PDA

View Full Version : Ürümchi Qirghinchiliqining 4-yilliqi we bügünki Sherqiy Türkistan weziyiti



Qurultay Axbarati
04-07-13, 09:02
DUQ axbarati : Ürümchi qirghinchiliqining 4 – yilliqi we bügünki Sherqiy Türkistan
DUQ teshwiqat – neshriyat komitéti

2013 – yili 7 – ayning 4 – küni
shawguendin Ürümchige sozulghan irqiy hujum we irqiy qirghinchiliqning 4 – yilliq xatire küni yéqinlishiwatqan shu künlerde, wetinimiz Sherqiy Türkistanning her jaylirida xuddi lawuldap köyüwatqan gülxandek kommunist Xitay hakimiyitining zorawanliqigha qarshi naraziliq heriketliri ulghiyishqa bashlidi, kéyinki künlerde yüz bergen pichandiki lükchün we xotendiki xan’ériq weqeliri, bir tereptin Xitay hakimiyitining Uyghur xelqige yürgüzüwatqan dölet térror siyasitini pütün dunyagha namayan qilsa, yene bir tereptin, qehriman Uyghur xelqining mustemlikichilikke we Xitay zulumigha esla tez pükmeydighanliqini, Xitay zulumi astida xorlinip haywan kebi yashashtin merdlerche shéhit bolushni ewzel körgenlikini ochuqche ispatlap turmaqta !

mahiyette bolsa, Ürümchi qirghinchiliqining 4 – yilliq xatire küni harpisida jeryan qilghan bu hadisiler, Uyghur xelqining milliy iradisining tipik namayendisidin ibaret, xalas !

kommunist Xitaylarning Sherqiy Türkistanni ishghal qilghan 1949 – yilidin buyan,Sherqiy Türkistanda milliy isyan we topilanglargha, shundaqla türlük shekildiki naraziliq heriketlirige qarshi qollinip kelgen birdin – bir tüp siyasiti – öltürüp – chépip singdürüsh we basturush siyasitidin ibaret. bu yoldin bashqa héch bir muressege yol qoyghini yoq. héch bir zaman qarshi terepning derd we elemlirige qulaq salghan emes, milliy toqunush we isyanlarning peyda bolushigha biwasite sewebchi boluwatqan adaletsiz siyasitini özgertishni xiyaligha keltürüp baqqanmu emes !

eger Xitay hakimiyitining öltürüp – chépish siyasiti kar qilghan bolsa idi, u chaghda Sherqiy Türkistanning weziyiti alliburun muqim we tep – tinch bolup ketken bolatti.

xuddi Xitay hakimiyitining öziningmu étirap qilghinidek, 5 – iyul Ürümchi weqesi, Xitay xelq jumhuriyiti qurulghan 60 yildin buyan Sherqiy Türkistanda yüz bergen eng zor siyasiy weqelerning biri bolup, 6 – ayning 26 – küni shan dong ölkisidiki shawguen shehiride bashlan’ghan we Ürümchide yuqiri pellige chiqqan bu qétimqi keng kölemlik irqiy qirghinchiliq herikiti pütün dunyada zor tesir qozghighan, birleshken döletler teshkilatining bash katipi bankimon, Yawropa birliki we Amérika bashchiliqidiki gherb démokratik elliri, shundaqla pütün xelq’araliq kishilik hoquq teshkilatliri, hetta chet’ellerdiki Xitay démokratik teshkilatlirimu kommunist Xitay hakimiyitidin Uyghurlargha qaratqan qanliq basturush herikitini derhal toxtitishni, Uyghurlarning kishilik heq – hoquqlirigha hörmet qilishni, Uyghurlargha qarita siyasiy, iqtisadi we qanuniy jehetlerde adil siyasetni yolgha qoyushini telep qilip kelgen bolsimu, emma Xitay hakimiyiti xelq’ara jama’etchilikning semimiy telep we teklirini öktemlerche ret qilip, Uyghurlargha qaratqan zulum we bésim siyasitini, öltürüsh we tutqun qilish herikitini üzlüksiz kücheytip kelmekte.

mahiyette bolsa 5 – iyul Ürümchi qirghinchiliqi, kommunist Xitay hakimiyitining 60 yildin buyan Uyghurlargha qaritip kelgen zulum,. bésim we qirghinchiliq siyasitining yuqiri pellige kötürülüshi, shundaqla Xitay hakimiyitining 60 yildin buyan Sherqiy Türkistan xelqige qarita yürgüzüp kelgen adaletsiz siyasitining biwasite mehsuli we netijisi idi.

Sherqiy Türkistanning kommunist Xitay ishghalidin buyanqi 60 yilining, zulmet ichide ötken 60 yil ikenliki bügün dunya jama’etchilikigimu ayan bolup kelmekte, shawguendiki irqiy hujum we Ürümchidiki qanliq qirghinchiliq arqiliq xelq’ara jama’etchilik, Xitaylar bilen herqaysi milletler otturisida teng – barawerlikning esla mewjut emeslikini, Xitay xelq jumhuriyitining, Uyghur we tibetke oxshighan milletler üchün qandaqtur bir » illiq ayile » emes, belki xorlinish we ézilishke uchraydighan üsti ochuq bir türmidin ibaret ikenlikini téximu tonup yetti.

bolupmu shawguendiki bir oyunchuq zawutigha Sherqiy Türkistandin mejburi ishlemchilikke yötkep kélin’gen birqanche yüz Uyghur déhqanning, 10 minglighan fashist Xitayning wehshiylerche qanliq hujumigha uchrighanliqi, weqe jeryanida Xitay saqchilirining bir chette turup tamasha körgenliki, weqedin kéyin Xitay hakimiyitining ölgen we yarilan’ghan Uyghurlargha qarita pütünley mensitmeslik neziri bilen qarap, ulargha qanuni jehettin ige chiqmighanliqi, Xitay qatillirining jawabkarliqini sürüshtürüsh uyaqta tursun, eksiche ölgen Uyghurlarning a’ilisidikilerge we yarilan’ghan Uyghurlargha weqening heqiqiy jeryanini bashqilargha sözlimeslik heqqide tehdit salghanliqi … mana bular, Xitayda Uyghurlargha qaritilghan irqiy kemsitishning qaysi derijige bérip yetkenlikining janliq ispatidin ibaret !

eger diqqet qilidighan bolsaq, dunya metbu’atlirida yer alghan 26 – iyun shawguen qanliq weqesi bilen, 5 – iyul Ürümchi irqiy qirghinchiliqigha da’ir körünüshlerdiki menzire bir – biri bilen parallél we eynen bolup, her ikkila körünüshte Xitaylarning Uyghurlargha bolghan derijidin tashqiri öchmenliki, nepriti, düshmenliki we insan qélipidin chiqqan wehshiyliki toluq namayan qilin’ghan idi.

Xitay saqchi we eskerlirining Uyghurlargha qarita élip barghan qirghinchiliqining heyran qalarliq bir teripi yoq, chünki bu xil qirghinchiliq 1949 – yilidin buyan izchil türde dawam qilip kéliwatidu. bu qétimqi irqiy qirghinchiliqta dunya jama’etchilikini dehshet ichide qaldurghini bolsa, Sherqiy Türkistanning ash – tuzini yewatqan adettiki Xitay köchmenlirining Uyghurlargha tutqan derijidin tashqiri düshmenlik we qisas tuyghusi idi. bügün qaraydighan bolsaq, bu xil düshmenlik we qisas tuyghusi peqet Sherqiy Türkistandiki Xitay köchmenliridila emes, belki pütün Xitay puqralirida omumyüzlük mewjut bolup turmaqta.

emeliyette bu, kommunist Xitay hakimiyitining, barliq ichki – tashqi teshwiqatlirida Uyghurlarni, » oghri, bulangchi, qatil, bölgünchi, térrorchi, radikal islamchi » qilip körsetkenlikining we Uyghurlarni, » wetinimizni bölüshke urunuwatqan düshmen millet » dep teshwiq qilghanliqining biwasite netijisi idi.

5 – iyul küni Ürümchide namayishqa chiqqan Uyghurlar bolsa peqetla shawguendiki irqiy hujumgha bolghan naraziliqini bildürüsh üchün tinchliq sheklide namayish élip barghuchilar idi, bu tinchliq namayishning qanxorlarche qanliq basturulghanliqigha we Xitay hakimiyitining bu weqeni bahane qilip Uyghurlargha 60 yildin buyan qaritip kéliwatqan qirghinchiliq siyasitini yenimu yuqiri pellige kötürgenlikige pütün dunya xelqi shahit boldi.

bügün Sherqiy Türkistanning weziyitige qisqiche bir köz yügürtüp baqayli :

Xitay hakimiyitining 60 yildin buyan izchil türde yolgha qoyup kelgen köchmen yötkesh siyasiti tüpeylidin bügün Uyghurlar öz wetinide azsanliq orun’gha chüshüp qaldi;

Xitay hakimiyiti Sherqiy Türkistanda 50 qétimgha yéqin atom siniqi élip bérish arqiliq, milyonlighan Uyghurlarning ölüshige we türlük gheyriy késelliklerge muptila bolushigha sewebchi boldi.
kommunist Xitay hakimiyiti Sherqiy Türkistanning tebi’iy bayliqlirini üzlüksiz sümürüsh we talan – taraj qilish arqiliq, bu göher zéminning heqiqiy igiliri hésablan’ghan Uyghurlarni Xitay boyiche eng namrat milletlerning birige aylandurup qoydi.

Xitay hakimiyiti Uyghurlargha qarita neslini yoqitishni meqset qilghan mejburi pilanliq tughut siyasitini yolgha qoyush we bu siyasetni qattiqqolluq bilen rehimsizlerche ijra qilish arqiliq, milyonlighan ana – balilarning bi’ejel ölüp kétishige biwasite sewebchi boldi.
Xitay hakimiyitining milliy ma’aripni mejburi Xitaychilashturush siyasiti tüpeylidin hazir Uyghur milliy ma’arip sistémisi pütünley weyran bolup, Uyghur yash – ösmürliri özining ana til – yéziqini, örp – adet we medeniyitini yoqitip qoyush girdabigha bérip qaldi.

Xitay hakimiyitining 1949 – yilidin buyan izchil dawamlashturup kelgen atalmish » milliy bölgünchilerge zerbe bérish » dégen namda élip bérilghan basturush heriketliride we türlük siyasiy heriketler jeryanida yüzminglighan bigunah Uyghur hayatidin ayrildi, yene yüzminglighan Uyghurlar qarangghu zindanlargha mehkum boldi.

bügün Sherqiy Türkistanda milyonlighan Uyghurlar özlirining yurt – makanliridin bashqa yurtlargha we Xitayning ichki ölkilirige mejburi heydilip, xaniweyranchiliq we musapirliq ichide yashimaqta, yüzminglighan Uyghur qizliri Xitayning ichki ölkiliride Xitay xojayinlarning qolida qul – dédek ornida yallinip ishleshke mejbur bolmaqta.

yene Uyghurlar diniy étiqadidin we milliy alahidilikliridin tamamen waz kéchishke qistalmaqta ….
Uyghur xelqining 60 nechche yildin buyan Xitay hakimiyitidin tartiwatqan yuqiriqidek külpetlirini sanap tügitish mumkin emes !

Xitay hakimiyiti qattiq basturush we öltürüp – chépish siyasitini kücheytkenséri, Sherqiy Türkistanda Xitay mustemlikisige qarshi milliy heriketler yildin – yilgha küchiyip barmaqta !

bashqisini qoyup turup, peqetla 90 – yillardin kéyin jeryan qilghan hadisilerge qarap baqayli,
2002 – yili 1 – ayning 21 – küni Xitay merkizi hökümiti axbarat ishxanisi teripidin xelq’aragha élan qilin’ghan bir doklatta, 1990 – yilidin, 2001 – yilighiche bolghan qisqighine 12 yil jeryanida, Sherqiy Türkistan boyiche Xitay hakimiyitige qarshi 200 qétimdek qoralliq weqe yüz bérip, nechche yüzligen saqchi, esker we hökümet xadimi ölgen.

2001 – yilidin buyanmu yene kosrap weqesi, xoten weqesi, Qeshqer semen yoli weqesi dégendek wekil xaraktérlik hadisilerdin bashqa yene, Ürümchi, kuchar, ghulja, Qeshqer Qatarliq rayonlarda hökümetke qarshi köpligen qoralliq toqunushlarning arqa – arqidin üzülmey meydan’gha kéliwatqanliqini körüp turuwatimiz. emma Xitay hakimiyiti bulardin sawaq alghini yoq, yene tayiniwatqini qattiq basturush, tutqun qilish we qirghin qilish siyasitidin ibaret !

Xitay hakimiyitining bu xil siyasiti, xelq’araliq teshkilatlarnimu izchil eyiblishige uchrap kelmekte.
shuning üchünmu xelq’araliq kishilik hoquq teshkilatliri Xitay hakimiyitini, Sherqiy Türkistandiki milliy toqunushlarni peseytishte öltürüp yoqitish siyasitige emes, belki Uyghurlarning kishilik heq – hoquqlirigha kapaletlik qilish siyasitige tayinishqa dalalet qilip kelmekte.

Sherqiy Türkistan manju impératorluqi teripidin ishghal qilin’ghan we 1884 – yili unung nami » shinjang » dep özgertilgendin buyan, bu rayonda Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqning herqaysi dewrlerdiki Xitay hakimiyetlirige qarshi élip bériwatqan türlük shekildiki küreshliri taki bügün’giche toxtimay dawam qilip kelmekte.

1949 – yilidin buyanqi kommunist Xitay dewrini élip éytsaq, bu dewrde Sherqiy Türkistandiki milliy heriketlerning téximu kücheygenliki we héch üzülmey dawam qilghanliqi bir emeliyet. mesilen, 1950 – yili 7 – ayda ghuljada partlap chiqqan we milliy armiye ofitséri raxmanop rehberlikidiki milliy qozghilang, 54 – yili 12 – ayda xotende partlighan we abdulla himit rehberlikidiki qozghilang, 1960 – yili 11 – ayning 12 – küni qurulghan » Sherqiy Türkistan xelq inqilabi partiyisi » rehberlikide pütün Sherqiy Türkistan miqyasida qanat yaydurulghan we 10 nechche yil dawam qilghan milliy heriket we qozghilanglar, 1981 – yili 1 – ayda peyziwat nahiyiside qurulghan » Sherqiy Türkistan qutulush partiyisi » rehberlikide Qeshqer rayonida élip bérilghan milliy isyanlar, yene shu yili 10 – ayda Qeshqer shehiride partlap chiqqan xelq isyani, 1985 – yili Ürümchide yüz bergen yerlik aliy mektep oqughuchilirining keng kölemlik démokratik heriketliri, 1990 – yili 4 – ayda yüz bergen barin déhqanlar qozghilingi, 1996 – yili 2 – aydin étibaren aqsuning herqaysi rayonlirida qanat yaydurulghan qoralliq qarshiliq körsitish heriketliri, 1997 – yili 2 – ayning 5 – küni ghuljada yüz bergen milliy isyan … men tilgha élip ötken bu hadisiler, kommunist Xitay ishghalidin buyan yüz bergen milliy heriketlerning peqetla melum bir qismi. Xitay hakimiyitining yuqiriqi hadisilerning hemmisini » milliy bölgünchilik heriketliri » dep atighanliqining özila, bu heriketlerning pütün Sherqiy Türkistan xelqining arzu – isteklirige wekillik qilidighan omumiy xelq herikiti ikenlikini sherhlep turmaqta. yene mesilen, Xitay ministirlar kabinéti ishxanisi teripidin 2002 – yili dunyagha élan qilghan doklatida, peqetla 1990 – yilidin 2001 – yilighiche bolghan mezgil ichide, Sherqiy Türkistanda Xitay hakimiyitige qarshi 200 nechche qétim qoralliq toqunush yüz bergenliki we bu qoralliq heriketlerni peyda qilghuchilarning meqsitining, » Sherqiy Türkistan jumhuriyiti qurush » tin ibaret ikenliki ochuq bayan qilin’ghan idi. eger biz bu küreshlerning xaraktéri we meqsitige qaraydighan bolsaq, Sherqiy Türkistanda esirlerdin buyan jeryan qilip kéliwatqan milliy inqilablarning qandaqtur bir ichki urush, qebililer otturisidiki majira we yaki diniy toqunushlar emes, belki mustemlikichilikke qarshi élip bériliwatqan milliy musteqilliq heriketliri ikenlikini, shundaqla ghayisi,meqsiti we nishani éniq bolghan bu heriketlerning zor bir milliy mesile, yeni Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqlerning oz teqdirini özi belgilesh we insandek yashash hoquqini qolgha keltürüsh üchün élip bériwatqan milliy heriketler ikenlikini körüwélish tes emes. mesilen, 33 – yili we 44 – yilliri qurulghan musteqil Sherqiy Türkistan jumhuriyetliri, Sherqiy Türkistandiki milliy heriketlerning ghayisini we Uyghur xelqining arzusini munazire telep qilmaydighan halda ochuqche sherhlep turmaqta.

shuning üchünmu bügünki künde dunya jama’etchiliki Sherqiy Türkistanda Xitaygha qarshi jeryan qiliwatqan pütün hadisilerning hemmisini milliy mesile, yeni Uyghur millitining musteqilliq mesilisi dep qarimaqta. gerche Sherqiy Türkistaning mustemlike tarixida köpligen dewr we hakimiyetler almashqan bolsimu, emma Xitay mustemlikichilirining yerlik heqliqqe qaratqan zulum, bésim we qirghinchiliq siyasiti héchbir zaman peseygini yoq, eksiche herqaysi dewrlerde ötken mustemlikichi küchler özlirining yerlik heqliqqe qaratqan zulum siyasitini we taktikisini bir – birige miras qaldurup, uni téximu kücheytip we zalimlashturup kelmekte.

kommunist Xitay hakimiyiti Sherqiy Türkistanni ishghal qilghan 60 nechche yildin buyanmu, Uyghur xelqining kishilik hoquq, démokratiye we öz teqdirini özi hel qilish heqqidiki tinch insani arzu – isteklirini héchqachan nezerge alghini yoq we bu arzu – isteklerge miltiq – zembirek we kaltek – töhmetler bilen jawab bérip kelmekte.

Xitay hakimiyiti Uyghur xelqining qanuniy, siyasiy teleplirini tinch yol bilen hel qilmay, ularni özini qoghdash üchün qoralliq toqunushlarni keltürüp chiqirishqa mejburlidi, béyjing da’irilirining assimilyatsiyini we qirghinchiliqni asas qilghan dölet térror siyasiti yérim esirdin buyan künsanap kücheyse kücheydiki, héch ajizlashmidi, mesilen, 90 – yili apirildiki » barin inqilabi «, 95 – yili 7 – iyuldiki » xoten weqesi «, 97 – yilidiki féwral weqesi, 5 – iyul Ürümchi namayishi we shulargha oxshighan köpligen siyasiy küreshlerning béyjing hökümranliri teripidin rehimsizlerche qanliq basturulghanliqi buning janliq örnekliri idi.

Sherqiy Türkistanning mustemlike tarixigha qaraydighan bolsaq, esirlerdin buyan bu rayondiki Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqler teripidin mustemlikichi hakimiyetlerge qarshi izchil türde dawamlashturulup kéliniwatqan türlük shekildiki isyan we naraziliq heriketliring hergizmu tasadipiy otturigha chiqqan istixiyisiz heriketler emes, belki ghaye,meqset we nishanliri éniq bolghan, yerlik xelqning ortaq héssiyati we sadasi toluq eks‘ettürülgen wekillik xaraktérige ige hadisiler ikenlikini körüwélish tes emes. bolupmu 20 – esirning bashliridiki, yeni 1911 – yilidiki tömür xelipe isyanidin tartip taki bügün’giche bolghan uzaq tarixiy bir jeryan ichide yüz bergen chong – kichik isyan we qarshiliq körsitish heriketlirining tüp alahidiliklirini inchikilik bilen tehlil qilghinimizda, uning xaraktéri, meqsiti we bu heriketlerning kélip chiqishigha sewebchi bolghan asasliq amillarning bir – biridin anche perqlinip ketmeydighanliqi körülmekte. bu amillar, mustemlikichilerning yerlik heqliqqe salghan chékidin ashqan milliy zulumi we bésimi, siyasiy, iqtisadi, ijtima’iy,din, medeniy – ma’arip … Qatarliq jehetlerde yerlik xelqler uchrawatqan adaletsizlik we éghir kemsitishler we ularning bu xil zulum, bésim we adaletsizliklerdin mustesna halda erkin, hör yashash muhitigha érishish meqsiti bilen, kolléktip halda élip barghan naraziliq we qarshiliq körsitish heriketliridin ibaret idi. emma, bu uzaq tarixiy jeryanda Sherqiy Türkistanni idare qilip kelgen héchbir mustemlikichi hakimiyet, yerlik xelqning isyan qilishigha sewebchi bolghan heqiqiy amillarni esla étirap qilghini yoq, hemmisila dégüdek bu isyanlarning peyda bolush menbesini tashqi amillargha, yeni atalmish » jahan’girlar » ning we ularning » ghalchisi » dep qaralghan qandaqtur » intayin az sandiki yerlik bölgünchilerning qutritishi » gha baghlashqa we bu arqiliq, özlirining yerlik heqliqqe séliwatqan zulumlirining üstini yépishqa tiriship keldi. bolupmu bu mustemlikichi hakimiyetlerning ortaq alahidiki, yerlik xelqning omumiy iradisi eks ettürülgen bu heriketlerning xaraktérini burmilash we mumkin bar uni omumiy xelqning emes, belki qandaqtur birqanchila atalmish » oghri, qatil, bulangchi we lükchekler » ning iradisi qilip körsitishke urunushtin ibaret idi.

qisqisi, kommunist Xitayning Sherqiy Türkistandiki zulmetlik 60 nechche yili, pütün xelqimizge besh qoldek ayan, xelqimiz bu mustebit hakimiyetning epti – beshirisini alliburun toluq körüp yetti.
Xitay hakimiyiti hergizmu özlirining Sherqiy Türkistandiki 60 nechche yilliq jinayi qilmishlirining jawabkarliqidin qéchip qutulalmaydu !

Xitay hakimiyiti tarixtin sawaq élishi lazim, chünki zulum, bésim, tehdit we jaza bilen bir milletni singdürüsh, yoqitish yaki boyun egdürüsh esla mumkin emes, 60 nechche yilliq nepret we qisas tuyghuliri bilen tawlinip chiqqan küresh uchqunlirini öchürüsh téximu mumkin emes.

xuddi xelq’araliq kishilik hoquq teshkilatlirining izchil tekitlep kéliwatqinidek, Sherqiy Türkistandiki milliy toqunush, ixtilap, ziddiyet we isyanlarni peseytish üchün Xitay hakimiyitining aldida peqet birla yol bar, u bolsimu, Uyghur xelqige qaritip kéliwatqan zulum siyasitidin waz kéchish, Uyghur xelqining insani heq – hoquqlirini étirap qilish, Uyghurlargha qarita siyasiy, iqtisadi jehetlerde yürgüzüp kéliwatqan adaletsiz siyasitidin waz kéchish, Uyghur xelqining hör, erkin we musteqil yashash isteklirige hörmet qilish !
d’uq teshwiqat – neshriyat komitéti
2013 – yili 7 – ayning 4 – küni


http://www.uyghurcongress.org/uy/?uls=ul

Unregistered
04-07-13, 14:10
nahayiti belen muhakime we tepsili analiz qipsiler, DUQ gha rehmet, xelqimizning yürek sadasini namayen qipsier !

Unregistered
05-07-13, 05:28
mertni meydanda sinaydighan peyt keldi, qerindashlar, bügünki namayishqa hech bir bahane - sewep körsetmey toluq qatnishayli !!!!!!