PDA

View Full Version : Erk Tv : Ghulam Osman Ependim Bilen Söhbet - video



Abdurahman Ozturk
01-10-14, 05:53
Tonulghan Yazghuchi Ghulam Osman Zulpiqar ( ghulam yaghma ) ependim bilen erk tv de elip berilghan siyasiy timilardiki muhim sohbet xatirisi .

http://www.youtube.com/watch?v=f5-2RIbly1I&feature=youtu.be

Unregistered
01-10-14, 13:14
15 minut waqit cheqirip anglap qoyung...

Unregistered
01-10-14, 14:51
ساتقۇنلۇق(مۇناپىقلىق)نى ھەر-قانداق سەۋەپ بىلەن ئاقلىغىلى بولمايدۇ
(ئەركىن ئاسىيا رادىئوسىدا ئېلان قىلىنغان ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ھەققىدىكى سۆھبەتكە رەددىيە)
ئاۋتور- غۇلام ئوسمان زۇلپىقار

يېقىندىن بېرى مەملىكەت ئىچىدىكى توربەتلەردە ئۇيغۇر مەدەنىيەت سەھەسىدىكى ئاتالمىش داڭلىقلارنىڭ كۆرسەتكەن خىزمەتلىرىنى قايتا كۆزدىن كەچۈرۈپ، ئۇلارغا قايتا باھا بېرىش قىزغىنلىقى كۆتۈرۈلدى. بۇنىڭدا ئاساسەن 1950-يىلىدىن 1980-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتىكى قىسمەن بۈگۈنگىچىمۇ داۋام قىلىۋاتقان قۇلچىلىق ئىدىيىسىدىكى ئەسەرلەر ۋە ئاپتورلار ئوبېكت قىلىنغان بولۇپ، مېنىڭچە بۇ بىر خىل ئويغۇنۇشنىڭ مەھسۇلى، يېرىم ئەسىرلىك مېڭە يۇيۇش ۋە پىسخولوگىيىلىك قايتا شەكىللەندۈرۈشكە قارشى جەڭ ئېلان قىلىش بولۇپ، مىللىتىنى سۆيۈدۇغان ھەر ئۇيغۇر سۆيۈنۈشكە تېگىشلىك بىر ئەھۋال ئىدى. خۇددى ئۇ دۇنيادا ئاللاھنىڭ ھىساپ-كىتابى بولمىغان بولسا (ئۇنىڭ مەنىۋىي چەكلىمىسى ۋە قورقۇنچى بولمىغان بولسا) ئىنسانلارنىڭ گۇناھ قىلىشتىن ئۆزلىرىنى تارتمايدىغانلىقىغا ئوخشاش، مۇشۇ دۇنيا ھاياتىنىڭ ئۆزىدىمۇ، قانۇننىڭ چەكلىمىسى ۋە كۆرۈنمەس ۋەھىمىسى بولمىسا ئىنسانلارنى جىنايەتتىن توسقىلى بولمىغانغا ئوخشاش، بىر مىللەتتە ساتقۇن)مۇناپىق(لاردىن، ساتقۇنلۇقتىن ھىساپ ئالۇدۇغان روھ ۋە ئادەت بولمىسا ساتقۇنلىقمۇ خۇددى شۇنداق يامراپ، ئادەتتىكى ئىشقا، ئانچىكى ئىشقا، نورمال ئىشقا ئايلىنىپ قالۇدۇ.

بىر مەھەل توربەتلەردە قانات يايغان بۇ خىل ئويغۇنۇش سەمەرىلىرىدىن چۆچۈگەن خىتايلار، يەنە بىر تۈركۈم ئادەملەرنى سەپەرۋەر قىلىپ، ئۆزلىرى يېتىشتۈرگەن بۇ «مېۋىلەر»نى قوغداش كۆرۈشىگە ئاتلاندى. بۇ قوغدىغۇچىلارنىڭ كۆرسەتكەن باھانىسىمۇ دەل « گەرچە ئۆزى ئىستىمىگەن بولسىمۇ لېكىن مۇشۇ تۈردىكى ئەسەرلەرنى يېزىشقا مەجبۇر بولغان» دېگەندىن ئىبارەت بولۇپ، دەۋر ئالاھىدىلىكىنى نەزەردە تۇتۇپ، «توغرا چۈشۈنۈش»ئىمىز تەۋسىيە قىلىنغان. ئىنكاسلاردىكى كەسكىن سوئاللارغا، يەنى «مەجبۇر بولغان دېگەن قانداق؟ بېشىدا قىلىچ تەڭلەپ تۇرۇپ يازدۇرغانمۇ؟ ھىچ يازمىغان بولسا، شائىر بولمايلا قوياي، ساتقۇن شائىر بولغاندىن كۆرە، دېسە بولمامتى؟ دەسلەپكى دەۋرلەردە ئازغانمۇ بولسۇن، ئەمما ئۆمرى بويىچىمۇ ئازدىمۇ؟ نۇرغۇنلىرى كېيىن ئۆزگەردى، بەزىلىرى كېيىن يېزىشنى توختاتتى، قالغانلىرىمۇ شۇنداق قىلسىمۇ بولاتتىغۇ؟.... » دېگەندەك سوئاللارغا جاۋاپ بېرىشتىن غەرەزلىك ھالدا ئۆزىنى قاچۇرۇپ، قەستەن يۆنۈلۈشنى بۇراپ، بۇنى ماجراغا ئايلاندۇرۇپ، ئىنكاسلارنىڭ ئاخىرى ھاقارەتلىشىشكە بېرىپ، شۇنىڭ بىلەن بۇ بەس-مۇنازىرىگە خاتىمە بېرىلگەن ئىدى.

چۈنكى خىتايلار يېرىم ئەسىرلىك ئىدىئولوگىيە قۇرۇلۇشىنىڭ ھۇلى تەۋرەۋاتقانلىقىدىن سەراسىمىگە چۈشكەن ئىدى. ئۇلارنىڭ مېڭە يۇيۇشلىرى، ئىدىيە ئۆزگەرتىشلىرى، «سوتسىيالىستىك ئاڭغا ئىگە يېڭى جۇڭخۇا مىللىتى بەرپا قىلىش» ئۇرۇنۇشلىرى دەل مۇشۇ ساتقۇن ئەدىپلەرنىڭ تىرىشچانلىقى ئارقىلىق روياپقا چىققان بولۇپ، ئەگەر خىتايلار ئۆزلىرى ئوتتۇرىغا چىقىپ، مۇشۇنداق قايتا قۇرۇش ئېلىپ بارغان بولسا، يا مۈمكىن بولمايتى، يا بىر ھەسسە كۆپ ۋاقىت ھەم كۈچ كەتكەن بولاتتى. چۈنكى خەلقىمىز ئەزەلدىن خىتايلارنى پەس كۆرەتتى. بارلىق سەلبىي ئىشلارنى، يامان ئىشلارنى، پاسكىنىچىلىق، ئىنسانىيەتسىزلىكلەرنى «خىتايدەك» دەپ سۈپەتلەشكە ئادەتلىنىپ كەتكەن، بۇ كوللىكتىپ يوشۇرۇن ئېڭىمىزدىن ئورۇن ئالغان ياتلىق تۇيغۇسى، يات كۆرۈش تۇيغۇسى ئىدى. دەل ئاشۇ ئەدىپلەر «خىتاي» دېگەننى خەنزۇ دېيىشكە، پەس خىتايلار، «ماڭقىلار» دېيىلىپ سۈپەتلىنىدىغان خىتايلارنى ئالىي دەرىجىلىك ئىنسان قىلىپ تەسۋىرلەش بىلەن، كوللىكتىپ يوشۇرۇن ئېڭىمىزدىكى خىتاينى يات كۆرۈش، پەس كۆرۈش تۇيغۇمىزنى تەدرىجىي يەڭگۈشلەپ، خىتايلارنىڭ «ئۇلۇغلۇقى»غا قول قويۇدۇغان يېڭى ئاڭ شەكىللەندۈرگەن ئەمەسمىدى. ئۆزىمىز كاتتا بىلگەن، ئۆزىمىز ھۆرمەت قىلىدىغان بىلەرمەنلىرىمىزنىڭ ئاغزىدىن چىققانلىقى ئۈچۈن، خىتايلارنىڭ باسقۇنچى ئەمەس، قۇتقازغۇچى، پەس ئەمەس ئۇلۇغ، ياۋۇز ئەمەس، رەھىمدىل ئىكەنلىكىگە ئىشەنمىدۇقمۇ؟ ئەمدىلىكتە مۇشۇ روھى قۇرۇلۇشنىڭ مىمارلىرى سوت سەھنىسىدە ئەيىپكار ئورنىغا چىقىرىلىدىغان بولسا خىتايلارنىڭ جىمىكى ئەقىدىسى بىكار بولۇدۇ-دە! مانا شۇنىڭ ئۈچۈن خىتايلار بۇ ئىشنى جىددىي تۈگۈتۈشكە ئاتلىنىپ، تېز ئارىدىلا كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى بۇراپ، نىشاننى بۇرمۇلاپ، ئادەتتىكى ماقراغا ئايلاندۇرۇپ تۈگەتكەن ئىدى.

ئەمدىلىكتە خۇددى مەسلىھەتلىشىۋالغاندەكلا چەتئەلدىكى ئەركىن مەتبۇئاتتا بۇ تېمىدا سۆھبەت ئېلان قىلىنىپ، خۇددى ئوخشاش باھانە بىلەن ساتقۇنلىق ۋە ساتقۇن ئەدىپلەر ئاقلاشقا ئۇرۇنۇلغان. بۇنىڭدا نېمىگە ئاساسلانغان؟ ھەق ئۆلچەم قىلىنغانمۇ؟ مىللىي مەنپەئەت ئۆلچەم قىلىنغانمۇ؟ ياكى تەرەپدارلىق ئۆلچەم قىلىنغانمۇ؟ ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ روھىنى قايتا قۇرۇش يولىدا ئاۋانگارت بولۇشى كۈتۈلگەن كىشىلىرىمىزنىڭ دەل شۇ قايتا قۇرۇشنى زۆرۈرى قىلغان بۇزۇقلۇقنى، قايتا قۇرۇشقا مەجبۇر قىلغان قۇلچىلىق روھىنىڭ مىمارلىرىنى ئاقلىشى كىشىنى تولىمۇ ئەپسۇسلاندۇرۇدۇ.

مۇنداق بىر مىسالنى كۆرۈپ ئۆتەيلى: خىتايغا قارشى يەر ئاستى تەشكىلاتىنىڭ بىر ئەزاسى تۇتۇلۇپ قالغان بولسۇن، قولغا ئېلىنغاندىن كېيىن خىتايلارنىڭ تۈرلۈك ۋاسىتىلار بىلەن زورلىشى، قىيىن-قىستاقلىرى تۈپەيلى سېتىلغان بولسۇن، بىز ئۇنى ھىچ ئىككىلەنمەي خائىن دەيمىز، ساتقۇن دەيمىز. ئەمما ئۇنىڭچىلىكمۇ زورلانمىغان ساتقۇن ئەدىپلەرنى نېمە ئۈچۈن «مەجبۇر بولغان» دەپ ئاقلايمىز؟ بىر سىياسىي مەھبۇستىنمۇ بەكرەك زورلانغانمۇ؟ قىيىن قىستاققا ئېلىنغانمۇ؟ بىر سىياسىي مەھبۇس قىيىن قىستاققا چىدىيالماي سېتىلىپ كەتكەن بولسا ئۆزىنىڭ مۇناسىۋەت ھالقىسىدىكى ئىككى ئادەمنى ساتىدۇ. ئاشۇنچىلىك زىيان ئۈچۈنمۇ ئۇنى ساتقۇن دەيمىز، ئەمما پۈتۈن مىللەتنىڭ مەنەۋىي قۇرۇلمىسىنى چىرىتىۋەتكەن ساتقۇن ئەدىپلەرنى نېمىشكە ئۇنداق دېيىشكە بولمايدۇ؟ بۇنىڭدىكى مەنتىقە نېمە؟ بىرىنىڭ زىيىنى ناھايىتى تېزلا ئەسلىگە كېلىشى مۈمكىن، ئەمما يەنە بىرىنىڭ زىيىنىنى ئىككى ئەۋلات داۋالاپمۇ يىلتىزىنى قېزىپ تۈگەتكىلى بولمايدۇ. بۇمۇ تېخى داۋالاش ئىختىيارىمىز، ئىمكانلىرىمىز بولغاندىلا ئاندىن شۇنداق. خۇددى سۆھبەتلەشكۈچىنىڭ ئېڭىغا ئەركىن دۇنيادا بولۇشىغا قارىماي تېخىچە ھۆكۈمرانلىقىنى داۋام قىلدۇرۇۋاتقان يىلتىزى چوڭقۇر ئىدىئولوگىيە ئاشۇ ئەمەسمۇ!؟

باھانە قىلىنغان تاشقىي سەۋەپلەر ھەققىدىمۇ بىر ئاز تەھلىل يۈرگۈزۈشىمىز مۈمكىن:

نۇرغۇن ئاڭلىق كىشىلىرىمىز ئەللىكىنچى يىللارنىڭ دەسلىپىدە ئالدانغان دېگەن باھانىنى قوبۇل قىلغىنىمىزدا، بۇ ئالدانغۇچىلارنىڭ ئۇنىڭدىن كېيىنمۇ داۋاملىق ئالدىنىۋەرگەنلىكىنى قانداق چۈشۈنۈمىز ۋە قانداق چۈشەندۈرۈمىز؟ مەسىلەن: 1955-يىلىغا كەلگىچە خېلى كۆپ كىشىلەردە خىتايلار بىزنى ئازات قىلىۋېتىپ چىقىپ كېتىدۇ دېگەن ئەخمىقانە ئومۇنۇش بولغانلىقى راست؛ خىتايلارنىڭ بۇ چاغلاردىكى شۇئارلىرىمۇ خۇددى شۇنداق ئىدى. ئەمما 1955-يىلى نە مۇستەقىللىق، نە فىدراتسىيە ئەمەس، ئاپتونوم رايوننىڭ قۇرۇلۇشى بىلەن نۇرغۇن سەرخىللىرىمىز قارشى مەيدانغا ئۆتتى. ئەسلىدە خىتاي چۈمپەردىسىنى يېتەرلىك دەرىجىدە ئاچتى دېيىشكە بولاتتى. ئەنە شۇ چاغلارغا كەلگەندە زىيا سەمەدى، ئىبراھىم تۇردى قاتارلىق كىشىلەر ئاشكارە سورۇنلاردا نارازىلىقىنى ئىپادىلەپ يۈرگەن. شۇڭا ھۆكۈمەت ھۆججەتلىرى ۋە تەشۋىقات كىتاپچىلىرىدا ئىسمى ئاتىلىپ تەنقىت قىلىنغان ئىدى. كېيىن ئۇلار رەسمىي قولغا ئېلىندى ۋە ئۇلارغا قېتىپ مەملىكەتنىڭ ھەممە يېرىدىن مىڭلىغان سەرخىل كىشىلىرىمىز تۇتقۇن قىلىنىپ زىندانغا تاشلاندى ۋە كۆپىنچىسى تىرىك قايتىپ چىقالماي يوق بولدى! بۇ ئەمەلىيەت بولسا يەنە باشقا بىر بۆلۈك كىشىلەرنىڭ كۆزىنى ئېچىشقا يەتتى. بەزىلىرى ھىچنەرسە يازماس بولۇۋالدى، بەزىلەر مۇھەببەت، ئائىلە تېمىلىرى، تەبىئەت لېرىكىلىرى يېزىش ئارقىلىق، غالچىلىقتىن ئۆزىنى قاچۇرغان بولدى. سۆھبەت بايان قىلغۇچى بۇ قاراشلىرىمىزنى مۇنداق تەستىقلايدۇ: « مەسىلەن، ‹چېنىقىش› ھېكايىسىگە قارايدىغان بولساق، يازغۇچى گەرچە خەلق كوممۇناسىنى مەدھىيىلەۋاتقاندەك كۆرۈنسىمۇ، لېكىن مەتنىيازنىڭ ئۆزگىرىشىنى ئىشق-مۇھەببەتنىڭ قۇدرىتىگە باغلاپ تەسۋىرلىگەن. يەنى يازغۇچى ئۇستىلىق بىلەن ئەسەرنى سىياسىيدىن يىراقلاشتۇرۇشقا تىرىشقان. ئەگەردە يازغۇچى ئەسەرگە مۇھەببەت دېتالىنى قوشمىغان تەقدىردە مەتنىيازنىڭ ئۆزگىرىشىنى پارتىيىنىڭ تەربىيىسىدىن بولغان دېگەن بايان بىلەن چۈشەندۈرۈشكە مەجبۇر بولاتتى. شۇڭا زۇنۇن قادىر بۇ دېتالنى پىلانلىق ئورۇنلاشتۇرغان دېيىشكە بولىدۇ». خوش، «سىياسىي تېمىلارغا مەجبۇر قىلىنغان» دېيىلگەن باھانىنى قوبۇل قىلىشقا بولغان تەقدىردىمۇ، خۇددى زۇنۇن قادىردەك ئۆزىنى قاچۇرۇش يوللىرى بار ئىكەنغۇ؟ شۇنى كۆرۈش كېرەككى، «سىنىپىي كۆرەش» دېگەندەك ئومۇمىي تېمىلاردىن خالىي بولغىلى بولمايدۇ، دېيىلسىمۇ، شۇ ۋاقىتنىڭ ئۆزىدىكى ئاكتىۋال شۇئار-چاقىرىقلارغا دەرھال ئاۋاز قوشۇش، خۇددى كانايغا ئوخشاش بۇ ۋاقىت خاراكتېرلىق شۇئارلارنى ياڭرىتىپ بېرىش، شۇنداقلا خاتا قىلىۋاتقانلىقىنى ئۆمۈر بويىمۇ تونىماسلىق، مىللىي كىملىكىنى ھىچقاچان ئەكس ئەتتۈرمەستىن ھامان سىياسىي چاقىرىقلارغىلا ماسلىشىش يەنە باشقا بىر مەسىلە.

شۇندىن كېيىنكى ئاخىرى ئۈزۈلمىگەن سىياسىي ھەركەتلەردە يەنە نۇرغۇن سەرخىل كىشىلىرىمىزدىن ئايرىلدۇق. بۇنداق پاجىئەلەردىنمۇ كۆزىنى ئاچمىغان، ئاخىرقى ھاياتىغىچە غالچىلىق، قۇلچىلىق قلغانلارمۇ ساتقۇن ئەمەسمۇ؟

ئەمدى مەلۇم سىياسىي مەسلەكنى قوبۇل قىلىش ياكى توغرا دەپ قاراش، مەلۇم پەلسەپە سىستېمىسىنى مېنىڭسىمەك باشقا بىر گەپ؛ تاجاۋۇزچىلارنى قۇتقازغۇچى، مۇنقەرزلىكنى ئازاتلىق، دۈشمەننى دوست، تامامەن يات بولغان بىر قەۋمنى ئۆزى بىلەن قېرىنداش، تاجاۋۇزچىلار ۋەتىنىنى ئۆزىنىڭمۇ ۋەتىنى دېيىش يەنە باشقا بىر مەسىلە. مەسىلەن: قىرىقىنچى يىللاردىن باشلاپ بىر قىسىم زىيالىلىرىمىز كوممۇنىزم مەسلىكىنى مېنىڭسىدى. (ھەتتا بەزى زىيالىلىرىمىز 1918-1922 يىللىرىغىچە خەلقارا كوممۇنىزم ھەركىتىگىمۇ ئىشتراك قىلىپ، كوممۇنىزم لاگىرىنىڭ ياردىمى ئارقىلىق مۇستەقىللىققا ئېرىشىش شېرىن چۈشىنىمۇ چۈشىگەن ئىدى) تاكى 1980-يىللارغىچىمۇ كوممۇنىزم مەسلىكىنىڭ ئىنسانىيەت ئۈچۈن ئاپەت ئىكەنلىكىنى، خۇددى فاشىزمغا ئوخشاشلا خەتەرلىك مەپكۈرە ئىكەنلىنى تونۇمىدى. ئەمما بەزىلىرى كوممۇنىزمنى بەخت كەلتۈرۈدۇ دەپ ئىشىنىپ تۇرۇپمۇ يەنىلا مىللەتچى بولدى. مەسىلەن: زىيا سەمەدى بۇنداقلارنىڭ ۋەكىلى. ئۇ 50-يىللارنىڭ بېشىدىلا خىتايغا قارشى 51لەرگە قاتناشقان، ئەمما بۇ ئۇنىڭ كوممۇنىزمغىمۇ قارشى ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرمەيدۇ. ئۇ ئىزچىل كوممۇنىست ئىدى، ئەمما، خىتايغا قارشى ئىدى. بۇ نۇقتىنى ئۇنىڭ 1970-يىللاردا يازغان «غېنى باتۇر» رومانىدىنمۇ كۆرۈۋالغىلى بولۇدۇ. بۇ نۇقتىنى يەنە ئىسا يۈسۈپنىڭ «ئەسىر شەرقىي تۈركىستان ئۈچۈن» ناملىق كىتابىنىڭ زىيا سەمەدىي بىلەن تۈركىيەدە كۆرۈشۈپ، ئاشۇ يىللاردىكى ئىدىئولوگىيەسى ھەققىدە سورىغانلىرىدىنمۇ كۆرۈۋالغىلى بولۇدۇ. يەنە زۇنۇن قادىرنىڭ سىياسىيدىن قاچقاندەك قىلىپمۇ، سىنىپىي كۆرەش فورمىسىدىن ھالقىپ كېتەلمەسلىكىمۇ مەپكۈرىنى مېنىڭسىگەنلىكنىڭ مەھسۇلى. ئەمما ساتقۇنلىق مەپكۈرە ئەمەس، بەلكى قىلمىش. ساتقۇنلىقنىڭ مەپكۈرىسى يوق، ئۇنىڭ كۆزلەيدىغىنى پەقەتلا مەنپەئەت!

بىز بۇ يەردە مەپكۈرە تۈپەيلى بىرىنى ساتقۇن دىيەلمەيمىز ھەم ئۇنداق دېمەكچى ئەمەس، نۇرغۇن دۆلەتلەردە كوممۇنىستلار بار، مەسىلەن، تۈركىيەدىمۇ نۇرغۇن كوممۇنىستلار بار، ئوخشىمىغان پەلەسەپىگە ئىشىنىدىغانلار بار، بۇلارنىڭ قايسى بىرىنى ساتقۇن دېگىلى بولۇدۇ؟ دېمەك كۆزدە تۇتۇۋاتقىنىمىز ئەمەلىي قىلمىشلار بولۇپ، مىللەتنىڭ ئەبەدىي دۈشمىنى ئۈچۈن قىلىنغان خىزمەت. ئۆز مىللىتى خەلقىنىڭ يوشۇرۇن ئېڭىنى قۇللۇق روھى بىلەن تولدۇرۇشقا يارايدىغان پەسكەش مەنەۋىيەت مەھسۇللىرى! دەل شۇلارنىڭ ئاشۇ ساتقۇنانە خىزمەتلىرى خاسىيىتىدە خىتايلار مۇۋەپپىقىيەتلىك ھالدا مېڭىمىزنى يۇيۇپ، يوشۇرۇن ئېڭىمىزغا قۇللۇقنى، قورقۇنۇچنى قاچىلىيالىدى. شۇنىڭ بىلەن بىز چەتئەللەردە تۇرۇپمۇ شۇنچە ئۇزاقتىكى خىتايدىن قورقۇپ، ھىچ ئىشقا جۈرئەت قىلالمايدىغان، تەشكىلاتلىنالمايدىغان، ئۆزىمىزنى پەس كۆرۈدۇغان بولۇپ قالدۇق. تېخىمۇ يامىنى «ئۇ» ياكى «ئۇلار» مېڭىزگە قاچىلىنىۋېلىپ، «مەن» بولۇپ پىكىر قىلىدىغان بولدى. خېلى ئۇقۇمۇشلۇق ئادەملىرىمىزمۇ «ئۆزى» سۈپىتىدە پىكىر قىلماي، باشقىلارنىڭ ئىرادىسىنى، باشقىلارنىڭ ئارزۇسىنى ئەكس ئەتتۈرۈدۇغان بولۇپ قالدى. يەنىمۇ يامان بولغىنى ئۇلار ئۆزلىرىنى ئۇقۇمۇشلۇق ھىساپلىغاچقا، «بۇ دەۋاتقانلار ‹ئۆز› پىكرىڭ ‹ئۆز› ئىدىيەڭ ئەمەس، ساڭا ‹ئۆزەڭ›دەك تۇيۇلۇۋاتسىمۇ، ئەمەلىيەتتە بۇ باشقىلار قاچىلاپ قويغان ئىدىيە، قاراشلاردۇر» دەيدىغان بولسىڭىز، ھەرگىز ئېتىراپ قىلمايدۇ، «مەن دېگەن زىيالىي تۇرسام، ئۆزەمگە خاس قارىشىم بولمايتىمۇ؟» دەپ تېرىكىدۇ. مېڭە يۇيۇشقا ئۇچراش دەرىجىمىز ۋە قايتا شەكىللەندۈرۈلۈش دەرىجىمىز مانا بۇ ھالغا يەتكەن. بۇلارنىڭ ھەممىسىگە خىتاي جاۋاپكارمۇ؟ ياكى ئۆز ئىچىمىزدىن خىتايغا ياردەملەشكەنلەرنىڭمۇ مەسئۇلىيىتى بارمۇ؟

«ئالاھىدە ۋەزىيەت ۋە تارىخىي شارائىت بىلەن باغلاپ چۈشەندۈرۈش كېرەك»، « شۇڭا ئۇلارغا ۋە ئۇلارنىڭ ئەسەرلىرىگە ھەر ئىككى تەرەپتىن مۇۋاپىق باھا بېرىلىشى كېرەك» دېگەننىڭ كونكرېت مەزمۇنلىرى نېمە؟ بۇ قانداق تومتاق، داڭقان پۇتى گەپ؟ ساتقۇن دېيىشتىن باشقا، «قۇلچىلىق ئەدەبىياتى» دېگەندىن باشقا يەنە قانداق باھا بېرىلىدۇ؟ بولۇپمۇ مىسال ئۈچۈن تىلغا ئېلىنغان ساتقۇنلاردىن ت. ئېلىيىۋ، قەييۇم تۇردى، ئەلقەم ئەختەم قاتارلىقلار ۋە شۇلارنىڭ تىپىدىكىلەرگە يەنە قانداق باھا بەرسەك بولۇدۇ؟ نېمە ئۈچۈن؟ «دەۋر چەكلىمىسى، مەجبۇرلىنىش» دېگەندەك سەۋەپلەرنىڭ ئاللىقاچان مېزىنى چۇۋۇلۇپ بولدى، ئەمدى يەنە باشقا سەۋەپلەر بارمۇ؟ بولسا مەرھەممەت!

ئاشكارە ساتقۇنلىققا قارىتامۇ كەسكىن باھا بېرەلمەسلىكىمىزنىڭ ئۆزىمۇ بىزگە بىر ئەينەك بولالمامدۇ؟ بۇ بىزنىڭ ھەق-ناھەققە باھا بېرىش مىزانلىرىمىزنىڭ، توغرا خاتا، شەرەپ-نومۇس ھەققىدىكى مىزانلىرىمىزنىڭ، ئىستېتىك ئۆلچەملىرىمىزنىڭ بۇزۇۋېتىلگەنلىكى ئەمەسمۇ؟ بۇ مەنىۋىي بۇزغۇنچۇلۇقلارنىڭ جاۋاپكارى دەل ئاشۇ ساتقۇنلار بولماي كىم؟ بىز قانداق ئۆلچەمدىكىلەرنى ساتقۇن دەيمىز؟ شۇ قەدەر شەرمەندە نەرسىلەرنى يازغانلارنىمۇ يەنىلا ساتقۇن دېگىلى بولمىسا، ساتقۇنلار ھەققىدىكى ئۆلچەملىرىمىز زادى قانداق؟

ئەمدى، «ئۇيغۇر ئەدەبىيات تارىخىدا ئۇلارنىڭ ئەسەرلىرىگە باھا بەرگەندە ئالدى بىلەن ئۇلارنىڭ ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنى راۋاجلاندۇرۇش، بېيىتىش ھەمدە ئىپادىلەش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىش جەھەتلەردىكى تۆھپىلىرىگە ئىجابىي باھا بېرىش كېرەك» دېگەنگە كەلسەك، بۇنى تېخىمۇ كونكرېتراق، تەپسىلىيراق شەرھىيلەشكە تېگىشلىك. بىر نېمە يازغانلا ئادەم ئەدەبىي تىلىنى راۋاجلاندۇرۇشقا، ئىپادىلەش كۈچىنى ئاشۇرۇشقا تۆھپە قوشۇشىمۇ ناتايىن. دەل ئەكسىچە تىلنى بۇزۇش رولى ئوينايدىغانلىرىمۇ بولۇدۇ. دۇنيا تارىخىدا ئۆتكەن سانسىزلىغان ئەدىپلەردىن تىل ئۇستىسى دەپ قارىلىدىغانلىرى، تىرىك سۆزلۈك دەپ قارىلىدىغانلىرى، ئىپادىلەش ئۇسۇللىرىنى ئۆزگەرتكەن ياكى كۆپەيتكەنلىرى بارماق بىلەن سانىغۇدەك ئاز بولۇدۇ. شۇڭا يازغۇچى دېيلىگەنلىرى كۆپ بولسىمۇ سەنئەتكار دېيىلىدىغانلىرى بەك ئاز بولۇدۇ. ئەنئەنىۋىي، تۈز بايانلاردا ئەسەر يېزىپلا ئۆتكەن بىر ئەدىپنىڭ بۇنداق بىر خىزمىتى بولۇشىنى تەسەۋۋۇر قىلغىلى بولمايدۇ. پەقەت بىر مىللىي ئەدەبىياتتا ئىلگىرى كۆرۈلمىگەن ئىپادىلەش ئۇسۇلى، تىل ئىشلىتىش ئۇسۇلى ئىشلەتكەنلەر، يېڭىچە ئۇسلۇپ قوللانغانلارلا مىللەتكە مۇشۇنداق خىزمەت بېرەلىگەنلەر بولۇدۇ. كوممۇنىست ئىستىلاسىدىن كېيىنكى يېرىم ئەسىرلىك ئەدەبىياتنىڭ ئاساسىي روھىي ئالاھىدىلىكى تەسلىمچىلىك، قۇلچۇلۇق بولدى. بۇ كوممۇنىستلارنىڭ مېڭە يۇيۇش ئوپېراتسىيىسى ئۈچۈن مىسلىسىز مۇۋەپپىقىيەتلەر كەلتۈرگەن بىر ئەدەبىيات بولدى. بەدىئىي سەۋىيەسى جەھەتتىن كىلاسسىك ئەدەبىيات سەۋىيەسىدىن ئېشىپ چۈشكەن بىرەر تەرەققىيات سەمەرىسى كۆرۈلگىنى يوق. ئۇنداق ئىكەن، ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىغا قوشقان تۆھپىلىرىنىمۇ ئالەمشۇمۇل دەپ كېتەلمەيمىز. بولسىمۇ باردۇر، بەلكىم، دېڭىزدىكى بىر تامچىدەك، ئەمما ئۇيغۇر مەنىۋىيىتىگە كەلتۈرگەن زەرەرلىرىگە سېلىشتۇرغاندا تىلغا ئالغۇچىلىكى يوق.

نېمە ئۈچۈن بۇ تارىختىكى تارىخىي شەخسلەردىن قىلمىشلىرى ئۈچۈن باھا بېرىش ئارقىلىق ھىساپ ئېلىنىشى كېرەك؟ خۇددى يوقۇرىدا زىكرى قىلىنغاندەك، ھىساپ ئېلىش بولغاندىلا ئاندىن چەكلىمە كۈچى شەكىللىنىدۇ. ساتقۇنلىقنىڭ ئادەتتىكى ئىشقا، نورمال ئىشقا ئايلىنىپ قېلىشىغا «ئومۇمىيخور» ئېلىشىغا چەك قويغىلى بولۇدۇ. بۇنىڭغا قانداقتۇر «كەڭ قورساقلىق»، «ئادىمىگەرچىلىك» دېگەندەكلەر ئۆلچەم بولالمايدۇ، «شەپقەتلىكراق» بولۇشنى خالىسىڭىز، ئۆزىڭىزگە زۇلۇم قىلغان بولۇسىز. پەقەت مىللىي مەنپەئەتنىلا ئۆلچەم قىلىشقا مەجبۇرمىز. ئۇنداق قىلمىساق ساتقۇنلىق قىلمىشلىرىنى ئۈنۈملۈك چەكلىگىلى بولمايدۇ. چۈنكى بۇنداق ئۇچىغا چىققان پەسكەش ئەدەبىيات تاكى 80-يىللارغىچە ئومۇمىي تۈس ئالغان بولسا، بۈگۈنگىچە قىسمەنلىكتە داۋام قىلىۋاتىدۇ. شۇنداقلا داۋام قىلدۇرۇۋاتقانلارنىڭمۇ كۆپچۈلۈكى ئاشۇ پىشقەدەملەرنىڭ ھايات قالغانلىرى، 50-يىللارنىڭ تەۋەرۈكلىرى ئىكەنلىكىنى كۆرمەكتىمىز.

ھەيران قالارلىق بىر نۇقتا شۇكى، بۇ تېمىنىڭ مەملىكەتتە ئوتتۇرىغا چىقىشى ۋە ھۆكۈمەت دەستەكلىك كىشىلەر تەرىپىدىن «ئەپۇچان پوزىتسىيە تۇتۇش» تەشەببۇس قىلىنىپ، ئارقىدىن تېمىنى ئاستا-ئاستا باشقا تەرەپكە يۆنلەندۈرۈپ، ماجراغا ئايلاندۇرۇپ تۈگەتكەن بىر ۋاقىتتا، ئەركىن دۇنيادىمۇ ئوخشاش بىر خىل ئاقلاش ئۇرۇنۇشىنىڭ باش كۆتۈرۈشىدە قانداق مۇناسىۋەت باردۇ؟ بۇ ئاددىيلا تەرەپدارلىقمىدۇ؟ ياكى بەك «ئاقكۆڭۈللۈك»ئىدىن كېلىپ چىققان كەڭ قوساقلىقتىنمىدۇ؟ ماداراچىلىق «خەلق ئىچىدىكى زىددىيەت» تىپىدىكى مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشتىكى بىر خىل ئۇسۇل بولۇپ، بۇنداق كەسكىن تۈردە مىللىي مەنپەئەتكە تاقىلىدىغان، تارىخي جىنايەت تىپىدىكى ساتقۇنلىقنى باھالاشتا مادارىچىلىقنىڭ ھىچ ئىشى يوق، لازىمى يوق، مۇناسىۋىتىمۇ يوق!

مەيلى قانداقلا بولمىسۇن، ساتقۇنلىق ھەرقانداق بىر سەۋەپ بىلەن ئاقلىغىلى بولۇدۇغان قىلمىش ئەمەس!

Unregistered
01-10-14, 23:34
15 minut waqit cheqirip anglap qoyung...

Ghulam Osmanni her ikki qetim Amalsizliqtin mejburi Erk.tv ge sohbetke chaqirghan Abduraxman uning awazini qesten buzup anglanmas qilip qoydi. yaman yeri Mohim yerlirini kesisiwitip andin anglatti.

anglap qoyali desek yaxshi anglanmidi. mohim yeri anglanmidi.