Iblisning Tragediyisi (3)

[Exmetjan Osman]

Iblisning Tragediyisi (3)

Exmetjan Osman


3- Allahning Istikini Orunlighuchi

Miladi 10-esirde yashighan, Erep sopizmining tipik wekilliridin biri bolghan Mansur Al-Hallaj ozining meshhur esiri "Tawasin" da ilahiy buyruq we ilahiy istektin ibaret ikki uqumni otturigha qoyup, Iblisning ilahiy buyruqni ret qilip, ilahiy istekke warisliq qilghanliqini ilgiri suridu. Uning bayan qilishiche, Allah Taala yaxshiliqnimu, yamanliqnimu teng yaratqan bolup, yamanliqning menbesini Iblisqa mensup qilishni istigen. Chunki, Adem Eleyhissalamning yamanliq qilishni bilguchi ewladi bolghan insanlargha nisbeten yamanliqning menbesi Allah bolup hesaplansa, u chaghda, ularni yamanliqtin tosup yaxshiliqqa undeshning exlaqiy asasi qalmighan bolidu. Shunga, bu ziddiyetni hel qilish uchun, Allah Iblisni Ademge sejde qilishqa buyrughan bolsimu Iblisning bu buyruqqa asiliq qilip, yamanliqning tunji menbesi supitide lenetke sazawer Sheytan'gha aylinishini istigen. Ene shu chaghdila, insanlar yamanliqni Iblisqa, yaxshiliqni bolsa Allahqa tewe dep qaraydu. Allah neme uchun oz perishtilirining arisidin Iblisni bu wezipe uchun tallaydu? dep oylinidu Mansur Al-Hallaj mezkur kitawida. Buning sewebi: Iblis perishtilerning ustazi supitide Allahning birlikini, muqeddeslikini we hemdu-sanalargha xas yuksek zatliqini eng yaxshi tonighan bolup, uningdin bashqa herqandaq bir mexluqatqa sejde qilishni qobul qilmaydu. Demek, Allahning Ademge sejde qilish buyruqini Iblis ret qilsa, bundaq isyankarliq bashqilarning neziride tebbi'iy hesaplinidu. Biraq, bundaq bolushini Allah Lawhul-Mahfuzda alliburunla bekitiwetken bolup, Iblis bu yerde peqetla ilahiy istek teripidin putulgen oz teghdirini tallidi, xalas! Al-Hallajning neziride, ilahiy buyruq bolsa ilahiy istekning bir wastisi bolup, anga emel qilishmu, uni ret qilishmu oxshashla shu istekning ijra qilinishidin bashqa nerse emes. Herqandaq bir mexluqatning teghdiri yaratquchi teripidin elmisaqtila bekitiwetilgen bolghachqa, eger sen jennitiy bolsang ilahiy buyruqqa warisliq qilish arqiliq bu teghdiringni emelge ashurisen, emma teghdiring dozaq bolsa ilahiy buyruqqa asiliq qilishqa ilahiy istek seni mejbur qilidu.

Qur'ani-Kerimde "Biz her nersini oz teghdiri bilen yarattuq" (inna je'elna kulle shey'in biqeder) degen ayet bar. Qudsiy Hedislerning biride mundaq deyilgen: "Allah Taala bir ochumlap, 'bu - rehmitim bilen jennetkidur', yene bir ochumlap, 'bu - dozaqqidur', dedi". Yene bir Qudsiy Hedislerning biride "Allahning eng burun yaratqini qelem bolup, anga, yaz, dep buyruq qildi, ey rebbim, nemini yazimen, dedi qelem, her nersining qiyamet qayim bolghiche dawam qilidighan putulmilirini, dedi Allah, kimki buningsiz olse mening bendem emes", dep korsutilgen. Demek, Iblismu mezkur tallishida, jennettin heydilishide we lenetlinishide Allahning istikige (iradisige) we Allah teripidin belgilen'gen shundaqla ret qilip bolmaydighan teghdirige boysun'ghan. Al-Hallaj mundaq deydu: Eger, Allah Iblisqa "Tallash - sanga emes, manga xastur" degen, dep tesewwur qilsaq, u chaghda, Iblis "Elwette barliq tallashlar hetta mening tallishimmu sanga xastur", dep jawap beridu. Buningdin shuni koriwalalaymizki, herqandaq insan "men oz teghdirimni tallidim" degen bilenmu, eng axirida u yene Allahning alliburun oz pishanisige putkinini tallaydu, xalas!

Sadiq Jalal Al-Azm mundaq qaraydu: Mutleq kop sandiki kishiler Iblisning ilahiy buyruqqa bolghan isyankarliqini tekebburluq dep hesaplaydu. Meningche, Iblisning bu mewqesi ozini chong tutushtek we yaratqan igisining aldida heddidin eshishtek quruq tekebburluqtin sadir bolghan emes belki Allahning anga putken teghdirini peqet Allahtinla korushtek tragediyilik ghorurni chiqish qilghan. Hettaki, jennettin qoghlandi qilinip lenetke qalghandimu, u yenila Allahqa bolghan meydanini ozgertmidi, Allahning selteniti we qudritini dawamliq etirap qilish bilen birge uningdin qorqup keldi we ozige uningdin bashqa yene bir perwerdigarni etirap qilmidi. Buning delili - Allahning: "Insan'gha kupurluq qil degende, u kupurluq qilsa, sening gunahinggha men ige emes, chunki men asman-zeminning igisi bolghan Allahtin qorqimen degen Sheytan'gha oxshash..." degen sozi, shundaqla, Iblisning "pexirliking bilen qesem qilimenki, sanga ixlasmen bendiliringdin bashqa hemme insanni azdurimen" dep Allahning aldida qesem berishi (Sad Surisi 83-84 Ayetler).

Mansur Al-Hallaj Iblis bilen Musa Eleyhissalam otturisida mundaq bir dealogni tesewwur qilidu: (Musa) Hazirmu sen uni eslemsen? (Iblis) Chushenche eslenmeydu, men eslinimen u eslinidu, uni eslesh meni esleshtur shundaqla meni eslesh uni esleshtur... Elmisaqta, ozemni dep anga xizmet qilghan bolsam, hazir uning uchun anga xizmet qiliwatimen. Imam Al-Meqdisiy "Tefliysu Iblis" namliq kitawida, Iblisning oz teghdiri heqqidiki mundaq bir sozini tesewwur qilip yazidu: Allah manga "mendin bashqigha sejde qil" dedi, men "sendin bashqisi yoq" dedim... "Sejde qilsammu - qilmisammu, ibadet qilsammu - qilmisammu yenila deslepki teghdirge qaytmay heddim emes. Sen meni ottin yaratting, yene shu dozaq degen otqa qaytmay ne chare!"

[Exmetjan Osman]

Oqurmenler semige:
Yuquridiki yazmida eskertilgen "Allahning anga putken teghdirini peqet Allahtinla korushtek" degen ibarining ornigha "Allahning anga putken teghdiri heqqide Allahtin panaliq tileshtek" dep oqughaysiler.

[Unregistered]

Iblisning Tragediyisi (3)

Exmetjan Osman


3- Allahning Istikini Orunlighuchi

Mansur Al-Hallaj Iblis bilen Musa Eleyhissalam otturisida mundaq bir dealogni tesewwur qilidu: ...

Imam Al-Meqdisiy "Tefliysu Iblis" namliq kitawida, Iblisning oz teghdiri heqqidiki mundaq bir sozini tesewwur qilip yazidu: ...

Nahayiti Shepqetlik we Mehriban Allening ismi bilen bashlaymen [1:1].

Alle azdurghan kishini hidayet qilghuchi bolmaydu, Alle ularni gumrahliqlirida qoyup beriduki, ular tengirqap yuridu [7:186].

... Perez digen heqiqetni ispatlashta heqiqeten hech nersige yarimaydu. Shubhisizki, Alle ularning qilmishlirini obdan bilguchidur [10:36].

[Unregistered]

Ehmetjan Osman,

Dingha ait bolmighan bashqa timilarda koprek izdengen bolsingiz?gherplikler
ning ,yehudilarning muqqeddes Islam dinimizgha qiliwatqan her-hil hunuklashturush usuli we helqimizni imanliq bolushqa yol qoymaywatqan hitayning depigha usul oynimay.koprek wahtingizni English tili uginish we ishlesh bilen otkuzgen bolsingiz

[Unregistered]

Nahayiti Shepqetlik we Mehriban Allening ismi bilen bashlaymen [1:1].

Oz waqtida perishtilerge: "Ademge sejde qilinglar" deduq, Iblistin bashqa hemmisi sejde qildi, Iblis (sejde qilishtin) bash tartti, tekebburluq qildi, u kapirlardin bolup ketti [2:34].

*********************

Bashqa tepekkur, qiyaslar bilen Iblisni aqlash hech qandaq put tirep turalmaydu. Exmetjan Osman Ependim bashqilarning yazmilirini neqil qilip, Iblisning Allening buyruqigha boy sunmay, Adem Eleyhissalamgha sejde qilmighanliqini Iblisning "intayin teqwadar ikenligi, Alledin bashqigha sejde qilmaydighanliqi" dep tetur chushendurushke oruniwatidu.

Alle yuqurqi ayet bilen alliburun Iblisqa baha berip boldi, yeni "Iblis (sejde qilishtin) bash tartti, tekebburluq qildi, u kapirlardin bolup ketti [2:34]." Eger Iblis Exmetjan Osman Ependim aqlighandek ""intayin teqwadar" liq sewebidin Adem Eleyhissalamgha sejde qilishni ret qilghan bolsa, Alle choqum "Iblis (sejde qilishtin) bash tartti, teqwadarliq qildi, u mominlerdin bolup qaldi" dep choqum bizge bilduretti.

Allege boy sunush, teqwadarliq qilish digenlik herqandaq shara'itta Allening buyruqini shertsiz orundash digenlik bolidu. Bigunah adem olturush Allening buyruqida men'i qilin'ghan qebih bir jinayet, lekin Alle Ibrahim Eleyhissalamni oz oghlini qurbanliq qilishqa buyrup, uning teqwadarliqini sinaydu. Ibrahim Eleyhissalam Allege bolghan yuksek ita'etmenligi, teqwadarliqi sewebidin hech ikkilenmey qoligha pichaqni elip, oghlining kaniyige surushke teyyarlinidu. Shu waqitta Allening "toxta" digen buyruqi bilen Ibrahim Eleyhissalam Allening yuksek teqwadarliq siniqidin otup "Xelilulla (Allening dosti), peyghemberlerning bowisi" digen Allening sheripige erishidu.

Erep we Islam diyarida nurghun kishiler hedidin ziyade kop tesewwur, tepekkur bilen Islam dini, Qur'an Kerimni tetqiq qilip yurup, kapirliq patqiqigha petip qalghan. Exmetjan Osman Ependimning bu nuqtini biliwelishini umit qilimen. Islam dini xalighan kishilerning tesewwuri, tepekkuri boyiche emes, Mehriban Allening Muqeddes Sozi, Qur'an Kerimdiki hokmi boyiche bolidu. Alle Iblisni "tekebburluq qildi, kapirlardin bolup ketti" dep bizge bilduriwatsa, yene bashqa bendilerning perizi, tesewwuri boyiche Iblis "intayin teqwadar, Allegila sejde qilghuchi" bolup qalmaydu.

Bilimning musulman, kapirliqi bolmaydu, lekin ashu bilim egisining ashu bilimni qaysi meqsette ishletkenligi bu bilim egisini musulman, kapir qilip ayrip qoyidu. Atom texnikisini ogunup, uningdin elektir energiyisi hasil qilip, insanlarning bext-saaditi uchun xizmet qildurulsa, bu bilim egisining ashu atom texnikisi bilimini ogunush uchun qilghan ejrining sawabini Alle ozi beridu, ekische, uningdin qoral yasap, insanlarning weyran bolushi uchun xizmet qildursa, uning ejrining jazasinimu Alle ozi berishke yeterlik.

Wetinimizde Islam dini, Qur'an Kerimni yaxshi, toluq chushinish meqsidide Uyghur yashliri Erep tilini ogunush uchun kurslargha kirip oqush jeryanida Hitaylarning qatmu-qat tosqunluqigha uchraydu. Epsuski Exmetjan Osman Ependimning ozidiki bar bolghan Erep tili bilimi, qabiliyitini Uyghurlarning bext-saadet yoligha ishletmey, nediki kupurluq yoligha kirip ketken Erep muteppekkurlirining dashqallirini Uyghurlarning beshigha tokup, Uyghurlarning gumrahliq yoligha ishletkenliki keng Uyghur musulmanlirini bekmu echinduridu.

Alle Exmetjan Osman Ependimge koprek eqil, Erep tilini ogunush jeryanidiki tartqan japa-musheqqetlirining meqsidige yarisha ejrini bergey.

[Unregistered]

Hormetlik Exmetjan Osman Ependim,

Weten sirtidiki nurghun qerindashlar weten ichidikilerge qolidin kelishiche, oz bilim da'irsi ichide kop yardemlerni qiliwatidu. Nowette weten ichide nurghun qolaysizliqlar, tosqunluqlar bolsimu, weten ichidiki yashlarning kompiyuter arqiliq bolsimu, tashqi dunyadin bilim, uchur elish istigi barghanseri ulghaymaqta.

Erep tili Islam dinining muqeddes desturi Qur'an kerimning tili we BDT da ishlitildighan dunyawi 5 chong tilning biri. Nurghun Uyghurlar meyli Islam dini we Qur'an Kerimni ogunush uchun bolsun, yaki Hej, seyle-sayahet ishliri uchun bolsun, we yaki Erep doletlirige berip oqush, tijaret qilish qatarliq ishlar uchun bolsun bu tilni ogunushke muhtaj. Lekin Erep tili ozi bir murekkep, qiyin tillarning biri bolghachqa, uni ogunushte qeyerdin bashlash, qandaq ogunush, qandaq usullargha diqqet qilish qatarliq jehetlerde nurghun yeteklesh, meslihetlerge ehtiyajliq.

Hazir weten sirtida yashawatqanlardin Doktor Erkin Sidiq, Doktor Memet Imin, we bashqa nami atalmighan nurghun qerindashlar oz bilim da'irsi ichide weten ichidiki qerindashlirimizgha intayin qimmetlik bilim, meslihetlerni berip kelmekte.

Biz Uyghurlarning sizning Erep tili bilimingiz we qabiliyitingizge ehtiyajimiz bar. Ozi japada ogen'gen bilimlerni bashqilargha ogutushmu xuddi tapqan pullirining zakitini bergendek intayin sawapliq ishlarning biri. Men shexsen sizning wetendiki yashlarning Erep tili ogunushige yol korsitishingizni, yardem qilishingizni chin dilimdin umit qilimen. Kanadada ozingizning kamaletke yetken Erep tilingizni ishlitidighan sorun chiqmasliqi mumkin, lekin bu sorun wetende kengri.

Shara'it yar bergen da'iride puli barlar pulini, bilimi barlar bilimini, usul-chariliri barlar usul-charilirini otturigha tashlap, teng behirlense, ishinimenki, kelgusimiz bugunki kunimizdinmu yaxshi bolushi muqerrer.

[Unregistered]

Hazir Gherp elliride yashawatqanlarning kop sandikilirimiz qoy meyi we kala meyining bedenge ziyanliq ikenligini bulimiz. Emma 70-yillarda tapsaq kunige bir-ikki wah tamaq yep tapalmisaq ach qosaq yurip chong boliwatqan wahtimda birsi qopap qoy meyi bedenge ziyanliq dise aljip qaptu diyishim eniq idi. Eger hazir yene shu burunqidek achachiliq mezgili bolghan bolsa birsi qopap may ziyanliq dise uning gepining asasini chushinip tursammu aghzigha mush urghum kilishi mumkin. Chunki herqandaq gepning uzige chushluq orni bolidu.

Emdi din meslisige kelsekmu ohshash ish. Eger wetinimiz azad bolup helqimizning dingha ishinish, qanchilik inishinish, qaysi dingha ishinish yaki ishenmeslik erkinlikliri bolghan bolsa u chaghda bu temida talash-tartish qilish toghra hem zorur bolghan bolar idi. Emma hazir helqimiz dini itiqadini eng tuwen derjide ijra qilishqimu yol qoyulmay qan qahshawatqan, itiqadi uchun qan hetta jan beriwatqan bir inchike shara'itta bu meslini otturgha chiqirish huddi ach qalghan ademge "may yiseng ziyan qilidu" digendek bir nimene gep bolidu. Mini bek dindar birsi ohshaydu dep qalmang. Omrimde otigen putun namazlirimni yeshimgha bolup kelsek yiligha birdinmu toghra kelmeydu. Dingha ishinidighan ishenmeydighanlighimni uzemmu eniq bulup ketmeymen eger tongguz goshi yimisila dingha ishengen bolidu dep qaralmisila. Biraq, dingha ishinighanlarning itiqadigha hormet qilimen, manga cheqilmisila ulargha menmu cheqilmaymen hem ularning etiqadini suraqqa tartidighan heddim emes dep bulimen. Uzem nime bolishimdin qett'i nezer az digende ata-anam, uruq-tuqqanlirim musulman. Men ularni soyimen, ularning tutqan yoligha seyip qoyushni insanliq ehlaqimgha hilap dep bulimen.

Sizdin bir sual surap baqqim kiliwatidu. Tongguz goshi yep baqtingizmu? Men yepbaqmighan bolsammu uni yep qoyghangha duzaqqa kirip kitidighanlighigha ishenmeymen, bolmisa putun dunyadiki 80% adem yahshi-yaman bolishigha qarimayla duzaqqa mekkum bolmamdu. Uning ustige bezi ottur sherqliq beshwah namaz uteydighan musulmanlarmu yeymish dep anglidim. Buning rast-yalghanlighini elwette siz mendin yahshi bulisiz. Sizdek duzaq, sheytan digenlerning barlighigha ishenmeydighan adem uchun tongguz goshi yiyish belki hech nerse emes, duzaqqa kirishingizmu natayin, emma yiginingizni uqup qalsam mining oyumge ikkinji kirmeydighanlighingiz eniq, bashqa Uyghurlarmu hem mendek oylishi eniq. Sizningkige kirishim tehimu mumkin emes. Likin musulman emes hoshnamni, ishdashlirimni oyge chaqirimen, ularning oyide hem tamaqmu yep qoyimen. Bu qandaq olchem emdi? Bulmeymen. Insan digen ashundaq ihtilap bilen toshqan nersiken. Hemme nersini aq-qara, toghra-hata dep ayrish qiyin iken. Bu murekkeptek korinsimu insan mahitini tonuydighan insanlar uchun bir eqelli sawat. Sizning sheytan hikayingizmu hem shundaq. Emma orun, waqit tallimay otturgha chiqarghiningiz uchun qullaqqa mush urghandek angliniwatidu.

Shunga Ehmetjan ependi, dinning ajizliq yerlirini tepiwalghan bolsingiz mubarek bolsun. Einishtiyndin kiyinki eng chong bayqash boptu. Kishilerning chushinelmiginimu shuningdin bolsa kirek. Emma bu nersingizning hazirche helqimizge kirigi bolmisa kirek. Shunga uzingizni bihude upratmay wahtingizni kireklik nersilerge ishliting.

[Unregistered]

Hormetlik Exmetjan Osman Ependim,

Weten sirtidiki nurghun qerindashlar weten ichidikilerge qolidin kelishiche, oz bilim da'irsi ichide kop yardemlerni qiliwatidu. Nowette weten ichide nurghun qolaysizliqlar, tosqunluqlar bolsimu, weten ichidiki yashlarning kompiyuter arqiliq bolsimu, tashqi dunyadin bilim, uchur elish istigi barghanseri ulghaymaqta.

Erep tili Islam dinining muqeddes desturi Qur'an kerimning tili we BDT da ishlitildighan dunyawi 5 chong tilning biri. Nurghun Uyghurlar meyli Islam dini we Qur'an Kerimni ogunush uchun bolsun, yaki Hej, seyle-sayahet ishliri uchun bolsun, we yaki Erep doletlirige berip oqush, tijaret qilish qatarliq ishlar uchun bolsun bu tilni ogunushke muhtaj. Lekin Erep tili ozi bir murekkep, qiyin tillarning biri bolghachqa, uni ogunushte qeyerdin bashlash, qandaq ogunush, qandaq usullargha diqqet qilish qatarliq jehetlerde nurghun yeteklesh, meslihetlerge ehtiyajliq.

Hazir weten sirtida yashawatqanlardin Doktor Erkin Sidiq, Doktor Memet Imin, we bashqa nami atalmighan nurghun qerindashlar oz bilim da'irsi ichide weten ichidiki qerindashlirimizgha intayin qimmetlik bilim, meslihetlerni berip kelmekte.

Biz Uyghurlarning sizning Erep tili bilimingiz we qabiliyitingizge ehtiyajimiz bar. Ozi japada ogen'gen bilimlerni bashqilargha ogutushmu xuddi tapqan pullirining zakitini bergendek intayin sawapliq ishlarning biri. Men shexsen sizning wetendiki yashlarning Erep tili ogunushige yol korsitishingizni, yardem qilishingizni chin dilimdin umit qilimen. Kanadada ozingizning kamaletke yetken Erep tilingizni ishlitidighan sorun chiqmasliqi mumkin, lekin bu sorun wetende kengri.

Shara'it yar bergen da'iride puli barlar pulini, bilimi barlar bilimini, usul-chariliri barlar usul-charilirini otturigha tashlap, teng behirlense, ishinimenki, kelgusimiz bugunki kunimizdinmu yaxshi bolushi muqerrer.
otkende men tordin Kanada hukumitige erepche we englishche bilidighan adem kirek digen ilanini korgentim. Ehmetjan osman Kanada hukumitige orunlashsa bolatti.

[Unregistered]

dimisimu bu adashning ichi pushup eliship qalay digili turuppptu. bir ish chiqqan bolsa yahshi bolatti buninggha.


otkende men tordin Kanada hukumitige erepche we englishche bilidighan adem kirek digen ilanini korgentim. Ehmetjan osman Kanada hukumitige orunlashsa bolatti.

[Unregistered]

Memet Tohti ependi Ehmetjan heqqidiki tenqitliringizni oz ismingiz bilen ashkare elan qiliversingiz bolmamdu?Ahmet degenning qorqup ketkuchilik adem emesqu?

[Unregistered]

Memet Tohti ependi Ehmetjan heqqidiki tenqitliringizni oz ismingiz bilen ashkare elan qiliversingiz bolmamdu?Ahmet degenning qorqup ketkuchilik adem emesqu?
Memet Din jehette unche bilimlikma?