PDA

View Full Version : London Uyghur Ansambili



uyghuraziz
18-03-06, 03:41
Uyghur Ansambili London Sehnilliride

Uyghuraziz 2006-yili 17-may. London

Naxsha-muzika dimek bir milletning milliy rohidiki ozige has alahidiligini roshen gewdilenduridighan, milliy kuch-quwitini oyghutidighan, oz zamanidiki shatliqi we qayghusini yarqin ahang we mungluq awazlar bilen ipade qilidighan bir sen’et sheklidur.

Bolupmu oz ana wetinidin sersan bolup yat ellerde yashwatqan Uyghurlar uchun Uyghur sen’itining ipadileydighan menasi kop xil we chongqur, siyasi we ijtimaiy qimmiti texmu yukseklikke ige bolidu. Mana mushu noqtini tuluq tunup yetken Engliyediki Uyghur paaliyetchilliri ozi yashawatqan dowletning emliy ehwalini chiqish qilip we ozliride bar bolghan imkaniyetlerdin, talant igilliridin toluq paydilinip, qandaq usullar arqiliq Uyghurlarning milli kimligini, bugunki siyasi ehwali we mol medeniyitini Britaniye jemiyitige tunushturush yolida bir qanche yillaydin buyan ozliksiz izdinishi netinjiside bugunki “London Uyghur Ansambili” (brunqi ismi London Uyghur Muzika Grupisi) ni teshkillep chiqti we 2005- yili 21- may kuni Engliye Uyghur Jemiyiti ozining qurulghanlighini elan qilghandin keyin mezkur London Uyghur Ansambili Engliye Uyghur Jemiyiti tarmiqidiki kespi Uyghur sen’et ansambligha aylandi.

London Uyghur Ansambili teshkillinip qurulghandin buyanqi bu bir yilge yeqin waqit jeryanida, ozliri duch kelgen herxil qiyinchiliqlarni yengip, yoqluqtin mewjutluqqa qarap mengishi, japaliq meshiq qilishi we Engliyelik Uyghur musika mutixesislirining ishtirak qilishi, yeqindin qollishi turutkiside, mezkur ansambil London sehnilliride kop qetimlap Uyghur naxsha-muzikillirini yuquri maharet bilen orunlap tamashibinlarning qizghin alqishlirigha we munasiwetlik urunlarning yuquri bahasigha erishti.

London Uyghur Ansambilining hazir 6 neper sen’etchisi bar. Bularning ichidin ikki nepiri London Universiti Asiya-Afriqa Inistitutining doktorliri Rachel Harris (ansembilda dutar chalidu) we Stephen Jones (ansembilda iskiropka chalidu) lar, qalghan 4 nepiri bolsa shu yerdiki Uyghurladin bolup, ular Nizamidin Sametov (temburchi), Rehime Mehmut (naxshichi), Ghulam Haji (rawapchi) we Ablet Metniyaz (dapchi we electronluq sazchi) din terkip tapqan.

London Uyghur Ansambili 2005- yilli 19- iyun kuni London Sheherlik hokumetning teklip qilishi bilen qatnashqan “Panahlanghuchilar Bayrimi” da tunji bolup Uyghur naxsha-muzika numurlirini Londonda ammiwi sorunlarda urunlashtin bashlap taki bugunge qeder 7 qetimdin aqtuq Uyghur naxsha-musickillirini Londonnning her qaysi sehnilliride yangratti. Bularning ichidin gewdilik bolghanliridin 2005- yili 4- dekabir kuni London Bromley paaliyet markiside otkuzulgen “Uyghur medeniyet kuni” paaliyiti; 2006-yili 3- fewral kuni London Universiti Asiya-Afiriqa Inistituti Brunei tiytirxanisida otkuzukgen “Turkiy tillirida sozlishidighan ellerning muzika konserti” we bu ayning 12-kuni London Hornsey Ataturuk Ottura Mektiwide otkuzulgen “3-Nowetlik Turk medeniyet-sen’et festivali” dur.

Men bu paaliyetlerning aktip qatnashquchisi we qollughichisi bolush supitim bilen oz korgenlirim we hisqilghanlirimni qisturup otushni muwapiq kordum. Meyli Uyghurning naxsha-muzikisi chong heshemetlik teatirxanilarda yangrisun, yaki ademler bilen liq tolghan Londonning mekizi baghchillirida, tar kochillirida yangrisun, eger siz shu meydanda bolsingiz uzingizning neqeder guzel medeniyetke ige bir milletning ezasi bolghiningizdin cheksiz pexirlinisiz we bu sersanliq bilen otken kunliringizde chetelliklerge “Uyghur” digen isimni chushendurup bolalmay qanche qetimlap achchiq bolup ketken chaghliringizni derhal esingizge alghiningizda, temburning bulbuldek yangrawatqan xush awazigha qoshulup yuquri ahangda eytiliwatqan Uyghur xeliq naxshilliridin “…kich balilar oynayduyey tal chiwiqni at etip, …gherip balla yighlayduyey oz yurtini yad etip…” diken naxshilarni anglighiningizda ishinimenki kozingizge kelgen yashliringizni oz ixtiyarlighingiz bilen toxtutalmaysiz. Elbette shu deqiqide her qandaq bir chet’ellik aldirash mengiwatqan qedimini toxtutup, ozi teshebbuskarliq bilen “Bu qaysi dowletning, qaysi milletning muzikisi?” digendek suallarni sorimay, ozlirining alqishlirini, Uyghur millitige bolghan yaxshi tikelirini bildurmey siz bilen xoshlashmaydu. Dimek medeniyetleshken webashqa milletlerning medeniyitini, milly orip-adetlirini chushunidighan, hormet qilidighan gherip elliri uchun sen’etning kuch-quduriti heqiqetenmu molcherligusizdur.

Mening bu xewerni yezip Uyghur jamaetchiligige bildurushimge turutke bolghan muhim sewplerning biri shuki, Uyghur Ansambilining London Universitide urunlighan sen’et konserti we Uyghurlar heqqide Engliyediki nopuzluq gezitlardin bolghan “The Independent” (Musteqilliq Geziti)de 7-Fewral kuni besilghan bir parche xewiridur.

Bu munasiwet bilen men London Uyghur Ansambilining qollughuchisi, ishtirak qilghuchisi we kespiy yitekchisi, London Unniversititi Asiya-Afriqa Inistitutining muzika ilmi doktori, Xitay we Ottura Asiya muzika tetqiqatchisi Rachel Harrisni ziyaret qildim. Men doktor Rachel Harris xanimdin uzining qandaq qilip Uyghur muzikisigha ishtiyaq qilghanlighi, duttar chelishni qandaq ugengenligi we London Uyghur Ansambili heqqide sorighan suallirimgha jawap berip mundaq didi:

“Men 1991-yili Beijingda uquwatqan waqtimda Qashqerge bardim we uyerde tunji bolup Uyghur dutar, rawap muzikillirini anglidim. Eyni waqitta Uyghur muzikillir mang gheyri anglanghan idi emma shuningdin keyinki 15 yil waqit ichide Uyghurlarning muzikisi mening yurgimdin chongqur orun aldi. Men Engliyediki Uyghur jamaetchiligi bilen 1999- yilidin bashlap alaqe qilip keliwatimen. Men Engliyediki Uyghur jama’iti arsida yeterlik talant igillirining bar ikenligini bayqighinimdin kop memnunmen. Hem bu yerdiki Uyghurlarmu bu ishta nahayiti qizghin bolghachqa biz axiri bu ansambilni qurup chiqtuq. Biz asaslighi en’eniwi Ghulja xelq naxsha-muzikillirini urunlaymiz. Aartistlirimizdin tembur chalidighan muzikantimiz Qirghizistandin, naxshichimiz bolsa Ghuljidin. Bu ikkisining birge olturup Uyghur naxsha-muzikisini orundishi kop menagha ige we bu arqiliq ularning medeniyettiki qanchilik derijidiki oxshashlighini tepip chiqqili bolidu. Men ulardin kop nersilerni ugendim. Men oylaymen bu Uyghur Ansambilimizning paaliyetliri elbette Engliyediki Uyghurlar uchun kop paydisi bar. Biz bu yil yazliqqa mashrep oynaymiz. Biz bu usullar arqiliq imkaniyitimizning beriche Engliyede tarqaq yashawatqan Uyghurlarni bir yerge jem qilishni meqset qilimiz. Ishinimenki London Uyghur Ansembilining paaliyetliri oz nowtide yene Uyghurlarni Englislargha tonushturushta muhim rol oynaydu. Men Uyghurlarning madeniyitining, muzikisining Britaniye jemiyitige yaxshi tonulushini, Uyghurlarni kopirek kishlerning bilishini umut qilimen”.

Yene Rachel Harris xanimning manga eytishiche London Uyghur Ansambili bu ayning 24 -kuni Cambridge Universitide bashqa Turkiy milletler qatarida Noruz bayrimi paaliyitige yerim sa’et Uyghur naxsha-muzikillirini urundashqa, hem London Sheherlik hokumet terpidin bu yil iyun eyida otkuzilidighan “London 2006- yilliq Panahlanghuchilar Bayrimi” gha qatnishishqa teklip qiliniptu.


Men axirida doktur Rachel Harris xanimgha minnetdarlighimni eytip we London Uyghur Ansemblining mundin keyin teximu kop netinjilerge erishishini tilep sohbitimizni ayaghlashturdum.

Bayanlirimni axirlashturushtin burun, oz wetinidin ayrilip chet memiliketlerde musapir bolup yashwatqan Uyghur qerindashlirimigha ozemning Hornsey Ataturuk Ottura Mektiwide otkuzulgen “3-Nowetlik Turk medeniyet-sen’et festivali” da tiyatirxane temigha esilghan Atatrukning bu bir kelime sozini hediye qilishni muwapiq kordum: “Oz sen’itidin ayrilghan milletning bir hayat tomuri kemdur”.

Uqurmenlerge rehmet! (tugidi)

Uyghuraziz yazdi. E-mail: uyghuraziz@yahoo.com

__________________________________________________ _______