PDA

View Full Version : Besh Uyghur Balisi, Besh Lider, Besh Abide !



Unregistered
05-06-14, 13:27
Besh Uyghur Balisi, Besh Lider

( 22 ‏-May Ürümchi etigenlik Bazargha hujum qilish weqesi heqqide)

Besh Uyghur Balisi, Besh Qehriman :
Memet Memtimin,
Rehimjan Memet,
Memtimin Mexet,
Ablet Abduqadir,
Nuraxmet Ablipiz !

Seher turup Namizini oquydu. arqidin bir-birini baghrigha bésiship, ta shu kün'giche bel qoyuwetmey, ikkilinip qalmay, hoduqup-temtirimey, ulugh we müshkül bir planni ishqa ashrush harpisigha ekelgenliklirini Tebriklishidu we Axirette körüshüsh üchün widalishidu.

Besh Uyghur Balisi, Besh Qehriman ! Besh Lider- Xitay Tajawuzchilirigha Qarshi Jeng Meydanigha chushidu.

Orun - 90% Ahalisi xitay, Doqmush-doqmushta Tankilar basimen dep heywe körsitip turghan; Kocha-kochilirida eskerler atimen dep qézip-qédirip Turghan ürümchi shehiri.
Nishan- sheherning qaynaq bir parchisi- xitay ahalilirining ugisi shimaliy baghche yolidiki etigenlik bazar. Besh Uyghur balisi, besh pidaiy! tégide ikki jip mashina; Ikkisi rolda qalghan üchi ikki kozupta. Roldikilerning dilida dua : ey xuda, düshminimizni gheplette qaldurghin, nishanimizgha aman-ésen ulashturghin!

Kozuptikilerning közi etrapta, qoli teyyarliqta: saqchilar aldini tosup "toxta!" dégende bombini qandaq étishining, eskerler yolini tosup "kimsen?" Dégende bombining pélikini qandaq tartishning, ghalchilar aldini tosup "yan keyningge!" dégende mashinidin sekrep chüshüsh, qandaq edibini bérishning koyida.

Besh Uyghur balisi, besh ezimet ! besh lider etigenlik bazargha yétip kélidu, aldida bir tosaq-bir tömür ******ka. Roldiki jengchi gazni desseydu, mashina étilip qozghulup ******kini bösüp ötidu, qaynaq bazargha üssüp kiridu, aldida migh-migh adem, yaq! adem emes Uyghur xelqining köz yéshigha momisini tekküzüp yewatqan, Uyghurning wetinini bisiwilip, kepisini örüwétip sélin'ghan égiz binalarda yashawatqan, saqchiliri Uyghurni tutiwatqanda yol bashlap, Uyghurni étiwatqanda chawak chélip bériwatqan birtaipe, mexluqat, düshmen qoshuni!

Qehrimanlarning bu deqiqidiki yürek sadasi shu: bu dunya hésawatliq dunya, emdi yighlash we ölüsh nöwiti senlerning, bu hisap emdila bashlandi! Besh Uyghur balisi, besh musteqilchi! xitaylarni wetinimizdin qoghlap chiqirish uchun mayni desseydu, rolni zulumning yandashliri, hakimiyetning yantayiqi, bulangchi-tajawuzchi mexluaqatlar terepke buraydu, basidu; Roldiki ezimetning wezipisi üssüsh we bésish, kozuptiki ezimetlerning ishi bomba étish; Aldidiki mashinigha 40-50 métir arqidin ikkinji mashina egishidu, aldidiki mashinining zerbisidin qachqanlarni üssüydu, yiqilghanlirini desseydu, bomba üstige bomba, zerbe üstige zerbe.
Besh Uyghur balisi, besh newqiran! bazarning u béshidin bu bu béshigha kelgende belliridiki bombining pélikini tartidu...

Terep-terepte Ot yalquni! Terep-Terepte qiya-chiya! Ürümchi Asminida is-tütek.

Netije : 4 qurban, bir ghazi, 31 ölük, 90 yaridar!

Mana bu 5 ‏-iyul küni oqqa tutulghan yash-ösmürler uchun ilin'ghan intiqamning birinji qedimi!
Mana bu, türmilerde qéyin-qistaqta ölgen charisizlarning qisasi!
Mana bu dunyaning közi aldida tizip achiqip étiwétilgenlerning pughani!
Mana bu , étip jesidini bermeslik, arqidin oqning pulini tölitiwélishlerning hésabi!
Mana bu, 5 ‏-iyuldin kéyin iz-déreksiz ghayip bolup ketkenlerning öchi!
Mana bu, "balam qéni?" Dep saqchixanigha yighlap barsa qoghliwétilgen, ürümchidin heydiwétilgenlerning uwali!
Mana bu patigül ghulamgha oxshash qangghir qaxshighan anilarning yighisining ahi!
Mana bu, Uyghur millitini igisiz dep, charisiz dep, boynigha xalighanche dessigenlerning xatasi!

Besh Uyghur balisi, besh perishte! qilghan ishida qilchilik shexsiy niyet yuq, töligen bedelliride zerrichilik menpeet tamasi yoq,
Nam-ataq yoq, sherep kütüsh yoq!

Néme digen gep u "bigunah puqra?". Kim ögetti sanga buni ?, Wetiningge ruxsetsiz(bésip) kirgenni gunahsiz digen eblex !

Néme, digen gep u "insaniy exlaq ?". Qaysi medeniyette jininggha qest qilghanni, wetiningni bisiwalghanni, tajawuzchilargha shirik bolghan satqunlarni
"Insaniy exlaq"qa dewet qil deydighan gep bar?

Némedigen gep u "xelq-ara qanun?". Qeyerde idi, u qanun séning qérindashngliring sotsiz neq meydanda étiwétilgende?
Nede idi u xelqara qanun qérindashliring iz-déreksiz yoqitiwétilgende?!
Qeyerde idi u xelq'ara qanun, mehbus abdukérim abduwélining jaza mudditi türmide 5 ‏-qétim uzartilip chiritiwétilishke höküm qilin'ghanda?!
Qeyerde idi..... ?

Némedigen gep u" néme payda? ". Bu paydini körüsh üchün közla emes, wijdan kérek, bu paydini hésaplash üchün, eqilla emes, ang kérek, bu paydini mueyyenleshtürüsh üchün Uyghurche gep , Uyghurche chiray emes, Uyghurgha xas meydan kérek!

Köreligenlerge ayan: öy-öylerde yighlawatqan anilarning köz yashliri birdemlik bolsimu toxtidi, yüriki qan-zerdapqa tolghan atilarning yüzi bir minut Bolsimu küldi. Jarahetlen'gen qelplerdiki yiring yingnining tüshikichilik bolsimu yochuqni tépip sirtqa aqti, yürek rahetlidi.

Némedigen gep u"yene néme payda?" - Xoriki ösken dushmining heddini bildi, heywisi yerge uruldi; Insap -adalet tuyghusigha ige dostlurung derdingning chongqurluqini kördi, insanche yashashqa iradengning qet'ilikini tonidi. Bügün üchün bu ghelibe emes azghine bir jasaret. Ete ... Ogun we endinki Nowet Manga we sanga Amanet !

Besh Uyghur balisi, Uyghurning besh xatire abidisi! Uyghur sendin razi !

Awtor - "Otuken"

_____________

Uyghur Kona Yeziqida:

بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش لىدەر
( 22 ‏-ماي ئۈرۈمچى ئەتىگەنلىك بازارغا ھۇجۇم قىلىش ۋەقەسى ھەققىدە)

بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش قەھرىمان :
مەمەت مەمتىمىن،
رەھىمجان مەمەت،
مەمتىمىن مەخەت،
ئابلەت ئابدۇقادىر،
نۇراخمەت ئابلىپىز !

سەھەر تۇرۇپ نامىزىنى ئوقۇيدۇ. ئارقىدىن بىر-بىرىنى باغرىغا بېسىشىپ، تا شۇ كۈنگىچە بەل قويۇۋەتمەي، ئىككىلىنىپ قالماي، ھودۇقۇپ-تەمتىرىمەي، ئۇلۇغ ۋە مۈشكۈل بىر پلاننى ئىشقا ئاشرۇش ھارپىسىغا ئەكەلگەنلىكلىرىنى تەبرىكلىشىدۇ ۋە ئاخىرەتتە كۆرۈشۈش ئۈچۈن ۋىدالىشىدۇ.

بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش قەھرىمان ! بەش لىدەر- خىتاي تاجاۋۇزچىلىرىغا قارشى جەڭ مەيدانىغا چۇشىدۇ.

ئورۇن - 90٪ ئاھالىسى خىتاي، دوقمۇش-دوقمۇشتا تانكىلار باسىمەن دەپ ھەيۋە كۆرسىتىپ تۇرغان؛ كوچا-كوچىلىرىدا ئەسكەرلەر ئاتىمەن دەپ قېزىپ-قېدىرىپ تۇرغان ئۈرۈمچى شەھىرى.
نىشان- شەھەرنىڭ قايناق بىر پارچىسى- خىتاي ئاھالىلىرىنىڭ ئۇگىسى شىمالىي باغچە يولىدىكى ئەتىگەنلىك بازار. بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش پىدائىي! تېگىدە ئىككى جىپ ماشىنا؛ ئىككىسى رولدا قالغان ئۈچى ئىككى كوزۇپتا. رولدىكىلەرنىڭ دىلىدا دۇئا : ئەي خۇدا، دۈشمىنىمىزنى غەپلەتتە قالدۇرغىن، نىشانىمىزغا ئامان-ئېسەن ئۇلاشتۇرغىن!

كوزۇپتىكىلەرنىڭ كۆزى ئەتراپتا، قولى تەييارلىقتا: ساقچىلار ئالدىنى توسۇپ "توختا!" دېگەندە بومبىنى قانداق ئېتىشىنىڭ، ئەسكەرلەر يولىنى توسۇپ "كىمسەن؟" دېگەندە بومبىنىڭ پېلىكىنى قانداق تارتىشنىڭ، غالچىلار ئالدىنى توسۇپ "يان كەينىڭگە!" دېگەندە ماشىنىدىن سەكرەپ چۈشۈش، قانداق ئەدىبىنى بېرىشنىڭ كويىدا.

بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش ئەزىمەت ! بەش لىدەر ئەتىگەنلىك بازارغا يېتىپ كېلىدۇ، ئالدىدا بىر توساق-بىر تۆمۈر رىشاتكا. رولدىكى جەڭچى گازنى دەسسەيدۇ، ماشىنا ئېتىلىپ قوزغۇلۇپ رىشاتكىنى بۆسۈپ ئۆتىدۇ، قايناق بازارغا ئۈسسۈپ كىرىدۇ، ئالدىدا مىغ-مىغ ئادەم، ياق! ئادەم ئەمەس ئۇيغۇر خەلقىنىڭ كۆز يېشىغا مومىسىنى تەككۈزۈپ يەۋاتقان، ئۇيغۇرنىڭ ۋەتىنىنى بىسىۋىلىپ، كەپىسىنى ئۆرۈۋېتىپ سېلىنغان ئېگىز بىنالاردا ياشاۋاتقان، ساقچىلىرى ئۇيغۇرنى تۇتىۋاتقاندا يول باشلاپ، ئۇيغۇرنى ئېتىۋاتقاندا چاۋاك چېلىپ بېرىۋاتقان بىرتائىپە، مەخلۇقات، دۈشمەن قوشۇنى!

قەھرىمانلارنىڭ بۇ دەقىقىدىكى يۈرەك ساداسى شۇ: بۇ دۇنيا ھېساۋاتلىق دۇنيا، ئەمدى يىغلاش ۋە ئۆلۈش نۆۋىتى سەنلەرنىڭ، بۇ ھىساپ ئەمدىلا باشلاندى! بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش مۇستەقىلچى! خىتايلارنى ۋەتىنىمىزدىن قوغلاپ چىقىرىش ئۇچۇن ماينى دەسسەيدۇ، رولنى زۇلۇمنىڭ يانداشلىرى، ھاكىمىيەتنىڭ يانتايىقى، بۇلاڭچى-تاجاۋۇزچى مەخلۇئاقاتلار تەرەپكە بۇرايدۇ، باسىدۇ؛ رولدىكى ئەزىمەتنىڭ ۋەزىپىسى ئۈسسۈش ۋە بېسىش، كوزۇپتىكى ئەزىمەتلەرنىڭ ئىشى بومبا ئېتىش؛ ئالدىدىكى ماشىنىغا 40-50 مېتىر ئارقىدىن ئىككىنجى ماشىنا ئەگىشىدۇ، ئالدىدىكى ماشىنىنىڭ زەربىسىدىن قاچقانلارنى ئۈسسۈيدۇ، يىقىلغانلىرىنى دەسسەيدۇ، بومبا ئۈستىگە بومبا، زەربە ئۈستىگە زەربە.
بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش نەۋقىران! بازارنىڭ ئۇ بېشىدىن بۇ بۇ بېشىغا كەلگەندە بەللىرىدىكى بومبىنىڭ پېلىكىنى تارتىدۇ...

تەرەپ-تەرەپتە ئوت يالقۇنى! تەرەپ-تەرەپتە قىيا-چىيا! ئۈرۈمچى ئاسمىنىدا ئىس-تۈتەك.

نەتىجە : 4 قۇربان، بىر غازى، 31 ئۆلۈك، 90 يارىدار!

مانا بۇ 5 ‏-ئىيۇل كۈنى ئوققا تۇتۇلغان ياش-ئۆسمۈرلەر ئۇچۇن ئىلىنغان ئىنتىقامنىڭ بىرىنجى قەدىمى!
مانا بۇ، تۈرمىلەردە قېيىن-قىستاقتا ئۆلگەن چارىسىزلارنىڭ قىساسى!
مانا بۇ دۇنيانىڭ كۆزى ئالدىدا تىزىپ ئاچىقىپ ئېتىۋېتىلگەنلەرنىڭ پۇغانى!
مانا بۇ ، ئېتىپ جەسىدىنى بەرمەسلىك، ئارقىدىن ئوقنىڭ پۇلىنى تۆلىتىۋېلىشلەرنىڭ ھېسابى!
مانا بۇ، 5 ‏-ئىيۇلدىن كېيىن ئىز-دېرەكسىز غايىپ بولۇپ كەتكەنلەرنىڭ ئۆچى!
مانا بۇ، "بالام قېنى؟" دەپ ساقچىخانىغا يىغلاپ بارسا قوغلىۋېتىلگەن، ئۈرۈمچىدىن ھەيدىۋېتىلگەنلەرنىڭ ئۇۋالى!
مانا بۇ پاتىگۈل غۇلامغا ئوخشاش قاڭغىر قاخشىغان ئانىلارنىڭ يىغىسىنىڭ ئاھى!
مانا بۇ، ئۇيغۇر مىللىتىنى ئىگىسىز دەپ، چارىسىز دەپ، بوينىغا خالىغانچە دەسسىگەنلەرنىڭ خاتاسى!

بەش ئۇيغۇر بالىسى، بەش پەرىشتە! قىلغان ئىشىدا قىلچىلىك شەخسىي نىيەت يۇق، تۆلىگەن بەدەللىرىدە زەررىچىلىك مەنپەئەت تاماسى يوق،
نام-ئاتاق يوق، شەرەپ كۈتۈش يوق!

نېمە دىگەن گەپ ئۇ "بىگۇناھ پۇقرا؟". كىم ئۆگەتتى ساڭا بۇنى ؟، ۋەتىنىڭگە رۇخسەتسىز(بېسىپ) كىرگەننى گۇناھسىز دىگەن ئەبلەخ !

نېمە، دىگەن گەپ ئۇ "ئىنسانىي ئەخلاق ؟". قايسى مەدەنىيەتتە جىنىڭغا قەست قىلغاننى، ۋەتىنىڭنى بىسىۋالغاننى، تاجاۋۇزچىلارغا شىرىك بولغان ساتقۇنلارنى
"ئىنسانىي ئەخلاق"قا دەۋەت قىل دەيدىغان گەپ بار؟

نېمەدىگەن گەپ ئۇ "خەلق-ئارا قانۇن؟". قەيەردە ئىدى، ئۇ قانۇن سېنىڭ قېرىنداشڭلىرىڭ سوتسىز نەق مەيداندا ئېتىۋېتىلگەندە؟
نەدە ئىدى ئۇ خەلقارا قانۇن قېرىنداشلىرىڭ ئىز-دېرەكسىز يوقىتىۋېتىلگەندە؟!
قەيەردە ئىدى ئۇ خەلقئارا قانۇن، مەھبۇس ئابدۇكېرىم ئابدۇۋېلىنىڭ جازا مۇددىتى تۈرمىدە 5 ‏-قېتىم ئۇزارتىلىپ چىرىتىۋېتىلىشكە ھۆكۈم قىلىنغاندا؟!
قەيەردە ئىدى..... ؟

نېمەدىگەن گەپ ئۇ" نېمە پايدا؟ ". بۇ پايدىنى كۆرۈش ئۈچۈن كۆزلا ئەمەس، ۋىجدان كېرەك، بۇ پايدىنى ھېساپلاش ئۈچۈن، ئەقىللا ئەمەس، ئاڭ كېرەك، بۇ پايدىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈش ئۈچۈن ئۇيغۇرچە گەپ ، ئۇيغۇرچە چىراي ئەمەس، ئۇيغۇرغا خاس مەيدان كېرەك!

كۆرەلىگەنلەرگە ئايان: ئۆي-ئۆيلەردە يىغلاۋاتقان ئانىلارنىڭ كۆز ياشلىرى بىردەملىك بولسىمۇ توختىدى، يۈرىكى قان-زەرداپقا تولغان ئاتىلارنىڭ يۈزى بىر مىنۇت بولسىمۇ كۈلدى. جاراھەتلەنگەن قەلپلەردىكى يىرىڭ يىڭنىنىڭ تۈشىكىچىلىك بولسىمۇ يوچۇقنى تېپىپ سىرتقا ئاقتى، يۈرەك راھەتلىدى.

نېمەدىگەن گەپ ئۇ"يەنە نېمە پايدا؟" - خورىكى ئۆسكەن دۇشمىنىڭ ھەددىنى بىلدى، ھەيۋىسى يەرگە ئۇرۇلدى؛ ئىنساپ -ئادالەت تۇيغۇسىغا ئىگە دوستلۇرۇڭ دەردىڭنىڭ چوڭقۇرلۇقىنى كۆردى، ئىنسانچە ياشاشقا ئىرادەڭنىڭ قەتئىلىكىنى تونىدى. بۈگۈن ئۈچۈن بۇ غەلىبە ئەمەس ئازغىنە بىر جاسارەت. ئەتە ... ئوگۇن ۋە ئەندىنكى نوۋەت ماڭا ۋە ساڭا ئامانەت !

بەش ئۇيغۇر بالىسى، ئۇيغۇرنىڭ بەش خاتىرە ئابىدىسى! ئۇيغۇر سەندىن رازى !

ئاۋتور - "ئوتۇكەن"

Unregistered
05-06-14, 14:17
baha jayida beriliptu.
Uyghurni Dunyagha tonushturghanlar mana mushundaq kishiler,
wetenni azad qilidighanlarmu mana mushu besh qerindishimizdek kishiler.
ALLLA bu qehrimanlirimizgha shehitlik mertiwisini berip, makani jennettin qildi.
aprin silerge besh baturum, silerni her zaman eslep turimiz.

Unregistered
06-06-14, 19:13
baha jayida beriliptu.
Uyghurni Dunyagha tonushturghanlar mana mushundaq kishiler,
wetenni azad qilidighanlarmu mana mushu besh qerindishimizdek kishiler.
ALLLA bu qehrimanlirimizgha shehitlik mertiwisini berip, makani jennettin qildi.
aprin silerge besh baturum, silerni her zaman eslep turimiz.

sen bir yaxshi adem emes. sewebi "Alla"ni, "Shehitlik"ni, "Mertiwisi"ni , "Makani"ni Jennetke Bikitken Xawarish sen. bu besh qehriman heqqide soz qilish heqqing yoq sening. ular ichide Uyghur bolushi, Musulman emes -Jennetke barmaydighan Mungghul, Shwer, Tebetlik ...lwe Xiristiyan Dinigha otken Alimseytop, Turdi ghojilardek Uyghurlar ete- ogun Bolup qelishi qeyin bolsimu mingden bir korunup qelishi mumkin. sen Haram Tamaq- Zadila ularni " her zaman eslep turamsen". Qandaq esleysen -dep baqamsen?

Unregistered
07-06-14, 14:52
Yahshi yeziliptu, kishini oygha salidu!

Helqara qanun??????......

Unregistered
08-06-14, 13:29
Ash Soz

Bu Maqale Elip Tashlanghan. Qarshi Pikir, Koz.-qarashlargha, Reddiyege ,Oxshimighan Koz-qarashlargha berdashliq birelmigenler eger Musteqil bir Doletning Puxraliri bolsa ular siyasetchi emes-Xiyanetchilerdur. Siyasi Yanchuqchilardur. ularning Jazasi Doletning Qanuni boyiche Turme !

eger ular Musteqilliq uchun Qelem Korishi qeliwatqan Uyghurlararidiki "Axbaratchi Qelemkeshler" bolsa - ular sheksiz xitaydinmu better Satqunlardur. ularning Jazasi Uyghurlarning Wijdani boyiche Omumiyuzluk Lenettur!
__________

Doppa we Uyghurlar

Dalaylama DUQ Teqdim qilghan Uyghur Doppisini Keyip turup 20 Ming Chetellikke 2 Saet Nutuq sozligenliki Xewer qelindi. Dalaylama Uyghurlargha Bashtin-Axir Dahi(Lider)bolup keliwatqangha 24 yil boldi. Exmetjan Qasimidin Kiyin Uyghurlardin Lider chiqmidi. Kimler Chiqti?

Uyghurlardin Peqet „Armizdiki Xitaydinmu better satqun Isa Yusup …“ Ölgendin Kiyin uning Xitay xotunidin bolghan Oghli Erkin Isa we ularning DUQ, RFA, UAA lardiki warisiliri chiqti. Pakitlar bunighgha Guwa. 1949-yildin biri Lidersiz, Bashsiz qalghan Uyghurlar Xelqara Siyasi Sorunlarda, DUQ ning Miyuxindiki Ixshxanisida, „DUQ ning 3-Qurulatayi“da we bek Kop siyasi sorunlarda Ashkare setilmaqta.
____________

Chetellerde Doppa 20 Miliyon Uyghurning Semwuligha Aylanghan,
Hergiz Heyran bolmang, Pakitlar Heyraningizni qelidu-weyran.
Sewebini ozingiz oylang. Men Doppa heqqide Oylighanlirimni dep bolghan.

____________

Doppa Heqqide

Yehudiler kiriyelik Uyhgurlargha oxshash kichik Doppa taqaydu.

Biz Uyghurlar Doppining eng kichikinimu eng buyukinimu kiyip baqtuq. Doppa Bashni soghuqtin saqlap, issiq otkezmeydughan, Boran-Chapqunluq Kunlerde Sachlirimizni tutup turidighan bash kiyimlirimizning peqet bir xelidur. Posma, Bok, Telpek, Teqqi, Qalpaq, Qulaqcha, Kula, Shepke, Kepke, Tumaq, Selle, Ispanka…qatarliq Bash Kiyimilirimiz bar. „Dunya Kapirlirigha qarshi ghazat“ uchun weziyet ihtiyaji bilen Yengi chiqqan Selle(bir uchi Dolgha chushup turidu) hetta Roslar „Kalgotka“ dep Ataydighan Ishtan Paypaqlarmu bar.


Uyghurlarning Doppisi „Sulayman Padishaning Qalpiqi“dek Sirliq Karametler we Xasiyetlerge ige bolsa idi Doppa keygen Uyghurlar „1- Oktebi Uyghurlarning Matem Kuni“ dep Uyghurlarni Aldighan Isa Yusup Alptikinge Egiship Yawropa we Amerikida 2 yil Yolgha chiqip Namayish qilmighan bolatti.


Runaq Tepiwatqan Milletlerning Keyim-Kechekliri we Teqqi-Turqi Makan we Zamangha qarap Ozgergenlikini korimiz. Bir –izda toxtap qalmay Tereqqi qelishni istigenler ozini dawamliq yengilap, Özgertip turiwatqanliqini korimiz. Epsuski Bizde ne Bash Özgerdi? Ne Doppa? Nr Turqi-Qiyapet?!

„Boksiz Turk Bolmas“degenge qarighanda Doppa uyghurlarda ming yildin artuq tarixqa ige, biraq Uyghurlarning keyim-kecheklirining Mexsus Tetiqatchiliri yoq deyerlik. Senet , Guzellik noqtidin qarighnanda Uyghurlarning Keyiwatqan Doppa, Shepkeliri –Omumen Bash Kiyimlir Esli Yarishimliq sheklini, Solitini yoqatqanliqini korimiz.

Teqqi-Turq we Qiyapettiki Arqigha chikinishla emes belki Siyasi , Iqtisadi we Mediniy Sahilerde Uyghurlardin kop Towen turidighan , Qalaq we Wehshi Xitay Millitining Tajawuzchiqigha toxtawsiz uchrap turghanliq we Axirqi Jumhuriyettin kiyi Mustemlikisige aylinip qalghanliqidindur.

Chetelge chiqip ish-herikiti bilen, eqli bilen Uyghurlargha Gep otkuzelmigenler Doppining, Chapanning, Saqalning Uzunini keyiwilip Uyghur degen moshu dep yurushmekte.
_________

Uyghurlarning Sheher-Qurulush Mediniyitining Xitaygha tesiri heqqide Xitay Tarixchisi Bengowe Ben Chaw Aka-ukilarning yezip qaldurghan eslimisi bar. texi Yuz nechch yil ilgiriki Kang Shoi, Chenlung Dewride xitayda Kozge chiqishqa bashlighan qsre, Ibadetxane we oy-imaretlerning shekli Uyghur we Mungghullarning Binakarliq senitige tayanghan idi. Shundaqtimi xitay Millitining Ilim-penge tyanghan Milli binakarliq Seniti Mawjut emes ikenlikini ozlirining Mexsus Oqughan Arxitekturliri sozlimekte.

Xitaylarning birdin-bir chalghu eswabi Er xu (二胡)Tang sulalisi dewride Uyghurlardin kirgen chalghu eswabidur. ( http://de.wikipedia.org/wiki/Erhu )

Uyghurlarning nurghun mediniyeti, Kiyim –Kechekliri Xitaylargha Moda bolghanliqini ularning tarixchiliri yazmaqta. Biz kozimiz bilen korgenlerni mana yeziwatimiz:

Xitaylar Sut –Qetiq echishni, Nan, Polo, Manta, Kawap yeyishni bilmeyti.

Bir Xitayning „Qizil Bayraq shejerisi - 红旗谱 / Hong Qi Pu “ (*) Namliq Tarixi Romanida Teswirligen Xitay Persunajining Pitlap ketken Koynekining Lepizini qatlap Chishlep Chaynap Pittin we Achliqtin Qutulghanliqini Yazghan.

Qeshqerdiki Gomindang Xitay Eskerlirining 10 kilomitir uzaqtiki „Yengi Sheher“ge Qechip berip Xitayning ichki olkiridin Esker chiqqangha qeder Bu Sheherde Saqlanghanliqi uchun bu sheherni „Xen ching (Xitay shehri)“depmu atilatti. Axirqi Jumhuriyet Meghlup bolup Xitaylar Wetinimizni resmi Ishghal qilghandin kiyin mezkur Xitay Shehrige „Jenubi Shinjang herbi Rayuni“ orunlashqanliqi yuqurqi Tarixi Realliqni Eks etturmekte.

Bu yerdiki herbi gazarmida Pitlap ketken xitay eskerliriningmu „Qizil Bayraq shejerisi - 红旗谱 / Hong Qi Pu “ da yezilghan ishni qilghanliqi Gomindang Dewride qeshqerni korgen chetelliklerning Yezip qaldurghan Xatiriliridimu korulmekte. Paqa, Sachqan, eshek we Adem yeydighan Xitaylarning bu Adetlirini korgen Uyghurlarda Xitaylarni we Xitayperes Yalaqchilarni „Pit Yeydighan“ dep Atash Hazirghiche Dawam qilmaqta.

________

1960-yilliri Yezilarda Uyghur Qiz-Ayalliri Kastiyum, Koynek, Otuk, Betinge , Paypaq kiyishetti. Qulaqqa Halqa, Boyungha Marjan, Barmaqqa Uzuk selish adet idi. Upa-Englik, Xine Qoyushatti,.

Uyghur Qiz_chokanliri meyli Aq seriq, Cheqir Koz Bolsun meyli Bughday Ong, Qara Koz bolsun. Qashlirigha Kop-Kok Osma Qoyushidu. Uyghurlarning qedimde Seriq Chach, Kok Kozluk Yawropa Irqigha mensup Millet ikenliki Kiroran Xarabiliridin bilinmekte.
Maxmut Qeshqerining „ Turki Tillae Diwani“ Namliq Kitawida Uyghur Qiz-Ayallirining „Liptik „taqaydighanliqi Eskertilgen. Turghun Almasning „Uyghurlar“Namliq Kitawida ( Bu Kitaptiki Nurghun Tarixi Pakitlar Turkiyediki Mijit Aka qatarliq Pishqedemlirimiz Teripidin Turghun Almasqa yollanghan. Bu heqte tepsili melumat bar) Turklerning Uyghurlarning Kok koz, Seriq Chach, Aq tenlik ikenliki xatirilengen. Bugun wetinimizning Yeza qishlaq, Chet Jaylardiki Taghliq Rayunlirida Uyghurlarning Bu Tipik Alahidiliki Saqlanmaqta. Xitaylar, Erepler, Tebetlikler, Mungghullarning Tajawuzi, Ishghali Tarixtin Tartip ta - hazirghiche Bir Qanche buyuk Sheherlirimiz bilen Cheklengen. Sheherlerdiki Uyghurlarda Her Irqqa Oxshash Tipler Mawjut bolmaqta. Uyghurgha Beeyni quyup qoyghandek Oxshaydighan Germanlarni, Fransuzlarni, Italiyanlarni tapqili bolidu.
__________

90-Yillarghichge Xitay Ayalliri koynek keymeyti. Naxsha-Usuli Zadila „Yang Ggar“ idi. Xitayche „Yang Ge“ diki „Yang“ - ejnebi, Ge - Naxsha degenliktur.

Xitaylarda Sewze(Zedek)- „Yang Lobo“,
Serengge- „Yang Xo“,
Shoxla „Shi -Yang Hong shi“… dep atalghan.
…………………….

1970-yilliri xitayning chong sheherlirige Oqushqa barghan Uyghurlar Yazda Otek, Qishta Pashniliq Ayaq keyiwalghan xitaylarning Lokuldap mengishlirini korup kulushken iduq.

Xitaylar „Mediniyet inqilawi“ arqiliq Uyghurlarning Otuk, Doppa, Gilastuk, Koynek… lirini „4 kona“ dep bikitip Uyghurlardin salduriwaldi. Qattiq siyaset astida Uyghur Dixanliri xitayning seriq shepkisini kiyishke mejburlandi. Uyghurlardin salduriwilinghan Kiyim-Kecheklerni xitaylar ozliri keyishke bashlidi.

Ali Mekteplerde oqughanlarning hemmisige Melum bolghandek Xitaydiki Barliq Ali Mektep Dersliklirining Hemmisi Roschedin Terjime qilinghan. Bashlanghuch Mekteptin Ali Mekteplergiche Butun Maarip Sistimisi Sowetler Ittipaqidin KOchurup elinghan. Welisipit, Kiyim Tikish Mashinisi, Awtumbil, Poyiz, Paraxut , Samilyut…larning hemmisi Roslardin Teqlit we Kopiyalanghan. Bugun Ularning ustidiki „Made In China“ni Korgen Uyghur Ewlatlirimiz Bir Yalghanchiliq bilen Aldanmaqta. Xitaylarning Atalmish „5 Ming yilliq Tarixi“da Insaniyetke Qoshqan Tohpisi Gomindang dewride Amerikida oqup kelgen bir Xitayning „Oghut Zawuti“ Ustidiki bir yengi texnikisi ikenlikini Derslik Kitaptin oqughan iduq.

1970-yilliri "Mediniyet inqilawi" axirlashqan bolup xitaylar Yalghuz Keyim-kecheklerdila emes, Ilim-Pen, Mediniyet, Senet Sahiside patqan Tarixi Kirizisinidin qutulush uchun „Gherbi_- Shimal Shamili (西北风)“ degen bir Zor Dolqun Qozghighan idi. „Gherbi_- Shimal Shamili (西北) del Uyghurlarning wetini idi. Uyghurche Naxsha, Usul, Kiyim-kechek, yurush-turush, Chiray-qiyapet… qatarliqlarda Uyghurlarni Dorash, Teqlit qilish zor bir (Moda)gha aylandi. Edibiyat-Senet sahiside Uyghur Xaraktirini dorap beqish ewj aldi. Nurghunlighan Uyghurche Edibi-eserler xitaychigha terjime qelinip Uyghurlarning hemme nersisi Moda bolushqa bashlidi. Xitaylar ozliridin Resmi Tandi….

Opiratsiye arqiliq Zinaq chiqirish, Qosh-Qapaq bolush, „Sunnet“ qelish tunji qetim Xitaylarni Jelip qilidighan ishqa aylandi. hetta Doppa keyip baqidighan xitaylarmu kopeydi. Epsuski hich-biri Ulargha yarashmidi…. Eslige qaytti.

„Mening Doppamni Sen Keyseng, Manga Oxshaymikin demsen?“ … bu Naxsha del 70-yillarda Qeshqerde omumlashqan idi. chiqqan. bugun „ Xitay Demokratchiliri“,„Senetchiliri“, „ Xitay Usulchiliri“, „Xitay Restuarnchiliri“ Uyghurche Doppa kiyip Usul oynap, Naxsha eytip, Kawap satmaqta. Biz Uyghurlar nime boliwatqanliqimizni Kalla bilen emes Doppimizgha selinghan Jigdeni Sanap Oynawatimiz. Teqdirimizni Kalla bilen Emes Doppa bilen Oylawatimiz.

Uyghurlar bugun oz-yurtidin qoghlunup kochuwatidu. 5-Iyul qirghinchiliqi bolup birér yil otmey DUQ „Rehberliri“ Uyghurlargha ozlirige oxshash Doppa kiyishni tewsiye qilghan idi. Bizge „ish“ chiqip turidu. DUQ Emdi Dalaylamagha Uyghur Doppisi keydurup Sehnige chiqardi. Uyghur Kmlikini Satidighan Intayin eplik bundaq oyun bizde bek Tola !

Dalay : „Uyghur Doppisi Kiyimen“Demigen. DUQ Unigha Doppa Keydurush Uchun Bir Yash Balini Doppa bilen Dalay Lamani Dalanda saqlatti. (* *), Uyghur Kimliki Doppa bolup qaldi. Uyghurlarning Belgisi qelindi. Her-yerde Doppa. Dalay sehnige chiqishtin burun unigha Doppa Keydurup Qoyushni Oylap tapqan Kishi Nime degen Eqilliq-he? !
Dalayning Nutuqini anglighan 20 ming chetellik uni Uyghurlarning Dahisi(Lideri)dep tonuydighanliqida shek barmu?

Menbe: (* ) - http://www.rottentomatoes.com/m/keep_red_flag_flying/#audience_reviews
Menbe: (* *) - http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/dalay-doppa-05162014172224.html?encoding=latin
__________

Uyghur Millitini Chiray bilen , Renggi bilen Ayrish nechche yuz yildin burunqi Ish idi, bugun Esla Mumkin emes. Uyghur Milliti Ichige sengip ketken, Uyghur Tilini Ana Tili qilghan, Tomurida Uyghurning Qeni Aqidighan, Yurikide Uyghurning Wijdani Soqidighan, Uyghur Millitining tup Menpetini Aldinqi Orungha qoyidighan Her-Kim Uyghurdur.
_____________

Bir yash Uyghur qizimiz 5-yul qirghinchiliqida Yerdiki Yirtquch Haywan xitaylarning Urup olturishidin qutulush uchun derexke yamiship chiqiwalghanliqini korgen Uyghurlarning ichi serilip ketti. Derex Astida Qollirida kaltek, Pichaqlar bilen uni derextin chushurup olturushke uriniwatqan xitaylarni korup ozini tutup turalighan Uyghurlarning ichige chushken Derdi yoqmidu?!

Uyghur qezimiz Jan derdide Derexke Yamiship chiqiwatqanda Chetellerge chiqiwalghan Uyghurlar nime ish qiliwatidu? Ularning Quchiqidiki bowaqliri yerge sorulup turidighan Romal Artishqa bashlidi. Istambuldin, Norwigiyegiche, Altaydin Xotengiche Mollamlarning, din ishlar komititining qilidighan ishi butun Qiz-Ayallirimizning yuzini Bash kiyimi Romal, Chumbel, Ropash, Perenje…ler bilen yapturup Kun korsetmey Wahabiliq dewrige qayturush bolup keldi. Xitay Mustemlike tuzumi astida Uyghurlargha qandaq bolup „Sheriyet“yoli echilip qaldi? Axirqi Jumhuriyetni Janliri Bedilige qurghan RizwangulningIgiche-Singilliri qandaq bolup Jahalet, Xurapiliqqa mehkum qilindi?!. 1993-yili Sabiq DUQ ning Bash Katiwi Ablikim Qalighach baqi : „ Uyghurlarning meqset we Nishanimiz Sheriyet tuzumi ornutush“ dep ilan qilghan idi. Bu Ilan shu yili Istambul Dernekke Amerikidin Teklip qilinghan bir Xitay bilen A.Baqi Bashliq Alte „Uyghur Lider“ arisida tuzulgen Satqun Kilishimde belgilengen bir Madde idi.

1993-Yili Istambul dernekke urumchidin xizmitini almashturup kelgen Ablikim baqi: „Uyghurlarning meqset-nishanimiz sheriyet tuzumi berpa qilish“ dep ilan qilghan idi. Aridin bir nechche ay otmey alte „Uyghur lider“ birliship amerikidin bir xitayni dernekke teklip qilip satqun kilishim tuzgen we Ablikim baqi Qalighach Kilishimge shekillik imza qoyup bergen idi. Mana sizge „Sheriyet“, „Chumbel“, „ Perenje Romal“, „Qara Libas“….

Derextiki qizimiz Ropash Romal, Chumbel Keygen bolsa idi Derexke chiqiwilip Jan saqlash u yaqta tursun, alliqachan putlushup yeqililghan we kaltak bilen Urup – olturulgen bolatti.

DUQ ning dini ishlar komititi derextiki qizgha Sheriyet tuzumi boyiche „Romal atmighan,
Perenje keymigen, Ropash Artmighan…“ degenler bilen "kapir"dep petiwa chiqiridighanliqida gep yoq. Mana bu kapir xitayning qolidiki kaltek bilen sheriyet tuzumining ijra qelinishi !

Tariximiz andaq bolghan, Mandaq bolghan … lar bilen maxtinip ottuq. Qul bolushtin bashqa nersige esqatmaydighan Eqidilerge, Qesten burmilanghan Itiqatlargha, Dinchilarning Petiwalirigha aldinip kelduq. Kup-kunduzde Derex ustidimu Jan saqliyalamydighan Milletke Aylanghanduq. Bir Doppini, bir yelpuguchni qilni-qiriq yarghandek yerip tehlil qilip, uning xasiyetlirini sanap kun otkuzduq. Bashqilarni tixi tunugun "Ormanliqta yashighan Millet"ke chiqarghan iduq. Derex ustidiki u qizni Korgen barmu?

Ropash yaghliq bilen Doppa kiyishke ruxset qilsa xitay mustemlikisi astidiki qayghu-elem, kulpet, zulum , qirghinchiliq, balayi apetlerge Chidashqa maqul deydighan kalla ashu yaghliq bilen Doppining astida kunning siriqini korelmey ketidighan boldimu?!

Shorluq pishaynimizgha qoruqlar salmaqta. Satqunlar Doppimizgha Jigde saldi, Doppa kiyip turup wetenni Satmaqta. DUQ ning yeqinda Berlinde „Xitaydin Dini-Itiqat erkinliki telep qilish xelqaraliq yeghini“ gha qatnashqanlardin nime xewer alduq?

Ular Uyghurlarni„Dini inqilap“ qa sorimekte. Bu yighin heqqide koz-qarashlirimni ilan qilip Baha bergen idim. Hich-bir kishi Insangha Oxshash Manga Reddiye birip Xatalirimni Tuzeshke yardem qilmidi. UAA Mesuli we Admin dep Atilidighan Kimler Maqalemni elip Tashlidi. Manga Haqaret we Tohmetler Yaghdi.
_______

70 Yildin biri xitaylar bilen satqun kilishim tuzidighan her-qandaq sorunda Isa yusup, Erkin Isa qatarliqlar Doppa kiyishni unutmidi. Estoniyede "musteqilliqni tilgha almasliq sherti astidiki Uyghur- xensu kilishimi"ge qol qoyghanda Erkin Isaning yerge chushup ketken Doppisini Dolqun isa ilip keyguzup qoyghan. Kilishimge Dolqunmu Doppa kiyip turup qol qoyghan. Erkin isa, Rabiye qadirlarlarning keygen Doppisigha Qarang, bu yerde Doppa Bashqa, ish bashqa !


Ablikim qalighach baqi istanbul dernekte Doppa keyip bir xity bilen Satqun kilishim tuzgen. Bir Xitayning tunji qetim Erebistandiki Uyghur Bayliri Pul chiqirip Setiwalghan Dernekke kerishi idi. Tesirlik xewer idi. istambul dernekte u xitay bilen "Uyghur wekilimen" dep turup satqun kilishim tuzgen we "qalghach shekillik" Imza qoyup bergen A. Baqi Doppisini uxitayghimu keydurup qoyghan. etraptikiler : ikkinglar quyup qoyghandek oxshaydikensiler dep kilishimni chawak chilip Tebrikligen idi.

"Mining Doppamni Sen keyseng, manga oxshaymikin demsen ?" (Qeshqer xelq naxshisidin).

Doppa kiyishke moshundaq ihtiyajlar tughulidu. Yawropa parlamintida „Guwaliq biridighan“lar, pelestinler bilen Yehudilar urushqan yerlerdede, Roslar bilen chichenler urushqan yerlerde, NATO bilen birge Afghanistanda Taliban'gha qarshi urush qilghan Turk Eskerlirige qarshi Doppa Keyip „Ghazat „ Echishning Alahide Roli bar. Doppa Uyghurlarning belgisi.. emesmu?!

________

Yehudilerdinmu yoghan Doppa kiyiwalghan Uyghurlargha qarap achchighi kelmesmu ularning? Doppa kiyiwalghan Uyghurlarni korgen Pelestinlikler, Erepler, we bashqilar Uyghurlarni yehudining Yoghunliri dep oylap Tashning Yoghunini Atqanni angliDUQ.
Taliban, Chichen, Pelestin, Suriyelerge “Ghazat” urushi uchun iwetilgen Uyghurlar “Qumandan” erkin isa, M.Hezretlert, Omer Qanatlerning Yetekchilikide Doppa we Selle Keyip „Urush“ qilghan iDUQ… Mesum Uyghurlar Amerika Rakitasi bilen Patilitip Olturuldi. Olmigenlirimizni Guantanamogha, Xitaygha elip ketti... Doppigha Ochmenlikim Yoq.
Men Peqet Jigde Salghan Doppigha Heyranmen. Ozining Doppisi Yarashmaydighan Jahangha Heyranmen-Xalas.

„Su ketse Tash qalidu, Osma ketse Qash qalidu, Doppa ketse Bash qalidu“.
Su, Osma, Doppigha turghan Uyghurlar Tash yep - Bash Qetip QalDUQ-Men Buni Demekchimen.


DUD Teshkilati Reisi
Sidiqhaji. Metmusa
(Diplom Arxitiktur)
info@************
malik@web.de