PDA

View Full Version : Kona Tima, Yengi Mulahize



Unregistered
12-05-06, 21:15
Uyghur1 Arxipi:
Exmetjan Osmanning Atalmish Erwahqa Qarita Yazghan Maqaliliri


1. Nowette Uyghurlar Dahiliqni Rabiye Qadirgha Talishishi Kerek


Meningche, dahi kirizisi Uyghurlarning texminen ikki esirlik milliy azatliq herikitining kutken nishanigha yetelmeslikidiki asasiy amil. Mustemlike xelqning, ozining siyasiy teghdirini hel qilalighan bashqa xelqlerdin perqlinidighan muhim bir alahidiliki - oz dahisining etrapigha yighilalishi, herqandaq ichki siyasiy toqunushlarning dahi aldida ikkilemchi orunda turalishidin ibaret. Chunki, oz siyasiy teghdirini hel qilalighan helqlerla birer dahining mutleq hakimiyitige emes, ozliri ortaq bekitken asasiy qanunning hakimiyitige boysunidu. Uygurlardek helqlerde bolsa, oz asminida jewlan qilalmighan milliy bayraq bilen dahi diktatorliqidin ibaret ikki milliy pirinsip bashqa herqandaq iradilerdin ustun turidu. Biraq, Uyghurlarda, ozlirining mustemlike tarixidin buyan, dahi yaritilalmighanliqi uchun, ozlirining milliy bayriqimu barliq iradilerni birlikke kelturguchi amilliq xususiyitini yoqutup qoyghan bolup, bir parche renglik latidin ibaret bolup qalghan, xalas! Mustemlike qilghuchimu bu mesilini chongqur his qilalaydighanliqi uchun, ozining asasliq zehnini mustemlike qilin`ghuchining dahisiz qelishigha merkezleshturgen bolidu.

Dimek, mustemlike qilghuchining `parchila, soraysen` digen sehirlik logikisi mana mushu istratigiyining mehsulidur.

Mustemlike qilin`ghuchini `parchilap sorash` uchun, aldi bilen ularni dahisiz qaldurush kerek. Shundaqla, dahisiz qaldurush uchun ularni parchilash kerek. Mundaqche qilip eytqanda, dahining shepisi sezilgen haman parchilash siyasitini kucheytish kerek, chunki, dahining shepisi mustemlike qilin`ghuchining birlikke kelish xewpidin derek beridu!

Gepimizge keleyli, qandaqtur siyasiy oyunlarning qurbani bolishidin qet`i nezer, Xitay turmisidin Amerika qoshma shitatlirigha surgun qilin`ghan kundin baslap, Rabiye Qadirning Uyghurlargha dahi bolup qelish "xewp"i bashlandi. Hetta, dahiliqning kuchluk namzati Erkin Elptekin ependimu bayanat elan qilip, Rabiye Qadirni heqiqi dahiliqqa bey`i etti. Chunki, Elptekin ependining weten ichide Rabiye hanimdek siyasiy nopuzi yoq. Mushu seweptin, demisimu Rabiye xanimning dahiliq shertliri Elptekin ependiningkidin toluqraq hesaplinidu. Mustemlike xelqlerde, bolghusi dahi, `Eysa` peyghemberdek ummet uchun azaplan`ghan bolushi, melidin, jenidin waz kechip, barliqini ozining sunmas etiqadi uchun qurban qilalighan bolushi kerek.Bu simwolluq alahidilik, azraq teshwiqat arqiliq, Rabiye Qadirda gewdilinishi mumkin idi. Uyghurlargha oxshash mustemlike xelqlerde, yuqurida eytip otulgen barliqini xelqi uchun qurban qilishtek inqilawi roh, yetishken siyasiyonluqtinmu ela hesaplinidu. Bu mesilini Elptekin ependi chongqur his qilalighanliqi uchun ozining mezkur bayanatini elan qilghan dep qaraymen.

Demek, `azraq teshwiqat arqiliq` Rabiye xanimning nowette Uyghurlargha dahi bolush ehtimalliqi pewquladde yuquri edi. Peqetla, `azraq teshwiqat arqiliq`!!! Meningche, Xitay mustemlikichi dairiliri mushundaq `azraq teshwiqat`ning elip berilishidin qattiq ensirigen bolishi, uning aldini elish uchun alliburunla jiddiy heriketke otken bolishi mumkin. Hazir Rabiye xanim Xitay xewpsizlik dairilirining nopuz teritoriyisi sirtida bolghanliqi uchun, mezkur `azraq teshwiqat`ning aldini elish herikiti `Rabiye Qadirgha qarshi tetur teshwiqat` sheklini elishi kerek. Undaqta, bundaq `tetur teshwiqat` ozining heqiqiy tesir kuchini korsitishi uchun, Xitay teshwiqat dairiliri teripidin emes, belki atalmish `Uyghur Milliy Inqilaqchiliri` aghzidin elip berilishqa teqezza.

Atalmish `Erwah`, ozini bir Uyghur siyasiy pa`aliyetchi supitide teqdim qiliwatidu. Manga oxshash bir oqurmenni guman`gha salidighan muhim nuqta shuki: Ejeba, `Erwah`ning `Meshrepkom`da elip beriwatqan herikiti del men yuqirida eskertip otken `tetur teshwiqat`ning alamitimu?! Eger undaq emes deyilse, undaqta, `Erwah`, ozi eytqandek, `Uyghur siyasiy pa`aliyetchi` emes. Herqandaq bir Uyghur siyasiy pa`aliyetchi yuquridiki qurlarda perez qilin`ghan `Rabiye Qadirgha qarshi tetur teshwiqat`ning rohigha asasen heriket qilmastin, belki, Erkin Elptekin ependige oxshash, `azraq teshwiqat` qa kuch chiqirishi kerek.

`Erwah` ni zadi qandaq supetlesh mumkin?

U, oz teshwiqatida, Dunya Uyghur Qurultiyi terepdari supitide gep yorghilitiwatidu. Bu korunushmu oqurmen`ge mustemlike qilghuchining `parchilap bashqurush` siyasitini eslitidu. Meningche, DUQ Xitay xewpsizlik dairiliri teripidin bosup kirilgen bir teshkilatqa aylinip qalmighanla bolsa, demek, yuquridiki yekun toghra bolup chiqidu. Shundaqla, `Erwah`mu oz ismini ashkariliyalmighan bir Xitay mustemlikichi dairilirining teshwiqat xadimidin ibaret, xalas! Buning eksiche bolghanda, DUQ ning bash teptishi Kuresh Kosen ependige jiddiy bir wezipe chiqip qalghan bolidu. Yeni, DUQ ning atalmish bir aktip ezasi teptish mikroskopining astigha elinishi kerek! Bu qandaq eza? Kim?

Beziler `Erwah`ning, kechurunglar, DUQ ning bu atalmish ezasining kimlikige bisharet beriwatidu. Belki bu bisharetmu `parchilap bashqurush`ning signali bolishi mumkin. We yaki bu bisharetchi Kuresh Kosen ependining aldigha otuwalghan bolishimu mumkin. Qandaqla bolmisun, `Erwah` gumanliq adem, lekin, uni aldirap atashqa bolmaydu. Eger `Meshrepkom` adminliri yardemde bolalisa, qanuni yollar arqiliq uni atash mumkin. Hech bolmighanda, uning heriket qiliwatqan ornini belgilesh mumkin. Weten ichimu, yaki sirtimu? `Erwah` ning yazmilirida uning Turkiyede turiwatqan yaki Turkiyede uzun turup keyin bashqa doletke kochup ketken birsidekmu korunidu... Weten`ge qaytqan bolishimu mumkin. Qandaqla bolmisun, u, Rabiye Qadirgha qarshi `tetur teshwiqat`chi. Bolupmu, `Erwah`ning xeterliki shu yerdiki, u mezkur `tetur teshwiqat`ning derwazisini Uyghurlar arisida keng echip berdi. Buninggha qarita, Uyghur siyasiy pa`aliyetchilermu men yuqurida eskertip otken `azraq teshwiqat`qa jiddiy atlinishi kerek.

Rabiye Qadir heqiqetenmu Uyghurlargha dahi bolalaydu. Biraq, buning uchun azraq teshwiqat kerek, azraqla teshwiqat!!!. `Eysa` peyghember heqqide 12 shagirt harmay-talmay teshwiqat qilmighan bolsa, `Eysa` eleyhissalam haramdin tughulghan we seltenet uchun oz nepsige chogh tartqan biraw bolup qalghan bolatti. U chaghda 12 shagirtmu tarixtin untulghan, xiristiyan dinimu mewjut bolmighan bolatti. Uyghurlar ozlirining dahisini yaratmay turup, ozlirining siyasiy dawasini sewiyilik rewishte jari qilduralmaydu. Israiliye hakimiyiti xalighan bir pelestinlik Memetni yaki Semetni emes Yasir Arapatni yoqitishqa tirishti, Rusiye hakimiyitimu del Jewher Dodayefni yoqitishni pilanlidi, chunki, Pelestinlikler we Chechenlerning deghdiri Uyghurlarning teghdiri bilen oxshash. Xitay mustemlikichi dairilirimu ismi-jismi yoq `Erwah`ni emes, belki, gosh we qandin terkip tapqan Rabiye Qadirni yoq qilishni isteydu. Eqelliy sewep shuki, Rabiye Qadir Uyghurlargha dahi bolush pursitige ige, `Erwah` bolsa Xitay dairiliri we shundaqla Uyghurlar uchun erwahtin bashqa nerse emes.

Yaki `Erwah`ning Uyghurlargha dahi bolush niyiti barmu-ye?! Undaqta, eqellisi oz ismini ashkarilishi kerek edighu?! Bezi rohiy keseller bolidighan, ular qosh rohiy halette yashaydu. `Erwah`mu shularning biridur belkim, yoruqluqta adettiki bir 'Uyghur siyasiy pa`aliyetchi', qarangghuluqta bolsa Uyghurlarning dahisi.

Undaqta, `Erwah`ni zadi qandaq supetlesh mumkin?

Meningche, Rabiye Qadirgha chaplashqa urun`ghan barliq selbiy supetler bilen supetlesh mumkin. Undaq bolmisa, nemishqa Uyghur dahiliqini Rabiye xanimgha shertsiz otunup berelmeydu? Eger ozi degendek DUQ ning sadiq hemayichisi bolghan bolsa, nemishqa DUQ reisi Elptekin ependidin ulge almaydu? Yaki u, bu zattinmu artuq siyasiyonmu-ye? Eger Rabiye Qadirgha dahiliqni ugetkudek iqtidari bolsa, ozining dana pikirlirini xanimgha biwaste eytmay, nemishqa Uyghurlarning `Meshrepkom`dek keng kolemlik (popular) teshwiqat wastisi arqiliq bizdek soltekler bilen ortaqlishidu? Demisimu, Rabiye Qadir xanim dahiliqni uginishke pewquladde muhtaj, chunki bu, nowettiki Uyghur siyasiy pa`aliyitining teqezzasi! Biraq, Uyghurlar siyasiy meslihetchi `Erwah`qa oxshash ozlirining dana meslihetlirini teshwiqat wastiliri arqiliq yetkuzse, Rabiye Qadirni haramdin bolghan, seltenet uchun oz nepsige chogh tartqan `Eysa` qilip qoymamduq?! U chaghda, nowettiki Uyghur siyasiy pa`aliyitining teghdiri neme bolup keter? Meningche, bundaq `Eysa`ni xelqara jemiyet Niyoyorktiki Erkinlik Heykilige mixlap qoyushi kerek! Shundaq bolghanda, Xitay mustemlikichi dairiliriningmu, `Erwah`ningmu gulqeqeliri echilip keter!

Mustemlike xelqlerning siyasiy teqezzasi shuni kuchluk tekitleyduki: Uyghurlarda dahi chiqmisa, uni choqum yasash kerek. Epsuski, `Erwah`ni dahi qilip yasap chiqqili bolmaydu, shuningdek, `Erwah`ning taktikisi bilenmu dahi yaritish hem mumkin emes. Uyghurlardek texi oz teghdirini hel qilalmighan xelqlerge nisbeten, kopunche, dahi qarangghuluqta yaritilip andin yoruqluqqa chiqirilidu. `Erwah`ning taktikisidin qarighanda, dahi yoruqluqta yaritilip andin qaranghuluqqa ghulitilidighan oxshaydu!

Bu taktika emes. Eger bunimu taktika degumiz kelse, u peqetla Xitay dairilirining teliwige uyghun.

Axirida shuni tekitlimey bolmayduki, eger Xitay sot dairilirining Rabiye xanim ustidin hokum qilghan sekkiz yilliq qamaq jazasi siyasiy seweptin bolghan bolsila, shundaqla bu xanim Uyghur siyasiy pa`aliyitining asasiy pirinsiplirigha xiyanet qilmighanla bolsa, Uyghur xelqi uchun dahiliq sheripige mensup. Peqet, Uyghur xelqi nowettiki bu siyasiy zoruriyetke layiq bolalisila!

Bu yerdiki `Layiq bolalisa` digen ibare, Uyghur siyasiy teshkilatliri we Uyghur siyasiy pa`aliyetchiler Rabiye Qadirni, ochuq-ashkara emes, mexpi halda qandaq yetekleydu, degen oylinishnimu oz ichige alidu.


2. Erwah'qa Xet


Olum dunyasida qutrap yurgen bir Erwahqa biraw xet yeziwetiptu, dep oqurmenler kulup keter, shundaqtimu, bu kulkilik hadisini sadir qilmay amalim yoq! Sizge hemme qiziqiwatidu, belki muradingizgha emdi yettingiz. Beziler, ozining "shohret sarangliqi"dek rohiy kesili sewebidin, igiz binaning ustige chiqip, "etiki gezitte namim chiqidu" dep oylighan halda, xelqi-alem aldida ozini hawagha atidu emesmu, shunga siznimu chushen`gili bolidu. Bundaq desem, meni shair ependi peqetla rohiy kesel dep qaraydiken dep qalmang, gepimni aldirimay anglang.

Sizning rohiy kesel ikenligingizde shek yoq. Teshwiqatingizning 6-babida bu nuqtini eniq koriwalghili bolidu. Shuning bilen birge, siz ozingizning arimizdiki adettiki bir siyasiy pa`aliyetchi ikenligingiznimu mezkur bapta mueyyenleshturiwatisiz. Siz hazirdin bashlap sel hoduqiwatqandek qilisiz, hemde tighingizning uchini Rabiye Qadirdin burap, shair ependige yuzlenduriwatisiz. Demek, bizning teshwiqatimizmu ozining kuchini sizde korsitishke bashlawatidu, biz kutken ghaye emililishiwatidu.

Chunki, Rabiye xanimgha qaratqan atalmish "milliy" tenqidingiz oz obektini ozgertsila, u emdi shair ependige merkezlishemdu we yaki mozdoz ustamgha merkezlishemdu, bunisi biz uchun, demekchi bolghinim millitimiz uchun, beribir. Ikkimiz tenqidiy riqabetleshsek bashqa gep, Rabiye Qadirni tenqitlisingiz bashqa gep. Buni chushiniwatamsiz, Erwah? Kechurung, siz nurdin qorqisiz, shunga nurni chushinishni xalimaysiz. Uyghur zulmetchiliki ichide emdi bir ghuwa nurning shepisini korup, xelqimiz bu nur terepke angliq halda eghiwatqan bir nazuk peytte, siz bu nurni angliq halda, we yaki xalisingiz angsiz halda, ochurushke urundingiz. Bundaq desem, "yaq, men eyplirini korsutush arqiliq bu nurni teximu kucheytishni istigen edim" deyishingiz mumkin. Tesewwur qilip beqing, Erwah, kutulmigen bir tarixiy purset xelqimizge Rabiye xanimdek bir etirgulni teghdim qilghan waqitta, siz qopup, we barliq "inqilawiy" wujudingiz bilen, "bu gul tiken bilen tolghan" dep waqirisingiz, xelqimizning uzartqan qolliri tereddud ichide chekinmemdu? Siz mushundaq addiy bir mentiqinimu chushinelmeydighan qandaq siyasiy pa`aliyetchisiz? Sizge ochuqla dewerey, dahi yaritish, uni hetta yoqtin bar qilish bizdek millet uchun bir taktikidin ibaret, hergiz istratigiye emes. Istratigiyimiz - shu dahining etrapida putun bir millet supitide siyasiy birlikke kelip, milletning azatliqini, erkinlikini qolgha kelturush!

Emdi chushiniwatqansiz? Yaq, qorqmang, nurdin qorqmang. Qolingizni bizge bering, yaki tighingizni, bunisi bizge beribir. Emma, nur bilen echishmang, u bizning keyinki 50 yilda bir kelgen pursitimiz, bu pursetni heqiqetke aylanduriwalayli. Sizdin otunup qalayli, zulmet tengringizdin otunup qalayli! Xelqingizni obdan chushinidighandek qilisiz, demisimu olukler tiriklerni obdan chushinidu, bu xelq ikki esirdin artuq uzun`gha sozulghan jismaniy we rohiy azaplar tupeyli, sizge oxshash, nurdin qorqidighan bolup qaldi. Ularni nurgha undesh, ularning nurgha qarap intilish iqtidarini ashurushmu, hech bolmighanda, mendek siyasiyonluqni bilmeydighan shairlar uchun bir milliy burch. Mushu burchning turtkisi bilen, sizge pani dunyadin xetlirimni yeziwatimen. Men siz yashawatqan baqi dunyani peqetla chushenmeymen, lekin, silerning mentiqengler boyiche, men nurgha xoshamet qilghuchi supitide qarilinip qalsammu meyli, biraq, bizdek tiriklerning mentiqisinimu chushinishingizni semimiy otunimen.

Sizni `Erwah` demey, oz ismingiz bilen atighum kelidu, biraq, sizge oxshash zulmetizmchilarning ismi atalghan haman bizni mudhish bir qorqu basidu, bu qorquning sewebi shuki: isminglar atalghan lehzide, silerning ademning kozini chaqnitidighan nurgha aylinalaydighan jin-shayatunluq sehrigerlikinglar bar. Shuning bilen bir alijanap nurgha intiliwatqan xelqimiz birqanche nurlarning aldida qaymuqup, ozliri qarap ketiwatqan heqiqi nurni perq etelmey qalidu-de, tuyuqsiz Xitay mustemlikichilirining qaqahlighan kulkiliri anglinidu. Bu wehimilik qaqahlashlar bir dehr azaplan`ghan xelqimizni, qaytidin, silerge oxshash heqiqi nurdin qorqidighan erwahlargha aylandurup qoyidu-de, xelqimiz arisida silerge oxshash olukler pewquladde kopuyup, bizge oxshash tiriklerning sani bekmu az qalidu.

Ismingizni bilsekmu, sizni atiyalmighanliqimizning sewebini emdi chushen`gensiz? Shundaq, elwette chushinisiz, xop, Erwah peti qeliwering, lekin, nurimiz bilen oynashmang. Otunup qalay! Eger shundaq qilishqa wede berelisingiz, Uyghurlarning quyashi oz zemini ustide parlighan kuni sizni choqum hormet bilen, xalisiningiz zulmet bilen, xatirileymen.

Yene bir gepni sorashni untup qalghili tasla qaptimen: Silerdek zulmetizmchilar oz millitidin chiqqan nurning eyipini echip tenqitleydikenu, bashqa milletlerdin parlighan nurlarning mubarek namlirini aghzimizgha elip qoysaq bizni til-ahanetke komuwetidiken. Buning sirini dep bergen bolsingiz.

Hormet bilen (silerning tilinglar boyiche eytqanda: zulmet bilen):
Exmetjan Osman


3. Erwah'ning Yoshurun Kimliki Toghrisida


Axbaratchiliqta, kimlikini ashkarilashni xalimighan menbe bashqilargha bir heqiqetni yetkuzushni meqset qilsimu, biraq bergen bayanatining turluk inkasliridin desleptila bash tartqan bolidu. Uning bergen bayanatini tarqatqan muxpirmu, otturiliqtiki biterep elchi supitide, bashqa herqandaq terep aldida menbening mexpiyitini qoghdashqa mejbur.

Bundaq bir eqelliy sawatni eskertish arqiliq, Erwah mesilisining yene bir teripi bolghan "yashurun kimlik" temisi ustide azraq mulahize yurguzishni layiq taptim.

Erwahning elip beriwatqini axbaratchiliq katigoriyisige tewe ikenligige diqqet qilsaq, bu axbaratchiliqning towendikidek 3 elementige koz yugritimiz:
1. Menbe: kimlikini ashkarilashni xalimighan Erwah.
2. Bayanat obekti: Rabiye xanimning selbiy terepliri.
3. Bayanat yetkuzguchi: Meshrep.com
Elwette, axbaratchiliq pirinsiplirigha asasen, bayanat yetkuzguchi bolghan Meshrep.com, kimlikini ashkarilashni xalimighan menbe - Erwahning mexpiyitini qoghdashqa mejbur. Buningliq bilen, bayanat obektining, Rabiye xanimgha oxshash, bashqilarning neziride tenqidleshke bolmaydighan pewqul'adde shexs bolishidin qet'i nezer, Meshrep.com'ning bitereplikige shek kelturushge bolmaydu.Emma, berilgen bayanatning nazukliqi yuzisidin melum tereplerning qanuniy yollar bilen menbening mexpiyitini ashkarilashqa urunishi bashqa gep. Demisimu, mezkur bayanat nazuk bir mesilige berip taqilamdu? Meningche shundaq. Sherqiy Turkistan milliy herikitining bayanat obektigha munasiwetlik nowettiki jiddiy weziyitini chushineleydighan hemde siyasiy sezgurlukke ige herqandaq biraw uchun shundaq, dep qaraymen.

Yuqurida, bayanat berguchi hetta ozining kimlikini ashkarilashni xalimisimu, emma, bir heqiqetni yetkuzushni meqset qilidu, dep eskertken eduq. Shundaqla, menbening oz kimlikini ashkarilimasliqidiki sewep - bergen bayanatining turluk inkasliridin desleptila bash tartqanliqidin ibaret ikenliginimu bilimiz. Demek, mezkur bayanatning nazukliqini, turluk inkaslargha sewep bolidighanliqini, hetta melum tereplerning menbeni qanuniy yollar bilen jawapkarliqqa tartish ehtimalliqi barliqinimu Erwahning ozi aldinala bilidu!

Erwahqa munasiwetlik "yoshurun kimlik"ning negizliq sewebi del mushu yerde. Uning "mening kimlikim muhim emes, yazmilirimning jawapkarliqidinmu bash tartmaymen" degendek mentiqisiz jumlilirini qandaq chushinishke bolidu? Yoshurun kimlikning ozi - yetkuzmekchi bolghan "heqiqet"ning jawapkarliqidin bash tartqanliq bolmisa, biz axbaratchiliqni chushenmemduq - ye?! Eniqki, Erwah ozining neme qiliwatqanliqini yahshi bilidighan biraw, ozining mentiqisiz jumliliri arqiliq oqurmenlirini egri-toqay yollar bilen kozligen "heqiqet"ige elip barmaqchi hemde ozining atalmish "wetenperwerliki"nimu mushu usullar arqiliq gewdilendurmekchi. Demek, Uyghur oqurmenler logikiliq tepekkur qilalmaydu, deydighan qarashqa ige bu Erwah, Sherqiy Turkistan milliy herikitining oz bayanatining obektigha munasiwetlik nowettiki jiddiy weziyitini chushineleydighan hemde siyasiy sezgurlukke ige biraw. Yeni, u, yetkuzmekchi bolghan "heqiqet"ining neqeder nazuk mesile ikenligini tolimu roshen bilidu.

Undaqta, yetkuzmekchi bolghan "heqiqet"ning pewqul'adde siyasiy nazukliqqa ige ikenligini bilip turup, buningdin bash tartmasliqtek "milliy" mes'uliyetni qandaq chushinish kerek? Bolupmu, "yoshurun kimlik" wastisi arqiliq, texi!!! Meningche, buning ikkila, peqet ikkila, uqumi bar:
1. Bayanatning obekti bolghan meniwiy animiz, nowettiki milliy herikitimizning bayraqdari Rabiye Qadirning siyasiy ornigha mumkin qeder zererlerni berish.
2. Yaki, Shexsiy gherezler tupeylidin, Sherqiy Turkistan milliy herikitining nowettiki jiddiy weziyiti bilen hesaplashmay hemde ozining siyasiy sezgurlukini bir terepke qayrip qoyup, Rabiye Qadirning shexsiyitini qarilash xaraktirliq hujum bashlash.

Yaki, Erwah bu ikki muddiani birlikte emelge ashurushqa urun'ghan bolishimu mumkin.


4. It Hurer Karwan Ichide


Dunya Uyghur Qurultiyi reisi Erkin Elptekin ependi "Meniwiy Animizgha Ochuq Xet"ide, "it hurer, karwan yurer"din ibaret Uyghur xelqining meshhur maqali arqiliq, nowettiki Erwah mesilisining chongqur siyasiy menisini korsutup berdi. Demisimu, bu qetim, it "karwan'gha qarap" emes, belki "karwan ichide turup" qawawatidu. Meningche, Erwah mesilisi Xitay dairilirining surgundiki Sherqiy Turkistan milliy herikitige qarshi elip beriwatqan operatsiyilirining yengi bir basquchqa qedem qoyghanliqidin derek beridu. "Oz yeghida ozining goshini qorush"ningmu turluk usulliri bolidu, lekin gep qandaq qorushta. Ozining kimlikini ashkarilimighan halda, lekin DUQ dek pewqul'adde muhim siyasiy teshkilatning yaqlighuchisi supitide, hemde bu teshkilatning reisinini her qedemde bir qetim selishturma qilish arqiliq nowettiki birdin-bir milliy simwolgha aylinish ehtimalliqi kuchluk bolghan bir "meniwiy ana"gha adettiki bir kishi qobul qilalmaydighan layaqetsiz supetler bilen "nesihet" qilish - mana bu qorumining sehirlik resipkisi!

Qeni, bu resipkining siyasiy menisini analiz qilip baqayli.

Birinchi, aldi bilen "kimlikni ashkarilimasliq" taktikisidin gep bashlayli. En'giliyilik ayal yazghuchi Ajata Kristi, ozining jinayi ishlar delolirini asas qilghan romanlirida, qatilning ismini kitapning axirqi betlirigiche ashkarilimaydu, chunki bu - qiziqturush sen'itining asasliq amili. Bu sen'et arqiliq oqurmenlerni "qatil yene qandaq jinayetlerni sadir qilar?" degen oylinishqa selip, ularning tesewwur sheytinini oz uwisidin chiqiridu. Erwah bu beddiy taktikini qollunup, oqurmenlirini "Rabiye Qadirning yene qandaq selbiy terepliri bardu?" degen oygha saldi, hemde bu arqiliq ularni, ozliri sezmigen halda, "meniwi ana"ning yetersizlik terepliri ustidila oylashqa undidi. "Mening kimlikim muhim emes, Rabiye Qadir muhim" deydu Erwah, u bilidu-ki, oqurmen uchun eytqanda, "Erwahning kimliki muhim", buni bilish uchun Rabiye Qadirning yene qandaqtur selbiy supetliri heqqide oylinish kerek-te! Mana bu - "oz yeghida ozining goshini qorush" resipkisining 1-qedimi. Bu arqiliq oqurmenler bilen milliy simwolning arisida pisxik urush qozghashqa bolidu.

Ikkinchi, hemmimizge melumki Dunya Uyghur Qurultiyi weten sirtidiki Uyghur siyasiy pa'aliyitining eng ali orgini we qanuniy wekili. Erwahning barliq Uyghur siyasiy teshkilatlar ichidin mezkur teshkilatni tallishi hemde ozinini bu teshkilatning kuchluk qollighuchisi supitide teqdim qilishi elwette qorumining yeghini qizitish uchun "guldurqaras koyush" kuchige ige ot teyyarlashtin ibaret. Shimaliy Amerikini merkez qilghan "Xelqara Uyghur Kishilik hoquqi we demokratiyisi" bilen Yawropani merkez qilghan "Xelqara Uyghur siyasiy pa'aliyitining qanuniy wekilliki" arisida keskin surkulush peyda qilghandila bu sehirlik otqa erishkili bolidu. Mana bu - "oz yeghida ozining goshini qorush" resipkisining 2-qedimi. Bu arqiliq "qanuniy wekil, wekil qilin'ghuchining kishilik hoquqini we demokratiyisini etirap qilmaydu" degen ichki ziddiyetke ige logikini Sherqiy Turkistanliqlargha, dunya jama'etchilikige sogha qilghili bolidu.

Uchinchi, Afghanistandek dolette ichki urush yuz berishi uchun, Molla Muhemmed Omerdek, Exmet Shah Mesuttek, we Nejibulladek urush xaqanliri bolishi kerek, shundaqla, oxshashmighan siyasiy xahishlar doletning milliy birlikidinmu ustun turishi kerek. Undaq bolmighanda, weten ichini xaniweyran qilghili, tashqi kuchlerning arilishishini tosighili bolmaydu. Sherqiy Turkistan milliy herikitini palech halgha kelturush, bu heriketning birlikini gumran qilish uchun neme qilish kerek? Milliy simwollar arisida bash soqashturush kerek. Buning uchun, ularning otturisida qedemmu-qedem selishturma elip berish kerek. Serkiler tutushup qalghanda padilar terep-terepke qutrishidu. Germaniyidiki (Erkin Elptekinchi) Dolqun Eysa Kanadadiki (Rabiye Qadirchi) Exmetjan Osman'gha telipon qilmaydighan bolidu, Turkiyidiki (Memtimin Hezretchi) Eziz Uyghur Exmetjan bilen Dolqundin biraqla waz kechidu, chunki, "qarimamsen Rabiyeng bilen Erkiningge" deydu Ezizjan achchighida. Mana bu - "oz yeghida ozining goshini qorush" resipkisining 3-qedimi. Bu arqiliq serkilerni padisiz, padilarni serkisiz qaldurup, borilerning qestini asanla emelge ashurghili bolidu emesmu!

Meningche, Sherqiy Turkistanning esirler mabeynide oz-ozige xoja bir dolet bolalmasliqidiki asasiy sewep - Erwahlarning uzluksiz weswesisidin ibaret.

Buni chushen'ghen nowettiki serkiler hech tereddut qilmighan halda "Meniwiy Animizgha Ochuq Xet" yazidu. Memtimin Hezret ependimu bundaq mubarek xetni eghizane yazghan. Hetta Exmet Igemberdi ependiningmu "xet"ini meniwiy animizgha wakaliten ustaz Sidiqhaji Rozi alliburun tapshuriwalghan edi!

Shundaq, "It hurer, karwan yurer". Biraq, it, bu qetim, karwan ichide turup qawimaqta. Karwinimiz xeter ilkide, wehimilik qawashlar, uzun-uzun bu qawashlar arimizdin anglanmaqta, karwinimiz qoyuq bir zulmet ichide hoduqmaqta, itlar korunmeydu.


5. Aydinglashturiwelishqa Teghishlik Mesililer


Hormetlik oqurmenler, Erwah "hazirdin bashlap, men mewjud emes" dep elan qilsimu yene neme tugimeydighan gep?! deyishinglardin burun silerdin bu heqte epu soraymen. Shu anda, eger qimmetlik waqtinglardin azraq ajritalisanglar, aydinglashturiwelishqa tegishlik bezi mesililer ustide ikki eghiz gepimni dewilipla, menmu Erwahqa oxshash bu sorundin ghayip bolimen. Biraq, Erwah oz zulmitige, men ozemning ghuwa yoruqluqimgha qaytimen.

Bu sorunda oz namim bilen yazghan maqalilirim (eger yazghanlirim maqale deyilse)ning jawapkarliqidin otushke her zaman teyyarmen. Chunki, bu maqalilarni Uyghur bolush supitim bilen bir milliy mejburiyet astida yazdim. Mushu seweptin, Erwahning kim bolishidin qet'i nezer, uning shexsiyitige tegishtin qattiq hezer eylidim, chunki, mesile bir putun milliylikke ige, hergiz shexsilikke ige emes edi. Eger Erwah, ozi iddia qilghandek, wetenperwer bolghan bolsa, mening shexsiyitimge qarita, herqandaq exlaq olchimige chushmeydighan haqaretlerni qilmighan bolar edi. Eqellisi, mening yazghanlirimning milliy mesililerge ait bolghanliqi yuzisidin bolsimu!

Erwah shuni bilishi kerekki, xelqimning aldida mening inawitim barmu-yoqmu, bu men uchun anche muhim emes, men uchun eng muhim nerse: ezizane xelqimning mendiki inawiti. Mushu muqeddes inawetni her zaman qoghdash mening shairliq burchum (eger shair bolalighan bolsam). Men Erwahni "milliy xain" degen bolsam, bu uning shexsiyitige hujum qilganliq hesaplanmaydu, chunki, milliy xainda shexsiyet mewjud bolmaydu, milliy xainliq shexsiy xususiyet emes, belki u, bir putun milletning xewpsizlikige bolghan tehdid supitide, jinayi ishlar qanunining neziridimu eng buyuk jinayet.

Erwah ozinini ashkarilimighan iken, uni xalighan supetler bilen supetleshke heqliqmen. Ozining qanuniy isim-pemilisi xatirilenmigen pasportning igisi shu paspot teweligidiki doletning teritoriyisi ichige kirelmigendek hemde qanunsiz heriket qilghan jinayetchi supitide jazalan'ghinidek, Erwahmu jawapkarliqtin bash tartqan siyasiy yazmiliri bilen Uyghur milliy teshwiqat sehnisige mueyyen bir rol alghuchi salahiyitide kirelmeydu. Edebiy yeziqchiliq bashqa nerse, milliy teshwiqat bashqa nerse. Emma ozini sorimay bu sehnige kirip qalsa, u chaghda, kulupqa yighilghuchilarning til-ahanetliridin renjimesligi kerek!

Erwah ozining axirqi yazmisida: "Erwahning DUQ ni tallishi, DUQning tallashqa erziydighan teripini bilgenliki we Rabiye Qadir xanim uning bilen ish birliki elip barghanda, teximu zor nusretlerni qolgha keltüreleydighanliqigha ishengenliki üchün idi" dep ozi sezmigen halda "kimlik"ining muhim bir yip uchini ashkarilap qoydi. Biraq, diqqet qilishqa tegishlik nuqta shuki, buningliq bilen, Erwahning kozqarashliri DUQ gha wekilliq qilidu, degen yekun otturigha chiqmasliq kerek. Bu heqte, meningmu tekitleydighinim, DUQ 2-nowetlik ijraiye kometiti yighinining Rabiye Qadir heqqide ortaq maqullighan qarari we ushbu teshkilatning reisi Erkin Elptekin ependining "Meniwiy Animizgha Ochuq Xet"ila DUQ qa wekilliq qilalaydu.

Bezi oqurmenler, Erwahqa qarita yazghan maqalilirimdin, Exmetjan Osman mezkur Erwahni DUQ ning ezasi degen qarash asasta DUQ ni qarilawatidu hemde ushbu teshkilat bilen meniwiy animiz otturisida yochuq echishqa tirishiwatidu, degen yekunni chiqirishti. Meningche, bundaq yekunning hechqandaq asasi yoq. Nowettiki herqandaq Uyghur siyasiy teshkilatida "Erwah"lar zadila yoq dep kim eytalaydu?! Shundaqla, bundaq teshkilatlarda birer "Erwah"ning bolushi bilen putun bir teshkilatni qarilashqa teximu bolmaydu. Eger buning eksiche bolsa, bizde kamchil nerse - teshkiliy angdur. Bu yerde, shunimu eskertip otushni layiq taptim: Mening DUQ diki wezipemdin istipa berishim shexsiy we teshkiliy sewepler asasida bolghan bolsimu, bu mening ushbu teshkilatqa qarshi ikenlikimdin derek bermeydu. Birawning birawgha "men bilen bolmisang manga qarshi turghan bolisen", deydighan heqqi yoq.

Yene bezi oqurmenler, Exmetjan Osman ozini "Rabiye Qadirchi', Dolqun Eysani "Erkin Elptekinchi", Eziz Uyghurni "Memtimin Hezretchi" dep supetlep, arimizda toqunush peyda qilishqa uruniwatidu, degen xulasige kelishti. Eslide, men yeziwatqan maqalining temisi shundaq bir perezlik misalgha ehtiyajliq bolghanliqi uchun, mezkur supetlerni qoshpeshning ichige elip misal qilghan edim. Hemmimizge melumki, qoshpesh (yaki tirnaq)ning ichige elinghan soz-ibare ozining esli menisini ipadilimeydu. Dolqun Eysa, Eziz Uyghur we Exmetjan Osmanning esli meniliri manga nisbeten peqet birla, u bolsimu: heqiqetchi jan-jiger dostlar(eger men xatalashmighan bolsam). Xuddi Erkin Elptekin, Memtimin Hezret we Rabiye Qadir(elipbe tertiwi boyiche tizildi)lar milletsoyer yolbashchilirimiz bolghinidek!

Yene bezi oqurmenler(Erwahmu buning ichide), Erwahqa qarita yazghan maqalilirimdin, meni "dinsiz kapir" dep yekun chiqardi. Neme uchun shundaq qilishqanlirini zadila chushinelmidim. Hayatimda, mening qelimim astida yezilghan we diniy muqeddesliklerge haqaret kelturgen birer soz-ibare bolsa, qeni merhemet, neqil kelturup baqsunlar! Kimning iman igisi we kimning kapir ikenligini Allah Ta'aladin bashqa herqandaq bir bende bilmeydu dep qaraymen. Shunglashqimu, bendilerning iman we kupurluq soriqi bu pani dunyada emes, belki, baqi dunyada, qiyamette bolidu. Belki men kapir bolishim mumkin, dinsiz bolishim mumkin, emma, bu baqi dunyadiki birdin-bir diyanitimdin ishenchim kamil, u bolsimu - ezizane xelqimning inawiti. Eger bu muqeddes inawet Islamiyetni oz ichige alsa, undaqta men putun wujudum bilen: La Ilahe Illallahu Muhemmedun Resulullah, dep towlaymen.

Elwida, Erwah! Menmu, hazirdin bashlap, sanga oxshash ghayip bolimen. Emma, sen zulmitingge, men ghuwa yoruqluqimgha qaytimen.


6. Turdi Ghoja Ependige Ochuq Xet


Turdi Ghoja ependi,

Semimiy tenqidingizgha rehmet eytimen! Tenqid men uchun eng ali qimmet. 21-esirde yashawatqan herqandaq bir kishide Tenqidiy Ediye bolishi kerek, dep qaraymen. Shu chaghdila, yengi-yengi mesililerge obektip we biterep muamile qilalaydu. Tenqidiy ediye - herqandaq bir ediologiye uchun esheddiy dushmen hesaplinidu, chunki, ediologiye yepiq pikir, tenqid bolsa dawamliq ochuq pikirdur. Kommunizm bolamdu we yaki Fashizm bolamdu, Siyasiy Islamiyet bolamdu we yaki siyasiy tus alghan Xiristiyanizm-Yehudizm bolamdu, hemmisi tenqidiy ediye igilirini Sheytan hesaplaydu, ulargha olum hokum qilidu. Ediologiyichilerning logikisi: "Ye men terepte turisen, ye yoq qilinisen" din ibaret. Shunga, zorawanliq ularning asasiy alahidilikidur. Mushu sewep tupeylidin, dunyada atalmish "Mediniyetler Toqunushi" uzluksiz dawamlishiwatidu. "Ye aq, ye qara" deydighan bundaq logika Usame Bin Ladin`dimu, George Bush`timu mewjut. Ular dunyani ikkigila bolidu, "Musulman dunyasi yaki kapir dunya" (Bin Ladin), "Ye biz bilen bolisiler ye bizge qarshi" (Bushning 11-sentebir harpisida Kon`geriste sozligen nutqi)!

Tenqidiy ediye bolsa "umu emes, bumu emes" digen logikini ozining chiqish nuqtisi qilghanliqi uchun, heqiqetni bir emes, belki birqanche heqiqetlerning organik yighindisi dep qarighanliqi uchun, ediologiyilik kishilerning biaramliqigha sewepchi bolidu-de, kop hallarda shu kishilerning maddiy we meniwiy hujumlirining obektigha aylinip qalidu.

Sizmu bilisiz, Galilio eyni waqittiki nechche yuz milyonlighan Xiristiyan muridlirining hujum obektigha, Sheytinigha aylan`ghan we olumge mehkum qilin`ghan edi, emdilikte bolsa u alim, Xiristiyan dunyasining bir qehrimani bolup qaldi! Tenqidiy tepekkur bir ilmiy metod supitide ozining tarixini yaritip ketiweridu, xalas.

"Sozliringiz dunyadiki bir milyarttin artuq xiristianlar uchun qilinghan bir chong haqaret" depsiz, siz bu yekuningizni qandaq chiqardingiz? Mende tenqid bilen haqaretni perq eteligudek iqtidar bar, dep oylaymen. Qeni emise, siz eskertken nuqtigha keleyli: "Eysa peyghember heqqide 12 shagirt harmay-talmay teshwiqat qilmighan bolsa, `Eysa` eleyhissalam haramdin tughulghan we seltenet uchun oz nepsige chogh tartqan biraw bolup qalghan bolatti. U chaghda 12 shagirtmu tarixtin untulghan, xiristiyan dinimu mewjut bolmighan bolatti". Deslepte, siz bilen towendiki birqanche heqiqetler ustide ortaqlishishni isteymen:
Birinchi, Xiristian resmi riwayitidimu Eysa elehissalamni anisi Meryem teripidin jinsi munasiwetsiz (dadisiz) torelgen, dep korsitilgen.
Ikkinchi, eyni zamandiki Yehudizm muridliri Eysa eleyhissalamgha "Yehudilargha padishah bolushqa temenna qilghan" dep tohmet chaplighan.
Uchunchi, Eysa eleyhissalamdin biwaste telim alghan 12 shagirt (Yehuda`ni hesapqa almighanda) Eysa peyghemberning olumidin keyin birqanche yillar, hettaki birqanche on yil, Eysaizmgha dewet qildi. Taki Rim impiratori Konstantin, Eysa eleyhissalamning olumidin texminen uch yuz yildin keyin, Xiristian dinini Rim impiriyisining resmiy dini qilip jakarlighuchilik bolghan jeryanda bu dewet toxtimidi.

Eger yuquridiki heqiqetlerni etirap qilsingiz, towendiki mulahizige ortaq erisheleymiz: Eger mezkur dewet ghelibe qilmighan bolsa, eyni zamandiki xelqaraliq buyuk kuch - Rim impiriyisi Xiristiyan dinini resmi qobul qilmighan bolsa, bu telimatning dushmenliri uchun Eysa eleyhissalam haramdin bolghan biraw bolup qeliwermemdu?! Dimisimu, eyni waqittiki Herusalim kochilirida bundaq tetur teshwiqat bolghan, shundaqla, Eysa peyghember "Padishah Saringi" dep mazaq qilin`ghan edi. Hettaki, Herusalimdiki Rim mustemlike eskerliri Eysa eleyhissalamning beshigha mazaq qilish tusinini alghan "Tiken Taj" keydurgen emesmidi?!

Uning ustige, Eysa eleyhissalamni "haramdin torelgen" dep men deginim yoq, "eger dewet ghelibe qilmighan bolsa" digen perezlik shert astida bashqilarning shundaq deyishi mumkin, degen perezni otturigha qoyiwatimen. Axbaratchiliq ilmida, "men dedim" bilen "u, ular dedi" - oxshimighan ikki katigoriye. Bashqilar elan qilghan axbarat uchun shu axbaratni yetkuzgen biterep muxbirni jazalash sizningchimu toghra bolmisa kerek, dep oylaymen.

Eyni maqalamdiki "Mustemlike xelqlerde, bolghusi dahi, `Eysa` peyghemberdek ummet uchun azaplan`ghan bolushi, melidin, jenidin waz kechip, barliqini ozining sunmas etiqadi uchun qurban qilalighan bolushi kerek", degen jumlilerni oqumidingizmu? Mana bu - mening shexsiy bayanatim. Eysa peyghemberni "ummet uchun azaplan`ghan", "jenidin waz kechip, barliqini ozining sunmas etiqadi uchun qurban qilalighan" dep teriplewatimen!

Axirida, shuni eskertkum keliwatidu, mening Kanadagha siyasiy panalan`ghuchi bolup kelishim, qandaqtur, siz degendek "Kanada hokumitining Uyghurlargha qiliwatkhan belgulik derjidiki kengchilik siyasetlirining netijisi" emes, tegi-tektidin elip eytqanda, "Xelqara Kishilik Hoquq Bayanati"din mendek bir siyasiy besimgha uchrighan Uyghurning erishken we herqandaq resmiy-gheyri resmiy terep musadire qilalmaydighan muqeddes hoquqidur!

Ishlirighizgha utuq tilep:
Exmetjan Osman


(Ehmetjan Ependim,

Hazir dimekchi bolghan sozlirimni belki mendek dini itikhadi anche kuchlik bolmighan birsidin anglashni siz hem bashkhilar belki kutmigen bolghiydi. Likin, tuwendiki jumlilerni okhup nayiti epsuslandim hem sizdin kutken chongkhurlukhning mewjut ikenligige gumanilinip khaldim. Bashta shuni eskertip khoyayki sizge biriwatkhan bu tenkhidi pikirim pekhet tuwendiki Eysa peyghember usitidiki sozliringiz ustidila cheklinidu. Bu hergiz mining Erwahning pikirini yaki pikir birish usulini khollighanlighim emes. U ependim gheywet ustide shikayet khilip turup uzining khiliwatkhinining gheywet ikenligini sezmigen.

Tuwendiki sozliringiz dunyadiki bir milyarttin artukh hiristianlar uchun khilinghan bir chong hakharet ikenligini men dimisemmu obdan bulidighansiz. Bu sozlerni bu amiwi sorunda khopallikh bilen orunsiz kotirip chikhishtin burun Eysani peyghembirimiz yaki hudaning oghli dep bilidighan bir milyarttin artukh helkh ichide sizning teppekkur kuchingiz boyliyalmaydighan derjide chongkhur bulumge ige alimlar, muthesisler, puldarlar we siyasiyonlarning barlighini isingizdin sakhitmighan bolsingiz yahshi bolar idi. Dini itikhad bir inchike we chongkhur mesle. Uninggha bizning buginki riyallikimizgha selishturupla addi baha birish bir gudekliktur. Din, meyli Hiristiyan bolsun yaki Islam we yaki Judayizim bolsun, siz bizdektin bulermenlerdin neche milyunni kheritip u alemge yolgha selip khoyupmu yene mezmut turuptu. Belki insaniyetning ahirghiche shundakh put tirep turushi mumkin. Her nersining bir sewebi bolidighanlighidin ibaret materiyalism (siz dinsiz bolghandin kiyin buninggha ishinersiz belkim) koz kharishini khobul khilsingiz dinning bu hayat kuchiningmu bir sewebi barlighini khobul khilishingiz kirek, andin uzingizdin "bu sewep men oylighandek addimidu dep sorap korung".

Men dinda anche yokh, emma men uzemni dingha ishense bolidighan bolmaydighanlighi (rast-yalghanlighi) hekhide bashkhilardin kop bulimen dep hakawurluk khilmaymen. Shunga bashkhilarning dini itikhadigha hormet khilimen. Mushu seweptin bashkhilarning itikhadi depsende khilinsa yaki hakharetlense ikki eghiz gep khilghum kilidu. Kop yildin biri hittaylarning Uyghurlargha yurguziwatkhan dini izishlirige narazilik buldurishlirim mushu jumlidindur.

Biz hemmimiz ohshash shara'itta yitilgen. Dini jehettiki suslukhning kep chikhish jeryani hemmimizge ayan. Buyerde hechkimning yengi bir khurukhlukhni baykhiwalghini yokh.

Men bir nechche dinda kuchlik tebi pen ilimlir (bezilliri Hiristiyan, bezilliri Musulman) alimlar bilen sohbetlerde bolghan hem uzemni heli bir nersilerni bulimen dep chaghlisammu ulardiki penni we ijtimayi bulumlerning uzemnde ondin birimu yokhlighini his khilghan idim. Ularning shunche kamaletke yetken alimlar turup yene dingha shunche ekhide khilidighanlighi mendek bir dinda yokh ademge chushinish asangha chushmeyti. Kop oylinish arkhilik uzemning ekhidisi kuchlik bolmisimu kuchlik bolghanlarning ekhidisige hormetsizlik khilishning nadanlikh ikenligini his khildim.

Gepni yighip eyitkhanda, sizning bu jumliliringizning hakharet kuchi Salmon Rashidiening "Satanic Verses" tin khelishmughudek. Rashidiening shu sozliri uchun Musulman dunyasida khanchilik ghezep khozghighanlighini hetta olumge hokum khilinghanlighini yahshi bulisiz. Sizning Uyghurlighingizni bulgen bir Hiristiyan adem belki sizni Musulman dep bulishi mumkin. Eger ular sizning bu hakharet sozliringizni anglisa ularning Uyghurlargha bolghan koz kharishigha tesir yetkuzishi mumkin.

Hech nersige perwa khilmisingizmu Amerika we Kadan hokumetlirining Uyghurlargha khiliwatkhan belgulik derjidiki kengchilik siyasetlirining kep chikhish menbesi Uyghurning dini izilishke uchrawatkhan riyallighi ikenligini isingizin chikharmang. Amerika kongresida Uyghur toghruluk elip berilghan guwalikh anglash yighinlirining kopinchisi dinni ishlar ustide boldi, State Departmentning yillikh doklatimu Uyghurlarning dinni izilishni asas khilip gewdilenduridu. Mushu doklarlar sewebidin Amerika we Kanadadiki Uyghur jama'iti yokhtin bargha yaki kichiktin chongrakhka aylandi. Bulishimche sizmu mushu siyasetlerning paydisini korgen biri. Oynap sozlisengmu oylap sozler digen gep bar.

Hormet bilen,

Turdi Ghoja)

Uyghur1.com din elindi

Unregistered
13-05-06, 02:07
[QUOTE=Unregistered]Uyghur1 Arxipi:
Exmetjan Osmanning Atalmish Erwahqa Qarita Yazghan Maqaliliri


1. Nowette Uyghurlar Dahiliqni Rabiye Qadirgha Talishishi Kerek

Unregistered
13-05-06, 06:31
saranglar. hekiketen bir top saranglarken

Unregistered
13-05-06, 09:21
saranglar. hekiketen bir top saranglarken
Siz ongma?

Unregistered
13-05-06, 22:03
interesting !!!!

Unregistered
15-05-06, 03:13
Ehmetjanning bu makalliri eyni yillardiki <Tarim >zornilida elan kilinghan Merhum Shair Arslanning ,Tomur Dametning shierlirigha beghishlap yazghan obzurlirini eslitidiken.