PDA

View Full Version : Uyghurlarni her hil rezil ussullar bilen kiynixi ustide



Kona Arxip 1999
25-03-06, 03:16
"ERKIN ASIA RADYOSI" Uyghurche anglitish bolimi heviri.

15-Iyul kuni quxtin keyin saet 2 de Amerikining paytehti Washington da
Hitay hokumitining Uyghurlarni her hil rezil ussullar bilen kiynixi ustide
ispat berix yighini eqildi. Bu yighin Amerika Rayburn Kurultay binasida
eqilip, yighin’gha Amerika kurultay ezaliri, kurultay eza yardemqiliri,
Helkaralik Kequrim Texkilatining wekili, Helkaralik Tibet texkilatining
wekili, Hitay Kommunist Texwikatlirigha Karxi Grazhdanlar wekili, Amerika
Uyghur Birlexmisi we Amerika Uyghur jamaitining wekilliridin bolup 50 din
artuk adem katnaxti.
Bu ispat berix yighinigha Amerika Kuyultiyi Kixilik Hokuk Mejlisining kanun
ixliri directori Hans Hogrefe riyasetqilik kildi. Hogrefe ependi aldi
bilen Uyghurlarning 1949-yili Hitay kommunistliri Uyghurlarni besiwalghandin
keyin taki hazirghiqe bolghan ehwalini kiskeqe izahlap dunyaning her kaysi
jarlidin kelgen bu 5 ispat berguqini jamaetke tonuxturdi. U yene Uyghur
helkining Hitay hokumitining eng karangghu ziyankexlikige davamlik
uqrawatkanlikini quxendurdi.
Andin, Helkara Kequrim Texkilatining Asia-Tenq Okean baxkarmisi directori
T. Kumar, yekinki yillarda Hitay hokumitining siyasiy we diniy seweptin
“bolgunqi” digen bohtan bilen kolgha alghan Uyghurlarni dunyaning hiqkandak
bir yeride korulmigen eng rezil, eng iptidai wasatiler bilen kiynap
jazalaydighanlikini, xundakla Hitay kommunistlirining memliket iqide peket
Uyghurlarnila siyasiy seweptin atidighanlikigha ispat berdi. Kumar ependi,
Hitay hokumiti kop ketim Uyghurlarni tutup sorak kilmayla koqilarda etip
taxlighan dep dedillidi. U yene Amerika hokumiti qokum Uyghurlaning
hal-derdige yetip, Hitay hokumitining ularni dawamlik halda ziyankexlik
kilip ularning kanunluk kixilik hokuklirini depsende kilixigha yol
koymasliki kereklikini telep kildi.
Amerika Kurulteyidiki bu ispat berix yighinida pixkedem yazghuqi Sidik Rozi
katarlik 5 Uyghur Hitay hokumitining yekinki yillarda Uyghurlarning siyasiy
we diniy herketlirini basturux uqun elip barghan bir yurux her hil adem
kelipidin qikkan rezil kiynax ussullirini bir-birlep teswirlep, ozlirining
turmide yetix jeryanida Hitay gundipaylirining ularni kandak kiynighanlikini
inqikilik bilen quxendurip otti.
Ular Hitay hokumitining Uyghurlarning kixilik hokukini meksetlik depsende
kilixi, Uyghur ziyalilirinining soz we ipade erkinlikini boghuxi, Maxrep
katarlik Uyghurlarning en’eniwi medeniyet paaliyetlirini basturuxi, siyasiy
we diniy seweptin tutulghan Uyghurlarning turmide Hitay gundipayliri
teripidin faxistlarqe kiynaxliri, Hitay hokumitining Uyghurlarni iktisadiy
jehettin talan-taraj kilip Uyghurlarning tebii kopuyuxini pilanlik tughut
wastisi arkilik zorlap tosuxi, Bingtuanning Uyghurlarni basturuxtiki roli,
we Hitayning Lopnorda 46 ketim elip barghan atom sinikining Uyghurlargha
bolghan tesiri, hem Hitayning Ottura Asiada Uyghurlargha karatkan terrorliki
katarlik temilarda ispat berdi.
Yighinda ispat berix jeryanida, nurghun kixiler Uyghur helkining 50 yildin
beri Hitay Kommunist hokumitining Uyghurlarni mustemlike kilix jeryanida
kollan’ghan her hil yawayi yokutux wastilirini anglap nepretlinip kozlirige
issik yax aldi. Qunki Hitay hokumiti her hil banahlar bilen Uyghurlarni
tutup we etixtin sirt, turmide yaktan bigunah Uyghur yaxlirini tok orundukka
olturghuzup kiynighan, yalingaq kilip muz oyge solighan, jinsiy ezasigha sim
tikip laza suyi purkigen, yalingaq kilip ghaljir apxarkilargha talatkan,
barmaklirigha mik kekip tirnaklirini tartkan, xundakla tok kaltek bilen
baxlirigha urup rohiy keselge griptar kilghan. Hitay turmisidiki gundipaylar
hetta diniy seweplerdin tutulghan pak Uyghur kizlirini hitay jinayetqilerge
meksetlik solap berip novetlixip baskunqilik kildurghan.
Bu 5 guwahqi ispat bergendin keyin, yighin’gha katnaxkuqilar ulardin her hil
suallarni soridi we ozlirining pikirlirini bayan kildi. Kixilik Hokuk
Mejlisining directori Hans Hogrefe ependi Ottura Asia gha panahlik
tilex uqun keqip barghan Uyghurlarning ehwalini, xundakla mezkur
doletlerning ulargha tutkan pozitsiyesini alahide sorap eniklidi.
Mexhur Hitay demokrati Harry Wu kurghan Amerika Laogai Tetkikat Fondning
wekili Dunya Bankisining Uyghur dihkanlirigha yardem berix uqun Hitay
hokumitige bergen pullarning Uyghurlarning behriman bolghan-bolmighanlikini
sorighinida, Dunya Bankisining kuruluxigha biwaste mes’ul bolup ixligen bir
guwahqi Hitay hokumitining bu pullarni ezeldin Uyghur dihkanlirigha yardem
berix uqun ixletmey iqkirdin Hitay koqmenlirini koquruxke ixletkenlikini,
xundakla Dunya Bankisining emeldarliri kelip tekxurginide Uyghur
dihkanlirini zorlap yalghan soz kildurghanlikini sozlep otti. Bu guwahqining
eytixiqe, Hitay hokumiti daim az sanlik milletlerge yardem berixni bahana
kilip turup Dunya Bankisidin pul alidiken, andin aldap alghan pulni mejkur
milletke bermey baxka munasiwetsiz kuruluxlar uqun ixlitidiken. Emeliyette
Uyghur dihkanliri Dunya Bankisi Uyghur dihkanlirigha yardem puli
bergenlikidinmu hewerdar emes.
Ahirida kixilik hokuk mejlisi direktori Hans Hogrefe ependi, “Biz
aldi bilen Amerika Kurultiyi iqide Uyghurlarning weziyitige bolghan tonuxni
osturuxke tiriximiz. Amerika uzun yillardin beri Uyghurlarning ehwalidin
tamamen hewer tapmighan. Qunki Hitay hokumitining texwikatliri bu pajielik
hekiketni nahayiti ustilik bilen nikaplighan. Emma biz Uyghurlarning bu
ehwalini emdi bilixke kirixtuk. Bugunki bu yighin buning toluk ispati. Biz
kuqimizning berixiqe tirixip bundin keyin pat-pat ispat berix yighinlirini
otkuzix arkilik her bir kurultay ezasining Uyghurlarning ehwaligha bolghan
tonuxini axurimiz. Purset bolsa Amerika hokumitining bu ehwalni otturigha
koyuxni emelge axurimiz dedi.
Ikki saet dawam kilghan bu yighin zor ilham we umid iqide ghelibilik bilen
ahirlaxti. Yighin’gha katnaxkan Uyghur guwahqilar we jamaet nahayiti razi
bolup Amerika hokumitining Uyghurlargha kongul bolgenlikige qongkur texekkur
eytixti.