PDA

View Full Version : Erning Ippiti



turan
25-09-12, 14:02
Erning Ippiti

(Mosa Jarulla heqqide hikaye)

Aldinqi esirning bashlirida, ottura asiyada Mosa Jarulla isimlik pütkül islam dunyasida dangqi bar bir ölima yashighan bulup, bu kishi qeshqerdiki yurt kattilirining teklipi bilen ziyaretke qeshqerge qedem teshrip qiliptu. Bu kishi qeshqerge kélishi bilen, qeshqerdiki yurt kattiliri nahayiti heshem – derem bilen bu kishini kütüwaptu. Bu kishining hörmiti üchün öy – öylerde nahayiti mol dastixan hazirlap méhman qilish bashlinip kétiptu. Birining ziyapiti tügise birining. .. Birining ziyapiti tügise birining bashlinip bu alimning « uh. .. !!! » dégüdek halini qoymaptu. Shu teriqide saq bir ay ötkendin kiyin, qeshqerde ziyaret we alimlar bilen zikri – söhbetlerde bolarmenmikin dep kelgen bu alimning ayiqi tügimes ziyapetlerdin ichi pushup qeshqerdiki atalmish kattilargha :
– kemine qeshqerge kelgendin biri her qaysiliri péqirni nahayiti izzet – ikram we mol ziyapetler bilen kütüwaldinglar. .. Bu jeryanda silerge oxshash yurt atiliri bilen hemsöhbette bulup tar nezerimni téximu kéngeytiwaldim. Keminining yene bir arzusi shuki, sani buxara atalghan ( yeni, ikkinchi buxara ) ezizane qeshqerning kochilirini piyade bir aylinip chiqqum bar idi. Bilmidim, bu arzuyumgha yétishke imkan birisherlimikin ?!. .. — dep töwenchilik bilen soraptu kattilardin. Kattilar bolsa :
– way, bolidu. .. Qeshqer silidin aylansun !!!. .. — déyiship, Mosa jarullani bashlap qeshqerni aylinish üchün piyade yol aptu.
Mosa Jarulla qeshqerning kochilirini aylinish jeryanida qarighudek bolsa, qeshqerning igiliri bolmish bichare millet nahayitimu biquwul, ajiz. .. Nedin kelgenlikini bilgili bolmaydighan én’giliz, rus, shiwit. .. Yene ambal, loyi, dotey, teytey. .. digen nimiler nahayiti köreng, tekebbur we ushshuq turghidek. Hetta , bu ta’ipilerning aldida qeshqerning yurt kattiliri bolmish héliqi nimilermu müshükni aldidiki sachqandek lagh – lagh titrep turghidek. Bu menzirini körgen alim qelbidiki échinish we ghezepni teste bésiwélip qeshqer kochilirini aylinshni dawamlashturuptu. Ular aylina – aylina héytgah jamesining arqa teripige jaylashqan bir xalta kocha éghizigha kélip qaptu. Bu kishi bu xalta kochigha qarap qedem alghaniken, héliqi « kattilar » :
– ya teqsir, bu kochigha zinhar kirmigeyla ! — dep iltija qiliptu. Alim ularning némishqa bu kochigha kirishni tosighanliqini bilip turup :
– nime sewebtin bu kochigha kirmeymiz ?!. .. — dep soraptu. « kattilar » :
– bu kochigha pahishexanilar we epyunxanilar, shuningdek qimarxanilar jaylashqan. Bu yer sili – bizning kélidighan yérimiz emes. Shunga siliningmu kirmigenlikliri tüzük dep tosuptu. Alim bolsa gépide ching turuptu. Shuning bilen « kattilar» mu amalsiz alimning keynidin egiship bu kochigha kirishke mejbur boluptu. Alim qarighudek bolsa heqiqeten bu kocha pahishixana, epyunxana, qimarxana bilen toshup ketkeniken. ( elwette, bu yerdiki pahishixana, epyunxana we qimarxanilarning xojayinliri xenzular iken. )bichare uyghur qiz – juwanliri bu yerde itning künide yashawatqan iken. Bu menzirini körgen alimning ichi siyrilip, közlirige yigha oliship kétiptu. U bir chette, chéhridin cheksiz xorluq we mung tökülüp tursimu zorigha külümsirep, yalghan naz qilip xéridar chaqiriwatqan bir dili sunuq juwanning aldigha bériptu. « kattilar » nime ish bolidikin dep qiziqsinip qarap tursa, alim héliqi juwandin soraptu :
– i bichare qizim. Nime sewebtin bu yolgha kirip qaldingiz ?!. .. — dep soraptu. Mushu kemgiche héchkimdin munchilik illiqliq körüp baqmighan bichare juwan köz yashlirini toxtitiwalalmay sergüzeshtisini sözleshke bashlaptu.
– men *** yézisidiki *** digen ademning ikkinchi qizi *** bolimen. Men 14 yashqa kirgen küni anam sil késili bilen qaza qildi. Biz chüإchüridek töt bala qarap turup yétim qalduq. Dadam bichare bizge hem dada, hem ana bulup, hem étiz – ériqning ishini qilip ikki yilni ötküzdi. Üchinchi yili achamni yézimizdiki begning kenji oghli ayagh asti qilip, nomusini bulghaptu. Bu xorluqqa chidimighan acham özini sirtmaqqa ésip ölüwaldi. Dadam beg oghlining üstidin yamulgha erz qilsa, yamuldiki loyilar dadamning erzini begke yetküzüp qoyuptu. Shuning bilen beg méning üstümdin yamulgha erz qilamdighan dep dadamni ghalchilirigha qattiq urdurup, chala ölük hésabida qilip quyup öyimizge ekilip tashlap qoydi. Biz dadimizni mingbir – musheqqette yöleshtürüp öyge ekirip yatquzup qoyduq. Öydiki pulgha yarighudek bisatimizni sétip, yetmise jazanixorlardin qerz élip yürüp dadamni téwipqa körsettuq. Dadammu axiri nimjan bulup saqaydi. Uruq – tughqanlardin qerz almidinglarmu didilima ?!. .. Uruq – tuqqanlardimu nediki pul deydila ?!. .. Yurt kattiliri ?!!! hih !. .. bu ishlarning hemmisi shu yurt kattiliri digen nimilerning kasapiti bilen buluwatmamdu ?!. .. Dadam jazanixordin alghan qerzni tölep bolalmay tengqisliqta méni jazanixorgha toqalliqqa yatliq qildi. Aridin yérim yil ötüp dadam rehmitimu achchiq yütüp yürüp wapat boldi. Ikki qérindishimning biri bir begning mélini baqimen dep yürüp janggalda iz – tizi yoq yoqap ketti. On – yigirme kün ötkendin kiyin bicharining ölükini bir toxtam suning buyidin tépip epkélip berdi. Yene biri hazir qeyerde uni uqmaymen. Jazanixor méni qoyuwetkendin kiyin yézimizgha barsam mehellidikiler méni tillap patquzmidi. Shuning bilen amalsiz bu yerde ténimni sétish yoli bilen jan saqlawatimen. — deptu ésedep yighlighanche. Alim bolsa köz yashlirini toxtitiwalalmay juwan’gha bir tutam pulni tutquzup turup soraptu :
– i natiwan qizim, siz her qétim tiningizni satqandin kiyin boyingizni sugha salalamsiz ?! — dep soraptu. Juwan :
– bezide salalaymen. Bezide salalmaymen. — dep jawab bériptu. Alim :
– meyli qandaqla bolmisun siz her qétim tiningizni satqandin kiyin choqum bir qétim boyingizni sugha séling. Shundaq qilsingiz alla sizning bu gunahingizni kechüridu. — deptu. Alimning jawabini anglighan « kattilar » ghulghula qiliship :
– ya teqsir ! bir jalap xotun zina qilip , arqidin ghusli – taharet qilsa uninggha gunah yizilmaydu dep qaysi kitabta bar ?!. .. Undaqta uning gunahi kimning gerdinige yüklinidu ?!!! — dep sorishiptu nahayiti ghezeplen’gen halda. — elwette her qaysiliridek yurt kattilirining, we özini heqiqiy oghulbala erkek hésablaydighan musulmanlirimizning gerdinige yüklinidu. — dep jawab bériptu alim bularning shunchiwala gherez uqmaydighan hamaqetlikige échinip. — nime sewebtin bizge yüklen’güdek buning gunahi ?!. .. — buning sewebi shuki, alla we allahning peyghembiri mezlumlarni bizdek we silerdek yurt « ata » lirining igidarchiliqida qildi. Siler bulargha jayida igidarchiliqi qilalmay mushundaq xorlinishigha qarap turghandin elwette silige yüklinidu. . .. Siler özünglarning ippitini jayida saqliyalmaysileryu, ejiba mushu natiwan ayalni jalap xotun dep ippetsizlikte eyiblemsiler ?!. .. Shuni bilshinglar kérekki, ippetni saqlash yalghuz ayallarninglar mejburiyiti emes, bizdek erkeklerningmu mejburiyiti. .. Belkim, siler özünglarni pak dep dewa qilarsiler. Nahayiti epsus, silerning mushu halinglar jalap xotundin qilche perq etmeydiken. Men qeshqerge kelgenningyaghi bezme – ziyapet bilen kütüwaldinglar. Ziyapetliringlargha qarisam bir – biringlardin menmenlik taliship, nahayiti israpchiliq bilen dastixan qildinglar. .. Teyyarlan’ghan nazu – németler yégili éghiz yoq shu péti tüküwétildi. Deslepte el – yurtmu mushundaq parawan bolsa kérek dep oylidim. Lékin bügünki emeliyet ispatlidiki, ehwal hergiz undaq emesken. Xelq namrat, ach – yalingach turmush kechüriwétiptu. Ilajsiz ülüwélishqa, ippet – nomusini sétishqa mejbur boluwétiptu. Siler bolsa sésiq kékirip yüruysiler. Ambarliringlarda nazu – németler yégili éghiz yoq shu péti sésip tügewétiptu. Bu wetenning heqdasi bolmish natiwan xelq qulning ornigha chüshüp qaptu. Ta’ipiler bolsa xuddi tughma mushu yerning xojayinliridek xelqning shillisige dessep yürüptu. Mana bu xorluq emesma ?!!!. .. Xiyal qilip béqinglar. .. Silerning jalap xotundin perqinglar barmiken ?!. .. Siler mushundaq ghurursiz we arsiz bolghachqa, xelq mushu halgha chüshüp qalghan. Shuni bilishinglar kérekki, erning ippiti weten we ayallarning izzitide. Kimdekim wetini bilen ayallirining izzitini qoghdiyalmaydiken shu kishi shu kündin bashlap jalap !!!. ..
Qedirlik tordashlar. .. Hékayet mushu yerde tügidi. Soghuqqanliq bilen rawurus oylap baqayli. « ippet » digen zadi nime ?!. .. U nime üchün bizge shunchilik muhim ?!. .. buning jawabi herkimning könglide özige ayding. ……

Menbe: Http://qamus.Okyan.Com/View.Aspx?ID=8558