PDA

View Full Version : Türkiye- uyghur munasiwetliri



Unregistered
06-04-13, 04:34
Türkiye- uyghur munasiwetliri

http://yashlarawazilatin.com/2013/04/06/turkiye-uyghur-munasiwetliri/

Unregistered
07-04-13, 05:53
Türkiye- uyghur munasiwetliri
Posted on 2013/04/06 by erkinuyghur
Aptor: Umidmusteqil


Alahide tilgha élip olturmisaqmu uyghurlar bilen türklerning medeniyet, tarix, til we din jehettiki ortaqliqqa ige qérindash milletler ikenliki hemmige ayan. bügünmu, meyli dunyaning neride bolmayli, chet’elde muhajirette yashawatqan uyghurlar öz turmushimizda türkler bilen oxshimighan wastiler türtkiside alaqe qilip turimiz. eliwette, muhajirettiki uyghur herikitimu dunyaning her qaysi jaylirida turushluq türk ammiwi, medeniy we siyasiy teshkilatliri bilen qoyuq munasiwette bolup kéliwatidu.

Qisqiche tarixi arqa körünüshi

Türkiye we uyghurlar otturisidiki siyasiy munasiwetning bashlinish nuqtisigha qaraydighan bolsaq, bu siyasiy munasiwetning peqet bügün otturigha chiqqan endize bolmastin belki bedölet yaqubbeg qeshqeriye dölitini qurup öz dölitining osman impiraturluqigha bey’et qilidighanliqini élan qilghandin kéyin qeshqerdiki mesjid-jamilerde osman impiratorluqi sultani sultan abdul eziz namida qutbiler oqutilishi we osman impiraturliqining qeshqerge cheklik miqdarda herbiy yardem ewetishi qatarliq bir qatar tarixiy weqeler bilen uli sélin’ghan munasiwet ikenlikini köreleymiz. 20- esirning béshidimu osman impiraturluqi teripidin ewetilgen istixparat xadimlirining qeshqerni merkez qilghan halda sherqiy türkistan we ottura asiya türk jumhuriyetliride pa’aliyette bolghanliqi melum.

Sherqiy türkistan islam jumhuriyitining istilasi we osman impiraturluqining parchilinishidin kéyin bir mezgil üzülüp qalghan bu siyasiy munasiwet, sherqiy türkistan islam jumhuriyitining istila qilinishi bilen aڧghanistan’gha muhajiret qilghan sherqiy türkistanliq musapirlarning ötken esirning 60-yillirining otturlirida eyni dewirdiki türkiye ménistirlar guruppisining ortaq qarar élishi netijiside türkiyening qeyseriy wilayiti we istanbulning zeytun burunu rayonigha köchmen salahiyitde köchürülishi bilen qaytidin janlinishqa bashlighan idi. Muhemmet imin bughra we eysa yüsüp aliptékin bashchiliqida yéngidin bashlan’ghan muhajiret herikiti türkiyeni merkez qilghan halda sherqiy türkistan herikitini xelq’aralashturush yolidiki bezi muhim qedemlerni basti. Bolupmu, eyni yilliri sowit ittipaqining qazaqistan rispublikisigha qéchip chiqqan 100 mingdin artuq sherqiy türkistanliq musapir muhajirettiki heriket sépini san jehettin belgilik küchke ige qilishi bilen heriket janlinishqa bashlidi. Buning bilen, 1992 – yili istanbulda chaqirilghan «dunya sherqiy türkistan (uyghuristan) milliy qurultiyi» uzun yilliq muhajirettiki küreshning körünerlik netijisi süpitide otturigha chiqti. emma, shangxey hemkarliq teshkilatining qurulushigha we aldirap ténep ottura asiyagha kirgen türk tesirining ottura asiyada ajizlishishigha egiship, ottura asiyadiki sherqiy türkistan herikiti ajizlidi we kéyinche palech halgha chüshürüldi. Bu ehwal shangxey hemkarliq teshkilatining tesirining kéngiyishige egiship türkiyegimu yétip kelgen bolup, mezkur teshkilatning bésimigha berdashliq bérelmigen mes’ud yilmaz hökümiti 1996-yili mexsus höjjetlik qarar chiqirish arqiliq sherqiy türkistan muhajiritining türkiyediki siyasiy pa’aliyetlirini cheklidi. Mezkur höjjetke asaslan’ghanda, sherqiy türkistanning ay-yultuzluq kök bayriqimu türkiyede qanunsiz bolup qalghanidi. Netijide, sherqiy türkistan herikitining bir türküm iqtidarliq rehbiri xadimliri yawropagha we gherp döletlirige köchüshke mejbur boldi. Bularning ichide dolqun eysa, memet toxti, enwer toxti… qatarliq bir qisim kishilerning türkiyege kirishige qoyulghan cheklime bügünmu küchke ige bolup, türkiyening nöwettiki hökümitimu xitay hökümitining bésimi seweplik bu cheklimilerni emeldin qalduralmdi. Kéyinche, yawropani merkez qilip qurulghan «dunya uyghur yashlar qurultiyi» bilen «sherqiy türkistan (uyghuristan) milliy qurultiyi»ning birlishishi bilen otturigha chiqqan «dunya uyghur qurultiyi» sherqiy türkistan muhajirettiki herikitini bügünki haligha élip keldi.

Nöwettiki ehwal

Eger, sherqiy türkistan muhajirettiki herkitining meqsidi sherqiy türkistanning toluq musteqilliqini qolgha keltürüsh bolidighan bolsa, yaponiye we türkiye bu nishan üchün heqiqiy qedem bésiliwatqan döletlerdur. Chünki, peqet mushu ikki dölettila sherqiy türkistan musteqilliqi toghurluq jama’et pikiri hazirliniwatidu. Nöwette türkiyede pa’aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan teshkilatliri ri’alliqqa yüzlinip, ilgiriki sherqiy türkistan herikitining peqet türkiye milliy heriket partiyisining köngül bölishidiki bir partiye mesilisi bolup qalghanliq endizidin qutulup, mezkur mesilini türkiyediki pütün partiyelerning jümlidin türkiyening ortaq mesilisi haligha élip keldi. bolupmu, 2009-yili ürümchi qirghinchiliqidin kéyin, türkiyediki siyasiy partiyilerning hemmisi bu mesilide diqqet qilishi kérek bolidighan weziyet shekillendi. Nöwettiki türkiye hökümitining ötmüshige nezer salidighan bolsaq, mezkur partiyening uyghurlargha bolghan hésdashliqini köreleymiz. Mesilen, 1996- yili türkiyede sherqiy türkistan siyasiy herikiti cheklen’gende, buninggha naraziliq bildürgen siyasiyonlardin birining eyni dewirdiki istanbul sheher bashliqi (nöwettiki bash ménistir) rejep tayyip erdoghan ikenlikini körimiz. Erdoghan hetta istanbuldiki bir baghchigha merhum eysa yüsüp aliptékinning namini bérishni qarar qilghan kishidur. Yighip éytqanda, hazirqi türkiye hökümitining herqaysi qatlimida, uyghurlargha qarita hésdashliq bar. Emma, bizning herqaysi döletler bilen bolghan munasiwitimiz ularning bizge ich aghritishini we yardem qilishini kütüshtek bicharilik üstige qurulmasliqi lazim. Bizning munasiwitimizmu sherqiy türkistanliqlarning milliy menpe’itini chiqish qilghan, séstimiliq siyasitimizning bolishini telep qilidu. Shuning üchün, türkiye hökümiti bilen bolghan munasiwette diqqet qilidighan ikki nuqta bar. Biri, mezkur hökümetning bizning herikitimizni türkiye ichki siyasitide özining partiye teshwiqatigha aylanduriwélishidin saqlinish. Yene biri bolsa, xitay hökümiti bilen bolghan munasiwetlerde bizning menpe’itimizning ziyan’gha uchrishidin saqlinish. Buning üchün ikki nuqtida küchlük bolishimiz kérek. Biri, türkiye ichidiki siyasiy sepni küchlendürüsh we küchlük we birdek jama’et pikiri hazirlap, türkiye hökümitining xitay munasiwetlirige tesir körsitip turush, hetta yéri kelgende türkiye hökümitige jama’et pikiri wastisi bilen bésim peyda qilish küchige sahip bolush. Yene biri, türkiye hökümiti bilen alaqini kücheytip xitay bilen bolghan söhbetlirining tereqqiyat ehwalini igilep turush. Eger biz bu ikki nuqtida belgilik tesir küchige érishidighan bolsaq, türkiye-xitay munasiwetliridin uyghurlargha paydiliq bezi netijilerni qolgha keltüreleymiz. Héch bolmighanda, bezi uyghurlarning endishe qilghinidek türkiye hökümitining «bizni xalighanche sétiwitishidin» saqlinalaymiz.

Pursetler

Hemmimizning bilginidek, dunyada yéngi küchler yétiship chiqip, amérikining küchining ajizlishishi bilen dunya siyasiti köp qutuplishishqa yüzliniwatidu. köpligen rayonlarda rayon xarektérliq küchler yétiship chiqip, amérikining ikkinji dunya urushidin kéyin qurup chiqqan dunya tertipi we séstimisigha xiris peyda qilmaqta. Amérikining ikkinji dunya urushidin kéyin yürgüzgen idi’alist diplomatiyedin 21-esir kirishi bilen matiriyalist diplomatiyege qiyip kétishi, yéngi yétiship chiqiwatqan rayon xarektérliq küchlerge yumshaq küch jehettin tolimu ewzel shara’it hazirlap berdi. Bügünki xitay on yil burunqi xitay emes. Nöwette dunyaning ikkinji iqtisadiy küchi bolupla qalmastin, kelgüsi 20 yilda amérikidin éship dunyaning eng küchlük iqtisadiy gewdisige aylinishni pilanlawatqan, öz tesir küchini ottura asiya we sherqiy déngiz arqiliq kéngeytishke uruniwatqan, teb’iy bayliqqa bolghan éhtiyaji seweplik okyan atlap amérika we aڧriqa qit’elirigiche yétip barghan dölettur. eyni waqitta, türkiyening ichki we tashqi siyasetlirige qaraydighan bolsaq shuni éniq köreleymizki: bügünki türkiye on yilning aldidiki ajiz türkiye emes. Ottura sherq we kawkaz rayonida rayon xarektérliq küchke ayliniwatqan we xelq’ara siyasiet meydanida yumshaq küchni eng ünümlük qolliniwatqan döletke aylan’ghan türkiyedur. Iqtisadi ehwalidin qaraydighan bolsaqmu, 2001-yili besh milyard dollarliq qizil reqem seweplik pütün iqtisadi gumran bolghan türkiyemu emes. bügünki türkiye, yilliq ishlep chiqirish daramiti 750 milyard amérika dolliridin, kishi béshigha toghra kélidighan milliy daramet 10000 dollardin ashqan we kelgüsi on yilda (2023 te) 2.25 tirilyon dollarliq yilliq ishlep chiqirish sewhiyisige we kishi béshigha toghra kélidighan milliy daramiti 25000 dollargha yétip dunyadiki on chong iqtisadiy küchning biri bolushni menzil qilghan türkiyedur. Türkiyening bu teriqide tereqqiy qilishi bilen bizge téximu köp pursetler kélishi mumkin.

Eliwette, bügünki sherqiy türkistan herikitimu on yil burunqi chéchilangghu, dunya siyasiy sehniside natonush bolghan heriket emes. Bügünki milliy herikitimizmu xelq’arada tarixta körülüp baqmighan ewzel shara’it we pursetlerge érishiwatidu. Emma, dunya weziyitini toghra tehlil qilalmasliq, ichki qurulmining ajiz bolishi we idologiyilik birlikning bolmasliqi seweplik bu pursetlerdin ünümlük paydilinalmaywatimiz. Bu pursetlerni qachurup qoymasliq üchün, jiddiy tedbir élip, eng awal ichki qurulmimizni islah qilishimiz, xelq’aradiki özgürüshlerni waqtida, toghra analiz qilip turidighan bir mikanizimgha ige qurulma qurup chiqishimiz lazim.

Xulase

Biz herqaysi döletlerni «uyghur siyasiti yoq» dep eyipleshning ornigha, «bizning türkiye yaki amérika we hetta qazaqistan siyasitimiz barmu? Biz bu döletlerning ichki we tashqi siyasitini qanchilik chüshinimiz we bulargha tesir körsitish küchimiz barmu?» dep so’al sorap béqishimiz lazim? Türkiyening uyghur siyasiti bolishi üchün, türkiyening uyghur wetinide éliwatqan menpe’iti bolishi kérek, chünki siyaset shu menpe’etni qoghdash üchün tüzülidu. Biz bolsaq shu menpe’etke tesir körsitelmisekmu, türkiyening arqa sépidin yeni dölet ichki siyasitidin tesir körsitish arqiliq öz milliy menpe’itimizni qoghdishimiz kérek. Bashqilardin nan tiligendek, ich aghritishni teme qilish üstige siyaset tüzülmeydu. Bir milletning kelgüsi we teqdirimu latariye tartqandek teley üstige qoyulmaydu belki pilanliq, séstimiliq heriket élip bérish bilen qedemmu-qedem menzilge yéqinlishishni telep qilidu. bügünki türkiye bashqa yawropa döletlirige oxshashla uyghurlar üchün tarixiy pursetlerning biri. Uningdin qandaq paydilinishimiz yaki özimizni uning teshwiqat qorali qilip bérishimiz siyasiy herkitimizning rehberlik qatlimidiki kishilerning eqlige hawale qilin’ghan mesilidur.

Unregistered
05-05-13, 09:53
Men bugun tunji qitim dolqun eysa memet toxti enwer toxtining turkiyege kirishige cheklime barliqini bu ademning xeti arqiliq bildim.eger bu rast bolsa men yene herwaqit dolqun eysaning teripide turimen.

Unregistered
05-05-13, 15:41
bu nime diginingiz?
bular hemmisi weten milletke kilgan hizmiti uchun Turkiyege kirelmey cheklimge uchrisa siz Dolkun Eysa teripide turimen depsiz, kalgan ikkeylenchu?
bularning gunayi nime ?


Men bugun tunji qitim dolqun eysa memet toxti enwer toxtining turkiyege kirishige cheklime barliqini bu ademning xeti arqiliq bildim.eger bu rast bolsa men yene herwaqit dolqun eysaning teripide turimen.

Unregistered
05-05-13, 22:34
bu nime diginingiz?
Bular hemmisi weten milletke kilgan hizmiti uchun turkiyege kirelmey cheklimge uchrisa siz dolkun eysa teripide turimen depsiz, kalgan ikkeylenchu?
Bularning gunayi nime ?gunayisini depsiz? Bularda guna yoq,peqetlap bili bosh,inqilap digenni bir mezgil qilip hotun kishidek jim yetiwalsa uyghurlar emes belki dushmen iplas hitaymu kozge ilmaydu. Mana bu heqiqet!

Unregistered
05-05-13, 22:53
türkiye- uyghur munasiwetliri
posted on 2013/04/06 by erkinuyghur
aptor: Umidmusteqil


alahide tilgha élip olturmisaqmu uyghurlar bilen türklerning medeniyet, tarix, til we din jehettiki ortaqliqqa ige qérindash milletler ikenliki hemmige ayan. Bügünmu, meyli dunyaning neride bolmayli, chet’elde muhajirette yashawatqan uyghurlar öz turmushimizda türkler bilen oxshimighan wastiler türtkiside alaqe qilip turimiz. Eliwette, muhajirettiki uyghur herikitimu dunyaning her qaysi jaylirida turushluq türk ammiwi, medeniy we siyasiy teshkilatliri bilen qoyuq munasiwette bolup kéliwatidu.

Qisqiche tarixi arqa körünüshi

türkiye we uyghurlar otturisidiki siyasiy munasiwetning bashlinish nuqtisigha qaraydighan bolsaq, bu siyasiy munasiwetning peqet bügün otturigha chiqqan endize bolmastin belki bedölet yaqubbeg qeshqeriye dölitini qurup öz dölitining osman impiraturluqigha bey’et qilidighanliqini élan qilghandin kéyin qeshqerdiki mesjid-jamilerde osman impiratorluqi sultani sultan abdul eziz namida qutbiler oqutilishi we osman impiraturliqining qeshqerge cheklik miqdarda herbiy yardem ewetishi qatarliq bir qatar tarixiy weqeler bilen uli sélin’ghan munasiwet ikenlikini köreleymiz. 20- esirning béshidimu osman impiraturluqi teripidin ewetilgen istixparat xadimlirining qeshqerni merkez qilghan halda sherqiy türkistan we ottura asiya türk jumhuriyetliride pa’aliyette bolghanliqi melum.

Sherqiy türkistan islam jumhuriyitining istilasi we osman impiraturluqining parchilinishidin kéyin bir mezgil üzülüp qalghan bu siyasiy munasiwet, sherqiy türkistan islam jumhuriyitining istila qilinishi bilen aڧghanistan’gha muhajiret qilghan sherqiy türkistanliq musapirlarning ötken esirning 60-yillirining otturlirida eyni dewirdiki türkiye ménistirlar guruppisining ortaq qarar élishi netijiside türkiyening qeyseriy wilayiti we istanbulning zeytun burunu rayonigha köchmen salahiyitde köchürülishi bilen qaytidin janlinishqa bashlighan idi. Muhemmet imin bughra we eysa yüsüp aliptékin bashchiliqida yéngidin bashlan’ghan muhajiret herikiti türkiyeni merkez qilghan halda sherqiy türkistan herikitini xelq’aralashturush yolidiki bezi muhim qedemlerni basti. Bolupmu, eyni yilliri sowit ittipaqining qazaqistan rispublikisigha qéchip chiqqan 100 mingdin artuq sherqiy türkistanliq musapir muhajirettiki heriket sépini san jehettin belgilik küchke ige qilishi bilen heriket janlinishqa bashlidi. Buning bilen, 1992 – yili istanbulda chaqirilghan «dunya sherqiy türkistan (uyghuristan) milliy qurultiyi» uzun yilliq muhajirettiki küreshning körünerlik netijisi süpitide otturigha chiqti. Emma, shangxey hemkarliq teshkilatining qurulushigha we aldirap ténep ottura asiyagha kirgen türk tesirining ottura asiyada ajizlishishigha egiship, ottura asiyadiki sherqiy türkistan herikiti ajizlidi we kéyinche palech halgha chüshürüldi. Bu ehwal shangxey hemkarliq teshkilatining tesirining kéngiyishige egiship türkiyegimu yétip kelgen bolup, mezkur teshkilatning bésimigha berdashliq bérelmigen mes’ud yilmaz hökümiti 1996-yili mexsus höjjetlik qarar chiqirish arqiliq sherqiy türkistan muhajiritining türkiyediki siyasiy pa’aliyetlirini cheklidi. Mezkur höjjetke asaslan’ghanda, sherqiy türkistanning ay-yultuzluq kök bayriqimu türkiyede qanunsiz bolup qalghanidi. Netijide, sherqiy türkistan herikitining bir türküm iqtidarliq rehbiri xadimliri yawropagha we gherp döletlirige köchüshke mejbur boldi. Bularning ichide dolqun eysa, memet toxti, enwer toxti… qatarliq bir qisim kishilerning türkiyege kirishige qoyulghan cheklime bügünmu küchke ige bolup, türkiyening nöwettiki hökümitimu xitay hökümitining bésimi seweplik bu cheklimilerni emeldin qalduralmdi. Kéyinche, yawropani merkez qilip qurulghan «dunya uyghur yashlar qurultiyi» bilen «sherqiy türkistan (uyghuristan) milliy qurultiyi»ning birlishishi bilen otturigha chiqqan «dunya uyghur qurultiyi» sherqiy türkistan muhajirettiki herikitini bügünki haligha élip keldi.

Nöwettiki ehwal

eger, sherqiy türkistan muhajirettiki herkitining meqsidi sherqiy türkistanning toluq musteqilliqini qolgha keltürüsh bolidighan bolsa, yaponiye we türkiye bu nishan üchün heqiqiy qedem bésiliwatqan döletlerdur. Chünki, peqet mushu ikki dölettila sherqiy türkistan musteqilliqi toghurluq jama’et pikiri hazirliniwatidu. Nöwette türkiyede pa’aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan teshkilatliri ri’alliqqa yüzlinip, ilgiriki sherqiy türkistan herikitining peqet türkiye milliy heriket partiyisining köngül bölishidiki bir partiye mesilisi bolup qalghanliq endizidin qutulup, mezkur mesilini türkiyediki pütün partiyelerning jümlidin türkiyening ortaq mesilisi haligha élip keldi. Bolupmu, 2009-yili ürümchi qirghinchiliqidin kéyin, türkiyediki siyasiy partiyilerning hemmisi bu mesilide diqqet qilishi kérek bolidighan weziyet shekillendi. Nöwettiki türkiye hökümitining ötmüshige nezer salidighan bolsaq, mezkur partiyening uyghurlargha bolghan hésdashliqini köreleymiz. Mesilen, 1996- yili türkiyede sherqiy türkistan siyasiy herikiti cheklen’gende, buninggha naraziliq bildürgen siyasiyonlardin birining eyni dewirdiki istanbul sheher bashliqi (nöwettiki bash ménistir) rejep tayyip erdoghan ikenlikini körimiz. Erdoghan hetta istanbuldiki bir baghchigha merhum eysa yüsüp aliptékinning namini bérishni qarar qilghan kishidur. Yighip éytqanda, hazirqi türkiye hökümitining herqaysi qatlimida, uyghurlargha qarita hésdashliq bar. Emma, bizning herqaysi döletler bilen bolghan munasiwitimiz ularning bizge ich aghritishini we yardem qilishini kütüshtek bicharilik üstige qurulmasliqi lazim. Bizning munasiwitimizmu sherqiy türkistanliqlarning milliy menpe’itini chiqish qilghan, séstimiliq siyasitimizning bolishini telep qilidu. Shuning üchün, türkiye hökümiti bilen bolghan munasiwette diqqet qilidighan ikki nuqta bar. Biri, mezkur hökümetning bizning herikitimizni türkiye ichki siyasitide özining partiye teshwiqatigha aylanduriwélishidin saqlinish. Yene biri bolsa, xitay hökümiti bilen bolghan munasiwetlerde bizning menpe’itimizning ziyan’gha uchrishidin saqlinish. Buning üchün ikki nuqtida küchlük bolishimiz kérek. Biri, türkiye ichidiki siyasiy sepni küchlendürüsh we küchlük we birdek jama’et pikiri hazirlap, türkiye hökümitining xitay munasiwetlirige tesir körsitip turush, hetta yéri kelgende türkiye hökümitige jama’et pikiri wastisi bilen bésim peyda qilish küchige sahip bolush. Yene biri, türkiye hökümiti bilen alaqini kücheytip xitay bilen bolghan söhbetlirining tereqqiyat ehwalini igilep turush. Eger biz bu ikki nuqtida belgilik tesir küchige érishidighan bolsaq, türkiye-xitay munasiwetliridin uyghurlargha paydiliq bezi netijilerni qolgha keltüreleymiz. Héch bolmighanda, bezi uyghurlarning endishe qilghinidek türkiye hökümitining «bizni xalighanche sétiwitishidin» saqlinalaymiz.

Pursetler

hemmimizning bilginidek, dunyada yéngi küchler yétiship chiqip, amérikining küchining ajizlishishi bilen dunya siyasiti köp qutuplishishqa yüzliniwatidu. Köpligen rayonlarda rayon xarektérliq küchler yétiship chiqip, amérikining ikkinji dunya urushidin kéyin qurup chiqqan dunya tertipi we séstimisigha xiris peyda qilmaqta. Amérikining ikkinji dunya urushidin kéyin yürgüzgen idi’alist diplomatiyedin 21-esir kirishi bilen matiriyalist diplomatiyege qiyip kétishi, yéngi yétiship chiqiwatqan rayon xarektérliq küchlerge yumshaq küch jehettin tolimu ewzel shara’it hazirlap berdi. Bügünki xitay on yil burunqi xitay emes. Nöwette dunyaning ikkinji iqtisadiy küchi bolupla qalmastin, kelgüsi 20 yilda amérikidin éship dunyaning eng küchlük iqtisadiy gewdisige aylinishni pilanlawatqan, öz tesir küchini ottura asiya we sherqiy déngiz arqiliq kéngeytishke uruniwatqan, teb’iy bayliqqa bolghan éhtiyaji seweplik okyan atlap amérika we aڧriqa qit’elirigiche yétip barghan dölettur. Eyni waqitta, türkiyening ichki we tashqi siyasetlirige qaraydighan bolsaq shuni éniq köreleymizki: Bügünki türkiye on yilning aldidiki ajiz türkiye emes. Ottura sherq we kawkaz rayonida rayon xarektérliq küchke ayliniwatqan we xelq’ara siyasiet meydanida yumshaq küchni eng ünümlük qolliniwatqan döletke aylan’ghan türkiyedur. Iqtisadi ehwalidin qaraydighan bolsaqmu, 2001-yili besh milyard dollarliq qizil reqem seweplik pütün iqtisadi gumran bolghan türkiyemu emes. Bügünki türkiye, yilliq ishlep chiqirish daramiti 750 milyard amérika dolliridin, kishi béshigha toghra kélidighan milliy daramet 10000 dollardin ashqan we kelgüsi on yilda (2023 te) 2.25 tirilyon dollarliq yilliq ishlep chiqirish sewhiyisige we kishi béshigha toghra kélidighan milliy daramiti 25000 dollargha yétip dunyadiki on chong iqtisadiy küchning biri bolushni menzil qilghan türkiyedur. Türkiyening bu teriqide tereqqiy qilishi bilen bizge téximu köp pursetler kélishi mumkin.

Eliwette, bügünki sherqiy türkistan herikitimu on yil burunqi chéchilangghu, dunya siyasiy sehniside natonush bolghan heriket emes. Bügünki milliy herikitimizmu xelq’arada tarixta körülüp baqmighan ewzel shara’it we pursetlerge érishiwatidu. Emma, dunya weziyitini toghra tehlil qilalmasliq, ichki qurulmining ajiz bolishi we idologiyilik birlikning bolmasliqi seweplik bu pursetlerdin ünümlük paydilinalmaywatimiz. Bu pursetlerni qachurup qoymasliq üchün, jiddiy tedbir élip, eng awal ichki qurulmimizni islah qilishimiz, xelq’aradiki özgürüshlerni waqtida, toghra analiz qilip turidighan bir mikanizimgha ige qurulma qurup chiqishimiz lazim.

Xulase

biz herqaysi döletlerni «uyghur siyasiti yoq» dep eyipleshning ornigha, «bizning türkiye yaki amérika we hetta qazaqistan siyasitimiz barmu? Biz bu döletlerning ichki we tashqi siyasitini qanchilik chüshinimiz we bulargha tesir körsitish küchimiz barmu?» dep so’al sorap béqishimiz lazim? Türkiyening uyghur siyasiti bolishi üchün, türkiyening uyghur wetinide éliwatqan menpe’iti bolishi kérek, chünki siyaset shu menpe’etni qoghdash üchün tüzülidu. Biz bolsaq shu menpe’etke tesir körsitelmisekmu, türkiyening arqa sépidin yeni dölet ichki siyasitidin tesir körsitish arqiliq öz milliy menpe’itimizni qoghdishimiz kérek. Bashqilardin nan tiligendek, ich aghritishni teme qilish üstige siyaset tüzülmeydu. Bir milletning kelgüsi we teqdirimu latariye tartqandek teley üstige qoyulmaydu belki pilanliq, séstimiliq heriket élip bérish bilen qedemmu-qedem menzilge yéqinlishishni telep qilidu. Bügünki türkiye bashqa yawropa döletlirige oxshashla uyghurlar üchün tarixiy pursetlerning biri. Uningdin qandaq paydilinishimiz yaki özimizni uning teshwiqat qorali qilip bérishimiz siyasiy herkitimizning rehberlik qatlimidiki kishilerning eqlige hawale qilin’ghan mesilidur.bu turkiye nechche on yildin buyan uyghurlarni kozur qilip kelgen dolet tursa,bu uyghur hazirliqta qandaqmu birer umit kutkili bolar?ejdadlirimiz uyghur haqanlarda qaghanatta mundaq bir hikmetlik soz bar:kichik ishlarda est qatmisa,chong buyuk ishlarda qandanmu est qatar?shunga bu turkiye gerche bir qandash millet bolsimu yene kelip osmanli empiriyening newirliri ,hakimiyet tejirbisi bar bolghini bilen hitaylar bilen uyghur digen bu kozurni qandaq oynashni nahayiti yahshi bilidu?uyghurlar nahayiti inchikilik bilen kuzitish kerek turkiye -hitay munasiwitini!!!!!!!!!!!!