghusi hés qilghan hem millitining aldida némining nomus, némining sherep ikenlikini hes qilalighan addiy ademlerning hemmisi oxshashla eng söyümlüktur !


Ruslarni usulgha salghan Uyghur mungi


Söyümlük dostlar! Shunche shox" Gül ayim" naxshisi uzun yillardin buyan kishilerning qelbini lerzige sélip, hayatliqqa romantik muhebbet tuyghusi bilen üzülmes shijaet bexsh étip kéliwatqanliqi hemmige melum! Belki, bu naxshini bilmeydighan birmu Uyghur bolmisa kérek?! Uyghurning pak muhebbetke, sadaqetmenlikke shundaqla erkin, shad-xoram hayatqa bolghan intilishi bilen yughurulghan bu naxsha Uyghurning meniwi küch quwwitining menbesi süpitide, Uyghurning ayighi tekken yerlerning hemmisige yétip barghan hem barmaqta. Mana bügünki künlerde bu naxsha Rusiye sehnilirini zil-zilige sélip, sen'etxumar rus tamashibinlirini orunliridin turghuziwetmekte. Bu naxsha bipayan Rusiyining Moskwa, sankit pétirburg qatarliq köpligen chong-kichik sheherliri hetta sibiriye ormanliqliridiki soghuq iqlim qishlaqlirida, wolga -ural wadilirida, ukrainiyining dnépr deryaliri wadilirida, belaRusiyining yéshilliqqa pürken'gen tüzlen'glikliride, moldawiyening üzümzarliqlirida yangrap, u yerlerdiki kishilerge Uyghur millitining dostluq tileklirini bildürmekte. Ömiride Uyghur dégen namni anglap baqmighan kishiler Uyghurning bu shox naxshisining küchlük muzikiliq udarlirigha jür bolup usulgha chüshmekte. Elwette, özidin bashqa xelqlerning medeniyitini özidin üstün körüsh tuyghusi we özidin bashqa milletlerning milliy ahangliridin zoq élish iqtidari kemchilik bilen tonulghan ruslarning Uyghurning kichikkine bir yézisi bolghan atushning en'eniwi xelq ahanglirigha usulgha chüshishi zor bir möjize bolsa kérek? Bu möjize peqet mexsus rus muzikilirini we ruslarning muzika psixikisini yaxshi chüshen'gen Uyghur yigiti Murat Nasirof teripidin yaritildi.

Undaqta mezkur naxshini shunche yéqimliq éytip, musteqil döletler hem dostluqi kishilirini hayajan'gha salghan bu naxshichi kim? U, bügünki künde Rusiye jümlidin pütün musteqil döletler hem dostluqida meshhur bolup tonulghan, naxsha xumar yashlarning choqunush obyéktigha aylan'ghan, naxsha cholpini Murat Nasiroftur. Murat Nasirof bügünki rus estradliq naxsha -muzikisining eng meshhur wekilliri alla pugachéwa, filip kirkorow, olég gazmanop, waléri lieontéw we bashqilar gha oxshash shan-shöhretke erishken bolup, hazirqi zaman Rusiye sen'et tarixidin pexirlik orun alghan.


Elwette, shox we yéqimliq naxsha-muzikilarning waqti kelse millet we til ayrimisi bolmaydu, ene shundaq hemme millet jümlidin hemme insan ortaq hozurlinalaydighan, behr alalaydighan naxsha-muzikilarni hemme muzikant ijad qilalmaydu shundaqla hemme naxshichilar éytalmaydu.

Sabiq sowét ittipaqida ilgiri kéyin ikki Uyghur naxshisi ruslarni qisqisi sabiq sowét ittipaqidiki her millet tamashibinlirini usulgha chüshürdi dések mubalighe bolmisa kérek, bu ikki Uyghur naxshisining biri 70-80-yillarda pütün ottura asiya we sowét ittipaqigha tonulghan Uyghurlarning " yashliq " ansambili teripidin orunlan'ghan " appaq-appaq toshqanlar" bolsa, yene biri 90-yillarning axirlirida we hazirmu éytiliwatqan "gül ayim" naxshisidur. Her ikkila naxsha Uyghur xelq ijadiyitige mensup bolsimu, lékin ularning ijrachilirining isimliri Murat bolup, aldinqisi qazaqistan xelq artisi, qazaqistan jumhuriyetlik Uyghur tiyatirining diréktori Murat Exmedi idi. 70-80-yillarda " yashliq" ansambiligha rehberlik qilghan yash Murat Exmedi Uyghurlar arisida tunji qétim mexsus guruppa tüzüp, Uyghur chalghuliri bilen gherb we zamaniwi chalghularni hem muzika udarlirini birleshtürüsh arqiliq Uyghur naxsha-muzikilirini qazaqistanni öz ichige alghan ottura asiya jumhuriyetliride shuningdek sabiq sowét ittipaqining bashqa jumhuriyetliri we rayonlirida orunlap, milyonlighan ixlasmenlerni boysundurghan idi. Yashliq ansambilining guruppisi daim téléwizor ékranlirida körünüp, "appaq-appaq toshqanlar" naxshisi radio- téliwizorlarda daim yangrap turghanliqi üchün ottura asiya jumhuriyetliridiki her millet kishilirining toy -tökünliride, köngül échish sorunlirida we türlük medeniyet paaliyetliride bu naxshini éytish hem usul oynash normal ehwalgha aylan'ghan idi.

Murat Exmedining nami eyni waqitta yashliq ansambili bilen hem eshu özi orundighan bir qatar naxshiliri bile zich baghlinip ketken bolup, uning ixlasmenliri tar Uyghur dairisidin halqip ketken. Belki, Murat Exmedi hazirmu eshu 20 -30 yillarning aldidiki shöhriti bilen yashawatqan bolsa, kérek?! Murat Exmedi dése kishiler uning hazirqi naxshiliri emes belki uning yashliq mezgilide éytqan " appaq-appaq toshqanlar", " birinchi muhebbet" we bashqa bir qatar naxshilirini eslirige keltüridu. Qisqisi, sabiq sowét ittipaqidiki nopusi az millet hésablinidighan Uyghurdin chiqqan ikki Murat u yerlerdiki Uyghurlarnila emes, belki pütün dunyadiki Uyghurlarni tonutti. Kéyinki Murat burunqi Murattin zor derijide halqip ketkenki, u Moskwadek riqabet shehiride, ruslarning mana men dégen cholpanliri riqabetliship, axiri ularning ichidiki eng küchlükliri we talantliqliri utup chiqidighan bir jayda riqabet meydanigha chüshüp, dang chiqardi we shöhret qazandi.


Elwette, her bir naxshichining dewr süridighan, shan-sherep qazinidighan, san-sanaqsiz ixlasmenlerni mehliya qilidighan we ularni meniwi jehettin boysundiridighan bir mezgili bolidu shuningdek yene yéngi ewladlargha orun bérip, pexirlik nami we awazi bilen öz hörmitini saqlap qalidighan we yaki uni yoqitip, bara-bara ixlasmenler teripidin untulidighan mezgilimu bolidu. Emma, Murat Nasirof aldinqisige mensup bolup, u on nechche yildin buyan öz shöhritidin mehrum qalmidi hem téximu yéngi we zaman'gha layiq ijadiyetlirini meydan'gha chiqirip, ixlasmenlirining sanini we dairisini téximu kéngeytmekte we köpeytmekte.


Démek, méning bayan qilidighinim kona Murat emes belki yéngi Murat, yeni Moskwa cholpanliri tizimlikining aldinqi rétidin orun alghan, milyonlighan naxsha-xumar rus ixlasmenliri özige mehliya qilghan we meniwi jehettin boysundurghan Murat Nasiroftur !


Uyghur rohi bilen yughurulghan Murat


Herqandaq bir dewr sürüp dang chiqarghan shexsning mueyyen bir ösüp-yétilish hem öz muweppeqiyetlirige érishish musapisi bolidu, yene öz nöwitide bu shexsning muweppeqiyet qazinishigha tesir körsetken amillar we sewebler bolidu. Muratning netije qazinishiningmu özige xas bir sewebi bar, u bolsimu, Uyghur milliy rohi bilen yughurulghan ata miras sen'et rohidur.


Murat Nasirof 1969-yili qazaqistanning almuta shehride sen'etkar ailiside tughulghan. Xuddi her bir ademning ösüp yétilip, netijilerni qolgha keltürüshide melum bir asasi hel qilghuch rol oynighan sewep bolghinidek Murat Nasirofningmu mundaq meshhur sen'etkar bolup yétilishige tesir körsetken amillarning biri, uning ata-anisining terbiyilishi, köyünüshi we qollishi bolup hésablinidu. U, deslepki naxsha- muzika terbiyisini dadisidin alghan bolup, uning dadisi IsmailNasirof esli kespiy sen'etkar idi.


Ismailaka qeshqerde dunyagha kelgen. U, 1940-yillardin bashlap qeshqer, aqsu qatarliq jaylardiki sen'et guruppilirida ishligen. 1945-yili 8-ayda milli armiyining podpolkowniki Sopaxun bashchiliqidiki bir guruppa muzart dawini arqiliq jenubqa chüshüp, Aqsuni qorshawgha alghanda, Ismailaka milliy armiye sépige pidaiy bolup qoshulup, aqsu etrapidiki jenglerge qatnashqan. 1945-yili 10-ayda milli armiye buyruq boyiche shimalgha chékinip chiqqanda, u sopaxun polkida sen'et kurujuki qurghan. Kéyin, ghuljigha yötkilip, üch wilayet hökümitining döletlik sen'et ömikide we milli armiye sen'et ömikide xizmet qilghan. Eyni waqittiki jumhuriyet hökümitining milliy sen'etke alahide ehmiyet bergenliki üchün naxsha-muzika ishlirimu tereqqi qilghan bolup, bir türküm yash muzikantlar, naxshichilar yétiship chiqqan, roza tembur qatarliq bir qisim péshqedem sen'etkarlargha "xizmet körsetken artist" dégendek shereplik namlar bérilgen idi. Ismailaka üch wilayet hökümitining yaritip bergen bu ewzellikidin ünümlük paydilinip, qabiliyitini téximu östürdi.


Ismail aka 1949-yili 12-aylarda üch wilayet hökümiti emeldin qaldurulup, milli armiye Junggo azadliq armiyisining 5-korpusi qilip özgertilgende, muhemmed imin iminow qomandanliqidiki 13-diwiziye terkibide jenubqa chüshüp, qeshqerge orunliship, öz paaliyetlirini dawamlashturghan. Bu chaghda u 13-diwiziye sen'et ömikide asasliq naxshichi we muzikantliq wezipisini ötigen bolup, milliy armiye 5-korpus emeldin qaldurulghanda, 13-diwiziyimu qisqartilip, eyni waqittiki herembagh, Jing -Shixolardiki qattiq jenglerde tawlan'ghan qehriman ofitsérlar we péshqedem jengchiler herbiy septin boshutulup, öz yurtlirigha qayturulghanda we emgek meydanlirigha ewetilgende, Ismail Nasir akimu herbiy septin boshutulghan. U, 1958-yili sowét ittipaqigha köchüp ketken hemde almutigha kélip makanliship qalghan. Murat mana shu péshqedem sen'etkarning terbiylishide aldi bilen iskiripka we naxsha éytishni ögen'gen. U, ösmürlük waqtida dadisi ögetken Uyghurche naxshilarni bolupmu, milliy armiyining marshlirini öz ichige alghan inqilabiy naxshilirini aile sorunliri we mekteplerde éytip, öz talanti bilen kishilerni qayil qilghan. Muratning anisi xatire xanimmu oghlining balilar baghchisi, bashlan'ghuch mekteptiki waqitliridila dadisidin köpligen naxshilarni öginip éytqanliqi hetta özi sen'et guruppisi qurghanliqini, dadisining buningdin hayajanlinip, uni pütün imkaniyetliri bilen terbiyiligenlikini eslep ötken idi.


Murat bashlan'ghuch we ottura mekteplerni Almutida tügetkendin kéyin, 18 yéshida armiye sépige chaqirtilip, türkmenistanda xizmet ötigen. Uning akisimu sowét armiyisining mayor derijilik ofitséri bolup, u inisining ösüp yétilish üchün köp küch chiqarghan iken. Murat herbiydiki waqtidimu sen'et kurujuki teshkil qilip, sepdashlirining yaxshi körüshige érishken idi. Herbiy xizmetni axirlashturghandin kéyin uning sen'et talantigha qayil bolghan Moskwaliq rus sepdashliri uni Moskwagha bérip, oqushqa dewet qilghan. Murat tewekkül qilip, öyige qaytmastin udul Moskwagha bérip, öz tirishchanliqi bilen gnésop namidiki muzika institutigha oqushqa kirip, uni 1996-yili püttürgen.

Moskwadiki oqush hayati uning üchün asan'gha chüshmigen bolup, ata-anisini iqtisadiy menbe qilishni nomus dep bilgen bu Uyghur yigiti bir tereptin oqup, yene bir tereptin éghir-yénik jismaniy ishlar bilen shughullinip, turmush rasxodini özi hel qilghan. U, qiyinchiliqqa bash egmey, tiriship öginishni dawamlashturghanliqi üchün uning talanti tézdinla mektep rehberliri, oqutquchilarni shuningdek ustazlirini qayil qilghan.

Murat Nasirof1991-yili yalta shehride ötküzülgen sabiq sowét ittipaqi boyiche yashlar féstiwaligha qatnishish pursitige sazawer bolghan hemde pop naxsha türliri boyiche birinchi orunni igellep, altun mukapatqa érishken. Yaltida qolgha kelgen mezkur zor netijide Muratning sen'et hayatigha ilham bolupla qalmastin, belki uning Moskwa sen'etkarliri arisida tonulushi hem ularning diqqet qilishigha yol achqan. Murat bir yaqtin oqup yene bir yaqtin özining "yéngi port" namliq naxsha-muzika guruppisini qurup, uninggha özi yétekchilik qilish bilen birge konsértlar ötküzüshke bashlighan shuningdek yene bezi kino we téléwiziye filimlirining muzikisini ishlep, naxshilirini éytip bergen. Bularning hemmisi kéyinki waqitlarda uning ataqliq cholpanlarning birige aylinishining asasini yaratqan idi.



xabnam.com toridin elindi