PDA

View Full Version : Musteqillighimiz we Turkiyening yghur siyasiti



Unregistered
18-09-12, 07:12
Musteqillighimiz we turkiyening uyghur siyasiti
Torkler bilen uyghurlar qan-qirindash millet , bir a'ile kishliri bulsaqmu , likin «teqdirning chaqchiqi» bizni arqa -arqidin kiliwatqan tarixi bexitsizlik we siyasi teleysizliklerge muptila qilip kiliwatqanlighi bilimiz.yaqubbeg zamanidin bashlap ta hazirghiche bulghan tarix buni ispatlaydu.
Yaqubbeg waqtida , usman impiratursigha we musulmanlarning xelipesige beyet qilip üzining bishigha -üzi palaketni bashlap kelgen uyghur xelqi tarixtiki tejirbilerdin sawaq almay keldi disek xata bulmaydu.
Birinji jumhuriyet waqtidimu , memtimin bughraning bayanigha qarighanda , torkiyedin kelgen majraperesler (torkichide :tewekkülchi, jahan kezdi , jan baqarlar digen menide) jumhuriyetning eng yuqiri bashqurush qatlimida herket qilish , siyaset belgülesh , tedbir -pilan tüzüsh imkaniytige ige bulghan . Buxil salahiyet we abruyni ulargha kim bergen ? Buni bilip bulmaydu . Yene shu bizning torklerni chong bilish ularni üzimizning buzrukwarimiz dep qaraydighan hissi chüshenchimiz we xurapi qarshimizdin bashqa jawap yuq bulup chiqidu. Bu «shepqetchiler»ning bizge qilip bergen ishi bulsa, kallisigha kelgenche , depdebilik , chong chong geplerni , quruq pilanlarni utturgha quyup ,eng axiri bir wezipeni üzi urunlaydighan qilip tughirlap , wezipe urunlashqa lazimliq pulni ilip ,torkiyege birip eshu pul bilen,izmirda bir dukan ichip ,qalghan ümrini rahet -paraghet bilen ütküzüsh pursiti yaratqan .bir jumhuriyetning ishi , bir milletning istiqbali, bir döletning musteqillighi bulsa , ularning bir dukan ichiwilishtin ibaret adettiki kichik bir arzusi aldida hichnimige erzimigen .
Ikkinji jumhuriyettiki ehwal tiximu ichnishliq . Torkiyening shu chaghdiki weziytining tereqqiyatigha qaraydighan bulsaq ,rusiye gerche turkiye musteqilliq urshida engiliye qatarliq «jahangir ,kapitalist» döletlerge qarshi torkiyege yardem birish terpide turghan bulsimu , likin torkiye musteqilliq urshi axirlashqandin kiyin , ata tork mustapa kamal ,rusiye küminizimning kuntirullighigha chüshüp qalmasliq üchün ,rusiyege qarita «sudin ütiwilip küwrükni chiqish »tashqi siyasti yürgüzgen .
Mustapa kamaldin kiyn texitke chiqqan ismet ünün mu bu tashqi siyasetni üzgeritmigen , yeni tarixi döshmini rusiyege qarshi halda , girmaniye , amrika ,engiliye bilen yiqin ütüsh gi'upulitik siyasiti bilen mangghan .

Mushundaq bir weziyet we arqa kürünüshte , rusiyening qullishi bilen qurulghan sherqi türkistan jumhuriyti nahayti tebi'i halda torkiye dölitining qullishigha emes ekchisiche qarshi turshigha uchirshi turghanla gep idi. Erkin ekremning bir qitmliq liksiyeside diyishiche , u deslep türkiyege kelgende turkiyedikiler sherqi turkstanda ikki qitim jumhuriyet qurulghanlighinimu bilmeydikenduq .bu gepni tiximu inchike chüshensek , turkiyedikiler peqet birinji jumhuriyetni bilidu ,emma ikkinji jumhuriyetni bilmeydu digenlik .(uning gipni mushundaq chüshensek tughirimu xatamu buni erkin ekremning üzidin surap naqsaq bulidu ).nimishqa bilmeydu? Chünki türkiye döliti ikkinji jumhu'iyetni iti'ap qilmighan hetta qarshi turghandikin bilmeydu -de! Awamgha uqturulmighan ,xewer metbu'atlarda yer almighan digen gep .
Birinji jumhuriyet waqtida , mustapa chuqayning maqalilirida qeyit qilnishiche turkiye metbu'atliri we jurnallirida , sherqi torkstandiki köreshler heqqide waqti waqitida xewer -maqalilar bisilghan , teshwiq qilnghan . Emma ikkinji jumhuriyet waqtidiki ehwal del eksiche bulup , xitayda chiqidighan «paydilinsh xewerliri» gizitining 1980-ylliridiki bir sanida (mushuni anglidim , birsi kürüptu ,emma mushu gizitni tipip chiqishqa imkan bulmidi) , yizilishiche , yapunye 1943-yilliri tashqi mungghul arqiliq sherqi turkistangha kirmekchi bulghanlighi heqqide xitaylar axbarat tapshurwalghan .shuning bilen gumindang hökümiti ,altay we ghulcha ning tashqi mungghul chigirsigha urushqa lazimliq akup kulash ,sipil yasash ...üchün,yerlik xeliqlerdin alwang we emgek küchi tuplashqa kirishken we diplumatik qanallar arqilq (engiliye , xitay ,amrikilar girmaniye we yapunyege qarshi itipaqdash . Turkiye , enigiliye ,girmaniye ler rusiyege qarshi hemralar)bu ehwalni turkiyege uqturghan .shuning bilen ismet ünün girmaniye da'irliri bilen kürüshup yapunyening bu herkitining torkiyening menpe'etige taqishidighan terpi barlighini eskeritken . Girmaniye terepmu bu meslini yapunye terep bilen kingiship biqip bir jawap birdighanlighini wede qilghan .(bularning rasit yalghanlighni tuluq ispatlash üchün tarix mutexesslirimizge murajet qilimiz ) .
Nilqa quzghilingimu mana mushundaq hemme adem ighir we mejburi emgekke tutulup ,urushqa lazimliq aküp ,sipil ,xendeklerni yasashqa siliniwatqan ,alwang -yasaqlar ighirliship ketken , xeliq bu zurluq we zulumgha chidiyalmaywatqan bir waqitta , siwit tereptin kirgen partizanlarning awangratlighida , quruq qaqshalgha itlighan ot uchqunida biraqla lawildap yanghandak ulghiyip ketken .
Gipimizge qaytip kili'idighan bulsaq ,ikkinji jumhu'iyet waqitda ,torkiye döliti üzining döshmini rusiyening qullishida qurulghan sherqi torkstan jumhuriytini himaye qilsh emes eksiche uninggha qarshi halda , jumhuriyetke qarshi «chin torkstani» qurimiz dep dawrang silip emilyette wetinimzni xitayning tirturiyside tutup turush we memtimin boghra qatarliq milli ezimetlerni qaymuqturush wezipisini urunlighan xitay ghalchisi eysa yüsüplerni kükke kütürüp , bular «sherqi torkstanda köresh qiliwatidu »dep teshwiq qilghan . Bu teshwiqatning tesiri hazirghiche tixi mewjut bulup turmaqta .emilyette bu «mujahid»larning sherqi torkstanda köresh qilghini rast emma sherqi torkstan jumhuriyti döltige qarshi köresh qilghan idi. «Ali muxtariyat» ,«chin torkstani»...digen gepler bilen awamning kallisini qaymuturup , insanlarning iddiysini ikkige bülüp ,xeliqni parchilash bulsa ,xitay ghalchisi eysa yüsüpning wezipisi we meqsidi idi. Xitay tarix menbeliridin melum bulduki , gumindang xitaylar ularning bu xil ali muxtariyat digen chüshini mensitmeyla qalmastin ,adettiki aptunumiye digen telipinimu «shert -shara'it» uyghun emes dep keskin ret qilghan .memtimin bughra we mesut sebirilerning ching turshida utturgha quyulghan «chin torkstani»digen isimni esla qubul qilmighan. Hetta uyghurlarning tork a'ilisidin ikenliginimu itirap qilmighan . Memtimin bughraning yazghan «torkstanliqlar torktur»digen maqalisi qeghez yüzidiki quruq gep bulup qiliwegen .xitaylarning küz qarishida bu qarashqa üzül-kisl reddiye birilgen dep qarilidu.
Eger shu waqitta uyghurlar iddiye jehettin parchilanmay , bir top bulup turwalghan bulsa chong döletlermu undaq asan bizni uyniyalmayitti diyish kirek .wiytnam we kuriye buning spati. Bu ikki döletni rus küminstliri bilen xitay küminstliri yardem berdi likin kuntirul qilalmidi .biz ikkige parchilnip turghandikin xeliqmu qaymuqqan , bashqa chong döletlermu bizni xalighanche qurban qilip kitiwegen idi.
Ikkinji jummuriyetke alaqida mesillerde , tokiye diki ömerqul dincher digen bir yardemchi dotsint da'im eysa yüsüplerni aqlaydighan ipadilerni köchep tekitlep kitishi we erkin ekremining amrika sherqi torkstanda dölet qurmaqchi bulghan (aldinqi qitm liksiyede 1949-yilliri etirapida amirka dölet qurmaqchi bulghan idi , emdi turkye awazi tilwziyeside diyishiche,amrika 1945-yili bu yerde dölet qurmaqchi buptumish ,zadi qaysi rast ? Yaki amirkining tarixi hemishe özgirip turamdu ? ),, Dep eysa yüsüpning xtayning ghalchisliq salahiytini yuqqa chiqirishqa urunishi(belki buningda peqet shexsi amil ishning ichde bulshimu mumkin.hemme ademning nepsi bar emesmu !) , Torkiye ning uyghur siyasining tarixi tereqqiyat jeryanilirida ,biz yaxshi tetqiq qilip biliwalmsaq bulmaydighan sirliq ishlarning xilila köplügini , kelgüsidimu alliqandaq bir amillarning yaki pilan -suyqesitlerning yushurnup yatqanlighini körsitip berse kirek .
Bizni allah igem üzi saqlighay !



Azatliq tori