PDA

View Full Version : Ayallar we bosugha



Uyghur Suyer
18-12-12, 16:18
Ayallar we bosugha



Abduqadir jalaliddin



Tijaret , ma'arip , medeniyet ishliri mehelle , rayon we dölet chégriliridin halqip dunyawi miqyada gireliship ketken bügünki künde , bir türküm uyghur yashliri dunyaning dangliq ma'arip , medeniyet merkezliride ilim tehsil qilishqa bashlidi . Ularning nahayiti az bir qismi özlirining neziridiki chetellerning turmushini qelemge élip , ana wetinidiki yéngiliqqa teshna xelqni tülük uchur bilen teminleshke bashlidi . Tesewwur we intilishler asasida qurup chiqilghan yat iqlimlar barghanséri ré'al tüs élishqa bashlidi .
Bügünki uyghur yashliri dunyani chüshinish , tetqiq qilish we qurup chiqishqa özliriningmu nisiwési barliqini hés qilishqa bashlidi . Bundaqlar köpeygende , özining ana xelqining éhtiyajini heqiqiy tonup , xelqning qedir - qimmiti üchün köyüp yanidighan eqidilik yashlarmu otturigha chiqidu , elwette .
Shundaq , yer sharida bizmu bar , shundaq iken , qedir - qimmet , shan - sherep munberliride bizmu bolishimiz kérek . Bir qisim eqidilik yashlarning dunyani körüp yazghan sayahetnamiliride mushundaq istek bar .
Bizni yéngi bir kimlikning bayqilishi kütüp turidu . Biz uni tapqanda , heqiqiy özimizge aylinalaymiz . Sayahetnamilerdin qiz - ayallar yazghan bezi sayahetnamiler kishilerni jelp qildi . Ayallar ayrim tereplerde inchike hem sezgür kélidu , shundaqla xélila romantik kélidu . Arzu - armanlar bilen sughirilghan yumran xatiriler qélipliship ketken qahshal , bimezze geplerdin toyup ketken qelblerni söyündürmey qalamdu ? Ayal oqurmenler bundaq eserlerge xélila hérismen kélidu .
Téz sürette sheherlishish uyghurlarning exlaqiy qarashlirini shiddet bilen özgertiwatidu , bazar igiliki emeliy menpe'ettin bashqini nezerge almaydighan qiliwetti . Eneniwi igilik shekilliri xirisqa uchrap , igilik ehlining a'iliwi turmushidiki normal tertipni bitchit qiliwetti . Erler ish izdep yaqa - yurtlargha chiqip ketti , öyde olturushqa taqiti qalmighan ayallarmu soda qilish üchün bosughidin chiqishti . Ishlepchiqirish bilen a'ile hayatining birlikimu bitchit bolup , er , ayalni baqidighan , a'ile perzentlerni baqidighan qurulma lingship qaldi . Erlerning sölitimu burunqidek heywetlik bolmay qaldi . Ularning nopuzi saqal - burutini pesh qilay dise , uningmu tayini qalmidi . Chünki saqal bilen burut mesuliyet we burch bilen birleshmise , u peqet tüktinla ibaret .
Ayallarning bosughidin chiqip kétishi bizge nurghun aqiwetni élip keldi , balilarning terbiyelinishi bashqilarning qoligha qaldi . Telim - terbiye ishini bir xil eqide ishi dep qarimay ziyade tawarlashturiwettuq . Ma'aripni peqet imtihandin ötüsh ishi depla qalduq . Balilirimizmu ata - anilarning méhir süyige tüzük qanmaydighan bolup qaldi . Ular xuddi anisini bilmay chukuldap yürüshken tok chüjisige oxshap qaldi . A'ile terbiyisi digenlerni bashqilargha hawale qilip , anilar xizmet helekchilikide qaldi .
" Erler öyning tüwriki !" Méningche bu gep nahayiti toghra , emma bu gepning seltenitige dez ketti, shuning bilen ayallarning yürikigimu dez ketti . Chünki ayallar mezmut erlerdin mustesna halda özlirining ayalliqini yoqitip sersan bolup kétidu , ular qeyser erlening sayiside yashaydighan sumbullar .
Bizning ayallirimiz bosughining ichidiki qimmet bilen bosughining téshidiki qimmetni sélishturup körmise yerge keldi . Oqighan ayallirimizning inkasidin qarighanda , a'ile intayin muhim , ayalgha xas tekemmulluqning kapaliti a'ilide . Ular buni nechche yilliq musapirliqning izghirin shamallirida tonup yetken . Biraq bundaq sadalar taza omumliship kételmidi . Sewebi , biz a'ilining muqeddeslikini bilmigen xelq , üzül - késil chüshkünleshken xelq .
Oqiwatqan qizlirimizning köpiyishi kishini xoshal qilidu , biraq aniliqqa sel qarishi kishini endishige salidu . Bizde aniliqning illiq hem tatliq mewsümidin xewersiz halda sulup ketken güzel qizlar az emes . Ularning latapiti charchighan yigitlerning tesellisige aylansa , saghlam balilarning xush hawaliq baghchisigha aylansa neqeder yaxshi bolatti - he !
Tedbirdin xali haldiki arzu peqetla bir xil ajizliq .
Ey güzel uyghur qizliri , oqunglar , bipayan jahanni chüshininglar , lékin özünglarnng ana bolidighanliqinglarni untup qalmanglar !
Burun bir batur yigit özinng shirmetliki bilen bir sheherni qoghdap qaptu . U jengdin qaytip kelgendin kéyin padishah uninggha : " mundaq üch nersidin birni tallisang , tengri uni sanga inam qilghusi : ular eqil , güzellik , sherm - hayalardur " deptu . Batur yigit azraq oylanghandin kéyin : " manga ayal kérek " deptu . Padishah heyran bolup turup qaptu . Yigit :" manga sili éytqan üch nersini özide mujessem qilghan ayal kérek " dep sözini toluqlaptu . Padishah qayil boptu .
Baturluq hergizmu qaram küch emes . Belki eqil - paraset bilen küchning birligi . Eqil , güzellik we sherm - hayani özige jem qilghan ayalning pushtidin yenila batur tughulidu . U meyli qiz yaki oghul tüghsun , bundaq anlardin qeyser ewladlar yétiship chiqidu . Bu menidin élip éytqanda mukemmel ayalliq dunyasigha kimmu sel qariyalisun . Ayallarning quriti del ene shu yerde .

Unregistered
18-12-12, 17:36
Bu maqaleni yarattim, bu adashning qehrimu bar, zehrimu bar adash iken,
Qehri tutqanda mana mushundaq maqalelerni yazidiken, Zehri tutqanda " Oquydiken Londondiki balilar," digen maqaleni yazidiken,

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


Ayallar we bosugha



Abduqadir jalaliddin



Tijaret , ma'arip , medeniyet ishliri mehelle , rayon we dölet chégriliridin halqip dunyawi miqyada gireliship ketken bügünki künde , bir türküm uyghur yashliri dunyaning dangliq ma'arip , medeniyet merkezliride ilim tehsil qilishqa bashlidi . Ularning nahayiti az bir qismi özlirining neziridiki chetellerning turmushini qelemge élip , ana wetinidiki yéngiliqqa teshna xelqni tülük uchur bilen teminleshke bashlidi . Tesewwur we intilishler asasida qurup chiqilghan yat iqlimlar barghanséri ré'al tüs élishqa bashlidi .
Bügünki uyghur yashliri dunyani chüshinish , tetqiq qilish we qurup chiqishqa özliriningmu nisiwési barliqini hés qilishqa bashlidi . Bundaqlar köpeygende , özining ana xelqining éhtiyajini heqiqiy tonup , xelqning qedir - qimmiti üchün köyüp yanidighan eqidilik yashlarmu otturigha chiqidu , elwette .
Shundaq , yer sharida bizmu bar , shundaq iken , qedir - qimmet , shan - sherep munberliride bizmu bolishimiz kérek . Bir qisim eqidilik yashlarning dunyani körüp yazghan sayahetnamiliride mushundaq istek bar .
Bizni yéngi bir kimlikning bayqilishi kütüp turidu . Biz uni tapqanda , heqiqiy özimizge aylinalaymiz . Sayahetnamilerdin qiz - ayallar yazghan bezi sayahetnamiler kishilerni jelp qildi . Ayallar ayrim tereplerde inchike hem sezgür kélidu , shundaqla xélila romantik kélidu . Arzu - armanlar bilen sughirilghan yumran xatiriler qélipliship ketken qahshal , bimezze geplerdin toyup ketken qelblerni söyündürmey qalamdu ? Ayal oqurmenler bundaq eserlerge xélila hérismen kélidu .
Téz sürette sheherlishish uyghurlarning exlaqiy qarashlirini shiddet bilen özgertiwatidu , bazar igiliki emeliy menpe'ettin bashqini nezerge almaydighan qiliwetti . Eneniwi igilik shekilliri xirisqa uchrap , igilik ehlining a'iliwi turmushidiki normal tertipni bitchit qiliwetti . Erler ish izdep yaqa - yurtlargha chiqip ketti , öyde olturushqa taqiti qalmighan ayallarmu soda qilish üchün bosughidin chiqishti . Ishlepchiqirish bilen a'ile hayatining birlikimu bitchit bolup , er , ayalni baqidighan , a'ile perzentlerni baqidighan qurulma lingship qaldi . Erlerning sölitimu burunqidek heywetlik bolmay qaldi . Ularning nopuzi saqal - burutini pesh qilay dise , uningmu tayini qalmidi . Chünki saqal bilen burut mesuliyet we burch bilen birleshmise , u peqet tüktinla ibaret .
Ayallarning bosughidin chiqip kétishi bizge nurghun aqiwetni élip keldi , balilarning terbiyelinishi bashqilarning qoligha qaldi . Telim - terbiye ishini bir xil eqide ishi dep qarimay ziyade tawarlashturiwettuq . Ma'aripni peqet imtihandin ötüsh ishi depla qalduq . Balilirimizmu ata - anilarning méhir süyige tüzük qanmaydighan bolup qaldi . Ular xuddi anisini bilmay chukuldap yürüshken tok chüjisige oxshap qaldi . A'ile terbiyisi digenlerni bashqilargha hawale qilip , anilar xizmet helekchilikide qaldi .
" Erler öyning tüwriki !" Méningche bu gep nahayiti toghra , emma bu gepning seltenitige dez ketti, shuning bilen ayallarning yürikigimu dez ketti . Chünki ayallar mezmut erlerdin mustesna halda özlirining ayalliqini yoqitip sersan bolup kétidu , ular qeyser erlening sayiside yashaydighan sumbullar .
Bizning ayallirimiz bosughining ichidiki qimmet bilen bosughining téshidiki qimmetni sélishturup körmise yerge keldi . Oqighan ayallirimizning inkasidin qarighanda , a'ile intayin muhim , ayalgha xas tekemmulluqning kapaliti a'ilide . Ular buni nechche yilliq musapirliqning izghirin shamallirida tonup yetken . Biraq bundaq sadalar taza omumliship kételmidi . Sewebi , biz a'ilining muqeddeslikini bilmigen xelq , üzül - késil chüshkünleshken xelq .
Oqiwatqan qizlirimizning köpiyishi kishini xoshal qilidu , biraq aniliqqa sel qarishi kishini endishige salidu . Bizde aniliqning illiq hem tatliq mewsümidin xewersiz halda sulup ketken güzel qizlar az emes . Ularning latapiti charchighan yigitlerning tesellisige aylansa , saghlam balilarning xush hawaliq baghchisigha aylansa neqeder yaxshi bolatti - he !
Tedbirdin xali haldiki arzu peqetla bir xil ajizliq .
Ey güzel uyghur qizliri , oqunglar , bipayan jahanni chüshininglar , lékin özünglarnng ana bolidighanliqinglarni untup qalmanglar !
Burun bir batur yigit özinng shirmetliki bilen bir sheherni qoghdap qaptu . U jengdin qaytip kelgendin kéyin padishah uninggha : " mundaq üch nersidin birni tallisang , tengri uni sanga inam qilghusi : ular eqil , güzellik , sherm - hayalardur " deptu . Batur yigit azraq oylanghandin kéyin : " manga ayal kérek " deptu . Padishah heyran bolup turup qaptu . Yigit :" manga sili éytqan üch nersini özide mujessem qilghan ayal kérek " dep sözini toluqlaptu . Padishah qayil boptu .
Baturluq hergizmu qaram küch emes . Belki eqil - paraset bilen küchning birligi . Eqil , güzellik we sherm - hayani özige jem qilghan ayalning pushtidin yenila batur tughulidu . U meyli qiz yaki oghul tüghsun , bundaq anlardin qeyser ewladlar yétiship chiqidu . Bu menidin élip éytqanda mukemmel ayalliq dunyasigha kimmu sel qariyalisun . Ayallarning quriti del ene shu yerde .