PDA

View Full Version : Uyghurche tenterbiye türliri _ papuz



Unregistered
27-03-06, 18:25
Uyghurche tenterbiye türliri _ papuz




Papuz ( chomaq top ) _ uyghur xelqining uzun tarixqa ige bolghan tenheriket türlirining biri . Bu , qiziqarliq , heriketchanliqi yuqiri , riqabetchanliqi küchlük bolghan musabiqe xaraktéridiki heriket .
Bu heriket murekkep meydan we üsküne telep qilmaydu . Papuz köpinche déhqanchiliqning aldirash bolmighan mezgilliride , dem élish künliride jenubiy shinjangning yéziliridiki déhqanlar , yash - ösmürler arisida oynilidu .
Azadliqtin burun bu heriketning meydan ölchimi yoq idi . Birer tüzlenglik yaki étizliqlar meydan qilinatti . Meydanning uzunluqi , kengliki oynalmaqchi bolghan meydanning ehwaligha qarap bolatti , adem sani cheklenmeytti . Papuz oynighuchilar shu meydanning toghra siziqigha ikki tumaq yaki chapanni qapqa ( top kirgüzüsh orni ) qilip oynaytti . Azadliqtin kéyin , bolupmu yéqinqi yillardin buyan , bu heriket qaidige chüshürülüshke bashlidi .
Top we kaltek : bu heriketning topi chidamliq ürük yaki yulghun yaghichidin almidek yumulaq qilip yasilidu . Yaghachtin yasalghan bu top << shaqshaq >> depmu atilidu . Adettiki xam yipni tolap , yumulaq qilip yasashqimu bolidu . Papuz kaltiki 80 santimétr ( uzunluqtiki ) qattiq yaghachtin yasilidu . Top uridighan uchi 15 - 20 santimétr égilgen chomaq sheklide bolup , hazirqi muz top tayiqigha oxshap kétidu .
Meydan : papuz meydanining uzunluqi 80 métr , kengliki 40 métr , qapqa égizliki bir métr , kengliki bir métr 30 santimétr etrapida bolidu .
Adem sani , musabiqe waqti : her bir komandida 7 - 9 adem bolidu , musabiqe waqti 40 minut bolidu . Her yérim meydan 20 minut bolup , ariliqta besh minutluq dem élish waqti bar .
Musabiqe usuli : musabiqe meydanining otturisigha diamétiri 20 santimétr bolghan bir kichik chember sizilidu . Musabiqe shu chember ichide top talishish bilen bashlinidu . Musabiqige chüshidighan ezalar top heydeydighan kaltek tutidu . Musabiqilishidighan ikki komandidin birdin ikki kishi chember yénida qarimu - qarshi turup topni chemberdin urup chiqarghandin kéyin , her qaysi terep ezaliri topni qarshi terepning qapqisigha heydeydu . Musabiqe ene shu asasta dawamliship , qaysi terep topni qarshi terep qapqisigha köp kirgüzelise , shu terep yenggen hésablinidu . Eger ikki terep tengliship qalsa , waqit yene 10 minut uzartilidu , bashlinip besh minuttin kéyin meydan almishidu . Oyun dawamida top yan siziqtin yaki toghra siziqtin chiqip ketse , ikkinchi terep shu top chiqip ketken jaydin top bashlaydu .
Diqqet qilinidighan ishlar : oyun jeryanida kaltek bilen adem bedinining her qandaq yérige uruwétishke , topni tutushqa , put bilen tépishke bolmaydu , peqet papuz kaltiki bilenla topni qapqigha heydeshke bolidu . Undaq qilinmisa , qaidige xilapliq qilin'ghan , dep höküm qilinidu .
Bezi rayonlarda bu heriketni muzdimu oynaydu . Ishlitidighan kaltek , top we oynash usuli quruqluqtikige oxshash bolidu . Muzda oynighanda kankisiz oynaydu . Muzdiki oyun meydanining uzunluqi quruqluqtikidin uzun hem kengri bolidu .


( Shinjang milli tenterbiyisi din élindi )