PDA

View Full Version : Ana Tilning mejutlughi Millitimizning mejutlughidur!



Unregistered
01-02-14, 14:30
Ana Til
(Qara)

Eger Ana Tilim Erte yoqilidighan bolsa, bügun ölushke razimen.
(Nawayi)

Insanlar Tilni waste qilish arqiliq bir-biri bilen alaqilishidu, pikir almashturidu we bir-birini chüshinidu. Tilning yardimi bilen oylighanlirini, tepekkurlirini, arzu-armanlirini we mexsetlirini etrapidiki bashqa Insanlargha bilduridu. Shuning bilen birge Ijdimai ishlepchiqirish bilen shughullinidu we öz ghayiliri üchün küresh qilidu. Til bolmisa insanlarning ijdimai alqisimu, ijdimai ishlepchiqirishmu bolmaydu hetta ijdimai jemiyetmu bolmaydu. Bu menidn éytqanda Til Insalarning alaqe qilish qorali bolup qalmastin belki yene jemiyetning küresh qilish we rawajlinish qoralidur.Til bolmaydiken Insanalr jemiyiti tereqi qilmaydu hetta u jemiyetmu mejutlughini yoqitidu.

Til Insanlarning alaqe qorali bolushi bilen bille yene insanlarning oylinishi we tepekkur qilish qoralidur. Ademning mingiside peyda bolghan herqandaq pikir peqet Til arqiliq , Tildiki söz we jümliler asasida ipadilinip, mewjut bolidu. Meyli qandaq exwalda bolsun Insalar Tilsiz pikir qilalmaydu, pikir kilidiken choqum Til waste bolidu.

Dunyada her bir Milletning öz aldigha sözlishidighan, yazidighan bir Tili bardur. Insan bu dunyagha apiride bolghandin kiyin, bowaqliq dewridin bashlapla ailiside we etrapidikilerdin üginidighan, kiyin yeslide, mektepte bilim ilish üchün qollinidighan mana bu til bolsa Ana tilidur.

Uyghur Millitining Ana Tili Uyghurchidur yeni Uyghur tilidur. Uyghur tili 8 sosuq tawush (a, e, é, i, o, u, ö, ü), 24 uzuk tawush (b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, ñ, p, q, r, s, ş, t, v, x, y, z) tin tuzulgen. Jemi 32 heriptur.

Uyghur alfabéti

Arap Pinyin Kiril Latin Türkçe UFA Arap Pinyin Kiril Latin Türkçe UFA
ئا A a A a A a A a /a/ ق Ķ ķ Қ қ Q q K k (Q q) /q/
ئە Ə ə Ə ə E e E e /æ/ ك K k K k K k K k /k/
ب B b Б б B b B b /b/ ڭ -ng Ң ң -ng -ng (Ñ ñ) /ŋ/
پ P p П п P p P p /p/ گ G g Г г G g G g /ɡ/
ت T t Т т T t T t /t/ ل L l Л л L l L l /l/
ج J j Җ җ J j C c /ʤ/ م M m М м M m M m /m/
چ Q q Ч ч CH ch Ç ç /ʧ/ ن N n Н н N n N n /n/
خ H h X x X x H h (X x) /x/ ھ Ⱨ ⱨ Һ һ H h H h /h/
د D d Д д D d D d /d/ ئو O o О о О о O o /o/
ر R r Р р R r R r /r/ ئۇ U u У у U u U u /u/
ز Z z З з Z z Z z /z/ ئۆ Ɵ ɵ Ө ө Ö ö Ö ö /ø/
ژ Ⱬ ⱬ Ж ж ZH zh J j /ʒ/ ئۈ Ü ü Ү ү Ü ü Ü ü /y/
س S s С с S s S s /s/ ۋ V v (W w) В в W w V v /v/
ش X x Ш ш SH sh Ş ş /ʃ/ ئې E e E e Ë ë E e (É é) /e/
غ Ƣƣ Ғ ғ GH gh Ğ ğ /ʁ/ ئى I i И и I i İ i/I ı /i/ veya /ɨ/
ف F f Ф ф F f F f /f/ ي Y y Й й Y y Y y /j/

Uyghur Tili dunyadiki bashqa tillargha oxshashla Fonétika, Léksika we Grammatikidin ibaret üch terkiwi qisimdin teshkil tapqan.

Fonétika bolsa Til ilmining Til tawushlirini tetqit qilidighan qismidur. Yeni Tildiki tawushlar, ularning wariyatliri, tawushlarning özara birikish yolliri, tawushlarning axangdashlighi, tawush özgirish hadisliri, ularning qanuniyetliri, boghum, boghum tuzulush qanuniyetliri qatarliqlarni tetqit qilidu.

Léksika bolsa sözluk dimektur yeni bir Tildiki barliq sözlerning yéghindisi dimektur. Léksika Uyghur tilidiki sözlerning qurulushi we tereqiyati, Sözning menisi we türliri shundaqla söz menilirining ipadilinishi qatarliqlarni tetqit qilidu.

Grammatika bolsa tilning teshkili qanuni, u sözlerning yasilishi, türlinishi, türkumlerge bölunishi hemde sözlerni birleshturup jümle tüzesh qanunlirini we türliri qatarliqlarni tetqit qilidu. Grammatika yene özining tetqiqat obéktining dairisige qarap, Morfologiye we Sintaksis dep ikki qisimgha ayrilidu. Morfologiye bolsa sözlerning yasilishi, türlinishi we türlerge bölunishi qatarliq qanuniyetlerni tetqit qilidu we ügutidu. Sintaksis bolsa jümlilerni tuzulushi we uningdiki sözlerning baghlinish yollirini, jümle böleklirini we jümlilerning turliri, tinish belgiler toghrisidiki qanuniyetlerni tetqit qilidu we ügutidu.

Uyghur Tili bolsa dunyada 30 Milliongha yéqin Insan qolliniwatqan, uzaq tariqqa ige tildur. U bisip ötken nechche ming yillar jeryanida qedimqi Türkiy til asasidin tereqqi qilghan, béyighan we mukemmelleshken.

Uyghur Tili bolsa Uyghur xelqining millet bolup shekillinishini teshkil qilghuchi alahidiliklerning biri süpitide meydangha kelgen . Uyghur xelqining parlaq medeniyet tarixini yaritishta we jemiyet tereqqiyatini ilgiri surushte türluk alaqe qorali bolup xizmet qilghan hemde Uyghur tilida sözlishidighan barliq insanlarning hemmisige ortaq we chüshunushluk bolghan hazirqi zaman Uyghur edebi tili bolup shekillengen.

Uyghur Edebi tili bolsa shu milletning barliq ezaliri üchün chüshunushluk bolghan, shu Millet tilining omumi alahidiligini ekis etturup bireleydighan tildur. U shu Millet tilidiki her xil Dialikit we shiwilerni özige biqindurghan halda shekillinidu.
Edebi til omumi xelqning nahayiti uzaq esirler dawamida özara alaqilishish, pikir almashturush we bir-birini chüshunish üchün xizmet qilip kéliwatqan bir yaki birqanche Dialékliri asasida wujutqa kelgen, mueyen Grammatikiliq qanuni-qaydilerge ige bolghan, pishshiqlap ishlengen, qiliplashqan ilmiy, medeni til hésaplinidu.

Hazirqi zaman Uyghur Edebiyat tili edebiy janliq til we edebiy yéziq tilidin ibaret ikki xil shekilni öz ichige alidu. Uning janliq shekli oqush-oqutushta, Radio , Télivizor, Kino, Téyatirlarda qolliniwatqan éghiz tilidin ibaret. Yéziq shekli bolsa Metbuat, Neshiryat, Axbarat ishlirida qolliniwatqan yéziq tilidin ibarettur. Uning üchünmu Uyghur edibi tili Uyghur Millitining mewjutlighini kapalitidur.

Ana wetinimiz Uyghuristanda yiqinqi 15 yil mabeynide Uyghur Edebi tili intayin wehshi xirisqa duch kilip, yoqulush xewipige uchrimaqta . Xitaylar aldi bilen Uyghur Edebiy tilini yoqutush üchün Atalmish « Qosh Til maarip » siyasitini yolgha qoyup, Uyghur Millitini böshugidila ujuqturush üchün,Xitay tilidiki Yesli, Xitay tilidiki Bashlanghuch- Ottura mektep maaripini mejburi yolgha qoyup, Uyghur ösmurlirini öz Ana tilini ügüshtek Insani burchidin mejburi mexrup qilmaqta. Buning bilen Uyghur Edebi tilining Uyghur èghiz Edebiy til qismigha mensup bolghan
Oqutush-oqush ishlirida ighir buzghunchiliqqa uchrimaqata yeni Uyghur tarixidiki qimmetlik tarixi miraslarning shaidi bolghan tarixi qimmetke ige mekktepler taqalmaqta. Mesilen :

Ghuljidiki 2-otttura Mektep yeni Tarixta « Umut mektiwi « digen nam bilen tunulghan 1932-yillri Ghuljidiki jeddichilik yéngi marip yuzlunishide meydangha kelgen , Uyghur xelqining niy-niy oghlanlirini terbiyelep yitishturgen yeni bu mektepte Uyghur xelqining ataqliq yazghuchisi Zordun Sabir oqughan we oqutquchiliq qilghan we wapatidin kiyin Bu mektep ichige Ilghar pikirlik ziyalilar « Zordun Sabir xatire sariyini « qurghan shundaq bir tarixi qimmetge ige bolghan mektep bugunki künge kelgende Xitay basmichilirining Uyghur tiligha bolghan eshediy, wexshi siyasitining qurbanigha aylinip, taqalghan we bir Xitay shirkitige sitiwitilgen.

Yene bir Misal Ghulja sheherlik 7-ottra Mektep tarixta « Sitalin »Mektiwimu dep atilidu. Bu Mektepmu taqalghan bolup, yirmi bir Xitay shirkitige sitilghan, yérimi Xitay 15-bashlanghuch mektiwige birwitilgen. Bu mektep Ghuljidiki eng awat kochilarning birge jaylashqan bolup, Baxar kirishi bilen bu mektepte rengmu-reng Shirin Güller ichilip, ichi höppide shirin gül puraydu, Derwazidin kirsingiz saya tashaap turghan ikki tup yoghan qaryaghach derixi bolsa mektepning hösnige –hös qoshup turatti- Hazir kochidin ichige qaraydighan bolsingiz sheyiqsiz qalghan Mazargha oxshap qalghan bolup, hesret bilen közingizge ixtiyarsiz yash alamay turalmaysiz.

Bir Milletning tajawuschilar teripidin depsende qilishnishing eng éghir pakitlirining biri uning Tilining depsede bolunishidur.
Tili depsende bolghan Milletning tili zawalliqa yoluqidu, tili zawalliqqa yoluqsa, u milletning yashighan ijdima jemiyettiki mehjut xasliqqa ige medeniyetidin mehrum qilip, öz Ana Wetinide wetensiz yashaydu.

Uyghur Edebiy tilining yéziq qismigha mensup bolghan Neshiryatchiliq ishlirigha nezer salidighan bolsaq, Yéqinqi 10yil mabeynide Uyghuristan déyarida Neshiryatchiliq ishliri intayin arqigha chikingen. Eqillisi Uyghur xelqi söyunup oquydighan birmu Roman we yaki bashqa Tarixi kitaplar neshir qilinmighan.
Kitapxanlardiki kitap shirelirige nezer tashlisghiz 80-90-yillarda Neshir qilinghan kitaplar bilenla cheklinip qalghan.

Aldi bilen Ana tildiki maarip yoqalghandikin Uyghur Edebi tili yoqulushqa bashlighan we Atalmish «Qosh Tilliq maarip » siyasitining netijiside Uyghur tilida qatti Til buzuqlughimu meydangha klegen.

Tilda buzuqluq bolsa ipadilimekchi bolghan mezmun, ilgir surmekchi bolghan idiye toluq ipadilenmeydu. Eger ipadilimekchi bolghan idiye heqiqi meneda ipadilenmise, heqiqi meniwi qimmitini tapmisa Sen`et we Exlaq zawalliqqa yuzlinidu, Sen`et we Exlaq zawallashsa jemiyette Adalet yoqulidu, eger Adalet yoqalsa u jemiyettiki Xelq charisiz qalidu. Dimek sözning küchini heqiqi menisi bilen bilish shu milletning küchini bilish bilen teng barawerdur.

Birsining nimini sözleshni bilishi yéterlik emes belki uni qandaq sözleshni bilishi eng muhimdur. Qandaq sözleshni bilish Insan Eqlını ishlitishining bir san`ettidur.

Shuning üchün Tarix sehniliride daima Ana tilni qoghdash üchün Tarixta meshhur Alimlar, Döwlet erbablar , jasarelik dangliq Shexsiler meydangha kelgen.

Uyghur Tilining yoqulushi we buzulushini deslepki qedemde tonup yetken kishi Maxmut Qashqiridur. Yeni yalghuz uyghur tilila emes belki pütün Türk dunyaidiki Türk millerlirining tilining yoqulush hewipige duch kelgende Özining meshhur esiri « Türk tillar diwani Lughutini » yézip , Türk tilining shu dewrilerde dewri sürgen Erep we Fars tiliridin ustun ikenligini namayen qilghan.

Bügün bolsa Ana tilimizni qoghdash üchün Ilham Toxti, Abduweli Ayup qatarliq ot yurek jessur oghlanlar Xitayning qarangghu zindanlirida yatmaqata.

2014-yili 2 – ayning 21 – küni, Birleshken Döwletler Teshkilati (BDT) teripidin „Dunya Ana Tili Küni“ dep elan qilinghanliqining 15 yilliq xatire küni bolup, merkizi Parij shehride bolghan BDT Maarip, Ilim-Pen we Mediniyet teshkilati (UNESCO ) bu ehmiyetlik künni pütün dunya miqyasida zor daghdugha bilen tebrikleshke hazirlanmaqta.
Jümlidin Dunya uyghur Qurultiyining Ijrayiye komotining reisi Dolqun Eysa Ependining biwaste orunlashturushi bilen 2014 –yili 2-ayning 21-küni, Parij shehride, mexsus Xelqaraliq ilmiy muhakime yighini we pütün Yawropadiki teshkilatlirimizning qatnishishida keng kölemlik birleshme Namayish ötküzüshke jiddi teyarliq qilmaqta. Uning üchün biz Yawropa döwletkiride yashawatqan Uyghurlar Köngul we Sözimizni bir qilip, bu paaliyettin qet´i orun ilishimiz sherttur.

Bizning tilimiz Yoqalmaydu, bizning tilimiz Tarixta Impératorlarni qurghan Tildur, Til küchtur, küchluk bolushni oylighan Insan Tiligha pishshiq bolup, öz tilini mukemmel qoghdighan Insandur.
Uyghur Millitining Tili Uyghur tilidur. Uyghur Tili Dunyadiki eng güzel, eng bay tildur, uning üchün her bir Uyghur öz Ana tilini jan-dili bilen yaxshi köridu we uni issiq Qéni bilen qoghdaydu. Uyghur tili bolsa Uyghur milliti üchün muqeddes bir ghezinidur, Uyghur millitining mewjutlughidur, uyghur millitining ghoruridur. Chünki biz yuqurda sözlep ötken sansizlighan palaketlerning, Exlaqining, Kilechekning, Tarixining, Mewjutlughimizning qisqisi bugünki Uyghur milliti qilghan herqandaq nersining mashu Uyghur tilining sayiside köruniwatqanlighini körimiz.

Shunga Uyghur Tili Uyghur Millitining Qelbidur.

Hörmet bilen,

Qara .

01.02.2014. München(Gérmaniye)

Unregistered
03-02-14, 12:53
Ana Til
(Qara)

Eger Ana Tilim Erte yoqilidighan bolsa, bügun ölushke razimen.
(Nawayi)

Insanlar Tilni waste qilish arqiliq bir-biri bilen alaqilishidu, pikir almashturidu we bir-birini chüshinidu. Tilning yardimi bilen oylighanlirini, tepekkurlirini, arzu-armanlirini we mexsetlirini etrapidiki bashqa Insanlargha bilduridu. Shuning bilen birge Ijdimai ishlepchiqirish bilen shughullinidu we öz ghayiliri üchün küresh qilidu. Til bolmisa insanlarning ijdimai alqisimu, ijdimai ishlepchiqirishmu bolmaydu hetta ijdimai jemiyetmu bolmaydu. Bu menidn éytqanda Til Insalarning alaqe qilish qorali bolup qalmastin belki yene jemiyetning küresh qilish we rawajlinish qoralidur.Til bolmaydiken Insanalr jemiyiti tereqi qilmaydu hetta u jemiyetmu mejutlughini yoqitidu.

Til Insanlarning alaqe qorali bolushi bilen bille yene insanlarning oylinishi we tepekkur qilish qoralidur. Ademning mingiside peyda bolghan herqandaq pikir peqet Til arqiliq , Tildiki söz we jümliler asasida ipadilinip, mewjut bolidu. Meyli qandaq exwalda bolsun Insalar Tilsiz pikir qilalmaydu, pikir kilidiken choqum Til waste bolidu.

Dunyada her bir Milletning öz aldigha sözlishidighan, yazidighan bir Tili bardur. Insan bu dunyagha apiride bolghandin kiyin, bowaqliq dewridin bashlapla ailiside we etrapidikilerdin üginidighan, kiyin yeslide, mektepte bilim ilish üchün qollinidighan mana bu til bolsa Ana tilidur.

Uyghur Millitining Ana Tili Uyghurchidur yeni Uyghur tilidur. Uyghur tili 8 sosuq tawush (a, e, é, i, o, u, ö, ü), 24 uzuk tawush (b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, ñ, p, q, r, s, ş, t, v, x, y, z) tin tuzulgen. Jemi 32 heriptur.

Uyghur alfabéti

Arap Pinyin Kiril Latin Türkçe UFA Arap Pinyin Kiril Latin Türkçe UFA
ئا A a A a A a A a /a/ ق Ķ ķ Қ қ Q q K k (Q q) /q/
ئە Ə ə Ə ə E e E e /æ/ ك K k K k K k K k /k/
ب B b Б б B b B b /b/ ڭ -ng Ң ң -ng -ng (Ñ ñ) /ŋ/
پ P p П п P p P p /p/ گ G g Г г G g G g /ɡ/
ت T t Т т T t T t /t/ ل L l Л л L l L l /l/
ج J j Җ җ J j C c /ʤ/ م M m М м M m M m /m/
چ Q q Ч ч CH ch Ç ç /ʧ/ ن N n Н н N n N n /n/
خ H h X x X x H h (X x) /x/ ھ Ⱨ ⱨ Һ һ H h H h /h/
د D d Д д D d D d /d/ ئو O o О о О о O o /o/
ر R r Р р R r R r /r/ ئۇ U u У у U u U u /u/
ز Z z З з Z z Z z /z/ ئۆ Ɵ ɵ Ө ө Ö ö Ö ö /ø/
ژ Ⱬ ⱬ Ж ж ZH zh J j /ʒ/ ئۈ Ü ü Ү ү Ü ü Ü ü /y/
س S s С с S s S s /s/ ۋ V v (W w) В в W w V v /v/
ش X x Ш ш SH sh Ş ş /ʃ/ ئې E e E e Ë ë E e (É é) /e/
غ Ƣƣ Ғ ғ GH gh Ğ ğ /ʁ/ ئى I i И и I i İ i/I ı /i/ veya /ɨ/
ف F f Ф ф F f F f /f/ ي Y y Й й Y y Y y /j/

Uyghur Tili dunyadiki bashqa tillargha oxshashla Fonétika, Léksika we Grammatikidin ibaret üch terkiwi qisimdin teshkil tapqan.

Fonétika bolsa Til ilmining Til tawushlirini tetqit qilidighan qismidur. Yeni Tildiki tawushlar, ularning wariyatliri, tawushlarning özara birikish yolliri, tawushlarning axangdashlighi, tawush özgirish hadisliri, ularning qanuniyetliri, boghum, boghum tuzulush qanuniyetliri qatarliqlarni tetqit qilidu.

Léksika bolsa sözluk dimektur yeni bir Tildiki barliq sözlerning yéghindisi dimektur. Léksika Uyghur tilidiki sözlerning qurulushi we tereqiyati, Sözning menisi we türliri shundaqla söz menilirining ipadilinishi qatarliqlarni tetqit qilidu.

Grammatika bolsa tilning teshkili qanuni, u sözlerning yasilishi, türlinishi, türkumlerge bölunishi hemde sözlerni birleshturup jümle tüzesh qanunlirini we türliri qatarliqlarni tetqit qilidu. Grammatika yene özining tetqiqat obéktining dairisige qarap, Morfologiye we Sintaksis dep ikki qisimgha ayrilidu. Morfologiye bolsa sözlerning yasilishi, türlinishi we türlerge bölunishi qatarliq qanuniyetlerni tetqit qilidu we ügutidu. Sintaksis bolsa jümlilerni tuzulushi we uningdiki sözlerning baghlinish yollirini, jümle böleklirini we jümlilerning turliri, tinish belgiler toghrisidiki qanuniyetlerni tetqit qilidu we ügutidu.

Uyghur Tili bolsa dunyada 30 Milliongha yéqin Insan qolliniwatqan, uzaq tariqqa ige tildur. U bisip ötken nechche ming yillar jeryanida qedimqi Türkiy til asasidin tereqqi qilghan, béyighan we mukemmelleshken.

Uyghur Tili bolsa Uyghur xelqining millet bolup shekillinishini teshkil qilghuchi alahidiliklerning biri süpitide meydangha kelgen . Uyghur xelqining parlaq medeniyet tarixini yaritishta we jemiyet tereqqiyatini ilgiri surushte türluk alaqe qorali bolup xizmet qilghan hemde Uyghur tilida sözlishidighan barliq insanlarning hemmisige ortaq we chüshunushluk bolghan hazirqi zaman Uyghur edebi tili bolup shekillengen.

Uyghur Edebi tili bolsa shu milletning barliq ezaliri üchün chüshunushluk bolghan, shu Millet tilining omumi alahidiligini ekis etturup bireleydighan tildur. U shu Millet tilidiki her xil Dialikit we shiwilerni özige biqindurghan halda shekillinidu.
Edebi til omumi xelqning nahayiti uzaq esirler dawamida özara alaqilishish, pikir almashturush we bir-birini chüshunish üchün xizmet qilip kéliwatqan bir yaki birqanche Dialékliri asasida wujutqa kelgen, mueyen Grammatikiliq qanuni-qaydilerge ige bolghan, pishshiqlap ishlengen, qiliplashqan ilmiy, medeni til hésaplinidu.

Hazirqi zaman Uyghur Edebiyat tili edebiy janliq til we edebiy yéziq tilidin ibaret ikki xil shekilni öz ichige alidu. Uning janliq shekli oqush-oqutushta, Radio , Télivizor, Kino, Téyatirlarda qolliniwatqan éghiz tilidin ibaret. Yéziq shekli bolsa Metbuat, Neshiryat, Axbarat ishlirida qolliniwatqan yéziq tilidin ibarettur. Uning üchünmu Uyghur edibi tili Uyghur Millitining mewjutlighini kapalitidur.

Ana wetinimiz Uyghuristanda yiqinqi 15 yil mabeynide Uyghur Edebi tili intayin wehshi xirisqa duch kilip, yoqulush xewipige uchrimaqta . Xitaylar aldi bilen Uyghur Edebiy tilini yoqutush üchün Atalmish « Qosh Til maarip » siyasitini yolgha qoyup, Uyghur Millitini böshugidila ujuqturush üchün,Xitay tilidiki Yesli, Xitay tilidiki Bashlanghuch- Ottura mektep maaripini mejburi yolgha qoyup, Uyghur ösmurlirini öz Ana tilini ügüshtek Insani burchidin mejburi mexrup qilmaqta. Buning bilen Uyghur Edebi tilining Uyghur èghiz Edebiy til qismigha mensup bolghan
Oqutush-oqush ishlirida ighir buzghunchiliqqa uchrimaqata yeni Uyghur tarixidiki qimmetlik tarixi miraslarning shaidi bolghan tarixi qimmetke ige mekktepler taqalmaqta. Mesilen :

Ghuljidiki 2-otttura Mektep yeni Tarixta « Umut mektiwi « digen nam bilen tunulghan 1932-yillri Ghuljidiki jeddichilik yéngi marip yuzlunishide meydangha kelgen , Uyghur xelqining niy-niy oghlanlirini terbiyelep yitishturgen yeni bu mektepte Uyghur xelqining ataqliq yazghuchisi Zordun Sabir oqughan we oqutquchiliq qilghan we wapatidin kiyin Bu mektep ichige Ilghar pikirlik ziyalilar « Zordun Sabir xatire sariyini « qurghan shundaq bir tarixi qimmetge ige bolghan mektep bugunki künge kelgende Xitay basmichilirining Uyghur tiligha bolghan eshediy, wexshi siyasitining qurbanigha aylinip, taqalghan we bir Xitay shirkitige sitiwitilgen.

Yene bir Misal Ghulja sheherlik 7-ottra Mektep tarixta « Sitalin »Mektiwimu dep atilidu. Bu Mektepmu taqalghan bolup, yirmi bir Xitay shirkitige sitilghan, yérimi Xitay 15-bashlanghuch mektiwige birwitilgen. Bu mektep Ghuljidiki eng awat kochilarning birge jaylashqan bolup, Baxar kirishi bilen bu mektepte rengmu-reng Shirin Güller ichilip, ichi höppide shirin gül puraydu, Derwazidin kirsingiz saya tashaap turghan ikki tup yoghan qaryaghach derixi bolsa mektepning hösnige –hös qoshup turatti- Hazir kochidin ichige qaraydighan bolsingiz sheyiqsiz qalghan Mazargha oxshap qalghan bolup, hesret bilen közingizge ixtiyarsiz yash alamay turalmaysiz.

Bir Milletning tajawuschilar teripidin depsende qilishnishing eng éghir pakitlirining biri uning Tilining depsede bolunishidur.
Tili depsende bolghan Milletning tili zawalliqa yoluqidu, tili zawalliqqa yoluqsa, u milletning yashighan ijdima jemiyettiki mehjut xasliqqa ige medeniyetidin mehrum qilip, öz Ana Wetinide wetensiz yashaydu.

Uyghur Edebiy tilining yéziq qismigha mensup bolghan Neshiryatchiliq ishlirigha nezer salidighan bolsaq, Yéqinqi 10yil mabeynide Uyghuristan déyarida Neshiryatchiliq ishliri intayin arqigha chikingen. Eqillisi Uyghur xelqi söyunup oquydighan birmu Roman we yaki bashqa Tarixi kitaplar neshir qilinmighan.
Kitapxanlardiki kitap shirelirige nezer tashlisghiz 80-90-yillarda Neshir qilinghan kitaplar bilenla cheklinip qalghan.

Aldi bilen Ana tildiki maarip yoqalghandikin Uyghur Edebi tili yoqulushqa bashlighan we Atalmish «Qosh Tilliq maarip » siyasitining netijiside Uyghur tilida qatti Til buzuqlughimu meydangha klegen.

Tilda buzuqluq bolsa ipadilimekchi bolghan mezmun, ilgir surmekchi bolghan idiye toluq ipadilenmeydu. Eger ipadilimekchi bolghan idiye heqiqi meneda ipadilenmise, heqiqi meniwi qimmitini tapmisa Sen`et we Exlaq zawalliqqa yuzlinidu, Sen`et we Exlaq zawallashsa jemiyette Adalet yoqulidu, eger Adalet yoqalsa u jemiyettiki Xelq charisiz qalidu. Dimek sözning küchini heqiqi menisi bilen bilish shu milletning küchini bilish bilen teng barawerdur.

Birsining nimini sözleshni bilishi yéterlik emes belki uni qandaq sözleshni bilishi eng muhimdur. Qandaq sözleshni bilish Insan Eqlını ishlitishining bir san`ettidur.

Shuning üchün Tarix sehniliride daima Ana tilni qoghdash üchün Tarixta meshhur Alimlar, Döwlet erbablar , jasarelik dangliq Shexsiler meydangha kelgen.

Uyghur Tilining yoqulushi we buzulushini deslepki qedemde tonup yetken kishi Maxmut Qashqiridur. Yeni yalghuz uyghur tilila emes belki pütün Türk dunyaidiki Türk millerlirining tilining yoqulush hewipige duch kelgende Özining meshhur esiri « Türk tillar diwani Lughutini » yézip , Türk tilining shu dewrilerde dewri sürgen Erep we Fars tiliridin ustun ikenligini namayen qilghan.

Bügün bolsa Ana tilimizni qoghdash üchün Ilham Toxti, Abduweli Ayup qatarliq ot yurek jessur oghlanlar Xitayning qarangghu zindanlirida yatmaqata.

2014-yili 2 – ayning 21 – küni, Birleshken Döwletler Teshkilati (BDT) teripidin „Dunya Ana Tili Küni“ dep elan qilinghanliqining 15 yilliq xatire küni bolup, merkizi Parij shehride bolghan BDT Maarip, Ilim-Pen we Mediniyet teshkilati (UNESCO ) bu ehmiyetlik künni pütün dunya miqyasida zor daghdugha bilen tebrikleshke hazirlanmaqta.
Jümlidin Dunya uyghur Qurultiyining Ijrayiye komotining reisi Dolqun Eysa Ependining biwaste orunlashturushi bilen 2014 –yili 2-ayning 21-küni, Parij shehride, mexsus Xelqaraliq ilmiy muhakime yighini we pütün Yawropadiki teshkilatlirimizning qatnishishida keng kölemlik birleshme Namayish ötküzüshke jiddi teyarliq qilmaqta. Uning üchün biz Yawropa döwletkiride yashawatqan Uyghurlar Köngul we Sözimizni bir qilip, bu paaliyettin qet´i orun ilishimiz sherttur.

Bizning tilimiz Yoqalmaydu, bizning tilimiz Tarixta Impératorlarni qurghan Tildur, Til küchtur, küchluk bolushni oylighan Insan Tiligha pishshiq bolup, öz tilini mukemmel qoghdighan Insandur.
Uyghur Millitining Tili Uyghur tilidur. Uyghur Tili Dunyadiki eng güzel, eng bay tildur, uning üchün her bir Uyghur öz Ana tilini jan-dili bilen yaxshi köridu we uni issiq Qéni bilen qoghdaydu. Uyghur tili bolsa Uyghur milliti üchün muqeddes bir ghezinidur, Uyghur millitining mewjutlughidur, uyghur millitining ghoruridur. Chünki biz yuqurda sözlep ötken sansizlighan palaketlerning, Exlaqining, Kilechekning, Tarixining, Mewjutlughimizning qisqisi bugünki Uyghur milliti qilghan herqandaq nersining mashu Uyghur tilining sayiside köruniwatqanlighini körimiz.

Shunga Uyghur Tili Uyghur Millitining Qelbidur.

Hörmet bilen,

Qara .

01.02.2014. München(Gérmaniye)

rehmet sizge < Qara > ependi, nahayiti obdan yezilghan maqale iken

Unregistered
03-02-14, 14:48
"Impiratur qurghan Tarx" bilen Uyghurlarni Uxlutudighanlar Dayim mingyil burun andaq...tin bashqini sozlimeydu. bugunki Tarixtin , Realliqtin qachidu. Towendiki Tariximizgha bir qanche Ay boldi. Ana Tilimiz Bilen Ana Wetinimizni KImler, Qandaq setwatidu?

DUQ Amerikining Aq-Sarayi, Yawropa Parlamentididiki Topa bisip ketken Zalliri we Fransiye Parijj Sheherlik Hokumetning „Zali“ qatarliqlarni Xitay kiralap berse ichige kirip ozlirini korsotushning yoli qiliwaldi. Ular Heshemetlik bu jaylarda , Prizdintlarning Qollirini tutup qoyup Impiryalist Kuchliri, xelqara Sermaye Igiliri bilen Xitay Arisidiki Peskesh Sodida Dellaliq qilmaqta. Uyghurlarning Tup Menpetini Kozor bolup Satmaqta. Ozlirining qanchilik sherepsiz Satqunlar ikenlikini Özliri Ashkare Qilishmaqta. Ular uzundin biri ige bolup kiliwatqan iqtisati Imtiyazlirini qoldin bermeslik uchun Ümüdlirini 2009-yildiki DUQ ning 3-Qurultayigha baghlidi.

Bu qetimliq „Qurultay“ning Amirikida echilishi, Qurultayda "Awtonumiye Telep Qilish" Tekliwining Birinchi Kün Tertiwige kirguzulgenliki Uyghurlarni Musteqilliqtin ashkare waz kechturush uchun idi. Pakitlargha Nezer:
________

Mezkur " Awtonumiye Telep Qilish Programmisi"ni Qurultaydin 6 Ay burunla Amerikining Washington Digen Shehrige Mexsus kelturulgen Ataqliq Qelemkesh Satqun Ependi Perhat Yurungqash (P.Muhemidi, M.Sayrami, Altidenbir)Yezip aldin Teyyarlighan.

Mezkur Program 1994-yili Yyen Jachi we Erkin Alptikinlarning ilan qilghan Perhat Yorungqashning Qelimi bilen teshwiq qilinghan “Chin Turkistan”, “Xitay Birliki(Jung xa lenbang)”lar bilen Mahiyeti butunley oxshashtur. Xitay Korsetmilirige Asasen Uyghurlar Arisida Wezipe Otewatqan Erkin-Ilghar Aka-Uka (Isa Alptikinler), S.Rozi-Rabiye qadir, Enwer-esqer Aka_uka, Dilshat-Elshat (xitay Bayanatchiliri) ilan qilip kiliwatqan satqun bayanatlar bilen Pirinsipta birdeklikke ige. Mana Bu Xitay Qorchaq Emel, Xizmet we Imtiyaz birip Biqiwatqan“Uyghur Aq-Songekliri”.

Qiziqarliqi - DUQ ning Amerikida echilghan 3-Qurultiyigha Perhat Yorungqashning Özi kelmigenliki idi. Biraq uning tuzup bergen "Awtonumiye Programmisi" bu Yighinda Wekillerge “Teklip” niqawida zorlap Sunuldi. Uni wekillerning Maqulliqidin Aldin ötkuzup , Testiqlitiwilish üchün Rabiye Qadir Yighinning Harpa küni Nahayiti Kechkiche uxlimay Mihmanxanining Yataqlirini Arilap Xizmet ishligen bolsimu köpligen Wekiller teripidin "Awtonumiye Programmisi" qattiq ret qilin'ghan. Bu Wekiller Uyghurlarning eng qehriman Oghlanliridur.

"Awtonumiye telep qilish Programmisi" Qurultay wekili ümüt agahi teripidin Yighinning 1-küni nahayiti qisqartipla uqup ütülgen bolsimu qattiq eyiplinish bilen tamamlan'ghan idi. Rabiye qadirning bu meghlubiyitidin xewer tapqan xitay ertisi küni xain babur arqiliq söhbettin waz kechikenligini Rabiye xanimgha yetküzgen.

Xitayning del DUQ Yighinining 2-küni "Söhbet"tin waz kechkenligini Jakarlishi "xitay birliki" we "Awtonumiye”ning uzundin-biri Satqun Erkin Isa we DUQ Reisi satqun Rabiye we Satqun Perhat yorungqash(M.sayrami)largha Xitay arqiliq orunlashturulghanliqi Op-Ochuq Ashkare bolup qaldi. Perhat-DUQ-Rabiye- Babur-Erkin Isa- Xitay baghlinishini ashkarilap qoydi. bularning ana Tili Bar idi.Ana Kozi, Quliqi , Kallisi bar idi.

Musteqilliqtin Ighiz Achturmasliq, “Awtonumiye”ni Uyghurlargha Qubul qildurush uchun bu qitimliq Yighinda butun wastilar ishqa selinghanliqi Ademni chuchitidu.

* Xitaygha Yezilghan "Söhbetni qubul qilish Jawap Xeti" Rast ish bulup, Rabiye Qadir terpidin yazdurulup , Rabiye Qadir Ozi Imza Qoyghan. Xettiki Imzani Shiwitsiye Doletlik Sot-Mehkimisining Imza- Pujirka Tekshürüsh Komisiyesidiki Xadimlar Imzaning Rabiye qadirgha Ait Ikenlikini Ispatlighan. Eyni waqitta Sidiq haji Rozimu buni Itirap qilghan idi !

Emma "Bu Söhbetni DUQ ning bezi kadirliri bilen meslihetliship qarar qilghan" digenni qushup qoyghan. Likin bügüngiche bu sirliq Söhbettin xewiri bolghan birmu DUQ Kadiri Otturda Yoq. Xetni körmigenler bolsa töwendiki ulinishtin kürüp baqsa bolidu: http://www.wetinim.org/forum/wie ... &extra=page%3d1 .(bu torbet taqaldi).

________

Munasiwetlik Izahatlar, Kazzapliqlar we Eqilge sighmas shumluqlar:

* "Biz musteqqilliqte ching turiwalsaq weten azat bolup bolghuche xelqimiz qirilip tügep ketidu".

* "Tunurdiki Nanni qol bilen alsaq qolimiz küyüp qalidu, Kösey bilen alsaq qolimizmu saq we özimizmu saq qalimiz. Aptonumye - hazirche kosey. Amma meqset musteqilliq.

* "Yawrupa birligi parlament ezaliri bilen kürüshtuq. Ular tibet toghrisida bir qararname chiqarmaqchi iken. Uyghurlar toghrisidimu qararname chiqarsangla disek: siler nizamnamanglarni aptonumyege özgertsengla chiqirimiz, bolmisa xitay bilen diplomatik munasiwetimizge xilap bop qalidiken didi".

Surushte qilinghinimizda Yawrupa Parlamentining ezaliri bizge: "Uyghurlarning oz pikir-teleplirini, musteqil, azat, Erkin yashash arzulirini ipadilesh erkinliki bar. Bizde undaq deydighan bir parlament ezasi tixi tughulmidi, Eger biz bundaq deydighan bolsaq, ete barliq musteqil Doletlerni xitayning Awtunomiyesi qilip birishimizgha toghra kilidu
Parlamentimizgha qilin'ghan bu tohmetler qaysi yalghanchining guzel xiyalliri bu?!”-dep Jawap Bergen.

Yawrupa Parlamentige Tohmet qilghanlar DUQ diki haqaret-Tohmetchiler. Oqurmen, siz
ular bilen birge yep-ichip, usul oynap yuremsiz, ular bilen birge nege kitiwatisiz?

DUQ ning 3-qurultiyi Mana moshundaq Axirlashti.
___________

Yashisun "Awtonumiye Programmisi"ni Ret Qilghan 3-Qurultaydiki Qehriman Wekiller !
Yashisun Uyghurlarning Musteqilliqi !
Yoqalsun Sala-Sulhichi, Haqaret-Tohmetchi DUQ diki Satqunlar !

___________

DUD Teshkilati Sozchisi
malik-k@web.de
Farankfurt. M Germaniye

Neqiller:

http://www.pidaiy.biz/readpost.php?id=1059
http://uyghur-pen-center-forum.946963.n3.nabble.com
http://london-uyghur-ansambil-munbir...td4024712.html
http://www.pidaiy.biz/readpost.php?id=1059
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=15092
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=15091
http://london-uyghur-ansambil-munbiri.18026.n3.nabble.com/Uyghur-Oyi-Setiwalghuchilargha-Murajat-td2170027.html
http://www.google.de/search?site=&so...hp.sQyRtmHb8QI

http://www.uyghurclub.tv/tarixliq/qaysar-yurek.html




DUD Teshkilati Sozchisi
malik-k@web.de
Farankfurt. M Germaniye

Neqiller:

http://www.pidaiy.biz/readpost.php?id=1059
http://uyghur-pen-center-forum.946963.n3.nabble.com
http://london-uyghur-ansambil-munbir...td4024712.html
http://www.pidaiy.biz/readpost.php?id=1059
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=15092
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=15091
http://london-uyghur-ansambil-munbiri.18026.n3.nabble.com/Uyghur-Oyi-Setiwalghuchilargha-Murajat-td2170027.html
http://www.google.de/search?site=&so...hp.sQyRtmHb8QI

http://www.uyghurclub.tv/tarixliq/qaysar-yurek.html

Unregistered
08-02-14, 09:42
Hörmetlik "Qara" ependimning üchbu Maqalisi jiddi bir Zaman we makanda yizilghan bolup, "Qara" ependimge ,
Teshekur we Shükranlarimni sunimen.

Uyghurlarda mundaq bir hékmetlik söz bar:" Xan textidin ayrilsang ayril, ulusungdin ayrilma!".

Bizning ishimiz we bizge oxshash bashqilarning ishlirimu, hazirqi dunya miqyasida talash-tartish qiliniwatqan dunya siyasitige ayniliwatidu. shungghiche Til-yéziqimizdin, Milliy hésyatimizdin ayrilmay belki eksiche Til-yéziq , Edibiyatinizni kéngéytip, uning qedriy-qimmitini ashurup, bashqa medeniy tillar yetkuzeleydikenmiz, ene shu chaghda Millitimiz, Milliy hésyatimiz daim ösup saqlanghusidur we axirida ulughwar nishanimiz mengguluk Musteqilliqqa irishishtur!

bir dostingiz.