PDA

View Full Version : Heremdiki Mexhur Uyghurlar [ 26 ]



IHTIYARI MUHBIR
24-04-06, 19:43
ABDULKADIR KOWXEK


Mekke-mukerreme,islam dinining boxigi,peyghemberler diyari, putun dunya musulmanlirining kibligahi, peyghemberimiz S,A,W ning tughulghan yurti,bu mubarek jayning bir neqqe hil atilixi bar. Meselen 1-ummul-kura, [xeherlerning anasi,yurtlarning anasi,yaki yurtlarning yurti ], 2- asimetul-mukeddese, [mukeddes payteht ], 3-bekke, [yighlaydighan yer], 4-haram, [ gunah ixlarni kilix haram kilinghan yer] we xuninggha onxax, mana bu mubarek we mukeddes yurt yer yuzidiki bir milyar bexyuz milyon musulman uqun dunyadiki hemme yurtlardin uluk,kimmetlik we mukeddestur.bir Istanbul xehrige baxlik saylimak istanbulluklar uqun muhim,enkerelikler uqun enkerege baxlik saylimak muhim, newyork uqun hem xundak we baxka yurtluklar uqun hem xundak.amma mekke xehrige baxlik bolmak yer yuzidiki putun muslumanlarning menpeetige munasibetlik ix. Qunki diginimizdek bu yurt yer yuzidiki putun musulmanlarningdur.yer yuzidiki putun musulmanlar bilen biwasite alakiliktur.

Mana bu mukeddes paytehtimizning 70-yillardiki xeher baxlighi ,xerki turkistanning aksu yurtidin mekkege koqup kelgen sap kan uyghur bir animizning oghli abdulkadir kowxektur.bu xerep uyghur millitidin baxka jik milletlerge nisip bolmighan we bolmaydu.abdulkadir kowxek igiz,karamatak kelgen, kelin nomurluk koz eynek takaydighan,1980-yillirining baxlirida 55 yaxlarda bar kixi iken.

28-11-1983-kuni keqte mekkining ximal terepidiki heremge 4 kilometir uzakliktiki bedir toy hanisining arka toy salonida toyum boldi.

U qaghlarda mekke xehri hazirkidek luks we kimmet toyhanilar bilen tolup ketmigen idi.toyhanilar az we kona idi.mekkide asasen toy-tokun dem elix kunliri bolghan perxenbe we jume kunlirige baghlighan keqisi bolidighan bolghaqka,u kunliri zaten az mikdardiki toyhanilarda baha bek kimmet idi. misal kilip eytsak mening xu toyum eger perxenbige yaki jume kunige baghlighan keqisi bolghan bolsa idi, xu kunlerde xu adettiki toyhanining [halbuki xu bedir toyhanisi u kunlerde mekkide adettiki emes,heli esil toyhana hesaplinatti ]bahasi bir keqiligi [qunki mekkide toylar asasen keqisi bolidighan bolghaqka toyhanilar keqilik ijare kilinidu.] 8000 amerika dollari idi. Halbuki bu peketla ijaresidur.biz duxenbini seyxenbige baghlighan keqisi ijare kilghan bolghaqaka u toyhanining bir keqilik ijaresini erzenlitip 4000 amerika dollarigha ijarige alghan iduk.

Xu kuni toygha erler terpke 300 din artuk, eyeller terepke 400 din artuk kixi keldi.asasen yurtimiz xerki turkistandin qikkan tehi hayat uyghurlar idi. Bugunki kunde mana xu uyghurlarning belki yerimige yekini bu alemdin hoxlaxti.

Toyda erler terepke on bex koyning goxide ereplerning ak xoylisini kilghan idi.bu ak xoylini etken kixi yengisarlik musa hajim heddat idi [bu kixinimu noweti kelgende tefsilati bilen yazimiz ].eyeller terepte kopinqe ax kilinmaydu.her-hil tortalar, her-hil miziler,ken gizekler, miwe-qiweler,we yenigha bir yaki ikki yerge putun koyning goxide tonur kawapi kilip toy salonidiki xirening ikki yanigha koyup koyixidu,qunki eyeller aghzimiz burap kalidu diyixip nazaket kilixip asasen yaghlik we goxluk tamaklarni kop yeyixmeydu.baxka nazu-nimetler bilenla ghizalinidu.zaten eyeller toylargha kiyim-kiqeklirini we xu kiyimlerning iqidiki ozlirining guzel tenlirini bir-birsige korsutux arkilik,ozlirining bayliklirini we guzelliklirini koz-koz kilip, oz-ozini hox kilixkili baridu.zaten eyellerge tamak ettigen saet uq yaki tortlerde tartilidu tamaktin keyin toy tarkaydu,taki tamak tartilghiqe asasen qay,kahwe ,ken-gizekler bilen olturuxup nahxa eytixip,usul oynixip kongul eqixidu..eyeller toygha asasen keqe 12 we birdin keyin kelixke baxlaydu, erler huptendin keyin kelixke baxlaydu.erlerning tamiki eng baldur digende 11 de eng keq keqe saet birde tartilidu ,mana xu qaghkiqe mehmanlar bir birliri bilen sohbetlixip kahwe iqixip qay iqixip olturuxidu.

Mana xu kundiki mening toyumgha toyhanining ijaresi, putun toyhanidiki qikimlar we kizning mehri hekki we oylirimni jabduxka ketken bolup tehminen 25 ming amerika dollari qikim bolghan iken.kizgha 20000 riyal yani 5350 amerika dolliri mehir hekki berilgen idi.bu xu qaghda manggha ohxax yengi kelgen kixining adettiki toyining qikimi idi.hazirki wakitta bir uyghurning toyigha misal kilip eytsak merhum abdulkadir ehmet akimizning oghlining toyigha peket kiz tereptin abdulkadir ibrahim ellik-atmix ming amerika dollari qikim kildi. Undakta mexhur we bay abdulkadir akimiz tereptin kanqe qikim boldi,buni siler okughuqilar tesewwur kilinglar.qunki toyhanining bir keqilik ijaresi 20000 amerika dollar idi. Jiddining eng lux toyhaniliridin idi.herem uyghurliri mana muxundak guldurmama,hexemet we heybet iqide lux hayat yaximaktadur.turkiyede bir ikki toyni kordum, bir istakan xerbet bilenla toy uzitildi. Mehman yigili-iqkili kelmeydu, amma kelgen mehmanning izzet- hormiti bolidu.mehmanning izzet-hormetini kilghanlik, bilse sahiphan ozining izzet-hormetini kilghanlik bolidu,ikkinjidin baylik we bayaxatlikning olqimidur bu hayat xertliri. Koyup turaylik bu tereplerni,hetta yurtlirimizda hem eng kembighili jenida bir ikki koy soyup mehman uzitidu,halbuki turkiyede korginim toy emes qupeylik. Bir munqe waktini ajritip toyunggha barsun,kuruk xerbet bilenla uzitip koyghin.ikkinji bir toyungni kilip bakkin keni toyunggha kim kelidikin koreyli,hiq kim kelmeydu, peket xu qupeylikni ozi hem kilghanlardin baxka,

Toy tarkighanda eyeller asasen hususi xopurliri barlar xopurliri bilen. Yoklar tonux-bilixliri bilen, yaki xu kuni toy igisining mehmanlirini toxuxup berix uqun teyyar turghan yigitning aghiniliri terepidin oylirige apirilip koyilidu.qunki mekkide 1-din toy ettigende tarkilidighan bolghaqka, 2-din her kimning zaten oz maxinisi we hususi xopuri bolghaqka,3- mekkidiki orpe-adetler ijabi bu seher waktida natonux bir taxiqining maxinisigha olturup toydin oyige kaytix,hanimlar uqun namuwapik bolghaqka,toyhanilarning aldida taxiqiler heridar saklap turuxmaydu, qunki heridar yok.

Mana xu sebebtin u kuni men yigit bolsammu milli we enenewi kaidelirimizni bozup [eslide kaidelirimizni bozup emes,ozum yurttin yengi qikkan ,yengi keldahun dokmuxbay bolghaqka,mening toyumda mening mehmanlirimni toxuxup beridighan yekin aghinilirim yok idi, bir ikki uruk tughkanlirimning baliliri sawap bolsun dep toxuxup bersimu elbette yetmeytti, bu ettigende her kimning oyige baldurirak berip uhlighisi keletti] kelinni toyhanida koyup-koyup turup toyumgha kelgen mehmanlarni ikki uq ret oylirige toxuwettim. Toy koqurux maxinam bilen

Mana xu men toxighan mehmanlirim arisida, xu kunlerde tehminen yaxi 70 tin axkan ,boyi igiz kelgen,oruk, qiraylik bir mehman animizni, etrapi bilen oyige elip berip koyup,toyhanigha kaytip keldim.bularning hususi xopurliri uhlap kalghanmu? Her sebeb tupeylidin maxinisiz kalghan iken.mekkide eyeller asasen yuzlirini qombol bilen yapidu bu animiz ozi yaxta qong bolghanlighi uqun peket yuzi oquk idi. Mana bu animiz taki toyhanidin oyige barghiqilik ozining hayatini hikaye kilip berdi.

Mana bu mubarek animiz mekke xehrining sabik xeher baxlighi abdulkadir kowxekning anisidur. tehminen 16 yaxlirimda aksudin qikkan idim digen idi manggha we men keyin ozumqe hesap kilip bu animizning tehminen 1928-yilliri aksudin mekkige qikkanlighini tehminen 1912-yilliri tughulghanlighini pemligen idim.

Aksu helki asasen 14 esirning otturilirida kuqarlik raxidin han hojaning islamgha deweti bilen, hizir hoja baxqilighida islamgha kirip uyghurlixip ketken uq yuzming tutun kalmaklarning muzart arkilik iligha koqkenliri koqup,kalghanlirining ewlatliridindur,xuning uqun aksu helki asasen kalmak qiray kelidu,halbuki bu abdulkadir kowxekning anisi kanida hiq mongghulluk yok esli uyghurlighini saklap kalghan aksu etrapidiki nadir sap kan uyghurlardin iken,qunki kalmak qiray aksuluklargha ket,iyen ohximaytti.

Abdulkadir kowxekning dadisi Abdurrahman kowxek mekkining tarihi xehsiyetliridin we mexhur bayliridin. yurtimiz xerki turkistan we ottura asiye musulmanlirining tarihtiki mutawwifliridindur.esli erep bolup kanida uyghurluk yaki ozbekliktin bar ikenligini hazirki ewladliri hem diyixidu. Amma uzun yillar bolghan bolghaqka ejdadlirini untulup ketiglik.

Mutawwif erepqe soz bolup menisi hajilarni haj kildurup tawap kilduridighan digenlik bolidu.mana bu abdurrahman kowxekler atadin balagha uzun yillar ottura asiye musulmanlirining mutawwifliklighini kilghan iken. Yurtimizgha lenin we maoning kommunizimi kelgendin keyin yurtimiz ottura asiyedin hejge kelixler tohtighan bolghaqka,bularning yurtimizdiki hajilirimizgha kilidighan mutawwiflighimu tugigen iken.heli hem bular mekkide xejerelik yoghan bir aile we putun bir ewlad asasen yenila xu ata kesipi mutawwiflik kilixidu,xu sebebtin bu kixi 20-esirning baxlirida yurtimizgha berip aksudin mana bu hanimni tokallikka elip kelgen iken.abdulkadir kowxekning ata bir ogey akisi zeyni kowxekmu ozbek tilini sudek bilidighan amma ana tereptin hem erep kixi idi. We mekkidiki eng mexhur haji mutawwifliridin idi.xu men oylengen kizning weliligini kilghan idi.keyin aramizda bala bolmighanliktin ikkimiz ajrixip kettuk.


.Zeyni kowxek, U qaghlarda 70 yaxlarda bar kixi idi, abdulkadir kowxekning mekkining sittin yoli mehelliside oyi bar idi, belki xeher baxlighi bolghanlighi uqun bolsa kerek oyining aldida yoghan we qiraylik derehlik park bar idi. Yan tereptiki qong yolning boyida abdulkadir kowxekning ata bir,ana bir ukisi halil kowxekning kex satidighan lux dukani bar idi.bu dukanda asasen awrupaning lux kexlirini satatti we zaten ozi hem hokumet idareside heli bir mensepdar idi.keyinki kunlerde zeyni kowxek we ukisi abdulkadir kowxekler we anisi aksuluk uyghur hanimlar arka-arkidin bu alemdin otup ketti ,ALLAH rehmet kilsun.