PDA

View Full Version : Way Hitay ; Qiripla tugitiwetkin bu milletni ,bunchilik ozungni qiynimay.



IHTIYARI MUHBIR
30-10-12, 03:41
Tehrir gülbahar xanim: xitay hökümitining «allah», «xuda» qatarliq sözlerni ishlitishni chekligenliki rast

Ixtiyariy muxbirimiz yalqun

2012-10-29

Xitay hökümiti mezmuni milliy we diniy tüs alghan eserlerni qattiq chekligendin sirt yene, bir türküm milliy we diniy mezmundiki söz-Atalghularning ishlitilishigimu chek qoyghan.


AFP Photo

Uyghur mollilardin birining meschittiki körünüshi.


Uyghur élide chiqidighan torbetlerdiki uchurlardin melum bolushiche xitay hökümiti yéqinqi yillardin buyan uyghur tilidiki gézit-Zhurnal, radio-Téliwiziye we axbarat-Neshriyat buyumlirigha qarita kontrolluqni kücheytken bolup, mezmuni milliy we diniy tüs alghan eserlerni qattiq chekligendin sirt yene, bir türküm milliy we diniy mezmundiki söz-Atalghularning ishlitilishigimu chek qoyghan.

Chégrisiz muxbirlar teshkilatining doklatida xitay dunyadiki axbarat, neshriyat we söz erkinliki cheklengen qara tizimliktiki döletlerning biridur. Xitay hökümiti kommunistik partiyige biwasite qarashliq teshwiqat orgini arqiliq bu sahelerge qarita aldin testiqlash tüzümi ornatqan bolup, xitay kommunistik partiyisi yaxshi körmeydighan herqandaq mezmundiki yaxshi esermu birdek neshr qilinish we élan qilinish hoquqidin mehrum qalidu.

Tekshürüshtin tasadipiy ötüp ketken eserlermu jemiyettiki mexsus apsharka xadimliri arqiliq pash qilinip, élan qilghan yaki neshr qilghan orunning tanawi tartilidu. Shunga axbarat, neshriyat organlirida ishlewatqan tehrirlerning eserlerge hetta eserlerde ishletken söz-Jümlilerge qoyidighan telipimu ziyade éship ketken bolup, uyghurlarning milliy medeniyitige we diniy étiqadigha munasiwetlik essalamueleykum eleykum, xuda, allah, namaz, musulman, quran, uyghur, xudagha amanet, allahqa amanet, bismilla, tengri, dua, inshaalla , xudagha shükri, allahqa tapshurdum qatarliq sözler eserlerning jümle terkibidin chiqiriwétilgen. Eser terkibide pérsonazhlarning quran oqughan, qebre béshini yoqlighan, dua oqughan, quranni söygen, allahqa iltija qilghan teswirliri bolsa bundaq abzaslar pütünley qisqartiwétilgen.

Biz bu mesililer heqqide pikir élish üchün ilgiri uyghur élide köp yil gézit-Zhurnallarda tehrirlik qilghan hazir yawropada yashawatqan gülbahar xanimni ziyaret qilduq.

Emeliyette yuqirida tilgha élinghan bu sözler uyghurlar islam dinini qobul qilghan ming yillardin biri ishlitiwatqan we uyghur tilining lughet terkibide zamandin -Zamangha uliship, mezmuni béyip kéliwatqan sözlükler bolup, uyghurlarning kündilik turmush alaqiside we til teswiride ishlitish qétim sani eng köp bolghan sözlerdur. Gerche bu sözler islam dini arqiliq uyghurlargha ereb tilidin kirgen bolsimu, emma bügünki künde bu sözler uyghur tilining asasi lughet terkibidiki muhim sözlükler bolup, uyghur medeniyitining teswiriy bayliqi bolup kelmekte. Tehlilchilerning mulahize qilishiche, xitay hökümitining uyghur tilidiki sözlüklerge chek quyushi eslidin ishlitilish hoquqidin mehrum qalghan bu tilning lughet terkibini téximu namratlashturup, teswiriy küchni ajizlashturuwétishi mumkin iken.