PDA

View Full Version : Musteqilliqimizning döshmini



Unregistered
26-07-13, 23:27
Musteqilliqimizning 4 chong döshmini

1944-Yildiki sherqi türkistan jumhuriytimiz ichki jehette gomindang ghalchiliri terpidin yitim qaldurlup we nimjan qilinip ,tashqi jehette siwit rosiyesi terpidin yardem kislip, palach halette 5yil ümür körgendin kiyin küminst xitaylargha «saq-salamet tapshurup biriligen» shu waqittin hisaplisaq, alahezel 63yil mabeynide xelqimiz musteqilliq arzusini emelge ashurush üchün dawamliq ,tinimsiz izdinip kiliwatidu. Bu jeryanda bar bolghan shara'itlardin qulidin kilishiche paydilinip ,hetta shu döletni ujuqturghan ghalchilardinmu bir ümitlerni kütüp ,yilinip -telmürüp,yiqilip -yalwurup kiliwatqan tariximiz tixi untulghudek derjide uzaqtimu emes .

Gerche 2006-yili milli körshimizning tizgini üz qulimizgha qaytip kelgen bulsimu , esli bu köreshning hulini salghanlar, tiximu tughirsi tükülgen qanlarning bedilige mensep tutup törde oltaghan «dahi»lar , weqip we jemiyetlerni qurup jinini baqqan «qehirman»larning tigi-tekti yene shu 1944-yildiki jumhuriytimizni tunjuqturghan xitay ghalchis ,uning balliri we yalaqchiliri bulghachqa ,aridin 6 yil ütken bolsimu milli musteqilliq körshimizning ichki qismidiki qalaymiqanchiliq izchil bisiqmay kelmekte. Bu köresh sipidiki insanlarning küpinchiside tixiche eng eqelli bolghan düst-döshmen chüshenchisi we tunushi iniq shekillenmigen halette turwatqan bulup ,kim ziyapetke chaqirip mihman qilsa shuning terpini tutidighan , kimning kawipini yise shuning gipini urunluq dep his qilidighan iptida'i nadanliq alametliri hazirghiche mewjut .
Bizning musteqilliq mujadilimizde allahning yardimidin bashqa yene bizge hisdashliq qilidighan , biz bilen birliship döshminimizge teng qarshi turushni xalaydighan ,ortaq döshmenge qarshi menpe'et birdekligi mewjut bolghan nurghun düstlirimiz bar. Döshminimizningmu barlighini sözleshning hajiti yuq , dunyada döshmini yuq köresh bolmaydu. Emma biz bu döshmenlirimizni iniq ajirtiwilishimiz, iniq tunush hasil qlishimiz nahayti muhimdur. Bolmisa döshminmizge emes dostimizgha hetta üz qirinidshimizgha qarshi köresh qilidighan ehwalning kilp chiqidighanlighini memtimin bughraning bashtin kechörgen tarixi bizge ispatlap berdi .
Undaqta bizning döshmenlirimiz kimler?
Musteqillighimizgha tusalghu buldighan chong döshmendin 4 i bar diyshke bulidu.bularning tertipimu xilila qiziqarliq .

1. Dürüst rehberlirimizning siyasi korlighi ,lamzelliligi ,qurqunchanlighi, ikki yüzlimichiligi.
Peyghembirimiz bir qitim jihattin emdi qayitqan waqtida , sahabilerge telim birip « bizning bayatin qilighinimiz kichik jihad idi, bu jihad asandur .chong jihat üzining nepsi bilen bolghan jihattur , bu bek qiyin jihat bulup ,bu chong jihatta yingilsek , u kichik jihatta yengginimizningmu ehmiyti yuqaydu » digenligi hediste qeyit qilinghan.
Esli arimizdiki xitay ghalchiliri bizning musteqillighimizgha tusalghu buldighan birinji chong döshminimizdur . Emma bu ghalchilarni tunuyalmay ,ghalchilarni arigha élip ,ghalchilar bilen arliship ölpetliship ,ghalchilardin insap tilep ,hetta ghalchilarni bilgen teqdirdimu ularni özgertishni xam -xiyal qilidighan ,ijtima'i jehettin yiqin ütüshke mejbur bolghanlighi seweplik ular din yirgenmeydighan ,eksiche'iqtsadi we ijtima'i jehetlerde ghalchilarning «himmitige» irshish tamasida , hichbulmighanda bu ghalchilarning zerbisige uchirmasliq xam -xiyali bilen , «itipaqliq» markisi astida ghalchilar bilen ich quyun ,tash quyun bulup yüriydighan güdek rehberlirimiz sewebidin bu ghalchilar meydisini kirip ,bixaraman mewjut bolup turwatqanlighi üchün ,birinji döshmen del mushu dürüst insanlirimizning eqil ,tunush ,wijdan ,jasaret jehettiki yitersizligi ,yeni «nepsi -xahishi»dep qarash kirek .
Eger dürüst rehberlirimiz eqlini bishigha élip ,siyaset bilen ijtima'i pa'aliyetning perqini ajirtip bu ghalchilargha rehimisiz mu'amile qilalighan bolsa idi bu ghalchilar mundaq tirisige patmay qalmighan bulatti . Rabiye qadir xanim bir qitimliq nutqida,5-iyul namayishigha chiqqan bezi kishilerni küzde tutup «peqet uyghurla bolsa uning hemmisi üz millitini söyidiken... » Dep xitap qilghan idi. Bir siyasi lider mushundaq dep berse , bashqa uning qol astidiki dürüst rehberler qandaq qilmaqchi? Shunga uyghurche gep qilalighanliki adem bolsila ,,kim kawap silip berse shuning gipini tughra dep turush adettiki ish bulup qélighliq.
Dürüst rehberlirimizdiki bu yitersizlikni biz amal qilip yingip chiqishimiz lazim , eger bu yitersizlikni yuqatmisaq biz xitay döliti emes arimizdiki ikki tok tok xitay ghalchilirighimu titiyalmaslighimiz turghanla gep .xuddi hazirqidek .
San jehettin az ,söpet jehettin chaghliq bolghan bu ghalchilarni arsidin qughlap chiqiralmighan bir teshkilat meyli u siyasi teshkilat bolsun yaki ijtima'i ammwi teshkilat bolsun xelqimizge paydiliq bir ish qilip birelishni tesewur qilishmu mumkin emes . Bu meslide eng bashtiki mesuliyet we xataliq dürüst insanlirmizning zimmiside.bu mesuliyetni ada qilmay , xatani tüzetmey turup bizning ghalchilar we xitayladin aghirnishqa heqqimiz yuq .chünki ularmu üzining ghalchiliq we tajawuzchiliq ishni yaxshi qiliwatidu, bizmu elwette bulargha qarshi körshimzini yaxshi qilishimiz kirekte !
2. Rehberler arsidiki xitay ghalchiliri.
Shundaq diyish kirekki , meyli wetende bolsun yaki chetellerde bolsun ,eger xitayning arimizdiki ghalchiliri bolmaydighan bolisa ,shunche qudretlik we köp nupusluq xitaylar wetinimizde birkünmu put dessep turalmaydu . Tariximizda xitayning bizni yenggen yaki biswalghan waqti del bizning ghalchilirimizning türde ,dürüst insanlirimiz we qehirmanlirimizning zindan -türmilerde ,qilich astida qalghan waqtiliridur.
Hazirqi weziyetke qaraydighan bolsaq , 1930-yillardin bashlap bizning üstimizde bir rezil siyasi uyun oyniliwatidu. Xitaylarning manjulardin qalghan zimingha tuluq warisliq qilish arzusi- bu uyunning oynilish sewebidur. Uyunda rul alghanlar xitaylarning arimizdiki ghalchliri , bu ghalchilar 70-yilliq mul «köresh» tejirbisige ige . Bir jumhuriytimizni tunjuqturup yene bir xitay xujayinigha tutup bergen «köresh ghelbisi» tarixtin tixi öchüp ketkini yuq. Milli musteqilliq arzuyimizni suyistimal qilip , bizning aldimizda ighizida xitaylarni tillap birip ,emilyette xitay hökümitdin ma'ash i'élip , «sherqi türkistan padishahi»liq dewraninimu sürüp «textirawan»da ütküzgen 60yilliq «uyghur dawasi» ning netijisiz , xunuk tariximu bularning körsetken bir «xizmiti»dur.
Bu ghalchilarni periqlendürüsh üchün bizge derjidin tashqiri eqil yaki tamgha bisilghan bir «resmi ispat»ning kirigi yuq. Hemmisi bir qarisaqla «men shu!» Dep aldimizda ghadiyip turidu. Üz balsi bolmighan teqdirdimu etiwalap yitishtürgen yalaqchisi , ehwal shu derjide addi . Biz yene nimige saqlaymiz? Dürüst rehberlirimizning yene bir qitim «ayrupilan weqesi»ge yuluqishinimu ! Hilimu rabiye qadir xanim ikki qitim «mashina weqesi»ge yuluqup boldi , bular yetmemdu yaki chuqum «ayrupilan weqesi» de qaza qilishi shertmu? Tuwwa deyli !

Ghalchilar dise küpinche insanlarning kallisigha xitay elchixanisigha yaki wetenge birip xitay hökümitige gep tushuydighan «xewerchi munapiqlar» kilidu. Emilyette bu tüwen derjilik ghalchilar bulup bularning chetellerdiki milli kürshimizge yetküzüleydighan ziyini nahayti cheklik bulidu .yene kilip ular rehberlik qatlimigha hichqandaq tesir körsitelmeydu.asaslighi chetellerdiki milli körshimiz dimigiratik döletlerde ,shu döletning qanun -tüzümliri da'irside qanat yaydurliwatqan bolghachqa ,qiliwatqan herket we pa'aliyetler pütünley uchuq -ashkar halda awwal jakarlinip ,xewer qilinip ,hemmeylenni hetta ghalchilarnimu xewerda qilip andin élip birlidighan bolghachqa buxil pa'aliyet we herketlerde hichqandaq mexpiyetlik mewjut emes . Dawayimizgha heqiqi zerbe bireleydighanlar we zerbe biriwatqanlar del shu rehberlik qatlimidiki hemmidin xewerdar bolghan ,eyni waqitta alayten ewetilip urunlashturulghan yaki deslep gomindang xitayning ghalchisi eysa yüsüp a'ilisining ishenchisige iriship «waris» qilip tallanghan ghalchilar bulup ,ular bir tereptin rehberlik qatlimida bulup ütken hemme ichki -tashqi ishlardin xujayinlirini xewerlendürüp tursa , yene bir tereptin «huquq talishish »,«akitp xizmet qilish»...bahaniside dawaning ichide üz ighirliqini ashurushqa herket qilip ,milli körshimizning yülnishini burash we ichki qalaymiqanchliq chiqirsh funkisyesini bijireleydighan salahiyetke we maqamgha ige bulush üchün tuxtimastin herket qilidu. Bu yazmida diyiliwatqini mana mushu ghalchilardur.

3.Teywen gomindang xitay döliti
Esli bizning tuprighimiz hazir teywen gomindang xitay dölitining qulida emes belki kominst xitay dölitining qulida bolghachqa , kominst xitay döliti bizning 3.chong döshminimiz bulishi kirek idi. Emma tüwendiki ikki sewep bu ikki döshminimizning ornining alimishishigha türtke bolghan . Biri gomindang partiysining köresh ghayisi we 100yilliq dölet tarixidin chiqirilghan yekün . Yene birsi milli musteqilliq herkitimizning ichiki qismidiki gomindang xitay dölitining ghalchilirning tesirining kominst xitay dölitining ghalchirining tesiridin xilila küchlük bulshi .
Xitayning küchlük ikki partiysining kilip chiqish mahiytige we qurup chiqqan dölitining tarixigha qaraydighan bolsaq esli xitayning atalmish «zimin pütünligi»mesilisde eng jahil partiye gomindang partisidur.
Jiyang jiyshi 1943-yili yapunye ni kozur qilip , xitay dölitige tarixta jahangirlar terpidin zorlap tingilghan barliq tengsiz sheritnamilerni emeldin qaldurushqa mejburlap , siyasi we iqtisadi jehettn xitayning yirim mustemlike ,yirim fi'udalliq sheklide jahangirlarning qulida turshigha xatime birip ,jahangirlar bisiwalghan manju xandanlighining ziminining asasen hemmisini qayturup élip, ittipaqdash döletlerning wastisi arqiliq xitaylarning dunyadiki shan -shöhritini eslige keltürüshte nahayti zor muwepiqyetlerge irishken idi . Uninggha silishturghanda ,kominst xitaylar nahayti asanla mungghuliyening musteqillighni itirap qilidi, hindistan bilen bolghan chigirasigha munasiwetlik mikimaxun sizighi ..qatarliq mesillerde hindstangha yol quyush puzitsiyeside turwatidu, ding shiyawping zamanida wiytnam bilen bolghan tuqunushta «yol quyush» charsi bilen yeni'i yünnendin telep qilghan ziminni kisip birish arqiliq hel qilip qutuldi ,chünki bu waqitta hemmidin muhim bolghini barliq küchni merkezleshtürüp slahat ichiwitishni ungushluq ilip birish idi ,jiyangzimin hakmiyet tutqan mezgilde teywendek 45 hesse kilidighan ziminni rusiyege kisip berdi. Bir qtim kümunst xitaylarning tashqi ishlar emeldaridin birsi kominst xitay dölitining nigizlik meqsidi heqqide tuxtulup 1.mewjut hakimiyetni saqlap qilish 2. Iqsi'adni tereqqi qilidurush 3.döletning zimin pütünligini qughdash dep iyitqan bulup, xitay öktichiler buningda döletning zimin pütünligini qughdashni 3.urungha quyghanlighidin shikayet qilishqan .
Emma teywendiki gomindang partiysige qaraydighan bolsaq , teywen musteqillighigha yeni xitay ziminning parchilinishgha eng esheddi qarshi turdighan göruh del jiyang jiyshi rehberligidiki gomindangdur, jiyang jyshi mushu köz-qarshi sewebidin teywenning musteqilliq ornidin teshebburskarliq bilen waz kechken hetta teywenning musteqillighigha omrining axirghiche qarshi turup kelgen, mushu seweptin teywenlik xitaylarning nechche qitimliq suyqestige uchirighan emma bextige yarsha aman qalghan . 60-Yillarda mawzidungmu jiyang jiyshining mushu qarshi tüpeylidin teywendiki mexpi herket qiliwatqan kuminstlarni jiyang jiyshige qarshi herket qildighan gurpilarning herkitini chekleshke buyrughan we « peqet jiyang jiyshi zungtung bolsla teywen musteqil bolmaydu!» Dep «teywen siyasiti» de jiyang jiyshi hökümitini himaye qilsh siyasitini yürgüzgen . Mungghuliye tuprighining hazirghiche teywendiki gomindang dölitining xitay xeritiside xitayning bir ölkisi qatarida turwatqanlighini hemmeylen bilse kirek .70-yillarda yapunye bilen sinkaku aral meslisini eng deslep kötürüp chiqqini kominist xitay emes belki teywen gomindang xitay idi. Mana bulardin teywen gomindangning gerche xitay zimini pütünley qulida bulmisimu , likin xitayning atalmish «zimin pütünligi» tiqadigha qanchilik sezgür we jahil mu'amile qildighanlighini kürwalighili bulidu .
Bularni tilgha élish kominst xitay dölitidin ümit kütkenlik emes , peqet qarimaqqa bizning musteqillighimz bilen munasiwetsizdek kürüngen gomindang xitay bilen biz hazir qarshi turwatqan komnist xitayni silishturush üchün otturgha quyulghan delillerdur. Chünki döshmenning kürünmigini körüngindin ,ichimizdikisi tishimizdikisidin xeterliktur.
Andin kiyin , chetellerdiki milli körshimizni eng deslep bashlatqanlarning birsi del mushu gomindang xitay dölitining ghalchisi bolghachqa,bu ghalchining kürüngen we kürünmigen tesiri , hemmdin xeterlik bolghini bu ghalchining balliri we warislirining hazirqi köresh sipimizning ichide urun élishi ,...qatarliqlar bizning bu ichimizdiki kürünmigen döshmendin dümbimizge pichaq yimeslik üchün tiximu köp hitiyat qilishimiz , tedbir ilishimiz kirekligini teqezza qilidu.
Gerche kominst xitaylarning ghalchilirimu san jehettin tiximu jiq , söpet jehettin tiximu yuqiri bir halette chetellerdiki milli musteqilliq köresh sipimizde urun élip turwatqan bolsimu ,likin olar asasen üzini ashkarlap bulghan bir halette bulup , bulupmu milli körshimizning mezkizi bolghan duq ta kominst xitay ghalchiliri yuq diyerlik derjide az(bizning bildighinimz du'uq rehberlik qatlimida peqet birsila bar) ,hem ular yenila gomindang xitay ghalchiliri bilen birlikte ,bir tutash qumandanliq astida herket qilidu.

4.Kominst xitay döliti.
Bu döshmen nahayti ashkaradur. Bizning 1milyun 828ming kuwadirat kilumitir ziminimz mushu döshmenning tapiti astida turwatidu. Xelqimizni assimlatsiye qilip yuqitish üchün pilanliq ,qedem -basquchluq,ilmi layheler bilen herket qiliwatidu , bu jehette melum muwepqyetlernimu qulgha kelturdi . Hazir bu döshminimzining qulida bizning musteqilliq körshimizge tusalghu bulidighan nahayti kengri imkaniyetler bar we pütün küchi bilen herket qiliwatidu.
Emma bu döshmenning bizning döshmenlirimiz tertipide eng axirigha tizilishi bolsa , aldidiki ikki döshminimizni meghlup qilmay turup bu köreshte yingip chiqalmaydighanlighimz we üchinji döshminimizning herkitidin ihitiyat qilmighanda biraqla qapqangha sekrep kitish ihtimallighimizning nahayti yuqiri bolghanlighi sewebidindur.

Axirda shunimu bilishimiz kirekki ,bizning mushulardin yeni xitay we ichimizdiki xitay ghalchiliridin bashqa döshminimiz yuq. Bu jehette bizning rehberlirimiz we siyasetchilirimiz üzining gep -süzlirige nahayti diqqet qilishi kirek . Hergizmu bizge ziyan yetküzgen bashqa dölet yaki goruhlarni qalaymiqan eyipleshtin hetta xitayning bisimi bilen bizge ziyan yetküzgen bezi döletlerning elchixanisi aldida namayish qilishtek yinkliktin qety saqlinishimiz lazimki bundaq meslehet bergenler we buni teshebbush qilighuchi bashlamchilar shek-shübhisiz halda arimizdiki xitayning suyqestini urunlighuchi ghalchilardur. Bizning döshminimiz yitelik derjide qudretlik bulup üzimizche qalaymiqan jüylüp döshmen köpeytishning bir suyqest ikenligini bilishimiz lazimdur.
Siyasette düst -döshmen bolmaydu . Bezi döletlerning bilp yaki bilmey bizge qilghan ziyankeshligi chuqum xitayning bisimi we paydilandurghan menpe'eti sewebidin bulidu . Pakistan ,qazaqistan ,üzbikistan...qatarliq xushna ,hetta qirindash ,dindash döletlerning xitayning bisimi we behirmen qilghan menpe'etliri sewebidin bizge yetküzgen herxil shekillerdiki ziyanliridin biz üz ichimizde shikayet qilsaqmu ,emma ighir gepler bilen u döletlerni dunyagha we xelqimizge yaman dep teshwiq qlishtin saqlinishimiz kirek .bolmisa üzimizge paydisiz bolghan jama'et pikirning olghuyup kitishi ,döshmenlerning barghansiri köpiyip ,düstlrimizning we düst bulush ihtimali bolghanlarning aziyip kitishni ,netijide xelqimizning qaymuqup qilishini hetta bizning heqiqi döshminimiz bolghan xitay bilen bizge waqitliq ziyankeshlik qilp quyghan döletler yaki milletlerning orni almiship kitip ,tarixtiki meghlubiytimizning yene tekrarlinishini keltürüp chiqirshi mumkin .

Janabi allah xelqimizge tiximu köp eqil -paraset we sezgürlük ata qilghay ! Amin ! Janabi allah ichimizge yushurnup herket qiliwatqan xitay ghalchilirini tiximu shermende qilip jazasini bergey ,ularni qan qusturghay ! Amin !
Oqulushi: 212

Yollanghan chésla: 2012-09-30


----------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------
Atalmish «wetenni tashlap chiqmasliq» sepsetisi heqqide

Chetellerdiki xitaygha qarshi ilip birliwatqan sherqi türkistan mujadilisini bashlatqanlarning yene shu xitayning ghalchisi ikenligi we buning peqet kominst xitay bilen gomindang xitay ottursidiki ichki tuqunushning biz oyghurlargha ilip kelgen bir paydisi ikenligidin ibaret tarixi sawat hemimimizge ayding bulup qaldi. Emma bu yerde otturgha chiqqan yene bir mesile bar ,u bulsimu bu mujadile hazir we bundin kiyin sherqi torkstanliqlar bashlamchilighida, sherqi torkstan xelqi üchün élip birlamdu yaki ikki xitay dölitining chetellerdiki sherqi torkistan mujadilisining tizginini talishish körshidinla ibaret bulup qalamdu ? Digendin ibaret.
Bu mesilining jawabining qandaq bolishi ,bu köreshining ichidiki dinamik amillarning menbesige baghliq bolup ,eger yene shu burun yol bashlap chiqqan xitay ghalchilirning we ularning kiyinki warislirining bashchilighida mangidighan bolsa , bu köresh sherqi torkistan xelqining hayat -mamati bilen qilche alaqisi bolmighan bir oyun we yushurun küch sinishish bulup qilp qiliwridu. Gomindang partiysining teywenge we chetellerge qéchip chiqip dawamliq köresh qiliwatqanlighigha qarita , kuminst xitaylarmu layiqida tedbir we siyasetler bilen tirkiship kilwatqanlighi bizge sir emes . Shu seweptin, sherqi torkstan mesilisige nispeten tedbir ilish üchün , kumisnt xitaylarmu 1971-yili torkiye bilen diplumatik munasiwet ornatqandin boyan ,toxtimastin torkiyege üzining yitishtürgen ademlirini yerleshtürüshke gheyret qilip ,gomindangning sherqi torkstan topini qurshawgha ilip aram bermigen . Eysa yüsüp aliptikinning wetendin panah tartip chiqqanlarni «xitayning ewetken jasusi» dep patquzmighanlighimu bikar emes idi. Chünki bu yerde kumist xitay bilen gomindang xitayning yushurun urushi buluwatatti. Qandaqla bolmisun kuminst xitaylarmu jumhuriyet xeliq partiysining wastisi bilen , bir amallarni qilip putini tiqiwalghan boldi.shöhret doxtur , memtimin hezret.... Qatarliqlar kuminst xitaylarning muwapiqyitining namayendisidur. Kiyin ikki xitay birliksep qurup herket qlishqa mejbor buldi wehakazalar.
Meyli gumindang xitay ghalchiliri bolsun yaki kominst xitay ghalchiliri bolsun hemmisining ortaq «bazargha salidighan» bir neziriyesi bar , u bolsimu «biz wetenni xitaylargha tashlap birip chiqsaq bulmaydu!» ,«Biz mundaq chetelge chiqip kitiwesek wetende oyghur azlap kitidu » ,«bizning birdin -bir arminimiz toghulghan yirimizde ölmektur» ,«türkiyede mal bahasi bek qimmet , kün almaq wetendikidin tes !» ,«Biz hemmimiz chetelge chiqiwalsaq , wetenni kim azat qilidu?»,«Bu türkiye turdighan yer emes , wetenge qaytip kitish lazim !»....Qatarliqlar .bular shundaq dep quyup üzi bilgen mexsus ademlirini tuxtimastin türkiyediki ekeldürüp , hökümet urunlirigha yerleshtürüp ,künliri rahet -paraghette ötküzüp kitiwiridu. Yene biri sherqi türkistan weqpide uqughuchilargha toxtimay tekitlep torlidighan eng külkilik bir sepsete barki , «siler türklerning ijtima'i pa'aliyetlirige qatnashmanglar,olar silerni üzige qushuwilishqa urnidu,siler olargha qushulup ketsenglar bulmaydu ,silerning bizning dawayimizgha lazim !»,«Türkiye puxrasi salahiytige ige bolsanglar ,uqush yardem pulunglarni dölet toxtitiwitidu!»...
2009-Yli örümchi qirghinchilighidin kiyin ,türkiye hökümiti muhajirettiki oyghurlargha qartilghan bezi siyasetlirini bikar qilp we bezi siyasetlerni yingidin yolgha quyup , uyghurlarning türkiye dölitidige wiza élip kilish , waqitliq turush , puxraliq salahiyti iltimas qilishta istisna saghlash ...qatarliq jehetlerde norghun qulayliqlarni yaritip bergen idi. Emma ozaq ütmey bu siyasetlerning küpinchisining quyrughini qum basti. Kiyin buninggha erkin aliptikin qatarliq «büyük» ,«mütiwer»,«yüzi chong»«dahi»larning türkiye hökümitige inkas qilip «bu siyaset qarimaqqa uyghurlargha paydiliqtek torghini bilen emilyette uyghularning weten dawasigha ornini toldurwalghusiz ziyan élip kilidighanlighini ,bu siyasetning türtkiside uyghularning köpnchisi türkiyege iqip kiliwalsa wetende dawa qilidighan uyghur tügep kitidighanlighini ,chünki wetenni azat qilishta cheteldiki uyghurlargha emes wetendiki uyghurlargha taynishqa tughra kilidighanlighini, cheteldiki uyghurlar peqet weten dawasini donyagha teshwiq qilish ishinila qilalaydighanlighi ,wetenni azat qilish bolsa chetellerdiki uyghurlaning qulidin kilidighan ish emesligini ....»sözlep bu siyasetning dawamlishishini tusup quyghanlighi we «chong bir xiyim -xeterning aldini alghanlighi» otturgha chiqti .

Qarimaqqa shundaq toghra ,yiraqini körerlik bilen iytilghan bu dana we dahiyane hikmetlerning eslide xitay ghalchlirining teshwiqat herkitdin ibaret ikenligini qisqa bir waqitning ichide his qilip yitish xili teske toxtaydu.

Mawzidungning «adem -inqilapning ot ochqunidur» deydighan bir hikmetlik bir sözi bar. Chetellerdiki milli körshimizning olghuyishi üchün ademge yeni milli köreshning uchqunlirigha ihtiyaji bar .qanche köp adem chetelge chiqisa yaki puxraliq salahiytige irship yerleshse ,milli körshimizge ishtirak qilishni xalaydighan ademmu nispi halda köp bulidu.ishitirak qilighan adem sani köp bulsa keypiyat qizghin, dawa janliq halet shekillinidu. Cheteldiki dawayimiz janlanghansiri bu dawaning tizgini uyghurlarning quligha ötidu, ajizlashqansiri xitay ghalchilirning quligha chüshüp qalidu. Bu cheteldiki uyghur dawasining herket qanuniytidur.
Xitay döliti herqanche qudretlik bulsimu,ikki xitay döliti qanchlik zich hemkarlashsimu ,cheteldiki milli körshimizning jeng meydanida uyghurlagha teng kilelmeydu.türkiye dölitining uyghurlargha mundaq qulayliqlarni yartip birshi xitaylarning cheteldiki milli körshimizni tizginlep tutup torush xam -xiyalini sugha chilashturushtin bashqa rul oynimaydu. Chünki olar heryili digüdek izchil we pilanliq halda chetellerge adem yolgha salidu. Mining bir qitim bir sawaqdishimidin anglishimche ,u uqushini püttürgendin kiyin uning sinipidikilerge biyjing jama'et xewipsizlik idarsidin teklipler keptumish,chetelge chiqip qilidighan xizmetimish .
Emma mundaq terbiylep ,yishtürüp ewetidighan adem , ulargha serip qilinghan xamchot we buningdin alghan emili ünüm cheklik bulidu. Hemde «elning küzi ellik»,«ichlimaydighan sir ,tishilmeydighan chilek yuq» digendek bugün bulmisa ete kimining kim ikenligi otturgha chiqidu, bulupmu hazirqidek intirnit we uchur derjidin tashqiri tereqqi qilip ,insanning kichide kürdighan chüshinimu uyan -buyan qilalaydighan bir«uchuqchiliq»shara'itida ,xitay ghalchilirning ish qamlashturup mingishi xilila teske toxtaydu.
Uning östige xitaylarmu uyghur ghalchilargha ishinip yaramliq ,ishqa yaraydighan ,zamaniwi bir jasus qilip terbiyeleshke juret qilalishi natayin. Erkin ekremning «xitayning istixbarati»digen liksiyede sözliginidek , xitay shunche köp meblegh bilen qurup chiqqan dölet bixeterlik minstirligide ,uyghurlardin birmu kespi xadimning yuqlughi bu pikirni quwwetleydu.
Hazirghiche eng yuqiri sewiyelik kespi xadim belki shu enwer yüsüp bulishi mumkin .likin u xitaygha kargha kilish tügül xitayning üzini mat qilp quyghanlighidin uning «kespi sewiyesi»ning qanchilik ikenligini körwalsaq bulidu .
Emma xitayning reqibi bolghan uyghurlar gerche ,namirat ,kespi sewiyesi yitersiz bulsimu likin bu ishning ichige kirgenliki adem üzining barlighini , hetta hayatini teqdim qilishqa teyyar turidu.bilmise öginishke , yuq bulsa bar qilshqa pütün küchi bilen atlinip ,jan -jehli bilen gheyret qilidu. Emma xitay ghalchiliri mundaq qilip aware buldighan derjide «eqilsiz» we «bashqilar üchün ishek güshi yeydighan » pidakarliqni körsitelmeydu . Hem xitaylar tallighan ademning xaraktirimu(shexsiyetchi ,menmenchi,hakawur) buninggha mas kelmeydu . Bu xitaygha paydisiz bir ehwaldur .
«Ittipaqsizliq» -xitayning wetende we chetellerde uyghurlargha qarshi élip birwatqan pisxikiliq urushida itiwatqan yumshaq oq bulup ,« uyghurlar itipaqsiz ,chichilangghu»,«döliti yuq millet birlishelmeydu» digen iddiyni tuydurmastin ingimizgha singdürüp ,bir-birimizge ishenmeslik urughini chéchip bizni ajizlashturwatqanlighidur. Emilyette itipaqsizliq heqiqi dürüst we qabil insanlirimizda esla mewjut emes bulup, üz qewmi üchün xalis ish qilidighan bir bende , hergizmu bir ighiz kelime,bir tughram nan , tixi qolgha kelmigen «huquq» üchün ghewgha qilip üzining itipaqchliri bilen ada -juda bulup yürmeydighanlighni ,ademning dost -qirindash we itipaqchliri bilen andin küchlük bulalaydighanlighini chüshindighanlighni,semimiyetsizlik bilen eqilliq digenning perqini ajirtalaydighanlighni , arimizdiki dürüst ,ixlasmen ,saghlam insanlirimiz we rehberlirimizning ish -herkiti ,xuliq -xaraktir, mesillerge tutqan püzitsiye we meydanigha qarap biliwatimiz .
Ititpaqsizliqni peyda qilwatqanlar meyli wetende bulmisun yaki chetellerde bolmsun , meyli milli körshimizde bulmisun yaki kündilik ijtima'i hayatta bulmisun xitayning herxil shekiller bilen yushurun yülep ,küshketiwatqan «ot uchqunliri» bolup ,jama'etni bular bilen herqandaq bir munasiwet qilishtin ihtiyat qilshqa ündep turush lazim .gerche ichi tarliq ,menmenchlik ...qatarliq ruhi saqsizliqlar herqandaq ademde bolush ihtimali bulsimu likin del shularning jama'etning aldida ,ishning bishida yer ilishi bolsa ,uning arqisida uni qullawatqan yaki zurlap ittirwatqan bir küch yeni xitayning barlighini chüshendürdu. Xitaylarning «elni idare qilish desturi»da bular nahayti iniq yizilghan bolup ,üz elni idare qilish bilen yat elni idare qilishning mentiqisi tüptin oxshimaydighanlighi ,yat ellerde peziletlik,bilimlik ,qabil ,mert kishilerni emes achküz ,shuhretperes ,,temexur,namert ,menmenchi ,exlaqsiz,hayasiz,shexsiyetchi...insanlarni emeldar qilip yaki herxil shekillerde üzige yiqin tutup bu toplumni tizginlesh charsi qullunush kirekligi sözlinidu.
Üz gipimizge qaytip kelsek , chetellerde uyghurlarning köpiyshi,olturaqlshishi hergizmu xitay ghalchiliri bazargha siliwatqandek «wetende uyghurning azlap kitshi» ni keltürüp chiqarmaydu. Bu pütünley külkilik bir gep bulup , mentiqe nuqti'isdin qarighanda tughridek kürüngini bilen sangha qarap digende pütünley usuruq gep ikenligi otturgha chiqidu . Addi misal bilen chüshendursek her yili 30ming uyghur chetelge chiqalighan teqdirdimu, 30milyun uyghurning chetelge chiqip bulshi üchün 1000yil waqit kitidu.
Emma 2009-yildek eshu chetelge chiqip panaliq tilesh eng qizzighan yillardimu ,yawrupa we amrikigha chiqip panaliq tiligenlerning sani 1000din ashmighan. Eshu «wetendiki uyghurlarni azlitiwitidighan siyaset» yolgha quyghan türkiyedimu istisna terzide puxraliq salahiyti iltimas qilghanlar aran 500 etirapida bulghan.
Uyghurning chetellerde puxraliq salahiytige irishishi ulargha hichqandaq bir qulaysizliq ekelmeydu.eksiche uyghurlarning chetellerde küpiyshi ,uyghurlarning torkiye qatarliq döletlerde herxil yerlik ijtima'i pa'aliyetlerge aktip qatniship üzining munasiwet qabiliytini chiniqturshi ,sutsiyal alahidilklirini tereqqi qildurushqa köngül bülishi ,torghan yiridiki xeliqtin her jehettin tejiribe we bilim öginishi .... Weten dawasining küchiyshige kireklik bulghan iqtisad ,adem küchi ,eqil -bilim küchi we ijtima'i menbening hazirlinishigha we shu arqiliq dawa tizgnining , san we söpet jehettin cheklik bulghan xitay ghalchilirning qulidin ajrap ,dürüst we qabil insanlirimining quligha merkezlishishge paydiliqtur.
Dawa tizginining xitay ghalchilirining qulidin ajrap chiqishi ,uyghur dawasining jush urup rawajlinishning bashlinish nuqtisi ikenligini 6yilliq qisqighina tarix bizge ispatlap berdi.
Wetenni azat qilish mesilisige kelsek ,xitaylar üzining ma'arip sisitimisi arqiliq ,dunyadiki milletlerning inqilap we azatliq mujadile tarixni «étizning üzige uruq chéchip husul ilish » sheklidiki üzigila tayindighan bir herket ,jahangirlarning hichqaysidin wapa kelmeydu dep teswirlep bizge singdürgen idi. Emilyette tarix we siyasettiki hadisilerdin tiximu köp xewerdar bulghansiri his qilwatimizki ,donyadiki milletler esli «maysa yitishtürüp étizgha köchürüsh»,«yulwasning heywiside tülke aram élish» sheklide mujadile qilghanken hem shundaq qiliwitiptu. Linin ,sunjungshen ,kimirsin ,titu ,washinggitun ....lar we ularning köresh hayati buni körsitiwatidu.
Bizmu hichkim qilp baqimghan bir shekilde emes ,tejirbidin ötken ,ishenchilik yol ikenligi ispatlinip chiqqan usullar bilen mujadile qilimishmizgha tughra kilidu.
Elwette hazir «yitishken maysani köchürüsh»shara'iti yuq , emma eyni waqitta yitishken maysilarmu yuq , hetta maysa yitishturdighan shara'itimizmu nol halette. Bularni zirikmey -tirikmey,qurulmighan döletning huquqini talashmay turup ,bir-birlep qul silip ishleshke tughra kilidu.
Mushundaq ishlesh shara'itilarni berpa qilish we shara'itlarni birleshtürüp sistima haligha ekilish üchün ,heqiqi dürüst rehberlik kirek.ishning bishi qandaq bolsa ayighimu shundaq bulidu. Eger rehberler hazirqidek xitay ghalchiliri bilen birlikte bizni yitekleymiz dep biznimu üzinimu exmeq qilip yürse ,bu ish yürimeydu. Dalay lamaning nime üchün 600kishlik kadru sisitimisigha sahip bolghanlighi , nime üchün bizning 6kishlik bir kespi xizmet gurpisimu qurup chiqalmighanlighimizning nigizlik sewebi mana mushu yerde.
Xitay ghalchisi eysa yüsüp bilen tibet lidiri dalay lamaning hayat -pa'aliyetlirini silishturup baqsaqla hemme sewep we oyunlar «mana men » dep otturgha chiqidu. Bir qazan ashqa bir timim puq chüshse ,bu bir qazan ash bilen bir qazan puqning hichqandaq perqi qalmaydu.

Xolase shuki : meyli milli kürshimizni janlandurush bolsun ,meyli wetenni azat qilish bolsun hemmiside chetellerdiki milli köresh sipimizning orni eng muhim , eng halqiliqtur. Shunga «biz peqet weten dawasini tunutsaqla boldi, bashqa ishlar qulimizdin kelmeydu, qalghinini wetende ilip birish kirek» deydighan izitqu qarashlardin xali bulup , xitay ghalchisi eysa yüsüp digendek «wetendiki xelqimiz bir quzghulup chiqsila, weten shu haman azat bulup kitidu»deydighan bimene qarashni kallimizdin chiqirwitip, pütün küchimiz bilen weten sirtidiki kürshimizge lazimliq bolghan barliq maddi we meniwi imkaniyetlerni hazirlishimiz,wetendiki xitay ghalchilirigha qandaq püzitsiye bilen mu'amile qilsh lazim bolsa, weten sirtidiki xitay ghalchirighimu oxshash püzitsiye bilen mu'amile qilip ,ularning herqandaq shekildiki buzghunchiliq qilimishlirini emili tedbir bilen tusushimiz, barliq küchimiz bilen cheteldiki milli köresh sipimizni maddi -meniwe'i ,adem küchi ,siyasi ,iqtisad tereplerdin kücheytimishiz lazimdur.
Allah bizge asanliq bergey , amin !





Menbe: azatliq tori