PDA

View Full Version : Shair Bolup Yighlaydu Weten



Unregistered
14-12-12, 21:31
Shair Bolup Yighlaydu Weten

M.Tohti

teklimakan sirliq bir dunya...uning qoynida insaniyetning shanliq
qedimi zaman mediniyiti komulup yatmaqta!...

shundaqla jahaletke hami hokumranlarning texti-tajimu mushu sirliq tupraq astida
julasini yoqatqan!....bu sirliq qum dunyasining"halaket dingizi"
digen qorqunuchluq nami bar!...yingi esir "yipek
yoli"karwanlirining altun koldurmisining jushqunluqqa tolghan
awazimu del mushu ziminda yangrimaqta!....

kelgusining tatliq xiyalliri bara...bara..mini qedim zaman soda
karwanlirining uzun sepige qetip esirge sozulghan seperge
atlandurdi!....mana...pexirlik 15-esirmu otti...
bu ana makanni bara...bara...jahalet bulutliri
basmaqta idi!...xiyal ikranimdin 15-esirdin kiyinki menziriler
otushke bashlighinida otta qalghan qildek
tolghanghan wujudum lerzige keldi!...
bu eziz meripet boshugide jahalet top-toghra 5 esir dawam qildi!..
bu shahane millet top-toghra 5 esir nadan qaldi!....
20-esirning bashliri uyghur jemiyiti nadanliq,xurapatliq guruhwazliq,
beygiside dunya milletlirining eng aldigha otup ketken idi!..
belkim bu beyge meydanida reqplirimiz sanaqliqla idi!....
ene shu uyghur tolimu xeterlik yillarda bu sirliq makan oz
DANKOlirini
tewellut(tughdi) qildi!....5 esirlik gheplet uyqisida yatqan teliyi
kaj
teklimakan baldur oyghanghan ot yurek oghlanlirining
achchiq...achchiq waqirashliri ichide irencheklik bilen gheplet
uyqisidin kozini yerim achti!... teklimakanda untulghan meripetchilik
mesh'ilige ABDUQADIR DAMOLLA, MEMTILI EFENDIM.QUTLUQ SHEWQI,ABDUXALIQ
UYGHURI....,qatarliq ot yurek oghlanlar issiq qeni, eziz jeni bilen
ochmes ot yaqti!... bu mesh'el koymekte ...yanmaqta...jahalet
janggilini yorutmaqta idi!...otmush xiyalliridin oyghanghinimda koz
aldimda burghilarning hokireshliridin oyghanghan "HALAKET DINGIZI"
chidamliq toghraqlirining himayiside
sirliq kulup kelgusige tebessum qilmaqta idi!...tuyqisiz toghraq
toghriliq oylinip qaldim......koz aldimdila yiqilghan bir tup toghraq
sozulup yatatti...porlashqan toghraq kotigi etrapidin yuzlep yingi
notilar koklep chiqqan idi!...toghraq yiqilsimu yiltizliri
yiqilmighan idi!...uning yiltizliri ana ziminni mehkem
baghashlighan... qamallap alalighanlighi uchunla mengguluk hayatliqqa
muyesser bolghan idi!....

men soyermen ana ziminni!...
zimin soyer yiltizlirimni!...
qum barxini qistap kelsimu..
komelmeydu basqan izimni!...

xiyaldin oyghunup uyghur jemiyiting bugunige baqqinimda ichinishliq
menzire yurugumge neshterdek qadalmaqta idi!...turmushimizning herbir
doqmushlirida biz hichbir teyyarliq qilmighan kirizis bizlerni kutup
turuptu!...kirizisning tup yiltizi yenila
nadanliq,namratliq,xurapatliqtin bashqa emes idi!....nadanliq
namratliqni tughidu!...namratliq xurapatliqni tughidu!..xurapatliq
nadanliqni tughidu we wayigha yetkuzidu!...uyghur jemiyitidiki bu
leniti zenjirsiman aylinish yene qachanghiche dawamlishar?!...
ah!..bextsiz uyghurum!......

bekmu kengri weten qoynida
bir oyluk bar tarim boyida
korushkenmen atisi bilen
chong oghlining sunnet toyida.
qandaq bugun ularning hali?..
korgum keldi seyyah misali
qelem aldim xalimastin men!...
she'ir bolup yighlaydu weten!
*** ***
sediqe dep aldimni tosqan
besh balini qatargha qoshqan
tilemchi shu ana yuzide-
teme nuri yan'ghan kozide
achchiq-achchiq bir elem bolup!
yurigige qan-zerdap tolup!...
numus ichide yighlaydu weten!
*** ***
topa uchqan yiza yolida
dihqan kiler ketmen qolida
qerzi qanche?...
ejrichu qanche?...
oylap kiler azapta shunche!..
qeriz suyler kassir bu kiche!..
bir yil ishlep samanni chishlep!
"koktosh" digen bednamni chishlep!
qerzi ashqan dihqan akamgha
islahattin bisharet birip...
chare izlep yighlaydu weten!!..
**** ****
bortxanida
yol boylirida
yurt ichide
dost toylirida..
bir top yigit oyunpezlikte
pul utushar saxtapezlikte,
bekmu teste tapqan "xizmet" bu!
jemiyettin "aliy ni'met' bu!...
ishsizlarning herbir kunige
kuni emes qara tunige!..
xizmet izlep qatrap her terep!..
sersan bolup yighlaydu weten!
*** ***
nur yoqalghan qara kichide
bezmixana tuman ichide...
qiqas silip oynar bir top yash
moda qoghlap keygen ustiwash,
qiz taliship bolsa de-talash
qizzip kiter bezide mushtlash!..
mey keypide mestxush bir top qiz
ayrilsa der... netije bek tiz!...
ah!..shu qizning bihush omrige
namratliqtin zide konglige...
yurigige qan-zerdap tolup!...
pahishe bolup yighlaydu weten!!
*** ***
idirlarda...
yantaq tuwide..
uchup kiter torghay purride...
besh-alta qoy kiler durride..
osmur chopan qolida tayaq
sanchilidu tiken putigha!..
kiyelmigech choruq ya paypaq,
padichining ghemi nimidin?..
kozlirining nemi nimidin?!..
kitap-depter chushse asmandin..
oqup ketse bir omur andin!...
somkisida bir zaghra bolup
namratliqta yighlaydu weten!!
*** ***
bu a'ilining
bowaqliri boshukte yighlar!..
olgenliri "toshukte" yighlar!
namratliqta otermu yillar?!..
qeghez-qelem oksukte yighlar!
shu jemetning qara kunige..
derttin qelbi yara kunige!..
chare izlep mana seher-kech!..
gherpni ichish taqezzasida...
yurekliri tipicheklep soqup
sha'er bolup yighlaydu weten!!

shundaq!.....
esirlerdin beri shekillen'gen bikinmilikni,nadanliqni...namratliqni
bir nere tartipla tugutush mumkin emes!... tarix chaqi temkinlik
bilen parlaq kilechekke qarap dadil qedem almaqta!..ichinarlighi
shuki... xurapatliq... nadanliq tixiche diqqet nezirimizdin
yiraqta!...bizdiki bu sukutluk haletni memtili ependim yaqqan meripet
meshilila buzuwitelishi mumkin idi!...epsus!...uyghur mu'aripining
bugunki ze'ip halitini koz aldimgha kelturdum!.....aliy
mekteplirimizde mumkin bolghan tar we qis shara'itidin toluq paydilinip weten uchun, millet uchun tirishipugunuwatqan yashlirimiz sanaqliq idi!...gherp medeniyitining atalmish yuquri istimal,erkinlik..wahakazalirining qaymuqturishigha uchrighan
yashlirimiz bolsa sanaqsiz idi!...ulargha bar awazim bilen shundaq
xitap qilghum kilidu!....silerning aliy bilim yurtliridiki her bir
deqiqe omrunglargha milletning jahalettin yashlanghan kozliri umut
bilen tikilip turuptu!...silerning aliy bilim yurtlirida bikargha
otkuzuwetken her bir minut waqtinglar, japakesh ata-ananglarning
alqinidiki qadaq we yuzliridiki mezgilsiz qoruqlardin
yaralghan!...siler oqush pursitige erishkininglarda...siler erishken
mushu pursettin mehrum qalghanlarni oylanglar!...
aliy bilim yurtliridiki oqush pursitige erishken "oqushsiz"larni
oylisamla yezilardiki namratliq sewebidin oquyalmighan bichare
sebiler koz aldimgha kilidu!..yene shu
nadanliq....namratliq...xurapatliq...uzaq tarxning milliy ingimizgha
qaldurghan asaretlik 3 tamghusi balilirimizni mektep qoynidin jahalet
qoynigha sorimekte!..
, tomurida memtili ependim rohiiqiwatqan jan pida oqutquchilirimiz japaliq ter tokuwatqan bolsimu ,nadanliq...namratliq..xurapatliqtin ibaret 3 apet uyghur jemiyitini qaymuqturmaqta we yimekte idi!....nurghun osmurlirimiz herxil bahane we
yollar bilen mekteptin qalmaqta!....bala baqquchi bolmaqta!.kala
baqquchi bolmaqta!...
ah!...nadanliq!...ah!...namratliq!...ah!..xurapatl iq!...

ashu bextsiz sebilerning ata-anisi..aka-hedisi..dewrdashliri bolush
supitimiz bilen bizlermu oz mesuliyitimizni tonushumiz kirek!..uyghur
jemiyiti bu mesilini yuksek texirsizlik we kirizis tuyghusi bilen
tonughandila milletning kelgusi bolmish ghunchilirimizning bext guli
poreklep ichilidu!...nadanliq,namratliq,xurapatliqning yiltizigha
kuchluk palta chapalaymiz!...elwette!...dunyada bedelsiz bext ,
qurbansiz ghelibe bolghan emes!...aldi bilen ata-anilarning qurbanliq
bolishida shek yoq!...qurban bireligudek qurbi yoq...yaki qurbanliqi
yoq balilargha jemiyet qurban birishi kirek!...

yighlar...yighlar...yultuzdek kozler,
chaqmaq...chaqmaq...pighanliq sozler.
armanigha qanmay solashqan
nurluq...nurluq...quyashtek yuzler!...

tal chiwiqni minelmidinglar...
qolunglarda pada tayighi...,
kitap-depter korelmidinglar...
oqup qanmay, chiqmay ayighi...,

ey!..sebiler yazay disenglar..
qelbim bolsun aq deptiringlar,
millet soygen, soyer silerni...
bu sozumni heq dep bilinglar!..

*** ***
namratliqtin qutulush uchun
sebilerni qilmayli bedel!..
nadanliqtin qutulmay esla?...
qiyinchiliq bolalmaydu hel!
toqquzimiz bolalmaydu tel!
rohimizdin saqaymas kisel!,
mu'aripi olgen milletni ..
oldi digin dertte bi ejel!..
namratliqtin qutulush uchun
sebilerni qilmayli bedel!..
*** ***
yighlar...yighlar...yultuzdek kozler,
chaqmaq...chaqmaq...pighanliq sozler. !
armanigha qanmay solashqan
nurluq...nurluq...quyashtek yuzler!...

tuyqisiz aldimda turghan chiriwatqan toghraqqa kozum chushti... koz
aldimda yiqilghan toghraq ebidi hayatliqni namayish qilip meghrur
yatatti!..uning yiltizliridin koklep chiqqan yumran notilar hayatqa
bolghan cheksiz mihri-muhebbet bilen ozini apiride qilghan mushu
tupraqqa yiqilghan ana toghraqqa.. zinnet birip qeysirane roh bilen yingiche
qiyapette qed koturmekte idi!..ana wetenning eziz tuprighi uning
tinige tugimes ozuq...yingilmes roh ata qilghan idi!... yasha ey
qeyser toghraqlar!...sen menguluk hayatliq tapting ey yiqilghan
toghraq!...pexirlen ey ana weten toghraqliringdin!....

1- iyun balilar bayrimini tebriklesh harpisida ashu toghraq notiliri
manga uyghur muaripining mengguluk simwoli bolup korunushke bashlidi
oqushsiz qalghanlargha...oqushtin rayi qaytqanlargha!..bilimning
heqiqi menisini...milletning nadanliqtin qutuldurushtiki ghayet zor
rolini tesewwuridin yiraqta qaldurghan hemme uyghurgha shundaq xitap
qilimen!........
toghraq rohi bizge menggu yar bolsun!...
yiltizlirimizdin koklep chiqqan notilar qaghjirighan teklimakanni
yishilliqqa purkisun!....
sebi notilirimiz uchun qurban bireyli!........
sanga guzel kelgusi yar bolsun toghraqzarliqlar!....
1-iyun bayriminggha mubarek bolsun sebiler!...qelbing toghraq
xislitige tolsun!

Toghraq ependi eserliridin parchilar.