PDA

View Full Version : Qehriman yénimizda, xa'inmu yiraqta emes!»....



Unregistered
31-08-12, 18:29
Xarabati mundaq deydu:

. . . . . Esliyet menisidin köre, asiyliq démek – heq-adalet we omumiyet yolidin chetnesh démektur. Shu zamangha teqqaslighanda, millitimizning omumiy menpe'eti we toghra exlaqi, diniy mizanliri . . . Heqqaniyettur. Shul yoldin chetnesh – asiyliq érur. Asiyliqning da'irisi zera keng bolur. Chong da'iridin éyitqanda, milletning omumiy menpe'etni sétish asiyliqtur. Kichikraq da'iridin éyitqanda, milletning diniy we exlaqiy mizanlirini burmilash, rohini zeherlersh; ularni passiq- munapiqliq yoligha bashlash; ichimlik, chékimlik, qimar . . . . Kebiy nashayan ishlargha ögitish asiyliqtur. Hem yene milletning béshigha kün chüshkende, xelq qolidiki bir burda nannimu tartiwélish, ularni kemsitish; düshmenni küchlük körsitip, xelqni ajiz körüsh; düshmenni ziyade teshwiq qilip, xelqning rohini sundurush; ümidsizlikni terghip qilip, jasaretni paymal qilishmu . . . Hem asiyliqtur».(«xarabati» 146-, 147-betler) xarabati hezret asiyliq(xa'inliq) ning tebirige ulapla «qehrimanliq» uqumighimu sherhi béridu. U yene mundaq deydu: «. . . Yuqiriqilarning eksiche (asiyliqqa tebir bergenning eksiche), yaraq élip ghazatqa chiqqandin bashqa yene milliy qehrimanlarni medhiyeligenmu qehriman. Qehriman üchün medet bergen, yash tökken, bir piyale su, bir burda nan bergenmu qehriman. Qehrimangha tehsin oqughan, ushul tehsin arqiliq xelqqe rohi küch ata qilghan, ümid bexish etken; sawaq we terbiyet bergenmu qehriman. Éghir künlerde, xelqqe ishench béghishlap, istiqbal we istiqlal ümidini ashurghanmu . . . Hem qehriman . . . »(«Xarabati» 147-bet) milliy xasliq küchini ashurush arqiliq étiqad uyushushchanliqigha yétishni teshebbus qilghan xara'abati hezretning, qehrimanliq we asiyliq(xa'inliq)qa yuqiriqidek tebir bérish héch ejeblinerlik emes idi. Mushu yerge kelgende, mulahizimizning bash qisimidiki: xarabati hezret biz chüshinip kelgen qehrimanliq uqumini kéngeytip, awam yénigha qeder élip kelgen, dégen qurlarni yene bir eslep ötsek artuqche bolmas dep oylaymen. Men yene shundaq qaraymenki, awam nezeridiki ghayiwi qehrimanliq pellisini ré'alni bir noqtigha – xelqning da'imliq pa'aliyet siziqigha qeder kéngeytish – hezriti xarabatining meniwi izdinish musapiside mewqesige mas halda qazanghan yene bir utiqi. Méhnet qedemlirining muhim semerisi. Rastini désem, men gherb peylasopliridin bundaq jula we jüretni körelmidim. Xarabati hezretning rohi qorunmisa idi, uning qehrimanliq toghrisidiki tebirining axirigha: ghayiwiy uqumni ré'alni milliy menpe'etke yüzlendürüp sherhiyligenmu qehriman, dégen jümlini qoshup qoyghan bolattim.

Xarabatining uyghurche zuwan bilen éytqan qehrimanliq we asiyliq heqqidiki tebirini qayta sherhiylep olturush hajetsiz. Lékin, «xarabati dewri»ning mehsuli bolghan bu idraki tedbiqning bügünki zamaniwiliq toni kiygen uyghur jemiyitige we türlük zamaniwi keshpiyatlardin behir élip ülgürgen(gerche bundaqlarning sani nahayiti az bolsimu) uyghurlar éngigha qaysi derijide uyghunluqini tekshürüp körüsh artuqche emes dep oylaymen.

Estayidil közetsek, xarabati tebiridiki qehrimanliq we asiyliq uqumining mena pasili uyghurlar jama'itining kündilik méhnetlirige shunche yéqin ariliqta bolushigha qarimay, uning muhim aldinqi shertliri barliqini bayqaymiz. U bolsimu, «milletning béshigha kün chüshkende» we «paydiliq méhnet». Mushu ikki uqumni mentiqi yusunda yughursaqla, xarabatining pikir mewqesi aydinglishidu hem uyghur emgekchilirining méhnet mizani üchünmu bir adil meniwi taraza shekillinidu.

Eger, xarabati hezretning uyghur xasliqi singgen «milletning béshigha kün chüshkende» (béshigha kün chüshüsh dégen gep uyghurlarda bek köp ishlitilidiken) dégen gépi biz dep kéliwatqan «millet kirizisigha patqanda» dégen uqumgha tengdash-menidash bolidighan bolsa, undaqta, késip éytimenki, uyghurlar hazir éghir kirizista. Bu kirizis, yeni xarabati tili boyiche éyitqanda, uyghurlar béshigha chüshken bu kün aldi bilen meniwi yaqtin közge chéliqidu.

Ijtima'iyet ilmiy xadimlirigha shunisi sir emeski, dunya köp qatlam we köp menbelik medeniyetning birikishidin tüzülgen ijitma'iy gewde bolsimu, lékin her bir dewrning medeniyet yadrosi bolidu. Bu yadrowiy noqta shundaq bir yultuzki, u öz nurini eng yiraq jaylarghiche taritidu. Yene kélip, medeniyet waku'um noqtilirigha téximu asan yétip baridu(diqqet qilish kérekki, bu yerde déyiliwatqan «medeniyet wako'omi» uqumi zamaniwi medeniyet uqumigha qaritip éytiliwatidu). Her xil medeniyet muhitining özige te'elluq quyashi bolsimu, emma küchlük nurini qinigha sighduralmighan we omum étirapigha érishken yultuz qudriti aldida tosalghusiz chaqnashqa amalsiz. Xuddi gaz lampa yénida jin chiraghning, éliktir lampisi aldida, gaz lampisining, quyash nuri astida éliktir lampisining yuruqi xireliship ketkinige oxshash. Chünki yéngiliqqa intilish dunyaning hemmila yéridiki insangha ortaq. Del mushu yéri, eneniwi yerlik medeniyet quyashini xirelishish kirizisigha muptila qilidu. Zamaniwi dewrge uyghun medeniyet aldida temtireshke, hetta boyun qisishqa élip baridu. .. . .

Uyghurlarning ana makani bolghan ottura - merkiziy asiyaning bir mehel jahanning medeniyet merkezliridin bolghini pakit. Uyghurlarning, öz pa'aliyet meydani bolghan bu rayonda turup, dunyaning tarix we medeniyet tereqqiyatini ilgiri sürüshke gewdilik töhpe qoshqinimu rasit. Oxshimighan dewrde, oxshimighan ellerning medeniyet merkizilik ornigha ötkinimu emeliyet. Mushu «merkez»lik ornining köchüp, almiship yürgininimu ilim ehli toluq bilidu. Pakit shuki, «medeniyet merkizi»lik orni héch bir el we irqqa menggülük bexshende qilinghan imtiyaz emes. Uni saylam arqiliq bergilimu we tartiwalghilimu bolmaydu. Peqet uni téxnikilashqan uniwérisal medeniyet küchi arqiliq we ixtiyar étirap bilen qolgha élish mumkin. Amérika we gherbiy yawropa ellirining zamaniwi medeniyet küchi arqiliq omumiy étirapqa érishishi buning tipik misali. Yene yüreklik éytish kérekki, mushu eller yene xéli bir mezgillergiche jahan medeniyitining qaynaq merkezliridin bolup qalidu.

Esli témimizgha qayitsaq, dunyadiki barche milletler qatarida uyghurlarmu köz aldidiki yéngiche medeniyet zeretliridin qéchishqa amalsiz. Ularmu bashqa milletlerge oxshash, sirtqi medeniyetni öz imkaniyetlirige uyghunlashturup qobul qilishqa hem eneniwi milliy medeniyitini mewjud bolush qudritige ige qilishqa tirishidu. Lékin, yoshurmay éytish kérekki, bu jehette uyghurlar töleydighan bedel her qandaq bir milletningkidin köp bolidu. Buni ularning perqliq orni we bir yönilish üchün uyushup ülgürmigen rohiyet alimi belgiligen.

Aldi bilen közimizge xiris bolup körünidighini we bashqa milletlerge bilingen kebi ortaq xiris-dunyawi éqimgha aylanghan gherb medeniyiti. Bu, gherbtiki tereqqiy tapqan köp xil millet medenyitining uzaqtin buyanqi unwérsal yughurulmisi bolup, bu hetta yer shari medeniyitining bir qutubi we bir xil idi'ologiye éqimini shekillendürgen. Buninggha, qoghdulush imkaniyiti toluq bolghan hindi we xenzu medeniyiti kebi qedimiy we da'irilik séstimilarmu taqabil turushqa amalsiz. Ularmu öz enenisi asasidiki milliy medeniyitining mewjudluq küchini ashurush koyida tirkeshmekte. Ottura asiya medeniyiti we enenisining ghol éqinini teshkil qilidighan uyghur meniwiyet ghezine leshkerlirimu buningdin mustesina emes. Ularmu özining hayatliq muhitini istiladin saqlash ghémide. Lékin, gepni egitmeyla éyitish kérekki, dunyawi hadisige aylanghan bu medeniyet endizisining tesir da'irisidin héchqandaq bir milletning eneniwi medeniyiti qéchip qutulalmaydu. Hetta, gheyriy resmiy dunya tili ornigha kötürülgen éngiliz tilimu özi shekillendürgen «éngiliz tili medeniyiti» qorghinini sirtqi medeniyet zeretliridin qoghdap bolalmay aware. Démek, bu, medeniyetning hemmila sahesige chétilidighan, hemmini quruq qoymaydighan qudretlik magnit, rehimsiz meniwi opqan.

Uyghur milliy medeniyitining ezeliyilik we ebediylik muhitidin élip éytqanda, uninggha tarixtin buyan pak ösüsh tupriqi bolup kelgen we buningdin kéyinmu yekta böshük bolidighan bu makan uygur diyari emdilikte öz chégrisining bulung-bulunglirimu sirtqi medeniyet zil-rilisidin tewrep kétiwatqanliqini sézip turuptu. Buni az dep, «siyse süydüki yétidighan» (uyghurlar «ariliqi nahayiti yéqin» dégenni mushundaqmu ipadileydiken. Toghra yaki xata bolushidin qetinezer, mushu sözni ishletkinimge xoshalmen) etrap elliri, éniqraq éytqanda, hindi, hitay kebi qedimiy milletlerning küchlük xasliqqa ige milliy medeniyiti; ruslarning körünüshi sherqche, yiltizi gherbche bolghan xirsti'an dini(tarraq da'iridin éytqanda, slawiyan dini) asasidiki maslishishchan medeniyiti we dini islam bolsimu, enenisi hem örp-adetliri özgiche tüske ige ordu-afghan medeniyiti...qatarliq xasliq küchige ige rayun xaraktérlik medeniyet éqinlirimu uyghur milliy medeniyitining yétilish we mewjudluq muhitigha xiris élip kelmekte. Qinini taraytmaqta......

Eng yamini shuki, dunyawi we rayun xaraktérini alghan medeniyet éqinining zerbisidin saqlinip bulalmaywatqan qedimiy uyghur medeniyiti öz ghemgüzarlirining éghish xirisigha düch kelmekte. Bu gep, bizning bu eldiki kishlerge ghelite anglinishi mümkin. Lékin bu rast. Uzaq muddet közitish we tetqiq qilish arqiliq shuni hés qildimki, uyghurlarning yéngi medeniyet hadisilirige intilish xahishi dunyadiki her qandaq bir milletningkidin küchlük. U elge barghanlar körüduki, dunyadiki paydiliq we paydisiz barche medeniyet uyghur gewdiside özini körsitip ülgürgen. Dunyawi tillarni öginish qizghinliqi hazirqi uyghurlar arisidiki eng zor dolqun. Kompiyutér sétiwélish, chetellerge chiqip oqush....dek qiziq noqtilarmu kishini alahide jelib qilidu. Bu elwette ijabiy yüzlinish. Lékin, qizlarning yérim yalingach yürüshlirini qaysi bir el paydiliq medeniyet dep qubul qiptu? Sorun-sorunlarda eng küchlük haraqlarni özliri bes-beste taliship ichiship yene «bizge qalghini mushu haraqla iken» dégen geplerni uyghur yashliridin bashqa yene qaysi bir millet yashliri dep béqiptu? Yalghuz bula emes. (Ehwal mushu chégrida toxtisa meyli idighu) ademni téximu heyran qalduridighini, dunyawi illet bolghan zeher chékish we eydiz késilimu qisqa waqit ichidila uyghurlar arisida yamrap, ademni chöchütkidek sangha yetti. Buningdin bashqa, körgenla yéngiliqlargha qarighularche mestane bolidighan adettiki kishlerdin sirt, uyghurning medeniyet sahesidiki hemme ishni bilip qilidighanlarmu öz méhnetlirige bilip-bilmey «yüz örüsh» tamghisini bésiwatidu. Alayli, dangliq naxshichilar bizning bu yerdiki moda ahanglarni yaki etrapidiki hindi, ordu qatarliq milletlerning kino naxshilirini özgertip qorashturupla sadda xelqni aldawatidu. Özining «12muqam»we ésil xelq ahanglirini éytishni öginishning ornigha, uni konigha yépishqanliq, erzimeydighan ish dep ösek tarqitiwatidu. Ziyaliylarning bir qisimliri bolsa, uyghur tilida méhnet qilip nan tépip yewatqan turuqluq, perzentlirini öz ana tilida oqughuli qoymay, türküm-türkümlep bashqa tillardiki mekteplerge oqushqa bériwatidu. (Elwette, bashqa sahedikilermu bar. Köprek körginim ziyaliylar) lékin héchbiri méning hemme oqurmenlirim birdinla bashqa tildiki eserlerni oquydighan bolup qalsa, men kimge atap eser yazimen? Nanni nedin tépip yeymen? Dégenlerni oylimaywatidu. Alim, yazghuchilar arisidin uyghur tili we medeniyitini kemsitidighanlar chiqishqa bashlidi. Ular «bashqa millet tilida yazalighan bolsam, esirim dunyagha yüzlinetti, nobél mukapatigha érishettim» dep zarlinidighan boluwélishti. Hetta ayrim sandikilerning uyghur til we medeniyiti hazir öz rolini yoqatti, dewatqanliqini, nahayiti az bir qisimlarning uyghur bolup yaralghini üchün nomus qilip digen geplirini anglap qaldim. Rast gepni désem, mushu gepni dégenlerge (ularning isimini démiginim yaxshi) heyran qaldim we méning derhal ularning ornigha uyghur boluwalghum kepketti. Yene estayidil közetkenler hés qiliduki, bir qisim yashlar uyghur tilida sözlimeydu. Bumu ana tilining qimmitini inkar qilghanliq bolmay néme? Ziyaliylar mushundaq qilsa, awamdin yene némilerni kütüsh mumkin? Uyghur til we medeniyiti uning égisi bolghan uyghurlar teripidin qoghdalmisa, uni biz bérip qoghdap biremduq? Ular hazir özining qolidin kélidighan ishlarni qilmay, kelgüside mushu ish üchünmu bizdin ümid kütse, bizning nopuzluqlirimiz buninggha néme dep inkas qayturar?

Dep kelsem, uyghurlar heqqide deydighanlirim bek köp. Lékin bu maqalide gepni sel qisqartidighan yerge keldi. Qisiqisi, yuquriqidek dunyawi, etrap we ichkiy medeniyet amilliri hem uninggha totqan türlük pozitsiye, murekkep imkaniyet wejhidin uyghur medeniyet ghemgüzarliri töleydighan bedel bek köp bolidu. Shunga deymenki, uyghur medenyiti nahayiti küchlük xirisqa düch keldi, yeni u kirizis halitide. Xarabati sözi buyiche éytqanda, uyghurlarning béshigha kün chüshti. Emdiki gep méhnetning qaysi mewqede bolushida qaldi. Men shundaq qaraymenki, bügünki künde her bir uyghur méhnitining ortaq milliy menpe'etke uyghun yaki uyghun emesliki; wijdani mesuliyetke bap yaki muxalip ikenliki uning, «uyghurlar béshigha chüshken kün» ge azraq bolsimu sayiwen bolalighan yaki bolalmighanliqi bilen ispat tapidu. Oqurmenler shuninggha diqqet qilishliri kérekki, men bashta tilgha alghan «paydiliq méhnet» uqumi mana emdi wijdani mesulyet we ortaq milliy menpe'et dégen uqumlargha qimmet ata qilidighan konkirét pa'aliyet bolup közge chéliqiwatidu. Chüshinish kérekki, xarabati sherhiysidiki qehrimanliq uqumimu del mushu «paydiliq méhnet» pa'aliyiti arqiliq öz xaraktérige uyghunlishidu. Xosh, undaqta emdi uyghurda qehriman kimler?

Buninggha jawap bérish asan bolmisimu, lékin bir jümle gep: musht kötürgen qehriman emes. Buni men, uyghurlarning hélimu qara küchke ehmiyet bilen qaraydighanliqidek ré'alni emeliyitini nezerde turup dewatimen. Xarabati hezretning idrakiy yekünini mizan qilghan emeliyetchil qehrimanliqmu qara küchni emes, eqliyliqni umurtqa qilghan, elwette. Mushu jehettin, uning qehrimanliq heqqidiki tebirini uyghurlar üchün menggülük méhnet mizani déyish mumkin. Hazir üchün téximu shundaq!

Uyghur jama'itige shu nerse sir emeski, dunyawilishish dolquni hémayiside lekming-lekminglighan medeniyet leshkerliri uyghur milliy medeniyet zéminigha sep tartip kéliwatidu. Intérnéttin basqun qiliwatidu; radi'o dolqunliri arqiliq tarqiliwatidu; kino-téléwiziye we tiyatir wastiside kiriwatidu; yoquri téxnikiliq turmush lazimetlikliri, yémek-ichmek, kiyim-kéchek we türlük zamaniwi esliheler yardémide omumlishiwatidu. Buning omumlishishi bezide haya bolup, bezide nomussizliq bolup apiride boliwatidu. Buningdin raxmanmu we sheytanmu yariliwatidu. Buning tesiride, uyghur yashlirining wujudidiki wijdani küch we jasaret eydiz we zeherge paymal bolup, milliy istiqbalning égiliri öz ejdadlirini derdke muptila qiliwatidu. Qizlardiki kam tépilidighan güzellik, shermi-haya we pezil-letapet....nefis opqanliqqa yem bolup, ulardin ejdadi kötürüp qopqusiz nomus we milliy xorluq tughuliwatidu. Uyghur enenisining gholigha pichaq oruliwatidu. Xasliqqa toyunghan uyghur medeniyitining re'is ezalirigha köydürge chiqip, nepes élishi qiyinlishiwatidu. Qedimiy we yéqimliq, ipadilesh küchi zor bolghan uyghur tilining pa'aliyet muhiti tariyip kétiwatidu. Milliy ma'arip, milliy medeniyet, milliy enene, milly örp-adet we hetta milliy pisxika.....öz xasliqi we jelpkarliqidin qéliwatidu. Buning netijiside awam rohini, yurt-yurtlarni ümidsizlik sheytini deydeyge séliwatidu. Buningdin yenimu küchlük qoyun örlep, milly istiqbal menzilining yüzini xunükleshtürüwatidu. Til, medeniyet, enene, pisxika....qatarliq uyghur mewjudluqining umurtqisini teshkil qilidighan söyümlük terkibler assimilyatsiye bolush, héch bolmisa shalghutlishish xewpige düch kéliwatidu.....insaniyet medeniyining qimmetlik bir terkibi qatlimi bolghan bu milliy bayliqning, téximu éniq éyitqanda, insaniyetning özgiche bir xil tepekkur méwisining ün-tinsiz yoqap kétish aqiwétini uyghurlarla emes, pütün dunya ehli hem qobul qilalmaydu. Lékin shundaq bolushigha qarimay, köz aldimizdiki medeniyet ré'alliqi bek rehimsiz istilachiliq rolini éliwatidu. Uning heywisi shu qeder zor boliwatiduki, hetta özini yuqiri qatlam ziyaliysi sanaydighan bir qisim uyghurlar bu xil ré'alliq aldida «assimilyatsiye» dégen uqumni tebiy muqerrerlik sheklide qobul qilishqa pisxika jehettin teyyarliniwatidu. Bu bek xeterlik yüzlinish. Diqqet, uyghur qérindashlirim, bu bek xeterlik bashlinish!

Hemmila yaqni ümidsizlik, chüshkünlük qaplighan, ajizliq we rohi'iy ze'iplik milliy étirap derijisige örlewatqan mushu achchiq ré'alliqtin musht, tépik kebiy qara küchke tayinip qutulghili bolmaydu. Buninggha emes, miltiq, hetta yadro qoraligha tayinipmu bu xil xiristin qutulush esla mumkin emes. Ehwal mushu derijide éghir. Shunga déyish kérekki, bügün uyghurning béshigha tarixtin buyanqi eng éghir kün (xiris)keldi. Emdi buningdin kimlergidu dadlapmu we hetta 840-yillardikidek millet boyiche yashash makanini tashlap, bashqa yerdiki qérindashliri arisigha qéchipmu qutulghili bolmaydu. (Miladi 840-yili uyghurlar gherbtiki qérindashliri zéminigha sürülüp öz mesilisini hel qilghanidi, emma emdiki türlük medeniyetler hujumidin qéchip qutulush mumkin emes. Yoshurmayla dep qoyayki, shu yillardikidek uyghurni qoynigha alidighan qérindash boshluqmu emdi yoq. Bar dep tesewwur qilghan halettimu, hazirqi medeniyetning tarqilish süriti aldida negila qéchish beribir.) shunga, jismaniy merdaniliqni tayinish küchi qilghan ilgiriki mikirsiz qehrimanliq bügünki medeniy namerdlik we idraki rehimsizlik aldida öz qimmitini namayen qilishqa amalsiz. Mundaqche éytsaq, emdi ular qehriman emes. Mushundaq ehwalda, wetende put dessep turup millet menpe'eti üchün bash qaturghanlarni qehriman dések bolmamdiken? Özining xizmet ornini mehkem saqlap, ünümlük ejirliri arqiliq töhbe yaritiwatqanlar qehriman emesmiken? Üsiti-üstilep qoyuliwatqan hashar-séliqlarghimu pisent qilmay, bir siyam yer üchünmu jan tikip ishlewatqan we ewladi üchün yashash makani saqlap bériwatqan japakesh déhqanlar qehriman emesmiken? Özi ach-yalingach qalsimu, millet bexti üchün perzentlirini chidap oqutuwatqan ata-anilar qehriman emesmiken? Xarabati hezretning pikiriy mewqesidin keskin bilinip turuptuki, bügünki künde u hayat bolghan bolsimu yuquriqilarni jezmen qehriman dep qarighan bolatti. Bula emes, uning awam méhnitige uyghunlashturulghan qehrimanliq tebirining menen rohi boyiche éytqanda, bügünki xirisqa tolghan dewrde, uyghur millitining istiqbal- we mewjudluqi üchün pikir we méhnet qiliwatqanlar qehriman. Téximu éniq éytqanda, uyghur mewjudluqining belgisi bolghan uyghur tili, uyghur medeniyiti, uyghur enenisi we uyghurgha xas meniwi dunyani qoghdash yolida ün-tünsiz kürishwatqanlar qehriman. Uyghur menpe'eti üchün kökrek kérip otturigha chiqqan, uyghur üchün heq gep qilghan, milliy burchini shexsiy menpettin üstün qoyalighan qehriman. Uyghur medeniyitini yükseldürüsh arqiliq, dunyawiy medeniyet qaynimidin yéngiche bir halette üzüp chiqish ghémide tirishwatqanlar qehriman. Sirtqi medeniyetning tesir küchini angliq hés qilish bilen birge, milliy medeniyetning xasliq qudritini heqiqiy chüshengen we bu qudretni yenimu ashurush koyida méhnet qilghanmu qehriman. Xarabati tebirige eynen murajet qilsaq, millet ijtima'iy we medeniyet kirizisige patqan mushu künde, perqliq méhniti arqiliq awamning milliy iptixarini ashurup, rohini urghutqan, ulargha ümid, ishench bexish etken batur tewekkülchiler; alim, edip we senetkarlar qehriman. Eser, notuq we türlük emgek pa'aliyiti arqiliq xelqige iman, étiqad, milliyet we pezilet....terbiyisi bergenmu qehriman. Dili, tili we herikitidin zeher hem türlük yuqumluq késellerning ziyinini sherhiyligen, uning yamrishini tosup, milliy ze'iplikning aldini élishqa heriket qilghanmu qehriman. Eng addi xizmet ornidimu milliy menpe'etke paydiliq méhnet qilghan, tili mkansiz bolsimu, dilida milliy burch mewqesini yaqlighan qehriman. Özige eng paydisiz halettimu özini «uyghur» déyeligen we ana tilida söyünüp turup bir jümle söz qilalighanmu qehriman. Hem yene qehriman déyilgen yuqiriqi kishler bilen bir septe, bir mewqede turalighan; ulargha her yer, her jayda tehsin oquyalighan qehriman. Hemme öz ghémide qalghan mushu künde, öz xelqige tériqche éhsan qilip, milliyet méhri hés qildurghan; yétim - yoqsullargha bir piyale su, bir burda nan chaghliq nerse bérip, iman we qérindashliqni ésige salghanmu qehriman.....

Yuqiriqilarning eksiche, chong jehettin éytqanda, milletning omumiy menpe'etini sétish asiyliqtur. Xarabati hezretning tebirini tedbiq qilip éytqanda, milletning béshigha kün (xiris) kelgen peyitte, qimar, zeher, pahishilik we türlük yuqumluq késeller wastisi bilen milliy ze'iplikni keltürüp chiqirwatqanlar xa'in. Dunyawi medeniyet yüzlinishige köz yumup, milliy tereqqiyatni chekligenler-boghup qoyghanlar xa'in. Milliy medeniyetni (til, enene, örp-adet....ke oxshash medeniyetke te'elluq hemme terepni) inkar qilip, sirtqi medeniyetke qarighularche meptun bolghanlar xa'in. Dunyawi medeniyet hadisisini ziyade sirliqlashturup, xelqni kemsitkenmu xa'in. Öz xelqi we xelqining hemmila nersisini pes körgenler xa'in. Millet keskin burulush dewride turghan bügünki peytte, tili, dili we méhnitide milliy menpe'etke paydisiz alametlerni sadir qilghanlarmu xa'in. Milletni ajiz körsitip, sirtqi küchning tesirini ziyade tekitligenmu xa'in. Milliy istiqbal we mewjudluq heqqide ümidsizlik uruqi chéchip, xelqni qaymuqturghan, awam rohini chüshürgenmu xa'in......xarabati sözini eynen éytqanda, xelq qolidiki bir burda nan we bir piyale su chaghliq halal menpe'etke xiyanet qilip, milliy qérindashliq rishtige dez ketküzgenmu hem xa'in. Bula emes, (türlük zörüriyet wejhidin, xa'inliq uqumining bashqa mezmun, pasilliri qisqartildi)......

4

Körünüp turuptiki, bashta éytqinimdek, xarabati nezeridiki qehrimanliq bilen asiyliqning mene pasili shu qeder yéqin. Yene kilip bu, awamning kündilik méhnetlirige shu qeder uyghunlashturulghan. Her bir adem, meyli u qaysi sahede xizmet qilsun, peqet xelqige, xelqning milliy menpe'etige paydiliq méhnet qilsila (hetta paydiliq bir éghiz söz qilsimu) u qehriman. Eksiche bolsa, asiy. Bu yerde déyiliwatqan meniwi pasil birla söz, yeni méhnetning milliy menpe'etke paydiliq yaki ziyanliq ikenliki. Xarabati chüshenchisdiki zakun mana shundaq addi. Shunga uni bügünge tedbiqlashmu addi. Tedbiqlanghandin kéyinki milliy kimlikni ayrishmu oxshashla addi.....bir qarisa, uyghurning hemmisi qehrimandek, yene bir qarisa, hemme uyghur asiy terepke ötüp qalghandek.

Emma, méning közitishimche, uyghurlar mesilige undaq addi qaraydighan, pikiriy angqaw millet emes. Ularning tilida «paydiliq méhnet» dégen söz ajayip chongqur menalargha ige. Bu sözning menisi hetta déhqanghimu kündek ayding......

Yashash yolidiki küresh, türlük menpe'et éhtiyaji we bi'ixtiyar qilishwatqan her xil maddi, meniwi emgekler nurghun kishini « paydisiz méhnet» pasiligha sörisimu, lékin késip déyeleymenki, paydiliq méhnet qiliwatqanlar yenila mutleq köp sanni igileydu. Men közetken ürümchi, ili, aqsu, qeshqer, xoten kebiy qedimiy yurtlardiki uyghur méhnetkeshliri bu noqtini ispatlidi. Shunga, ishench bilen éytimenki, uyghur yoqalmaydu. Uyghur tili, uyghur medeniyiti, uyghur enenisi.....yoqalmaydu. Uyghurning özige qimmetlik bilingen hichnersisi yoqalmaydu! Buning üchün ilim ehlilirige körsitidighan asaslirim shuki, aldi bilen uyghurlar meniwiyiti waku'um millet emes. Ular yaratqan qedimiy, köp qatlamliq medeniyet xezinisi zamaniwi gherb medeniyitini öz imkaniyetlirige uyghunlashturup qobul qilishqa qadir. Bu hal, uyghur pisxikisigha we jasaritige zor ilham.

Ikkinchidin, uyghurlar bashqilar éytqandek ziyade az nopuzluq millet emes. «Birleshken döletler teshkilatining ma'arip, pen-medeniyet teshkilati bir millet tilining ewladmu-ewlad dawamlishishining aldinqi sherti az dégendimu 100ming adem shu xil tilda sözlishishi kérek dep körsitidu». (Uyghurche «bilim-küch» jornili 2003-yilliq 10-sanigha qarang). Uyghurning nopusini mushu sanning yüzlerche hesisige barawer dep qarash eqilge tamamen uyghun. Shunga, bundaq köp nopusluq milletning tili yoqilip kétishi mumkin emes. Uyghur medeniyitining yiltizi, posti we körki bolghan uyghur tili yoqalmighan iken uyghurmu menggü mewjud bolup turuwéridu.

Üchinchidin, uyghurlarning millet dini bolghan islam dini xasliq küchidin paydilinip, dewr yéngiliqlirini öz mizanlirigha uyghunlashturup qobul qiliduki, hergizmu sirtqi medeniyet tesiride özgirip ketmeydu. (Mesilen, dewr qanche özgersimu halal we haramliq ölchimining özgermiginige oxshash), bu xil ré'alliq, islam ehkamlirigha ariliship ketken uyghur udumlirini diniy étiqad tesiride saqlap qélishqa paydiliq.

Tötinchidin, ottura asiyadiki özbék, qirghiz, qazaq....qatarliq türkiy milletler tili we medeniyitining mewjud bolup turushi, uninggha qérindash bolghan uyghur tili we medeniyitini küchlük mewjudluq meniwi zémini bilen temin étidu. Bir hésabta, ottura asiyadiki türkiy xelqler tili we medeniyiti uninggha yiltizdash bolghan uyghur tili we medeniyiti üchün küchlük meniwi térek. Shunga, uyghur tili we medeniyiti ayrim kishler perez qilghandek undaq asan yoqilp ketmeydu.

Eng axirqi we eng asasliq bir sewep shuki, hazirqi dewrde uyghur bolup yaralghanliki adem öz ornini chin menisi bilen tonup yetti. Bu xil tonush ularni tebiy haldila istiqbal üchün körüshüshke élip baridu. Téximu ehmiyetliki shuki, mushu xil özini tonushning türtkiside türküm-türkümligen ziyaliylar mewjudluq kürishike, yeni ana tili, medeniyiti, enenisi we étiqadini qoghdash kürishige atlandi. Yüzligen, minglighan .....yuqiri sapaliq emgekchiler til, medeniyet, ma'arip, sehiye, tenterbiye qatarliq sahelerde we yuqiri téxnikiliq kespiy organlarda angliq halda méhnet qilmaqta. Bularning sani yene özlüksiz köpeymekte. Bilish kérekki, bular zadila sel qarashqa bolmaydighan küch. Uning üstige, bularning héchbiri milliy mewjudluqidin waz kéchishni xalimaydu. Mehmud kashigheriy we newa'i hezret dewirliride «erep tili heselist, paris tili shekerist, uyghur(türkiy) tili bekerist» dep dawrang salidighan shunche köp asiy ziyaliyliri bar shara'ittimu mewjudluqidin qalmighan bu güzel, qedimiy til, -«uyghur tili-barliqim, uyghur tili-meniwi wetinim» dep qaraydighan we mushu mewqe uchün méhnet qiliwatqan san-sanaqsiz ziyaliyliri yétiship chiqiwatqan bügünki künde zadila yoqilip ketmeydu. Tekrarlaymenki, uyghur tilila yoqalmaydiken uyghurlar hergiz, hergizmu yoqalmaydu!......

Gerche shundaq bolsimu, xiris yenila nahayiti köp. Qehrimanliq bilen xa'inliqning pasili bekla yéqin. U yene yéqinlishwatidu....emma, kishini xushal qilidighini, kirzis éghir bolghansi'éri, «paydiliq méhnet» mu shunche köpiyip bériwatidu. U barghanséri köpiyidu....

Lékin shundaqtimu, xarabati pikiriy mewqesidin balqip chiqqan meniwi iznalar yekünini semimiylik bilen uning esli heqdarlirigha qayturimen:

«Qehriman yénimizda, xa'inmu yiraqta emes!»....



--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------

Unregistered
01-09-12, 05:26
Wetinim Sherqi Turkistan menggu yashaydu! Uyghur helqim menggu yashaydu!.
gerqe beziler iplas , meynet, qanhor , insaniyetning hechkandaq bir olchimige chushmeydighan haywandin beter hitayning seliwatqan heywisi astida qorqup passipliq qiliwatkan bolsimu, yene bezi az sandiki wijdansiz, munapik, hainler milletke eghir ziyanlerni seliwatqan bolsimu, emma bizning qehriman ,chidamliq, wijdan ghoruri bilen oz millitining mewjudlughu uchun yuksek jasaretini namayen qilip chishini chishlep turup yashap keliwatidu uyghur helqimiz menggu bash- egmey yashawatidu.. Dushmen iblislarche tirnakleri bilen Uyghur helqining gelini boghup olturup- yoqatmaqchi boliwatidu, emma bizning jasaretke tolghan wijdan ghorurimiz iplas hitay bilen adaqqiche jan-tikip elishish rohigha tolghachqa, bu ROH , rezillikte uchigha chiqqan paskine hitaylerning ejellik yerige tekkuzup turup tohtimay koresh qilip dushmenge Uyghur helqni undak asan yoq qilalmaydighanlighini bildurup turmaqta! Iplas hitaygha shuni jakalaymizki Adelet yolida taki bir tamche qenimiz qalsimu wetinim sherqi turkistanda musteqqilliq bayrighimiz tiklenmuguche sen iblis hitaylar bilen elishish yolidin qaytmaymiz!

Bizning wetinimiz sherki turkistan Menggu Yashaydu ! Uyghrur helqim menggu yashaydu! Azadliqqa ishenjimiz Kamil!

Men Allahgha ras bolsam dushmen ayaq-astimda.

Koktash.

Unregistered
02-09-12, 06:29
mawmu bar !
http://uyghuristan.org/?p=965