PDA

View Full Version : bu Maqalini yazgan aptur kimni tillimaqchi?



Unregistered
17-04-06, 13:13
Sayfa
中文
ئۇيغۇرچە
Uyghurche Уйғурчә



»Tiriklikide eylimiding yad, ölgende ahu ـ peryad«

––Uyghur xelq maqal ـ temsilliri

Rastini éytqanda bu mawzu bashqilardin ariyet. Kichik heweskar chaghlirimda tashkentte bésilghan »erep pirozisi« namliq bir kitapni oqughinim ésimde. Uningda erep yazghuchilirining tallan'ghan hikaye ـ nesirliri bolidighan. Shu kitapta »ölüm komidiyisi« namliq bir hikaye, bügünki hayatimizdiki oxshiship kétidighan bir weqe tüpeyli yadimgha yétip qaldi.

U hikayida bir pixsiq bay bar, u xizmetchilirining heqqinimu tüzük bermigen, hemmining nepritige qalghan bir bay. U késel bolup yétip qalidu. Sekratqa chüshkenliki melum bolidu. Mirasxori bolmighachqa nurghun kishi uning nepestin toxtishini kütüpla turishidu. Herkimning bir mexsidi, közligen bir menpe/et tamayi bar. Bay nepestin toxtishi haman kütüp turghanlar uning bisatigha hujum bashlaydu; shikaplar örülidu; sanduqlar chéqilidu; adem üstige adem,... Miyit miyitlikte qalidu. »öchkide jan qayghusi, qassapta may )qayghusi(« dégendek, herkim öz ghémide, herkim bir az bolsimu chongraq bir menpe/et qomurush koyida. Bu hal xuddi »éshek öliwatsa köti ghijek tartiptu« dégenning özila bolidu... Axiri talishidighan tügep, herkim qoligha tekkenni élip, jimiqqan zamanda andin miyitni axiretke uzitish ishi eske élinidu...

Bir mujahid qérindishimiz daniyide bu tengsiz dunya bilen, hemme milletke bir/az boshluqi bar emma peqet uyghur üchünla tar bolghan bu dunya bilen xoshliship, baqi dunyagha seper qildi. »ölgende rehmetlik« dégendek hemmimiz »obdan balidi, heqiqetenmu derdi baridi, derdi bolmisa qayturiwétimiz dégendin hürküp ketmeyti...« déyishke bashliduq. »weten ichi we sirtidiki barliq....gha wekillik qilidighan birdin ـ bir qanuniy orgini« bolghan teshkilatlarmu andin mewjutluqlirini bilindürüp, otturida boy körsetkili turdi. Tebi/iyki, merhumning dostliri, ixlasmenliri kétidighan chiqimgha ige bolidighanliqini ipade qilghan we emeliyette pulnimu yighip bergendin kéyin, andin bu jenggiwar teshkilatlar »heydigining alte öchke, ›huyt ـ huyt‹ing alemni aldi« dégendek, qiliwatqan ishidin yoghunraq dawrang kötürüp, öz ـ özini körsitish bilen ishqa tégish qildi.

Eger bu »yasin« ölümdin kéyin »oqulmay«, burunraq oqulghan bolsa qandaq bolatti? Ablimit tursundek éniq qatil, xitay térorchisi qanat astigha élinip panahliqi qobul qildurulghandek, bu teshkilatlar burunraq bu xil »igidarchiliq«ini qilghan bolsa, tebi/iyki bu ish yolida hel bolghan bolatti. Perez qilish tes emeski, borhan zunun teshkilatning »tipi«diki shexs emes, heqiqiy siyasiy musapir, xewp ـ xeterdin qachqan mujahid bolghachqa, uninggha yardem bérilmigen. Nurghun saxtipez ademler – peqet gherp dunyasida erkin yashash, bayashad yashash istiki bilenla chiqqanlar we xitaylarning chet/ellerdiki uyghurlar arisida terepdarlirini köp sanliqqa aylandurush ihtiyaji bilen chiqarghan ademler némishkidur asanla panahliqqa érishidighan, uninggha yardem béridighan teshkilatlarmu, shexslermu köp bolidighanliqi; murajet qilghuchi özimu némilerni dése we némilerni démise murajiti qobul bolidighanliqi heqqide obdan meslihetke érishkenlikidin boliwatqini hemmimiz körüp turghan emeliyet.

Borhan zunun rast mujahid bolghachqila »telepke layiq« hékaye toqumighan bolsa kérek, dunyaning rezil mentiqiside rast gep ezeldin düshmenlikke uchraydighan bolghachqa u mana shundaq ya arqigha, ya aldigha mangalmaydighan kirizske duch kelgen bolishi mümkin.

Emdi ölümni axiretke uzitish ishi üchün échin'ghuchilarning pul chiqarmaqchi bolghanliqi derhal teshkilatni qiziqturghan ـ de, derhal bu ishqa ige chiqqan. Emma ularning herkiti niyetlirige köre bolghachqa, aldi bilen néme qilish kérekliki heqqide toghra nishanimu bolmighan yaki téximu toghrisi niyet shundaq bolghandikin toghrisi shu bolghandur; aldi bilen özini körsitish teshwiqatidin yolgha chiqilip, ikkinchi qedemde xitay axbarat sistémisi rolida )belkim shular üchün bolishimu mümkin(, merhumning qeyerdin chiqqini, qandaq chiqqini, néme seweptin, qandaq resmiyet bilen chiqqini, qaysi chégridin ötüp nege kelgini, andin néme qilghini, andin néme,... Kim bilen körüshkini,... Gérmaniyige kelgendin kéyin néme qilghini, kimler bilen uchrashqini,... Qatarliq ghelite bir xil sürüshtürüsh bashlighan. )buningdin yene ularning, perizimizdikidekla, merhum heqqide héch xewiri yoqliqinimu köriwalghili bolidu; bu halda qandaqmu yardemdin söz achqili bolsun?(.

Bu sürüshtürüshler xitay üchün bolmighanda kimge we némige kérek? Ular nöwette némilerni sorashnimu bilmemdu yaki xitayning ihtiyaji üchün aldirighanmu?

Néme qilinishi kérek idi? Uning ölüsh seweplirini éniqlash, jawapkarni tépish )uning kelmish ـ ketmishini emes! Chünki bular alliqachan bilishliri kérek bolghan ishlar, uyghurlarning wekili ikenlikini dewa qiliwatqandikin!(, özi öliwalghanliqi rast dégendimu uni shuninggha mejbur qilghanlar bilen hésap ـ kitap qilish we bu qurbandin paydilinip, uyghurning siyasiy panahliq ishlirini asanla ret qiliwetkili bolmaydighan bir dewrge bashlash; döletlerge, da/irilerge uyghurlarning jéni hemme yerde erzan, qedirsiz boliwermeydighanliqini bildürüp qoyush kérek idi. Bu ajayip yaxshi bir purset idi. Eslide ularning »ténchliq métodi« da/irisidiki mujadililiri tipigha kiridighan ish emesmidi? Emma ular métodining némiliki we uninggha némilerning rep kélip némilerning rep kelmeydighanliqi heqqidimu pat ـ pat xatirisidin kötiriwetse kérek yaki bundaq nersilerni chüshen'gidek ehwalimu yoq.

Undaq bolmaydighan bolsa bundaq waqedin qandaq paydilinishni bilishi, hergizmu »atamning ölgini anamgha yarashti, telpikini itlar talashti« dégendek, nepsige nan tépip yeydighan purset we özini oxshitiwélishning pursiti dep bilmey, milletning awazini qulaqlargha yetküzidighan, milletning achchiq qismitini anglitiwalidighan purset dep bilishken bolatti. Mümkin qeder buni yoquri awazda yangritish koyida bolatti, shexsleshtürüshke, kichikleshtürüshke urunmay, omiylashturushqa, yoghunutushqa, milletning omumiy derdining bir kichik misali süpitide körsitishke tirishilatti! Bu »milletning igiliri« bolghan janaplarning igiliki qanchilik bolup, ayighi nedin chüshidu, unimu körimiz téxi! Shundaqla, bundaq öliwalmighan bilen shuninggha yéqinlashqanlar gérmaniyide azmu? Ular heqqide bu janaplar néme qiliwatidu? Ularningmu tepsiliy ehwali ularmu öliwalghanningyaghi sürüshtürilemdu?

Ependilirimizning niyetliri, sapaliri heqqide ümidwar kishilirimiz mana shu emeliyetlirini eqilliride tutsun, ularning bu weqe heqqidiki »igidarchiliqi«ni nede axirlashturishini küzetsun, eqlidin azghan, tilidin qalghan we yene öliwélishtin bashqa chiqish yoli qalmaywatqanlar heqqide qanchilik bash qaturidighanliqinimu bayqap tursun; andin bular heqqidiki achchiq qaynashlirimizning sewepsiz emeslikige közi yétidu

Unregistered
17-04-06, 14:23
kim yazatti kanadadiki gholam ependi yazghan