PDA

View Full Version : Uyghurni kim tonuydu? (Abduveli Ayup)



Gulen
13-06-12, 08:00
Uyghurni kim tonuydu
"amérikidiki musapir tuyghular" ning dawami
abduweli ayup
weten'ge qaytqandin kéyin mendin eng köp soralghan suallardin biri " amérikida xeqler uyghurlarni bilemdiken?" dégen boldi. Belkim 2009-yili tomuzdin burun bu sualgha duch kelgen bolsam "amérikidiki ottura asiya tetqiqatchiliri, momya tetqiqatchiliri (momya tetqiqatchiliri kirorendin we kichik mörendin tépilghan jesetlerni momyalar dep ataydiken), arxologlar, oral altay tilliri we ڧin ogur tilliri tetqiqatchiliri, siyasiyonlar, néڧit we meden sodigerliri, ziqqa, öpke tébrikiloz, zeherlik chékimlik we eydizdin mudapiyelinish tetqiqati bilen shughullinidighanlar yaki bularni heqsiz dawalaydighan saxawet teshkilatliri, asiyadiki namratliq mesilisini tetqiq qilghuchilar, jonggu-xenshunaslar, islam tetqiqatchiliri, qumilishish we qurghaq rayunlar tetqiqati bilen meshghullar, taghqa chiqish mestaniliri, yipek yoli tetqiqati we sayahitige hérismenler uyghurlarni bekrek bilidiken" dégen bolattim. Lékin 2009-yili 7- aydin kéyin amérikidila emes dunyada uyghurni bilmeydighanlarni bek köp dégili bolmaydu. Mektipimizning bir aptubus shopuri uyghurlarni jongguda ötküzülgen olimpik jeryanida yüz bergen weqeler arqiliq bilgeniken. Héndistanliq qoshnam 2009-yili tomuzdiki ishlar seweblik uyghurlarning ehwalidin waqipliniptu.
"uyghurlarni dunya bilmeydu" dégen qarashning shekillinishige bezi toluq bolmighan uchurlar we tarix heqqidiki saghlam bolmighan chüshenchiler seweb bolghan. Kütüpxanilardin uyghurlar heqqide kitab izdesh, bashqilarning uyghurlar heqqidiki melumatini bilish üchün tarixni nezerdin saqit qilishqa bolmaydu. Bu yerde halqiliq mesile shuki, tarixta türk dep atalghan bügünki uyghurlarning 20- esirde gherp tetqiqatchilirining qelimide sherq türkliri, rus apturlirining qelimide uyghurlar dep ikki xil atalghanliqi nezerdin saqit qilinmasliqi kérek. Yéqinqi yillarda jahan körgen uyghurlar yazghan sayahet xatiriliride "uyghurlar heqqidiki uchur bir hasharat heqqidiki uchurdinmu azken, uyghurlarni chet'ellerde hich kim bilmeydiken, uyghurlar heqqide yézilghan kitablarmu bek azken" dep yazghachqa, uyghur awamdiki eslidinla yayghin bolghan tashlinish, yeklinish, kemsinish we ghéripsinish tuyghusi téximu küchiyip "bizni zadi bashqilar bilmeydu. Derdimizni hich kim chüshenmeydu. Bizni dunya tashliwetti..." dep uhsinish téximu omumliship ketken bolushi mumkin.
Amérikida uyghurlar heqqide yézilgha kitap, dokilat we axbaratlar az emes, emeliyette sayahetname yazghan apturlar peqet öz mektipining kütüpxanisighila yaki özi barghan kitapxanilarghila qarighan bolushi mumkin. Men kanzas unwéristitining kütüpxanisining tor bétige kirip uyghur dégen xetni kirgüzüp izdep béqiwédim 160 tin artuq kitabning ismini körüshke ülgürdüm. Kitablar asasen rusche, én'gilizche, gérmanche, xensuche bolup uyghurche, türkche, ڧransozche, italiyanche, gollandche, yapunche, koriyanche, erebche kitablar asasen toluq emes édi. Hetta uyghurlargha ait én'gilizche kitablarmu toluq emes édi. (lékin lazim dése heqsiz'ekeldürüp béridu) . Mesilen, es'et sulayman muellim "özlük we kimlik" dégen kitabida tilgha alghan "tebessum yitken zémin" dégen én'gilizche kitab bizning mektepning kütüpxanisida yoq iken. Yene biri uyghur dégen nam bilen baghlan'ghan kitab yaki tetqiqatlarning azliqi uyghurlargha ait tetqiqatning azliqini chüshendürmeydu. Uyghur nami 1921-yili tashkente békitilishtin burunmu xelq'arada uyghurlar we ejdadliri heqqidiki tetqiqat bar édi. Mesilen morgan eserliride tilgha alghan turanche tuqqanchiliq tüzümi, markis eserliridiki emir tömür we bashqilar. Uyghur nami békitilishtin burun uyghurlar heqqidiki tetqiqat türkler we ottura asiya heqqidiki tetqiqat dairiside yürgüzülgen bolghachqa buni bügün kompiyotirgha uyghur dep kirgüzüp tapqili bolmaydu. Hetta seksiniji yillarghiche bolghan ariliqta sowit ittipaqi alimliridin bashqa tetqiqatchilar uyghur tili dégenning ornigha sherqi türk tili dégenni qollan'ghan. Uyghur dégenlik gherp alimlirining neziride qedimki uyghurche tékistlerning ortaq atilishi bolupla qalghan xalas. Shunga uyghurlarning bügünki nami we yurti bilen baghlanmighan tetqiqat we kitablarni uyghurlar bilen munasiwetsiz dep qarap uyghurning jahan'gha tonulalmighanliqidin epsuslinish bihajet.
Emeliyette amérikida uyghurlargha ait én'gilizche kitaplar uyghurlardin nopusi köp bir qisim milletler heqqidiki kitaplardin jiq. Amérikida uyghurlargha ait tetqiqatning we kitablarning az köplüki heqqide gep achqanda menche sélishturush usulini qollansaq mesile bir qeder konkiritlishidu. Emeliyette özemning kespi bolghan uyghur tili oqutushi heqqide yézilghan én'gilizche kitab iranning dölet tili bolghan paris tili heqqide yézilghan én'gilizche kitabtin jiq. Mesilen uyghur tili heqqide yézilghan én'gilizche "teklimakandin salam" dégen kitabni we uning awazliq nusqisini bizning mektepning tor bétidin chüshiriwélishqa bolidu. İndiyana unwéristiti neshir qilghan, bir qeder mukemmel tüzülgen uyghurche öginish kitabini amérikida xalighanche sétiwélish mumkin. Bundin bashqa xemit zakir én'gilizche tüzgen uyghurche öginish kitabinimu tordin sétiwélish mumkin. Xemit tömür yazghan "hazirqi zaman uyghur tili grammatikisi" dégen kitabning én'gilizche terjimisi amérikida köpinche kütüpxanilardin tépilidu. Men mektipimizde parische ögniwatqan chéghimda tört sawaqdash parische öginidighan én'gilizche kitab izlep ne kütüpxanidin, ne kitapxanidin, ne tordin tapalmay aware bolduq. Axiri bolmay kitap irandin keltürülgiche bir ikki hepte saqlashqa mejbur bolduq. Uyghur tili dersining hindiyana unwéristiti, michigan unwéristi, washington shitatliq unwéristiti, siyatuldiki washington unwéristiti, xarward unwéristiti, masachostis téxnik unwéristiti qatarliq mekteplerde tesis qilinishimu uyghurlar heqqidiki tetqiqatning amérikida u qeder ajiz emeslikini chüshendüridu. Amérika hökümiti oqughuchilarni mukapat bérish arqiliq öginishke ilhamlanduridighan sitratigiyilik tillar qatarida uyghur tilining her yili bolushi uyghurlar we uyghur tili heqqidiki tetqiqatning amérikida unche ajiz halqa emeslikini chüshendüridu.
"uyghurni kim tonuydu?" bu sualning sorulushi intayin qimmetlik. Shübhisizliki, uyghurlarning tonulishi xelqning tebiiy arzusi bolupla qalmay paydiliq intilishtur. Uyghurlarning siritqi dunyada özini bilidighanlarning bar yoqliqigha qiziqishi tolimu tebiiy bir ish. Bir shexs bolush süpitimiz bilen dunyada hich qaysimizning xeq tonumaydighan nam nishansiz insan bolup qalghimiz yoq. Uyghurni dunyagha tonutush chaqiriqi del her bir uyghurdiki herqandaq insan'gha ortaq bolghan yuqarqi hörmetlinish ihtiyajining sadagha aylinishidur. Türlük usullar bilen uyghurlarni dunyagha tonutushqa urunush alqishqa erziydighan tirishchanliqtur. Dunyada birer milletla emes, döletler we dölet bashliqlirimu öz dölitini nopuzluq metbuatning tochkisigha aylandurush üchün tipirlishidu. Gézittin oqushumche amérika pirizdéntining dölitige bolghan ziyaritini yaki amérikigha ziyaretke bérshini qolgha keltürüsh üchün dunyada nurghun döletlerning pirizdéntliri her qétimliq amérika hökümitige xéli köp menpeetlerni teqdim qilidiken. Tonulushning paydisini his qilmighan bolsa xeq bunche aware bolmighan bolatti.
Milletning tonulishining, axbaratning tochkisigha aylinishining ehmiyitini töwendiki misaldinmu körüwélish mumkin. Eng addi misal, mektipimizdiki bir uyghurshunas uyghur tiligha dair bir qanche tetqiqat témisini munasiwetlik tetqiqat ڧundi jem'iyetlirige ikki yil uda yollap ghelibe qilalmighaniken. 2009-yili küzde qayta yollap üch tetqiqat témisi biraqla utuqluq tallandi. Perez qilinishiche bumu 2009-yili tomuzdin kéyin uyghurlarning dunyawiy axbaratlarning qiziq noqtisigha aylinip qalghanliqi bilen munasiwetlik. Mektipimizde oqughuchilarning qanundin meslehet ishxanisi bar. Bu ishxanidikiler oqughuchilarning sot we qanun bilen alaqidar ishlirigha heqliq mulazimet qilidu. Oqughuchilarning ayliq kirimi 700 dollardin kem bolsa heqsiz mulazimettin behrimen bolsa bolidu. Bir uyghur tonushum bu ishxanigha 2009-yili 7- ayning axiri sotqa munasiwetlik bir ish bilen kiriptu. Adwukat néme ish yüz bergenlikini sorap bolghuche pajiyelerdin yüriki ézilip turghan bu qérindishimiz yighlap tashlaptu. Adwukat bu qizning uyghur ikenlikini bilgendin kéyin kirim ispatini körmeyla mulazimet heqqi üchün élinishi kérek bolghan 100 dollarni epkes qiliptu. Chünki umu télwizorlarda künde bériliwatqan uyghurlargha ait xewerni körgeniken.
Dunyaning özini tonishini, chüshinshini arzu qiliwatqan uyghurning hazirini, kelgüsini we ötmüshini ilmiy kitab, terepsiz axbarat, mukemmel maarip arqiliq chüshinish pursitige érishelmesliki, özi heqqide pilanlarda bolalmighanning üstige bashqilar teripidin tüzülüwatqan sitiratigiyilerdinmu bixewer qélishi dunyani chüshenmeslikidinmu artuq pajiye. Bu kishilerni özige toghra baha bérelmeslik, özini dengsiyelmeslik, özige layiq pilan tedbirlerde bolalmasliq, tüzülgen sitiratigiyilerge layiqlishalmasliq, özi heqqide qiliniwatqan hökümlerge eqliy pozitsiye tutalmasliq qatarliqlarni keltürüp chiqiridu.
Türlük sewebler tüpeylidin uyghurning özini tonush we öginishidiki menbe edebiyat eserliri we edebiy maqaliler bolmaqta. Uyghurlarning ötmüshi, bügüni we etisi heqqide yéziliwatqan edebiy eserler we edebiy mulahizilerde milletni shexsleshtürüsh, obikitlashturush, jinsiyleshtürüsh xahishining ewj élishi we ammiwiylishishi uyghurlarning özi heqqide ilmiy, eqliy, muntizim tonushqa ige bolushigha qiyinchiliq tughdurmaqta. Eger millet heqqide ilmiy, eqliy we muntizim tonushqa ige kishiler yéterlik bolsa édi, milletni kemsitish, obikitleshtürüsh, shexsleshtürüsh, jinsiyleshtürüshtek natoghra tepekkur aditi keskin tenqidlerge uchrighan bolatti. Netijide milletni kemsitidighan, qara qoyuq inkar qilidighan illetchilik pikir éqimi bu qeder ammiwiylashmighan bolatti. Mesilen, extem ömer "edebiyat bolmisa bolmaydu" dégen bir edebiy xatiriside "milletning illiti kirge oxshaydu, edebiyat sopun'gha oxshaydu" dep yazidu. Bu milletni obikitlashturush bolup millettiki atalmish "illet" ni yeni kirni körgili, tutqili bolmaydu. Millet medeniyitide peyda bolghan namuwapiq adetlerni sopun kirni yughandek edebiyat arqiliqla yuyup taziliwetkili téximu bolmaydu. Bayqishimche milletni bundaq obikitlashturush 80-yillarning otturiliridin kéyin meydan'gha kelgeniken. Mesilen, tiyipjan éliyiw
méghizi shakili bar her nersining,
ey eqil shundaq chüshen milletnimu.
Béyiydu milletningmu peziliti,
tüzetse özidiki illetnimu.
Bumu oxshashla milletni obikitlashturghanliq bolup shakal bilen méghizni ayrish hemme ademning qolidin kelgen bilen milletning peziliti we illitini ayrish, peziletning temini méghizning temini tétighandek tétip, illetning ziyinini shakaldek ilghiwétish hemme ademning qolidin kelmeydu. Milletni obikitlashturushning yene bir misali xelqni padigha, ziyalini padichigha oxshitish. Bu yerde millet gep qilalmas, tepekkursiz obikitqa oxshtilighan bolup bashlighuchi ziyalining roli mutleqleshtürülgen. Bundin bashqa edebiy obzurlarda köp qollunilidighan "xelqqe ziyanliq iddiye tarqatqan, xelq qobul qilalmaydighan ishlarni yazghan, xelqning chüshinish iqtidarini oylashmighan..." dégen geplerdinmu yazghuchilarning özini teswirligüchi, yétekligüchi süpitide bir yükseklikke qoyuwélip xelqni yéteklenmise, teswirlenmise bolmaydighan obikitqa aylandurup qoyghanliqi körünüp turidu. Bundaq tepekkur usulida chiqarghan yekün alimdinmu, zalimdinmu, nadandinmu, aqildinmu terkip tapidighan bir ademler topigha emes, shey'iler topigha masraq bolidu. Xelqning yazghuchilarning millettin ibaret bundaq körgili, tutqili bolmaydighan meniwiy birlik, angdiki mewjudluqni konkirit obikit süpitide közitishi, tesewwur qilishi we teswirlishi tarix we riyalliqni edebiyat arqiliq chüshinishke mehkum bolup qalghan uyghularda xata uqum peyda qilidu.
Uyghurni shexsleshtürüshmu bir qisim edebiy eserler we "illet" ler tenqid qilin'ghan edebiy maqaliler sadir qilghan nuqsanlarning biri. İnsanlar dunyani teswirligende ademleshtürüshtin (shexsleshtürüsh) xali bolalmighan. Mesilen, paris qoltuqi, istanbul boghuzi, tumshuq shehri, tagh umrutqisi, öngkür aghzi qatarliqlarda ademlerde bolidighan ezalar arqiliq tebiet mewjudatliri teswirlen'gen. İnsanlar dunyani cheshendürüshte bir türdiki murekkep hadisilerge ademge xas ezalarning namlirini bérish arqiliq murekkep shey'ini addilashturup chüshinish meqsidige yetken. Bundaq tepekkur aditi turmushimizda nahayiti köp uchraydu. Mesilen, "qeshqerni uyghur medeniyitining yüriki dések ghuljini uyghur medeniyitining közidur.", "ziyalilar xuddi doxturgha oxshash milletning wujudidiki illetlerni waqtida bayqimisa, rehimsizlik bilen opiratsiye qilmisa bimarning hayatigha xewp yetkendek milletkimu xewp yétidu.", " millettiki nuqsanlarni opiratsiye qilish uyghurlarning saghlam tereqqiyatning aldinqi sherti.", " ademler özidiki eypni eynektin köridu, milletmu admge oxshash özini tonushta mushundaq eynekke muhtaj." dégendek jümlilerni daim oqup, anglap turimiz. Bulargha bir qarisa toghridek tuyghu béridu. Lékin tepsili oylap baqsaq bundaq milletni shexsleshtürüshte murekkep mesile addilashturulup chiqirilghan xulase eqilge uyghun bolmay qalidu. Birmilletning mesilisi bir shexsning mesilisidek undaq addi bolmaydu. Bundaq tepekkurni lérik nesir we shiérlarda qollunushqa bolghan bilen millet heqqide mulahize yürgüzgen maqalilerde qollunulsa oqurmenlerde xata chüshenche kélip chiqidu.
Milletni jinsiyleshtürüp teswirleshni bir qisim edipler milletning rohiyitini qazghanliq dep yoshuruwatidu. Bir dangliq shairning nopuzluq bir jornalda " uyghurlarning yérim éngi diniy ang, yérim éngi jinsiy ang" dep yazghanliqini we méningmu birmezgil bu hökümni toghra dep qarap yürginimni unutlmaymen. Bir qisim edipler ڧruiydning insandiki barliq ijadiyet we qizghinliqning menbesini jinsiyetke baghlap chüshendürishidin örnek élip, kishilerdiki janliqlargha ortaq iqtidarni uyghurlarda "alahide" dep köptürüp teswirlimekte. Emeliyette amérikida qara tenlikler aq tenliklerge bekrek shehwetxor körünidu. Gérmaniyede gérmanlargha türkler jinsiyetke "alahide" xushtardek bilinidiken. En'giliye mustemlikichiliri eyni chaghda héndistanliqlarni, ڧransiye mustemlikichiliri ereblerni jinsiy turmushqa alahide mayil dep bilishidikenduq. Mushu noqtidin oylighanda xeqning neziride uyghurlarning jinsiyet mesililiride "alahide"dep teriplinishidin pexirlinish we buni uyghurning xasliqi dep chüshiniwélish saddiliqtur. Buni uyghurning "erlik xaraktirdiki millet" ikenlikining ispati süpitide neqil élish xeqning dépigha ussul oynashtin bashqa gep emes. Atalmish xeqning paranglirida, kitablirida uyghurlarning erlik xaraktiri küchlük, ayalliq güzelliki perdezsiz, ochuq dep yézilghan bolsa bu qalaq, yawayi dégen gepning yapta éytilishidur xalas. Bezi yazghuchilarning buni " milletning xasliqi heqqidiki bayqishimiz" dep qarap qalpaytip eserlirige singdürüshliri xeqqe maymun oyuni oynap bergendek bir ishtin bashqa nerse emes.
Dunya uyghurni bilidu, emma uyghurning dunyani we özini bilishi yéterlik emes. Mendin "amérikiliqlar bizni bilemdikin, tonumdiken" dep sorawatqanlar emeliyette amérikiliqlarnimu, amérikinimu, eng mohimi özinimu tepsili bilish purstidin mehrum. Dunyaning uyghurni bilishi ilmiy kitablargha we axbaratqa tayinidu. Uyghurning dunyani bilishi peqet her küni merkiziy télwéziye istansisining xewerlirige we mektep maaripigha asaslinidu. Hazirqi maarip menpeetpereslik, süyiistimalchiliq asasigha qurulghan bolghachqa insan'gha paydiliq bolghan medenler, haywanlar, hasharetler, ösümlükler, hawarayi toghrisidiki bilimler tepsili sözlen'gen bilen milletlerning medeniyiti, yerlik bilimi, dunya qarishi, güzellik ölchemliri heqqidiki chüshenchilirini tonushturidighan bilimlerni yéterlik we tepsili ögitishke qadir emes. Bu kishilerning öz ara chüshinishige tosalghu bolidu, hem bolmaqta. Uyghurlarning özini edebiy eserler we edebiy maqalilerning wastisi bilen chüshinshke mehkum bolup qalghanliqi uyghurlarda mesililerni logikiliq analiz qilishqa sel qarash, bezi ilimge muxalip qarash, xata tonush we namuwapiq tepekkur aditige könüp qélish qatarliqlarni peyda qilmaqta.


MENBE: http://www.gulenblog.com/

Unregistered
17-06-12, 11:29
shundaq yaxshi yezilghan ilmi mulahize iken...........nime üchün inkas qayturmaymiz? hemmimizning oqup qoyushigha erziydiken

Unregistered
21-06-12, 03:40
semimiylik bilen yezighan iken. oqup qoyung.

Unregistered
22-06-12, 02:05
uyghurlarni döwletler tonuydu. emma köpchülük millet tonumaydu. bu heqiqet

Unregistered
22-06-12, 15:03
bu maqalini körmigenler üchün aldigha sekritip qoydum.

Unregistered
22-06-12, 15:26
Uyghur diyishtin özini qachurup "biz türkistanliq" dep yillardin beri shundaq bolghandin keyin, bashqilar qandaq bilsun !

Unregistered
22-06-12, 21:29
Maqale digen mundaq yzilidu nimidigen yahxi.

Unregistered
22-06-12, 23:24
Tugra men bu gepni baxlixim bilen, hemminglar meni hakarat kilarsiler belki" uzeng yizixni bilmeysen, hekni yaratmeysen degendek...

Ixkilip, bu makalini bir paragraphni ukup bulgiqi zirikip taxlap kuydim, bu yerdiki mesile bu makalining ehmiyiti yuk diginim emes, belki bu bizning iqimizdiki, bulupmo vetende usken insanlirimidiki qung kamqilik.. Yeni uzundin uzun kuruk gep ixlitip merkizini quxinixlik kilip yazmaslik... her tillarni ixlitip ukurmenlerni zirikturip kuyix..

Eger bu sining alai mektep tapxuriking bulgang bolsidi, belkim prefessoring ukumayli numur kuyup utup ketken bullatii. Xundakla bu yerdimu addi ukurmenlar buni uka ukumay zirikidu..

Az yaz saz yaz... helik diginingni quxensun.. Helik quxenmise nime kilesen uzengni avera kilip..

Bolsa bizning qutadgulikini ukup bakkin,, eger kitikinip ukusang uning iqidi tilning mezmunluk quxiniki ve addilikidin heyran kalgan bolatting..

Unregistered
23-06-12, 10:18
Uygurning esilliri olup ketiwatidu!!!!

Unregistered
23-06-12, 13:57
men bu Abduveli ayupning yazmilirini( eser dey digen idim, liken biz uqun eser diguqiliki yok. xunga yazma dep aldim )baxtin izqil okup keliwatimen. uning yazmilirida ipadilimekqi bolghan idiye we kuruk gepliri manga bex koldek ayan bolup ketti. hazir uning yazmilirini okux emes, ismini korsemla okughum kelmeydu........

Unregistered
25-06-12, 12:33
Tugra men bu gepni baxlixim bilen, hemminglar meni hakarat kilarsiler belki" uzeng yizixni bilmeysen, hekni yaratmeysen degendek...

Ixkilip, bu makalini bir paragraphni ukup bulgiqi zirikip taxlap kuydim, bu yerdiki mesile bu makalining ehmiyiti yuk diginim emes, belki bu bizning iqimizdiki, bulupmo vetende usken insanlirimidiki qung kamqilik.. Yeni uzundin uzun kuruk gep ixlitip merkizini quxinixlik kilip yazmaslik... her tillarni ixlitip ukurmenlerni zirikturip kuyix..

Eger bu sining alai mektep tapxuriking bulgang bolsidi, belkim prefessoring ukumayli numur kuyup utup ketken bullatii. Xundakla bu yerdimu addi ukurmenlar buni uka ukumay zirikidu..

Az yaz saz yaz... helik diginingni quxensun.. Helik quxenmise nime kilesen uzengni avera kilip..

Bolsa bizning qutadgulikini ukup bakkin,, eger kitikinip ukusang uning iqidi tilning mezmunluk quxiniki ve addilikidin heyran kalgan bolatting..

Sizmu mendek Ihtiyari muhbir Mekkijanning heweskari ikensizde , 'alamet chushinishlik yazidu'

Unregistered
25-06-12, 18:08
Bu balini men yaratmidim, digenliri gepdanliq, hemmisi yalghan ozi ishenmeydighan quruq-gep-sozler.wetendila bolidiken, az yeqinda ozining wetenge sighmighanlighini korimiz, Amerikidiki Qurban welige ohshash ,


Chet-eldiki sezgur Uyghur ; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE




Uyghurni kim tonuydu
"amérikidiki musapir tuyghular" ning dawami
abduweli ayup
weten'ge qaytqandin kéyin mendin eng köp soralghan suallardin biri " amérikida xeqler uyghurlarni bilemdiken?" dégen boldi. Belkim 2009-yili tomuzdin burun bu sualgha duch kelgen bolsam "amérikidiki ottura asiya tetqiqatchiliri, momya tetqiqatchiliri (momya tetqiqatchiliri kirorendin we kichik mörendin tépilghan jesetlerni momyalar dep ataydiken), arxologlar, oral altay tilliri we ڧin ogur tilliri tetqiqatchiliri, siyasiyonlar, néڧit we meden sodigerliri, ziqqa, öpke tébrikiloz, zeherlik chékimlik we eydizdin mudapiyelinish tetqiqati bilen shughullinidighanlar yaki bularni heqsiz dawalaydighan saxawet teshkilatliri, asiyadiki namratliq mesilisini tetqiq qilghuchilar, jonggu-xenshunaslar, islam tetqiqatchiliri, qumilishish we qurghaq rayunlar tetqiqati bilen meshghullar, taghqa chiqish mestaniliri, yipek yoli tetqiqati we sayahitige hérismenler uyghurlarni bekrek bilidiken" dégen bolattim. Lékin 2009-yili 7- aydin kéyin amérikidila emes dunyada uyghurni bilmeydighanlarni bek köp dégili bolmaydu. Mektipimizning bir aptubus shopuri uyghurlarni jongguda ötküzülgen olimpik jeryanida yüz bergen weqeler arqiliq bilgeniken. Héndistanliq qoshnam 2009-yili tomuzdiki ishlar seweblik uyghurlarning ehwalidin waqipliniptu.
"uyghurlarni dunya bilmeydu" dégen qarashning shekillinishige bezi toluq bolmighan uchurlar we tarix heqqidiki saghlam bolmighan chüshenchiler seweb bolghan. Kütüpxanilardin uyghurlar heqqide kitab izdesh, bashqilarning uyghurlar heqqidiki melumatini bilish üchün tarixni nezerdin saqit qilishqa bolmaydu. Bu yerde halqiliq mesile shuki, tarixta türk dep atalghan bügünki uyghurlarning 20- esirde gherp tetqiqatchilirining qelimide sherq türkliri, rus apturlirining qelimide uyghurlar dep ikki xil atalghanliqi nezerdin saqit qilinmasliqi kérek. Yéqinqi yillarda jahan körgen uyghurlar yazghan sayahet xatiriliride "uyghurlar heqqidiki uchur bir hasharat heqqidiki uchurdinmu azken, uyghurlarni chet'ellerde hich kim bilmeydiken, uyghurlar heqqide yézilghan kitablarmu bek azken" dep yazghachqa, uyghur awamdiki eslidinla yayghin bolghan tashlinish, yeklinish, kemsinish we ghéripsinish tuyghusi téximu küchiyip "bizni zadi bashqilar bilmeydu. Derdimizni hich kim chüshenmeydu. Bizni dunya tashliwetti..." dep uhsinish téximu omumliship ketken bolushi mumkin.
Amérikida uyghurlar heqqide yézilgha kitap, dokilat we axbaratlar az emes, emeliyette sayahetname yazghan apturlar peqet öz mektipining kütüpxanisighila yaki özi barghan kitapxanilarghila qarighan bolushi mumkin. Men kanzas unwéristitining kütüpxanisining tor bétige kirip uyghur dégen xetni kirgüzüp izdep béqiwédim 160 tin artuq kitabning ismini körüshke ülgürdüm. Kitablar asasen rusche, én'gilizche, gérmanche, xensuche bolup uyghurche, türkche, ڧransozche, italiyanche, gollandche, yapunche, koriyanche, erebche kitablar asasen toluq emes édi. Hetta uyghurlargha ait én'gilizche kitablarmu toluq emes édi. (lékin lazim dése heqsiz'ekeldürüp béridu) . Mesilen, es'et sulayman muellim "özlük we kimlik" dégen kitabida tilgha alghan "tebessum yitken zémin" dégen én'gilizche kitab bizning mektepning kütüpxanisida yoq iken. Yene biri uyghur dégen nam bilen baghlan'ghan kitab yaki tetqiqatlarning azliqi uyghurlargha ait tetqiqatning azliqini chüshendürmeydu. Uyghur nami 1921-yili tashkente békitilishtin burunmu xelq'arada uyghurlar we ejdadliri heqqidiki tetqiqat bar édi. Mesilen morgan eserliride tilgha alghan turanche tuqqanchiliq tüzümi, markis eserliridiki emir tömür we bashqilar. Uyghur nami békitilishtin burun uyghurlar heqqidiki tetqiqat türkler we ottura asiya heqqidiki tetqiqat dairiside yürgüzülgen bolghachqa buni bügün kompiyotirgha uyghur dep kirgüzüp tapqili bolmaydu. Hetta seksiniji yillarghiche bolghan ariliqta sowit ittipaqi alimliridin bashqa tetqiqatchilar uyghur tili dégenning ornigha sherqi türk tili dégenni qollan'ghan. Uyghur dégenlik gherp alimlirining neziride qedimki uyghurche tékistlerning ortaq atilishi bolupla qalghan xalas. Shunga uyghurlarning bügünki nami we yurti bilen baghlanmighan tetqiqat we kitablarni uyghurlar bilen munasiwetsiz dep qarap uyghurning jahan'gha tonulalmighanliqidin epsuslinish bihajet.
Emeliyette amérikida uyghurlargha ait én'gilizche kitaplar uyghurlardin nopusi köp bir qisim milletler heqqidiki kitaplardin jiq. Amérikida uyghurlargha ait tetqiqatning we kitablarning az köplüki heqqide gep achqanda menche sélishturush usulini qollansaq mesile bir qeder konkiritlishidu. Emeliyette özemning kespi bolghan uyghur tili oqutushi heqqide yézilghan én'gilizche kitab iranning dölet tili bolghan paris tili heqqide yézilghan én'gilizche kitabtin jiq. Mesilen uyghur tili heqqide yézilghan én'gilizche "teklimakandin salam" dégen kitabni we uning awazliq nusqisini bizning mektepning tor bétidin chüshiriwélishqa bolidu. İndiyana unwéristiti neshir qilghan, bir qeder mukemmel tüzülgen uyghurche öginish kitabini amérikida xalighanche sétiwélish mumkin. Bundin bashqa xemit zakir én'gilizche tüzgen uyghurche öginish kitabinimu tordin sétiwélish mumkin. Xemit tömür yazghan "hazirqi zaman uyghur tili grammatikisi" dégen kitabning én'gilizche terjimisi amérikida köpinche kütüpxanilardin tépilidu. Men mektipimizde parische ögniwatqan chéghimda tört sawaqdash parische öginidighan én'gilizche kitab izlep ne kütüpxanidin, ne kitapxanidin, ne tordin tapalmay aware bolduq. Axiri bolmay kitap irandin keltürülgiche bir ikki hepte saqlashqa mejbur bolduq. Uyghur tili dersining hindiyana unwéristiti, michigan unwéristi, washington shitatliq unwéristiti, siyatuldiki washington unwéristiti, xarward unwéristiti, masachostis téxnik unwéristiti qatarliq mekteplerde tesis qilinishimu uyghurlar heqqidiki tetqiqatning amérikida u qeder ajiz emeslikini chüshendüridu. Amérika hökümiti oqughuchilarni mukapat bérish arqiliq öginishke ilhamlanduridighan sitratigiyilik tillar qatarida uyghur tilining her yili bolushi uyghurlar we uyghur tili heqqidiki tetqiqatning amérikida unche ajiz halqa emeslikini chüshendüridu.
"uyghurni kim tonuydu?" bu sualning sorulushi intayin qimmetlik. Shübhisizliki, uyghurlarning tonulishi xelqning tebiiy arzusi bolupla qalmay paydiliq intilishtur. Uyghurlarning siritqi dunyada özini bilidighanlarning bar yoqliqigha qiziqishi tolimu tebiiy bir ish. Bir shexs bolush süpitimiz bilen dunyada hich qaysimizning xeq tonumaydighan nam nishansiz insan bolup qalghimiz yoq. Uyghurni dunyagha tonutush chaqiriqi del her bir uyghurdiki herqandaq insan'gha ortaq bolghan yuqarqi hörmetlinish ihtiyajining sadagha aylinishidur. Türlük usullar bilen uyghurlarni dunyagha tonutushqa urunush alqishqa erziydighan tirishchanliqtur. Dunyada birer milletla emes, döletler we dölet bashliqlirimu öz dölitini nopuzluq metbuatning tochkisigha aylandurush üchün tipirlishidu. Gézittin oqushumche amérika pirizdéntining dölitige bolghan ziyaritini yaki amérikigha ziyaretke bérshini qolgha keltürüsh üchün dunyada nurghun döletlerning pirizdéntliri her qétimliq amérika hökümitige xéli köp menpeetlerni teqdim qilidiken. Tonulushning paydisini his qilmighan bolsa xeq bunche aware bolmighan bolatti.
Milletning tonulishining, axbaratning tochkisigha aylinishining ehmiyitini töwendiki misaldinmu körüwélish mumkin. Eng addi misal, mektipimizdiki bir uyghurshunas uyghur tiligha dair bir qanche tetqiqat témisini munasiwetlik tetqiqat ڧundi jem'iyetlirige ikki yil uda yollap ghelibe qilalmighaniken. 2009-yili küzde qayta yollap üch tetqiqat témisi biraqla utuqluq tallandi. Perez qilinishiche bumu 2009-yili tomuzdin kéyin uyghurlarning dunyawiy axbaratlarning qiziq noqtisigha aylinip qalghanliqi bilen munasiwetlik. Mektipimizde oqughuchilarning qanundin meslehet ishxanisi bar. Bu ishxanidikiler oqughuchilarning sot we qanun bilen alaqidar ishlirigha heqliq mulazimet qilidu. Oqughuchilarning ayliq kirimi 700 dollardin kem bolsa heqsiz mulazimettin behrimen bolsa bolidu. Bir uyghur tonushum bu ishxanigha 2009-yili 7- ayning axiri sotqa munasiwetlik bir ish bilen kiriptu. Adwukat néme ish yüz bergenlikini sorap bolghuche pajiyelerdin yüriki ézilip turghan bu qérindishimiz yighlap tashlaptu. Adwukat bu qizning uyghur ikenlikini bilgendin kéyin kirim ispatini körmeyla mulazimet heqqi üchün élinishi kérek bolghan 100 dollarni epkes qiliptu. Chünki umu télwizorlarda künde bériliwatqan uyghurlargha ait xewerni körgeniken.
Dunyaning özini tonishini, chüshinshini arzu qiliwatqan uyghurning hazirini, kelgüsini we ötmüshini ilmiy kitab, terepsiz axbarat, mukemmel maarip arqiliq chüshinish pursitige érishelmesliki, özi heqqide pilanlarda bolalmighanning üstige bashqilar teripidin tüzülüwatqan sitiratigiyilerdinmu bixewer qélishi dunyani chüshenmeslikidinmu artuq pajiye. Bu kishilerni özige toghra baha bérelmeslik, özini dengsiyelmeslik, özige layiq pilan tedbirlerde bolalmasliq, tüzülgen sitiratigiyilerge layiqlishalmasliq, özi heqqide qiliniwatqan hökümlerge eqliy pozitsiye tutalmasliq qatarliqlarni keltürüp chiqiridu.
Türlük sewebler tüpeylidin uyghurning özini tonush we öginishidiki menbe edebiyat eserliri we edebiy maqaliler bolmaqta. Uyghurlarning ötmüshi, bügüni we etisi heqqide yéziliwatqan edebiy eserler we edebiy mulahizilerde milletni shexsleshtürüsh, obikitlashturush, jinsiyleshtürüsh xahishining ewj élishi we ammiwiylishishi uyghurlarning özi heqqide ilmiy, eqliy, muntizim tonushqa ige bolushigha qiyinchiliq tughdurmaqta. Eger millet heqqide ilmiy, eqliy we muntizim tonushqa ige kishiler yéterlik bolsa édi, milletni kemsitish, obikitleshtürüsh, shexsleshtürüsh, jinsiyleshtürüshtek natoghra tepekkur aditi keskin tenqidlerge uchrighan bolatti. Netijide milletni kemsitidighan, qara qoyuq inkar qilidighan illetchilik pikir éqimi bu qeder ammiwiylashmighan bolatti. Mesilen, extem ömer "edebiyat bolmisa bolmaydu" dégen bir edebiy xatiriside "milletning illiti kirge oxshaydu, edebiyat sopun'gha oxshaydu" dep yazidu. Bu milletni obikitlashturush bolup millettiki atalmish "illet" ni yeni kirni körgili, tutqili bolmaydu. Millet medeniyitide peyda bolghan namuwapiq adetlerni sopun kirni yughandek edebiyat arqiliqla yuyup taziliwetkili téximu bolmaydu. Bayqishimche milletni bundaq obikitlashturush 80-yillarning otturiliridin kéyin meydan'gha kelgeniken. Mesilen, tiyipjan éliyiw
méghizi shakili bar her nersining,
ey eqil shundaq chüshen milletnimu.
Béyiydu milletningmu peziliti,
tüzetse özidiki illetnimu.
Bumu oxshashla milletni obikitlashturghanliq bolup shakal bilen méghizni ayrish hemme ademning qolidin kelgen bilen milletning peziliti we illitini ayrish, peziletning temini méghizning temini tétighandek tétip, illetning ziyinini shakaldek ilghiwétish hemme ademning qolidin kelmeydu. Milletni obikitlashturushning yene bir misali xelqni padigha, ziyalini padichigha oxshitish. Bu yerde millet gep qilalmas, tepekkursiz obikitqa oxshtilighan bolup bashlighuchi ziyalining roli mutleqleshtürülgen. Bundin bashqa edebiy obzurlarda köp qollunilidighan "xelqqe ziyanliq iddiye tarqatqan, xelq qobul qilalmaydighan ishlarni yazghan, xelqning chüshinish iqtidarini oylashmighan..." dégen geplerdinmu yazghuchilarning özini teswirligüchi, yétekligüchi süpitide bir yükseklikke qoyuwélip xelqni yéteklenmise, teswirlenmise bolmaydighan obikitqa aylandurup qoyghanliqi körünüp turidu. Bundaq tepekkur usulida chiqarghan yekün alimdinmu, zalimdinmu, nadandinmu, aqildinmu terkip tapidighan bir ademler topigha emes, shey'iler topigha masraq bolidu. Xelqning yazghuchilarning millettin ibaret bundaq körgili, tutqili bolmaydighan meniwiy birlik, angdiki mewjudluqni konkirit obikit süpitide közitishi, tesewwur qilishi we teswirlishi tarix we riyalliqni edebiyat arqiliq chüshinishke mehkum bolup qalghan uyghularda xata uqum peyda qilidu.
Uyghurni shexsleshtürüshmu bir qisim edebiy eserler we "illet" ler tenqid qilin'ghan edebiy maqaliler sadir qilghan nuqsanlarning biri. İnsanlar dunyani teswirligende ademleshtürüshtin (shexsleshtürüsh) xali bolalmighan. Mesilen, paris qoltuqi, istanbul boghuzi, tumshuq shehri, tagh umrutqisi, öngkür aghzi qatarliqlarda ademlerde bolidighan ezalar arqiliq tebiet mewjudatliri teswirlen'gen. İnsanlar dunyani cheshendürüshte bir türdiki murekkep hadisilerge ademge xas ezalarning namlirini bérish arqiliq murekkep shey'ini addilashturup chüshinish meqsidige yetken. Bundaq tepekkur aditi turmushimizda nahayiti köp uchraydu. Mesilen, "qeshqerni uyghur medeniyitining yüriki dések ghuljini uyghur medeniyitining közidur.", "ziyalilar xuddi doxturgha oxshash milletning wujudidiki illetlerni waqtida bayqimisa, rehimsizlik bilen opiratsiye qilmisa bimarning hayatigha xewp yetkendek milletkimu xewp yétidu.", " millettiki nuqsanlarni opiratsiye qilish uyghurlarning saghlam tereqqiyatning aldinqi sherti.", " ademler özidiki eypni eynektin köridu, milletmu admge oxshash özini tonushta mushundaq eynekke muhtaj." dégendek jümlilerni daim oqup, anglap turimiz. Bulargha bir qarisa toghridek tuyghu béridu. Lékin tepsili oylap baqsaq bundaq milletni shexsleshtürüshte murekkep mesile addilashturulup chiqirilghan xulase eqilge uyghun bolmay qalidu. Birmilletning mesilisi bir shexsning mesilisidek undaq addi bolmaydu. Bundaq tepekkurni lérik nesir we shiérlarda qollunushqa bolghan bilen millet heqqide mulahize yürgüzgen maqalilerde qollunulsa oqurmenlerde xata chüshenche kélip chiqidu.
Milletni jinsiyleshtürüp teswirleshni bir qisim edipler milletning rohiyitini qazghanliq dep yoshuruwatidu. Bir dangliq shairning nopuzluq bir jornalda " uyghurlarning yérim éngi diniy ang, yérim éngi jinsiy ang" dep yazghanliqini we méningmu birmezgil bu hökümni toghra dep qarap yürginimni unutlmaymen. Bir qisim edipler ڧruiydning insandiki barliq ijadiyet we qizghinliqning menbesini jinsiyetke baghlap chüshendürishidin örnek élip, kishilerdiki janliqlargha ortaq iqtidarni uyghurlarda "alahide" dep köptürüp teswirlimekte. Emeliyette amérikida qara tenlikler aq tenliklerge bekrek shehwetxor körünidu. Gérmaniyede gérmanlargha türkler jinsiyetke "alahide" xushtardek bilinidiken. En'giliye mustemlikichiliri eyni chaghda héndistanliqlarni, ڧransiye mustemlikichiliri ereblerni jinsiy turmushqa alahide mayil dep bilishidikenduq. Mushu noqtidin oylighanda xeqning neziride uyghurlarning jinsiyet mesililiride "alahide"dep teriplinishidin pexirlinish we buni uyghurning xasliqi dep chüshiniwélish saddiliqtur. Buni uyghurning "erlik xaraktirdiki millet" ikenlikining ispati süpitide neqil élish xeqning dépigha ussul oynashtin bashqa gep emes. Atalmish xeqning paranglirida, kitablirida uyghurlarning erlik xaraktiri küchlük, ayalliq güzelliki perdezsiz, ochuq dep yézilghan bolsa bu qalaq, yawayi dégen gepning yapta éytilishidur xalas. Bezi yazghuchilarning buni " milletning xasliqi heqqidiki bayqishimiz" dep qarap qalpaytip eserlirige singdürüshliri xeqqe maymun oyuni oynap bergendek bir ishtin bashqa nerse emes.
Dunya uyghurni bilidu, emma uyghurning dunyani we özini bilishi yéterlik emes. Mendin "amérikiliqlar bizni bilemdikin, tonumdiken" dep sorawatqanlar emeliyette amérikiliqlarnimu, amérikinimu, eng mohimi özinimu tepsili bilish purstidin mehrum. Dunyaning uyghurni bilishi ilmiy kitablargha we axbaratqa tayinidu. Uyghurning dunyani bilishi peqet her küni merkiziy télwéziye istansisining xewerlirige we mektep maaripigha asaslinidu. Hazirqi maarip menpeetpereslik, süyiistimalchiliq asasigha qurulghan bolghachqa insan'gha paydiliq bolghan medenler, haywanlar, hasharetler, ösümlükler, hawarayi toghrisidiki bilimler tepsili sözlen'gen bilen milletlerning medeniyiti, yerlik bilimi, dunya qarishi, güzellik ölchemliri heqqidiki chüshenchilirini tonushturidighan bilimlerni yéterlik we tepsili ögitishke qadir emes. Bu kishilerning öz ara chüshinishige tosalghu bolidu, hem bolmaqta. Uyghurlarning özini edebiy eserler we edebiy maqalilerning wastisi bilen chüshinshke mehkum bolup qalghanliqi uyghurlarda mesililerni logikiliq analiz qilishqa sel qarash, bezi ilimge muxalip qarash, xata tonush we namuwapiq tepekkur aditige könüp qélish qatarliqlarni peyda qilmaqta.


MENBE: http://www.gulenblog.com/

Unregistered
25-06-12, 18:19
Bu balini men yaratmidim, digenliri gepdanliq, hemmisi yalghan ozi ishenmeydighan quruq-gep-sozler.wetendila bolidiken, az yeqinda ozining wetenge sighmighanlighini korimiz, Amerikidiki Qurban welige ohshash ,


Chet-eldiki sezgur Uyghur ; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

http://bbs.misranim.com/thread-81137-1-1.html

Men Abdulweli Ayup isimlik bu balining Misranim Tor betide sozligen yuquridiki sozlirining ewwelqi on minotluq qismini anlapla mushu koz qarashqa keldim,digenlirining ozige ziyini bar, milletke paydisi yoq. Quduqning ichide Qilich oynatqandekla ish.

Sezgur siyasi analizchi; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Turdi Ghoja
25-06-12, 21:59
Bu maqalini oqush uchun aldi bilen Uyghurchini yahshi bulishingiz kirek. Sizning yazmingizdin Uyghurchini chala sozleydighan birsi ikenligingiz korinip turuptu. U balini men tonimaymen, hem Amerikidiki wahtida anglapmu baqmaptikenmen. Oqush putturup Kashqerge qaytiptu. Bu tebrikleshke erziydighan ish. Undaq qilish asan emes. Kespining nime ikenligini uqmaymen, emma Englischini yahshi bulgen iken choqum Amerikida yahshi bir turmishqa irisheleyti. Buyerge ugengen bulumliridin choqum etrapidikilerge az-tola payda yetkuzeleydu.

Menmu bu maqalini oqup baqtim. Shuyerning shara'itida yahshi, tili guzel yeziliptu. Uningda tilgha elinghan sgeplerning kopi riyalliqtin yiraq emes. Oqughan ademning gepliri yenila bashqiche bulinip turidu.

Turdi



Tugra men bu gepni baxlixim bilen, hemminglar meni hakarat kilarsiler belki" uzeng yizixni bilmeysen, hekni yaratmeysen degendek...

Ixkilip, bu makalini bir paragraphni ukup bulgiqi zirikip taxlap kuydim, bu yerdiki mesile bu makalining ehmiyiti yuk diginim emes, belki bu bizning iqimizdiki, bulupmo vetende usken insanlirimidiki qung kamqilik.. Yeni uzundin uzun kuruk gep ixlitip merkizini quxinixlik kilip yazmaslik... her tillarni ixlitip ukurmenlerni zirikturip kuyix..

Eger bu sining alai mektep tapxuriking bulgang bolsidi, belkim prefessoring ukumayli numur kuyup utup ketken bullatii. Xundakla bu yerdimu addi ukurmenlar buni uka ukumay zirikidu..

Az yaz saz yaz... helik diginingni quxensun.. Helik quxenmise nime kilesen uzengni avera kilip..

Bolsa bizning qutadgulikini ukup bakkin,, eger kitikinip ukusang uning iqidi tilning mezmunluk quxiniki ve addilikidin heyran kalgan bolatting..

Unregistered
25-06-12, 23:04
Bu maqalini oqush uchun aldi bilen Uyghurchini yahshi bulishingiz kirek. Sizning yazmingizdin Uyghurchini chala sozleydighan birsi ikenligingiz korinip turuptu. U balini men tonimaymen, hem Amerikidiki wahtida anglapmu baqmaptikenmen. Oqush putturup Kashqerge qaytiptu. Bu tebrikleshke erziydighan ish. Undaq qilish asan emes. Kespining nime ikenligini uqmaymen, emma Englischini yahshi bulgen iken choqum Amerikida yahshi bir turmishqa irisheleyti. Buyerge ugengen bulumliridin choqum etrapidikilerge az-tola payda yetkuzeleydu.

Menmu bu maqalini oqup baqtim. Shuyerning shara'itida yahshi, tili guzel yeziliptu. Uningda tilgha elinghan sgeplerning kopi riyalliqtin yiraq emes. Oqughan ademning gepliri yenila bashqiche bulinip turidu.

Turdi



Originally Posted by Unregistered
Mekke ependim:
Eger Amerika döliti siz oylighandek heqiqi demokrat dölet bolidighan bolsa, Mekke-Medine belkim Washington'gha yötkülüp ketken bolati.

USA digeni toghra chüchensingiz: Ur Soq Al.
Gerche Xitay yaki Saudi bilen selishtursaq demokrat körüngendek turghan bilen, Amerika menpet üchün eng dunyada nechiligen naheq urush qozghighan ! Nöwette Guantanamodiki Uyghurlar yaki Uyghurlar omumi yüzlük texi atalmish Amerika menpetige anche paydisiz.

Eng addisini alayluq, shu bir közi meyip xitayni yerlik hökümet banditliri nezerbentke alghanlighi üchün, uni qachurup Amerika elchixanisigha elip kilishti we axir uni kötürüp Amerikigha elip ketti. Biraq 2009 Iyul Ürümchi qirghinchilighida,
shu Amerika qayerge möküniwalda ! Bundaq ikki yüzlümüchi döletlerdin milletke ümit kütüsh huddi bir qeri-jalapni qiz chiqip qalsiken ham hiyal qilghan bilen oxshash.

Amerika tola urush qilip mertiligi tügdi, emdi xitaylarni yalaydighan dewrige qarap ilgirlewatqinida bu 22 Uyghur ballirigha nime qilip bersun ? Qeni körimiz, axir bir küni Xitaylarning pichaq bisi Amerikaliqlarning usqunigha yetkende andin Uyghurlardiki Yengisar pechighi qandaq kiyin dep özi izdishidu.



Aghine,biz ozimizni Abdulweli Ayup atliq galwangdek," Tagh bilen Bagh " chaghlimay," KIMLIGIMIZNI BILIP YELINIDIGHANGHA YELINIP, YALWURIDIGHANGHA YALWURUP >" ishimizni qildiriwalaylik.bu muhim, bu muhim.

bu wetennni azad qilish bu milletni qutuldurush uchun Amerikigha, Gherip Dewletlirige islam Alemige Turk Dunyasigha Yalwurup-yelinmay bashqa chareliri barmu,?

Egerde ozimiz tirishsaq Amerikini biz bir kuni sili digendek," Qiz " qiliwalimiz, Yurtimiz Sherqi Turkistanning tehi Qiz qoli tegmigen yer asti we yer usti mol bayliqliridin ibaret bu ," Yigit " ligi Amerikini Qiz qilidu.


Bizning nime ishimiz," Amerika Ikki Yuzmu,? bir Yuzmu,?" uni tehlil qilip ozimizge dushmen tapidighangha,Dunyadiki kuchluk Dewletlerning birsimu,? bizge halisa yardem qilalamdu,? Qizil Hitayni eng birinji dushmini bilemdu,? Qizil Hitayni parchilash Amerikining eng aldinqi milli siyasetliridinmu,? mana bular yetidu. Amerikini dushmen korup Amerikini yaratmaydighangha biz kim,? sili im,?


Silige ikki misal qilay Abdulweli Ayup ependimu anglap qalsun.

1- si ; 1980- Yili Turkiyede eng chong Baylardin hesaplinidghan ,amma ozi bek jiq oqumighan bir turk Fabrikator meni korsutup turup shundaq didi," Bularda Til yoq,"


2- si ; 1985- Yili Hej Ayliri idi, Mekkidiki bir katta otelde men Bir Turk Bay we Turkchini nahayiti yahshi sozleydighan bir Erep yash balisi uchumiz olturattuq. Heliqi Bay Turk meni u Erep balisigha korsutup Turup Turkche qilip," Bu Turkistanliq, bular Turk " didi.

Heliqi Turkchini shundaq yahshi sozleydighan Erep yash balisi shundaq jawap berdi,;" Bilirim, bunlar cok zawalli insanlar."

Tugiduq ependim tugiduq. bizler Hitaylarning astidiki 260 Yilliq asarette Dunya milletlirining neziride mana mushundaq insanlar. Abdulweli Ayup ependi ,Zhong Nan Haining Qilichini untughan korunup,eslide u Qilichtin qorqup " Uyghur digen,Hensu millitining akilighida, milletler ittipaqlighining paydisida Dunyada tengdishi yoq bir millet" diyiglik.

Insan charesiz qalghanda aljiydu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 00:13
Bu maqalini oqush uchun aldi bilen Uyghurchini yahshi bulishingiz kirek. Sizning yazmingizdin Uyghurchini chala sozleydighan birsi ikenligingiz korinip turuptu. U balini men tonimaymen, hem Amerikidiki wahtida anglapmu baqmaptikenmen. Oqush putturup Kashqerge qaytiptu. Bu tebrikleshke erziydighan ish. Undaq qilish asan emes. Kespining nime ikenligini uqmaymen, emma Englischini yahshi bulgen iken choqum Amerikida yahshi bir turmishqa irisheleyti. Buyerge ugengen bulumliridin choqum etrapidikilerge az-tola payda yetkuzeleydu.

Menmu bu maqalini oqup baqtim. Shuyerning shara'itida yahshi, tili guzel yeziliptu. Uningda tilgha elinghan sgeplerning kopi riyalliqtin yiraq emes. Oqughan ademning gepliri yenila bashqiche bulinip turidu.

Turdi


Tudahun, Uyghurchini chala sozleydighan , silining olchemliride Abdulweli Ayupning yazghanlirini angqiralmaydighan " Chala sawat " baligha esiliwapla ejaba.bizler tursaq kuchiliri shu baligha yettima,?toghra chunki bizler sili Yamanyarda ,” Qeshqer qaysi yaqtikin,?” dep yurgen chaghliridila chet-ellerde weten dawasi qilip silige bashglap bergen iduq.kuchiliri bizlerge tes yetidu.

:” U bala wetenge ketiptu “ dep hesret chekmisile,silimu egerde wetendin chiqqanlirida qaytishlirini oylap tedbirlirini alghan bolsiliri bugunkidek hesret chekmigen bolattile, u bala 05- Iyol Urumchi Qanliq Irqi qirghinchiliq weqeside Amerkida yashap we silige bilindirmey Amerikida tort Yilni otkuzup yene wetenge qaytqan bolsa mana bugunkidek Uyghur millitini mahtap muweppeq bolghan gep.

Tudahun, Bir Uyghur Uyghur millitini mahtisila bolidighan gep yoq. Bir Uyghur Uyghur millitini mahtimay Hitay millitini mahtap arimizgha sighalamdu,? Maozedong bilen Jiangjieshimu bir-birige shundaq dushmen waqitlirida hem Hitay millitini mahtiship dushmenleshken.yaqmuya,?

Hazirqi dewirde Uyghur millitini mahtighanliq ,ulughlighanliq,tilini tengdashsizlashturghanliq ,eqilliq korsetkenlik yalghanchiliqtin bashqa nerse emes, bu hildiki neyrengbazliqni arimizda peqetla Dr; Erkin Siddiq ependila qamlashturudu.siliningmu sinap baqqiliri barmuya,?

menmu bezide,;” Uluq Uyghur milliti ” dep bashlaymen, bu yalghan. gepning kelishi shundaq , egerde millitimiz yenila uluq bolsa Dunya milletliridin qelishqichiligi bolmisa undaqta biz chet-ellerde Janni alqangha elip bir milyarliq dewlet bilen eytiship heqning yurtida haru-zar yashaydighangha ehmeqmu biz,

Wetenni tashlap, milletni tashlap heqning yurtida Hayam barmu sili bilen bizge.sili bilen biz peqetla :” Millitimiz pesliship ketti harliqta qaldi, qattiq zulumda qaldi bu milletni bugunki haru-zar kunlerdin qutuldurup uluq millet qilishning yoli peqetla sili we mendek bir miqdar Uyghurlarning chet-ellerde heqning yurtida bir muddet yashap weten we millet dawasi qilip bu milletni Qizil zalim hitayning asaretidin qutuldurush bilen mumkin,” dep yatlarning yurtida harlinip yuruptimiz, yalghanmu,?

:” Amerikida ingilizchini yahshi bilse obdan yashaydu,” depla.:” Abdulweli Ayup ependi wetende hem oz olchimide Amerikidiki hayatidin yahshi yashaydighanlighigha ishenmise u Jehennemge qaytarmidi, weten Jennet bolsa bir berip eghinap rahetlinip kelmemla,? Yatlarning yurtlirida aman tapqan bu Eziz janliri oz Ana wetenliride aman tapalamdu,? Buninggha peqeytla Abdulweli Ayuptek ishengenlerla we bu amanliqqa hul selip andin qaytqanlarla ishinidu.


Uyghur milliti oz tarihning eng towen , eng har eng ajiz eng keynide ,eng ahirida dewrini yashawatidu, :” Kimligi yoq, Tili yoq, Yezighi yoq.--oz Yurtumda yashaymen ,Hitay ichige barmaymen – diyish erkinligi yoq. Oz milli ehlaqi bilen yashash heqqi yoq. Oz dinini erkin uginish we erkin ibadet qilish imkaniyetliri yoq. Oz balisini oz Qarnida saqlap qelish erkinligi yoq. Yoq, yoq, yoq.weteni yoq. Milliti yoq. Erkinligi yoq. Oz milli orp-adeti yoq.

:” Yaq tarihte ulughti,” adash u ulughluq qaldi tarihta, qoysila u otken kunlerni hazirgha qarisila, hazirgha. Bu milletni bu harliqtin qutuldurushning taq Yoli Abdulweli Ayuptek Uyghur milliti dunya bilen beslisheleydighan uluq millet—dep quruq mahtash bilen emes, weten dawasi qilip,wetenni musteqil, milletni erkin qilish bilen mumkin, dunyagha ras gep qilish bilen mumkin, bu millet bek pesliship ketti, on yette koygha adem olturidighan haletke yetti, qizlirimizni Hitay ichige apirip yuz koygha Hitaylar sikip ketti, – diyish we silidek mendek bir muddet gherip musapir yashash we weten dawasi qilish bilen mumkin, bashqa charesi yoq.buni bilgenligimiz uchun sili bilen men Abdulweli Ayupning Amerikidek yurtni tashlap wetenige ketkinige hesret chekip olturimiz,

05- Iyol Urumchi Qanliq irqi qirghinchilighida Amerikida yashap yenila wetenge ketip saq-salamet yashaymen diyish uchun u balidek “ Bughday Nening bolmisimu, Bughday sozung yoqmu,?” misali Hitaylargha yahshichaq bolup milletni aldap,” Uyghurlar ulugh millet heli hem shundaq, men dunyani kordum ,bizdek millet yoq iken, hazirqi haletimizdin razi bolmighanlar chet-ellerde peqetla IHTIYARI MUHBIR : MEKKE atliq ehmeq” ,
lerdur “ diyish bilen mumkin.


Herip qalduq Tudahun, Abdulweli Ayuptek oqumighan bizlerning yazmilrimiz bashqiche tuyulup ketmisun silige ,

SILI OZLIRINING USTILIRIGE ABDULWELI AYUPTEK U QONG SOYMISINI HIMAYE QILISHNI WEZIPE QILIWALMAY, ENWER YUSUP EPENDI BILEN BILLE MESJIDKE KIRISHNI WEZIPE QILSILIRIMIKIN DEYMEN.



OZLIRINING DAWADASHLIRI ; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 09:11
Bir terepide chetellerde yatlarning ashqan-tashqanliri bilen tapqan pulliri bilen bir kechide oynighan jalaplirigha ming Amerika Dolliri beshni az korgen Uyghur,yene bir terepte Milletning serkisi hesaplanghan Imin Tursundk birsi enyi anda mewjud millet qandaqsigimu Dunya milletliridin qelishmaydighan ulugh milet bolsun."

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Ependiler, bu maqalemni ochuriwetmenglar. mening ne Abdulweli Ayup bilen ,ne Imin Tursun bilen , ne Abdurrehim Otkur bilen elip-beralmighan yerim yoq. peqetla yashlirimizgha bolupmu yeqinqi nechche yil ichide wetendin her sebebler bilen yurt teshigha chiqqan yashlirimizgha terbiye bolsun uchun yeziwatimen, chunki u yashlirimiz wetende bundaq yazmilarni oquyalmaydu, we hetta chet-ellerdimu bir mening qelimimdin bashqa qelemde hem bundaq maqalelerni oquyalmaydu, bu yashlirimizni bundaq terbiyewi mahiyettiki maqalelerni oqush imkaniyetliridin mehrum qilmanglar.

Endi yashlar siler belki deysiler," Imin Tursunni nimishke bu meydangha tartisen,?" men peqet Uyghur millitining heqiqi yashanghan hayatidin misal kelturup oqughuchilarni terbieye qilmaqchimen, undaq iken eng yahshi misal mana mushunadq yani Imin Tursundek ulughlarning hayatidur.bundaq misallar peqet mening hayatimdila nechche yuzdin ashidu amma men peqetla bir ikki meshhurlarni yezipla misal qilsam kupaye bolsa kerek.

1995- Yilining 05- Ayning ahirliri idi, Imin Tursun ependi ,men we Mekkidiki edip we yazghuchi Mehemmed Qasim Emin ependi uchimiz Mehemmed Qasimning Mektibide olturattuq.shirening ustide Abdurrehim Otkurning" wetende Qizil Hitayning buyrighi bilen yezilghan " Atalmish Sherqi Turkistanchilar" digen siyasi maqalesi turatti, yenida Turkiyede tughulup Turkiyede olgen Anisi sap Qan Hitay heliqi wetendiki meshhur edip hesaplinidighan ismi hazir esimge kelmidi ) kishining bu Abdurrehim Otkurning yuqurida tilgha elingha maalesige qarita chet-elge chiqiwalghandin keyin yazghan reddiye maqalesi turatti.


Dawami yezilidu.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 09:59
1995- Yilining 05- Ayning ahirliri idi, Imin Tursun ependi ,men we Mekkidiki edip we yazghuchi Mehemmed Qasim Emin ependi uchimiz Mehemmed Qasimning Mektibide olturattuq.shirening ustide Abdurrehim Otkurning" wetende Qizil Hitayning buyrighi bilen yezilghan " Atalmish Sherqi Turkistanchilar" digen siyasi maqalesi turatti, yenida Turkiyede tughulup Turkiyede olgen Anisi sap Qan Hitay heliqi wetendiki meshhur edip hesaplinidighan ( ismi hazir esimge kelmidi ) kishining bu Abdurrehim Otkurning yuqurida tilgha elingha maalesige qarita chet-elge chiqiwalghandin keyin yazghan reddiye maqalesi turatti.


Dawami yezilidu.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Ismi esimgha keldi, ; Haji Yaqup Anat.

Dawami yezilidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 10:08
Ismi esimgha keldi, ; Haji Yaqup Anat.

Dawami yezilidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Men we edip Mehemmed QASIM eMIN EPENDI IKKIMIZ BU aBDURREHIM OTKUR Qizil Hitayning paydisigha YAZGHAN bu siyasi mahiyetlik MAQALEGE HEYRANLIGHIMIZNI, BUNDAQ MILLETCHI BILINGEN BIR MESHHUR ZATNING qIZIL hITAYNING GULQEQELIRINI ECHIWETIDIGHAN MAQALENI QANDAQ QILIP YAZGHANLIGHINI EGERDE BU MAQALENI HEQIQETENDE BU aBDURREHIM Otkur yazghan b olsa bu kishinng heqiqetende bashqilar eytqandek esli hitaydin beqiwalghan bala ikenligini egered Qan sap bolsa bundaq maqaleni yezishqa petinalmautdighanlighini bizlerning konglimizdiki ABDURREHIM oTKUR EPENDINING PEQETLA iz DIGEN ROMANNI YAZIDIGHANLIGHINI EYTTUQ.Imin Tursun ependi Abdurrehim Otkur ependini aqlap, chet-elge qechip chiqiwalghan Haji Yaqup Anatni tillap herip ketti. elbette bizlerni ishendurilalisa bu digenlirige, gerche biz Haji Yaqup Anatningmu Anisi sap Qan Hitay ikenligini bilimiz, amma bu mesilide u huddi ozini sap Qan Uyghur milletchisi Abdurrehim Otkurni Uyghur milletchisi korungen esli hitaydin beqiwalghan uyghur weten haini qilip yeziptiken.

men shu yerde Imin Tursundin bu gepning ras yalghanhlighini sorisam," Yalghan Abdurrehim Otkur sap Qan uyghur Qumulluq " digen idi, kimge ishinishimizni Allah bilidu.

dawami yezilidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 10:35
Men we edip Mehemmed QASIM eMIN EPENDI IKKIMIZ BU aBDURREHIM OTKUR Qizil Hitayning paydisigha YAZGHAN bu siyasi mahiyetlik MAQALEGE HEYRANLIGHIMIZNI, BUNDAQ MILLETCHI BILINGEN BIR MESHHUR ZATNING qIZIL hITAYNING GULQEQELIRINI ECHIWETIDIGHAN MAQALENI QANDAQ QILIP YAZGHANLIGHINI EGERDE BU MAQALENI HEQIQETENDE BU aBDURREHIM Otkur yazghan b olsa bu kishinng heqiqetende bashqilar eytqandek esli hitaydin beqiwalghan bala ikenligini egered Qan sap bolsa bundaq maqaleni yezishqa petinalmautdighanlighini bizlerning konglimizdiki ABDURREHIM oTKUR EPENDINING PEQETLA iz DIGEN ROMANNI YAZIDIGHANLIGHINI EYTTUQ.Imin Tursun ependi Abdurrehim Otkur ependini aqlap, chet-elge qechip chiqiwalghan Haji Yaqup Anatni tillap herip ketti. elbette bizlerni ishendurilalisa bu digenlirige, gerche biz Haji Yaqup Anatningmu Anisi sap Qan Hitay ikenligini bilimiz, amma bu mesilide u huddi ozini sap Qan Uyghur milletchisi Abdurrehim Otkurni Uyghur milletchisi korungen esli hitaydin beqiwalghan uyghur weten haini qilip yeziptiken.

men shu yerde Imin Tursundin bu gepning ras yalghanhlighini sorisam," Yalghan Abdurrehim Otkur sap Qan uyghur Qumulluq " digen idi, kimge ishinishimizni Allah bilidu.

dawami yezilidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

01-06-1995- Kuni keche saet 11 bolghan waqitlar idi, men tehi yengi oyge kochkili ikki kun bolghan idi. Oylirim yengi we pakiz hetta yotqan-Korpelirimmu yep-yengi idi.telefon chaldi, u tereptin Mekkidiki Aq Mesjid ( Kunkariye Mesjidi ) ning Imami Shahyarliq Abdurreqip Abduzzahir Sopi iken," Silini Imin Tursun ependi izdeydu," didi, " Bersile " didim,Telefonni u tereptin Imin Tursun aldi we ," Ukam, men talada qaldim," didi. " Estaghfrullah" didim we derhal Imin Tursungha " Sili shu Yerde turup tursila men hazirla barimen " didim. barsam bu ulugh Uyghur millitining bash serkerdisi Abdureqip Imamning mektibide gep bilen bolup ketip her kuni yatidighan yeri Mehemmed Qasim ependining oyi etilip u kishi oz oyige qaytip ketkenliktin baridighan ,yatidighan yeri yoq beshi qetip turghanda bu Imamning eqlige men keptimen we manga telefon qilghini iken, "

Dawami yezilidu,


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 12:37
01-06-1995- Kuni keche saet 11 bolghan waqitlar idi, men tehi yengi oyge kochkili ikki kun bolghan idi. Oylirim yengi we pakiz hetta yotqan-Korpelirimmu yep-yengi idi.telefon chaldi, u tereptin Mekkidiki Aq Mesjid ( Kunkariye Mesjidi ) ning Imami Shahyarliq Abdurreqip Abduzzahir Sopi iken," Silini Imin Tursun ependi izdeydu," didi, " Bersile " didim,Telefonni u tereptin Imin Tursun aldi we ," Ukam, men talada qaldim," didi. " Estaghfrullah" didim we derhal Imin Tursungha " Sili shu Yerde turup tursila men hazirla barimen " didim. barsam bu ulugh Uyghur millitining bash serkerdisi Abdureqip Imamning mektibide gep bilen bolup ketip her kuni yatidighan yeri Mehemmed Qasim ependining oyi etilip u kishi oz oyige qaytip ketkenliktin baridighan ,yatidighan yeri yoq beshi qetip turghanda bu Imamning eqlige men keptimen we manga telefon qilghini iken, "

Dawami yezilidu,


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Meshhur edip we tilshunas Imin Tursun ependi u Yili Dunya Islam birligining deweti bilen Saudi Erebistangha dewlet mehmani supitide Hejge kelgen idi, kelish-ketish we Hej seperlidiki putun chiqimliri Saudi Erebistan Hokumeti terepidin qarshilinatti.

Amma Hejdin keyinki kunlerde Imin Tursun ependi waqtida yurtqa qaytmay, Mekkide bir muddet turup qalghan idi, bu jeryanda asasen Misfelede Mehemmed Qasim Hajimning oyide turdi, meqsidi kelip-ketish bikarliq bolghan bilen bashqa hich bir kirimi bolmighan bundaq Hej seperide quruq yanchughini toldurush we mumkin bolsa azdur-koptur sogha-salam elish bolsa kerek, elbette toghra oy-pikir ,amma qandaq toldurudu.? oziche eqilliq ademlerde yillap-yillap Qizil hitaygha sadaqetmenlik bilen ishlep hayatida ming yuan yighalmighan bu zatlar chet-ellerde bunchilik pulning nechche hessisinig allah nisip qilsa anche tes emesligini hes qilghan ikenki Mehemmed Qasimgha ozi padishah Fehed uchun yazghan qesidesini Erep Tiligha terjume qilip berishni bu qesideni Padishahqa sunup qarshilighida payda onduriwelish niyiti barlighini eytqan iken.

Terjuje qilinghan bu qesideler gerche Posta yoli bilen padishahqa ketken bolsimu, bundaq quruq mahtashlargha Ghiq toyup ketken padishahtin heli uzun kutsimu jawap kelmidi we bu ependi umitsizlinip qaytip ketishke niyet qildi, amma,:" Behit kelse qosh keptu," digendek bezide :" Kelishmeslik kelsimu qosh kelidiken," Padishahtin jawap kutup herip yanchughi qurughdinip qalghna bu ulugh milletning serkerdisi u yetmigendek waqtida ketmigenligi uchun Ayripulan waqti hem otup ketip u biletni yene yuz ellik riyal tolep yengilitip uzartmisa ketelmes bop qaptu. del shundaq kunlerde men un kishini oyumge ekilip qondurup ertesi Jiddige elip berip Atush Suntaghliq Mehemmed Tursun digen zattin ellik riyal yardem elip,men ozum yuz riyal qoshup biletini uzartip tort kundin keyin yolgha selip qoyghan iduq.

Bashqa her qandaq millettin bolsa bu mertibige kelalighan kishining kunde bir milyon riyal hejlise yeni aghrimaydighan ,her qandaq kishi aldidin toghra kesip otushke jasaret qilamaydighan halgha kelgen bir kishining,peqet Uyghur millitidin bolghanlighi uchunla bu tartqan rezilchiligi qandaqsige bu milletni dunyadiki bashqa milletler bilen beslisheleydighan bayliq, erkinlik, ustunluk, ulughluqta Dunya milletliri bilen teng tutushqa kishini jasaretlenduridu.?

Buningdek yuzlep-yuzlep misallarni bir terepke qayrip qoyup wetende peqetla Qizil Hitayni hosh qilish we netijiside ozini bu zalimlargha qarshi chirayliq korsutush uchunla :" Uyghur milliti ulugh, Dunyada bashqa milletlerdin kem yeri yoq " dep milletni we yashlirimizni aldighan bu Abdulweli Ayup bir siyasi aldamchi, kazzap, zaten korunishidinla bir Kozi Semenge, bir kozi Yemenge qarap turmamdu,?

Dawami yezilidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-06-12, 12:51
Meshhur edip we tilshunas Imin Tursun ependi u Yili Dunya Islam birligining deweti bilen Saudi Erebistangha dewlet mehmani supitide Hejge kelgen idi, kelish-ketish we Hej seperlidiki putun chiqimliri Saudi Erebistan Hokumeti terepidin qarshilinatti.

Amma Hejdin keyinki kunlerde Imin Tursun ependi waqtida yurtqa qaytmay, Mekkide bir muddet turup qalghan idi, bu jeryanda asasen Misfelede Mehemmed Qasim Hajimning oyide turdi, meqsidi kelip-ketish bikarliq bolghan bilen bashqa hich bir kirimi bolmighan bundaq Hej seperide quruq yanchughini toldurush we mumkin bolsa azdur-koptur sogha-salam elish bolsa kerek, elbette toghra oy-pikir ,amma qandaq toldurudu.? oziche eqilliq ademlerde yillap-yillap Qizil hitaygha sadaqetmenlik bilen ishlep hayatida ming yuan yighalmighan bu zatlar chet-ellerde bunchilik pulning nechche hessisinig allah nisip qilsa anche tes emesligini hes qilghan ikenki Mehemmed Qasimgha ozi padishah Fehed uchun yazghan qesidesini Erep Tiligha terjume qilip berishni bu qesideni Padishahqa sunup qarshilighida payda onduriwelish niyiti barlighini eytqan iken.

Terjuje qilinghan bu qesideler gerche Posta yoli bilen padishahqa ketken bolsimu, bundaq quruq mahtashlargha Ghiq toyup ketken padishahtin heli uzun kutsimu jawap kelmidi we bu ependi umitsizlinip qaytip ketishke niyet qildi, amma,:" Behit kelse qosh keptu," digendek bezide :" Kelishmeslik kelsimu qosh kelidiken," Padishahtin jawap kutup herip yanchughi qurughdinip qalghna bu ulugh milletning serkerdisi u yetmigendek waqtida ketmigenligi uchun Ayripulan waqti hem otup ketip u biletni yene yuz ellik riyal tolep yengilitip uzartmisa ketelmes bop qaptu. del shundaq kunlerde men un kishini oyumge ekilip qondurup ertesi Jiddige elip berip Atush Suntaghliq Mehemmed Tursun digen zattin ellik riyal yardem elip,men ozum yuz riyal qoshup biletini uzartip tort kundin keyin yolgha selip qoyghan iduq.

Bashqa her qandaq millettin bolsa bu mertibige kelalighan kishining kunde bir milyon riyal hejlise yeni aghrimaydighan ,her qandaq kishi aldidin toghra kesip otushke jasaret qilamaydighan halgha kelgen bir kishining,peqet Uyghur millitidin bolghanlighi uchunla bu tartqan rezilchiligi qandaqsige bu milletni dunyadiki bashqa milletler bilen beslisheleydighan bayliq, erkinlik, ustunluk, ulughluqta Dunya milletliri bilen teng tutushqa kishini jasaretlenduridu.?

Buningdek yuzlep-yuzlep misallarni bir terepke qayrip qoyup wetende peqetla Qizil Hitayni hosh qilish we netijiside ozini bu zalimlargha qarshi chirayliq korsutush uchunla :" Uyghur milliti ulugh, Dunyada bashqa milletlerdin kem yeri yoq " dep milletni we yashlirimizni aldighan bu Abdulweli Ayup bir siyasi aldamchi, kazzap, zaten korunishidinla bir Kozi Semenge, bir kozi Yemenge qarap turmamdu,?

Dawami yezilidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Endi men yene bir misal kelturup yazay, meqsidimiz , :" Bu millet heqiqetende Abdulweli Ayup eytqandek tengdashsiz ulugh milletmu, yaki bizler chet-ellerde bir Qolimizda Elem, bir Qolimizda Qelem elip janni tikip bu milletni pesliktin qutuldurup ulugh haletke ekilimiz dep yurimizmu,? " sozige jawap izdeshtin ibarettur.

madem meqset bu iken, undaqta biz Uyghur millitining ichidin yetilip chiqqan bash serkerde hesaplinidighan ulughlirimizdin misal kelturup bu milletning Dunyawi haletini olchiginimiz toghra bolsa kerek. adettiki bir kishining hayatidiki igiz-peslik kopinche waqitlarda delil bolalmaydu.



Dawami yezilidu,


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE