PDA

View Full Version : Ani-Tilni Untulmaslik Toghrisida



guest
03-02-13, 20:04
Ani-Tilni Untulmaslik Toghrisida

Tughluk Abdurazak

Qet'etllerde yaxawatkan Uyghur ata-anilarning bëxini aghritidighan ixlarnig biri perzentilirining oz ani-tilini untup këtiwatkanlikidur. Men bir adettiki ata süpütüm bilen muxu müxkül mesilining aldini ëlix toghrisida töwendiki közkaraxlirimni otturigha koyuxni toghra kordum.

1. Ata-anilar öyde özara Uyghurqe sözlex lazim. Insan hayatida ata-ana balilarning tunji okutkuqisi bolup hesaplinidu. Ata-anilar eger balilar aldida özara baxka tilda sözlexse balilarning öz ani-tilini untup kilixini righbetlengen bolup kalidu.

2. Ata-anilar balilargha herkandak wakitta Uyghure sözlep hem ularning Uyghurqe sözlixini mejburlap turuxi lazim. Buwaklarni erkiletkendimu öz ana tilimizni ixlitiximiz zörür.

3. Balilargha buwak wahtidin baxlap Uyghurqe nahxa-muzikilarni anglitip turux, Uyghurqe oyun-usullarni ügitip turux, Uyghurlarning hekaye-qöqeklirini ëytip bërip turux lazim.

4. Uyghurlarning herhil ammiwiy sörünlirige berip turux lazim. Balilarni xu sörünlerg bille apirip öz bilixiqe jamaetke Uyghurqe oyun koyup, usul oynap bërixlirini righbetlendürüx kërek.

5. öyge mëhman kelgende qonglargha salam berip, muwapik peytlerde mehmanlar bilen Uyghurqe paranglixip, örüp-adetlirimizni az-pazdin balilirimizgha singdüriximiz lazim.

6. Uyghurlar top jaylaxkan (10-15 ayle) jaylarda imkaniyet yaritip Uyghurqe sinip/mektep eqix kerek. Heptisige bir këtim yaki heq bolmighanda ayda bir këtim bolsimu balilarni bir yerge jem kilip Uyghurqe deris ötüp bërilse balilarning kelgusige Uyghurqe asas tiklinip kalidu.

7. Uruk-tukkan, el-aghinilerni yohlap barghanda perzentilerni bille apirip balilarni özara tonuxturup kiqigidin baxlap arlixip qong boluxigha xarayit yaritip bërix lazim.

8. Qet'ellerde tughulup qong bolghan Uyghur balilar bilen wetendin qetke yëngidin qikkan Uyghur perzentliri özara koyuk arlixip ketelmeywatidu. Bundak boluxning sewebini tëpip muwapik tedbirlerni kollap uxbu ehwalni özgertixke tirixiximiz lazim.

9. Imkaniyet bolghanda balilarni wetenge ewetip uruk-tukkanlarni yohlap këlixige yol ëqip bërix kërek. Uyghur millitige bolghan mëhrini xu arkilik küqeytix lazim.

10. Uyghur ösmurlerge ait torbetlerni ëqip balilarni kizzikturidighan mezmunlar arkilik Uyghur til-edibiyat, örüp-adet, hekaye-qöqek, koxak-xeir, oyun-sen'et we tarihlirini ügitip turux lazim.


Mening Uyghurqi sawadimning muxunqilik boluxigha sewepqi bolghan nek anam özidur. Men 6 yax wahtimda Hitayqe baxlanghuq mektepke kirgenidim. Apan mëning Uyghurqini untup keliximdin ensirep manga her heptide birer këtim Uyghurqe ugetken idi. Ugengim kelmigende semimi gepler bilen mëni righbetlenduretti, hëkaye qöqeklerni eytip berip mëni kizzikturatti. Xundak kilip men baxlanghuq mektepni puturgende Uyghurqe az-paz okup yazalaydighan bolup kalghan idim. Ottura mektepke qikkandin tartip uniwersisitke kirguqe Hitayqe tilda okudum. Uyghurqi kitaplarnimu asasen okimaydighan bolup kalghan idim. Bizning mehelide (Hitaylar ziq orunlaxkan rayon) men bilen bille qong bolghan Uyghur balilar Uyghurqini asasen bilmeyti hem ozara Hitayqe sozlixetti. Menmu xularning tesiride Uyghurqini asta-asta untupketixke baxlidim.

Birak apamning manga ötken xu derisliri mening keyinki hayatimda Uyghurqini kaytidin özlexturuxum üqün qong rol oynidi. Men ta hazirghiqe Uyghurqe mektepte okupbakkan emes, xundaktimu Uyghurqe tarih kitap, roman, xeir-edibiyat eserler, gëzit-jornallarni okiwerimen, hetta bezide Uyghurqe makalilarnimu yezip koyimen. Men özemning Uyghurqe sewyerimning muxu derjide bolghanlikidin perhilinimen. Kiqik wahtimda manga Uyghurqini zorlap ugetken apamgha qing könglümdin rehmet eytimen.

Qet'elde yaxawatkan barlik Uyghur ata-anilar, baliringalrgha Uyghurqini herhil usul bilen dawamlik ügitip turunglar. Xu baliliringlar kelgüsi bir kuni manga ohxax silergimu özlirining qin könglidin texxekkür ëytidu dep ixinimen.

Bu yazmamni kiqik wahtimda anam manga ügetken bir koxak bilen ayaklaxrurimen.

Dikir-Dikir Toxkan

Dikir-dikir toxkan,
Nege barisen toxkan?
Dikir akam kexigha.
Dikir akang nime berdi?
öqke seghip süt berdi,
öqkisining süti yok,
Oghlikining puti yok.
özi iqti bir qare,
Manga berdi bir koxuk.
Bir koxukka toymidim,
üngürümni koymidim.
Yügürüp bardim töxükke,
Bexim tegdi böxükke.

2013-yil 1-Fewral

Unregistered
04-02-13, 05:33
Aftorning yazghanliriri 100% TOGHRA:

emma bezi ata-anilar barki balliri özliri turiwatqan döwletlerning tilida sözlishishni köpünche ata-anilar yaxshi köridiken.
uyghur tili ning beribir faydasi yoq . biz yashawatqan mushu döwletning tili muhim diyishishidu............

eger yoqurqi köz-qarashtiki ata-anilar ning digini boyiche bolsa, undaqta wetende Xittaylar xittaychini oqusun , uyghurche kerek emes , diginige oxshash bolmamdu?????????????

hazirqi qiyinchilighimiz , uyghur tilining kerigi yoq , dep Ana-tilimizgha hörmet qilmighan Ata-anilargha qandaq asasta öz-ana-tilimizni ,yaxshi saxlap qelish toghruluq sözleshsek obdan bolidu??????

shexsen menmu xittayche oqughan, ailide izchil uyghurche ana-til ni ishletkeshke ,biz aile boyiche öz-ana-timizni söyümiz .
hettaki hazir balilirim biz turiwatqan döwletning tiligha shundaq pishshiq. emma menmu ailide izchil türde uyghurche sözliship ,ana-tilimizni qollanghachqa ferzentlirim hazir wetendin kelgendek shundaq chirayliq uyghurche sözlishidu. we yazidu.
menche ana-tilimizni qoghdash yenila ailidiki ata-anilarning burchi dep qaraymen.
at-anisining obdan terbiyesini alghan ,we burun jemiyette bir kishilik orun igellep döwlet urunlirida ishligen ,ata-anilar cheteellerdimu ferzentlirini her sahede obdan yetishtüridu dep oylaymen.

muhjirette yashawatqan yane bir ana-tilni qoghdighuchi uyghurdin.

Unregistered
04-02-13, 06:08
Men yeqinda bir ailige diqqet qilip qaldim. Emeliyette bu bir diniy ailiken, balilirini shu yerde achqan Uyghur tili kursigha ewetidiken, emma baliliri aile we bashqa sorunlarda sapla shu doletning tilini ishlitidiken yaki turkche sozlishidiken. men bu ehwaldin bekla heyran qaldim, men bu balilarning ata-anisidin "eger balingiz shenbe kuni Uyghur ana tuili kursigha berip quyup" derstin chushkendin keyin Uyghurche ishletmise bu waqitni bikargha serip qilghanliq yaki shekilwazliq qilghanliq bolmamdu, siler balliringlarni birer kimning yuzni depla ana til kursigha ewetiwatmaydighansiler , nimishqa ularni Uyghurche sozleshke righbetlendurmeysiler , yaki mejburlimaysiler disem ular bixaraman halda" shu qarang, ularning aghzi qaysi tilgha bek kelse shu tilni ishlitishni yaxshi korudiken digen idi" men yene " siz balliringizning oyde mushu doletning tilida nime dewatqanlighi chushunemsiz disem, uyaq yaq anche chushunup ketmeymen "dep jawap berdi.

Bundaq ademni echindurdighan ehwal hemme yerde intayin kop. Nime diyishimizkin tang bu xeqqe?

IHTIYARI MUHBIR
04-02-13, 07:22
Ani-Tilni Untulmaslik Toghrisida

Tughluk Abdurazak

Mening Uyghurqi sawadimning muxunqilik boluxigha sewepqi bolghan nek anam özidur. Men 6 yax wahtimda Hitayqe baxlanghuq mektepke kirgenidim. Apan mëning Uyghurqini untup keliximdin ensirep manga her heptide birer këtim Uyghurqe ugetken idi.
2013-yil 1-Fewral

Qip-qizil yalghan, Tughluq Abdurrazzaq ependi az digende Ellik besh yashning ustide egerde Apisi( Apam digini belki Anisi bolsa kerek) Tughluq Abdurrazzaq ependining Uyghurche Tilni untulup qelishidin ensirigen bolsa idi, u Qizil Hitayning Bedniyet inqilabidin burunqi waqitlarda Ghuljidek Uyghurlar zich olturaqlashqan bir rayonda Tughluq Ahunni Hitayche Bashlanghuch mektepke bermigen bolatti.

U chaghlarda baldurla bu medeniyetke ( Hitay Tilini we ehlaqini ugunush medenieyt hesaplansa elbette ) qizziqqanlar oz balilirini yaki ichidin tallap bezi-birlirini Hitayche Mekteplerge berish yengidin moda boliwatqan waqitlar idi,

Bir oqupla yalghan bilen tasni ayriwalidighan Uyghur;


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
04-02-13, 07:43
Qip-qizil yalghan, Tughluq Abdurrazzaq ependi az digende Ellik besh yashning ustide egerde Apisi( Apam digini belki Anisi bolsa kerek) Tughluq Abdurrazzaq ependining Uyghurche Tilni untulup qelishidin ensirigen bolsa idi, u Qizil Hitayning Bedniyet inqilabidin burunqi waqitlarda Ghuljidek Uyghurlar zich olturaqlashqan bir rayonda Tughluq Ahunni Hitayche Bashlanghuch mektepke bermigen bolatti.

U chaghlarda baldurla bu medeniyetke ( Hitay Tilini we ehlaqini ugunush medenieyt hesaplansa elbette ) qizziqqanlar oz balilirini yaki ichidin tallap bezi-birlirini Hitayche Mekteplerge berish yengidin moda boliwatqan waqitlar idi,

Bir oqupla yalghan bilen tasni ayriwalidighan Uyghur;


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


" Undaq bolsa Tughluq Abdurrazzaq Osman ependining Uyghurchsi nimishke bundaq yahshi,?" dep sorishinglar mumkin, bu soalgha jawabim shundaq," Tughluq Abdurrazzaq Osman ependi Ilimge yani Tilgha ishtiyaqi bar kishi uning ustige Ghulja qoyup turayliq Hitayche oqughan yani,( Min Kao Han ) Uyghurlarni hetta.( Jing Kao Han ) Hitaylarmu huddi Uyghurdek sozleshni bilidighan bir yurtimizdur. jawabi shu.

Ghuljini eng yahshi bilidighan Uyghur;


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
04-02-13, 09:20
Tughluk Abdurazakning digini 100% toghra,chunli biz chatalga chatallik bilghini chiqqan amas,miningcha ana tilimizni saqlaxta biz dawamliq tillap kilwatqan chattaldiki hiqtailagha qarighanda koptin kop towen,vetenda hiqtaila ana tilimizni
yoqutiwatidu daymiz likin chattalda turup ozaimiz diqqat qilmaymiz,Ana tilimizni qoghdayli!!!!!!

IHTIYARI MUHBIR
04-02-13, 10:10
Mewlan Yasin, Tughluq Abdurrazzaq we Shohret Tatar uchi Ghuljida Sherqi Turkistan azatliq teshkilatini qurup inqilap qilip yurgen waqitlar ikenghu, bir kuni bularning Saqchi bashlighi Li Ming Zaini olturush uchun qilghan suiqest plani ashkarilinip qelip uchi tutulup qaptu.

Hitay saqchilirining uchini Iqrar qildurush uchun ishletken qiyin-qistaq we Tayaq-toqmaqlargha chidimighan Mewlan Yasin sheriki Tughluq we Shohretke shundaq meslehet saptu,:” Aghiniler, bille qesem qiliship inqilap qilduq,bu inqilapni dawamlashturishimiz kerek,turmide yatsaq bu Tayaqtin olup ketidighan ohshaymiz.meningche bolsa shundaq qilsaq. Shohret Tatar yashta kichik,hem saghlam Tayaqqa chidaydu,bu ishni Shohret ustige alsun,biz Tughluq ikkimiz tashqirigha chiqip hereketni dawamlashturup Saqchihanege besip kirip Shoretni qutulduriwalayli,” deptu.we shundin keyin Mewlan Yasin bilen Tughluq Abdurrazzaq qoyup beriliptu.

Bir muddet otkendin keyin bu ishtin gumanlanghan Hitay saqchi bashlighi Li Ming Zai qoyuwetken ikkisini qayta qolgha elishni buyruptu,qarisa shu ariliqta Tughluq Abdurrazzaq saqchilargha para berip pasaport chiqirip Amerikigha qechip ketiptu.Hitay saqchisigha para berip Pasport chiqirip qechip ketishke kuchi yetmigen Mewlan Yasin qayta tutulup qaptu.


Mewlan Yasinning wijdani iradesini sinap baqmaqchi bolghan Hitay saqchisi Li Ming Zai,:” Shohretni urup olturunglar,” dep tort Hitay mehpus bilen Mewlan Yasinni qoligha Kaltek tutquzup Shohret Tatar yatqan Kamirgha ekirip qoyup qarap turuptughu. nowet bilen tort Hitay mehpustin tayaq yigen Shohret Tatar ghing qilmaptu,amma Mewlan Yasin Urghanda ozini tutalmay bulduqlap yighlap ketiptu.
Bu ehwalgha heyran bolup,;” nimishke tort Hitay ursa ghing qilmay,sebdishing urghanda yighliding,?” dep sorighan Hitay saqchisi Li Ming Zaige, Shohret Tatar shundaq jawap beriptu,:”bashqilarning meni urishi jezmen bolghachqa idiyewi teyyarliqta idim.amma sebdishim Mewlan Yasinning meni bundaq qattiq uridighanlighini oylimaptikenmen,” bu jawapni anglap bir chette qarap turghan Mewlan Yasindin,:” sebdishingni nimishke bundaq qattiq urudung,?” dep sorighan Hitay saqchi bashi Li Ming Zaige Mewlan Yasin,:” Urup olturiwetken bolsam meni pash qilidighan kishi qalmaytti,” deptu.


Yumurchi,; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE







" Undaq bolsa Tughluq Abdurrazzaq Osman ependining Uyghurchsi nimishke bundaq yahshi,?" dep sorishinglar mumkin, bu soalgha jawabim shundaq," Tughluq Abdurrazzaq Osman ependi Ilimge yani Tilgha ishtiyaqi bar kishi uning ustige Ghulja qoyup turayliq Hitayche oqughan yani,( Min Kao Han ) Uyghurlarni hetta.( Jing Kao Han ) Hitaylarmu huddi Uyghurdek sozleshni bilidighan bir yurtimizdur. jawabi shu.

Ghuljini eng yahshi bilidighan Uyghur;


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
05-02-13, 19:43
Ilmiraki:

yikinda men bir ilmi makale kurgen. uningda kursutushqe, kop tillik bolush yahshi ish iken, uningdinmu yahshi ish oz ana tilini pissshik bilish iken. oz ana tilini pisshiik bilgen kishilerning tepekkuri kuqluk bolidiken, bu ademler genining yiltizi bilen munasiwetlik bolush mumkin iken, liki hazirqe bu hekte inik tetkikatlar kop yok iken. men shundak oylap kursem, wetende oz tilimizda okughanlarning sani hitayqide okughanlarning sanining kop ikenligidiki mesile bolmighanda. emilyette uyghurlarda oz tilimizda okughanlarda yukuri sewyege yetkenler, hitay tilida okughan uyghurlardin nahayiti kop sanda ikenligi inik.

Emilireki:

Balilar

Ana tilni pisshik bilse, balliringiz mushu ewlattilam, oz kirindashliridin helkidin ayrilip ketmeydu, qunki terjimengha kalsa ish qatak.

Islam dinimizda tursa, millitimizning orp adet yashash uslupidin qikip ketmeydu. Dinimizda qing turush esebilik nuhtisidin emes, belki medinyitimizde yaki yasash usullimizda qing turushning asasi.

Dimek balilar ana tilni pisshik bilse hemme ishka paydisi bar. Bolmisa millitimizning medinyitinimu qushunushtin kuruk kalidighan gep! Tiz yokap kitidu halas!