PDA

View Full Version : SHerqi Turkistan Islam Jumhuriyiti Heqqide Tarqitilghan



Kamil Tursun
13-03-06, 17:41
Sherqi Turkistan Islam Jumhuriyiti Heqqide Tarqitilghan Oydurmilar


1933-yili Keshqerde qurulghan Sherqi Turkistan Islam Jumhuriyiti Atiliq ghazi Yaqubbek Bashchilighidiki Qeshqeriye Doliti ,Man Ching sulalisi teripidin aghdurulup, yerim esir otkendin keyin ,ozining musteqqillighi ,horligini zadila esidin chiqarmighan uyghur helqining tinimsiz koresh qilishi ve Sherqi Turkistandiki bashqa xeliqlerning hemkarlishishi netijiside, Ayyultuzluq Kokbayraqni bu zeminde jevlan qildurghan, tunji jumhuriyet bolup hesaplinidu.
Sherqi Turkistan zeminida qurulghan Islam jumhuriyiti oz vahtida uyghurlar ichidila hayajan qozghapla qalmastin,Sovit Ittipaqining mustemlikisi astida yashavatqan ottura asiyadiki Turkiy helqlerdimu umut peyda qilghanidi.Bu jumhuriyet ozining Dolet sheklini ve paaliyetlirini teshviq qilidighan uyghur tilidiki “Sherqi turkistan hayati” zornili ve “Istiqlal” gezitlirini chiqirishqa muveppeq bolghan bolsimu,ijtimai ve ihtisadi sharaitlar yuzusidin bolsa kerek, bir Jumhuriyet uchun intayin zorur bolghan --musteqil ahparat agentlighini qurup chiqish, tehi uninggha nisip bolmighanidi..Dunya jamaiti Hitayning mustemlikisidin qutulup ozining musteqqlighini élan qilghan sherqi Turkistan jumhuriyitige alahide qiziqqan bolsimu, chetel ahparat vastilirining sherqi turkistanda oz muhpirliri bolmighanlighi uchun ,ularning birdin bir hever menbeesi Sovit ahparat agentlighi –“Tas”ning tarqatqan heverliri bilenla cheklengen..Shunga emdila dunyagha koz achqan bu jumhuriyet heqqide herhil perezler ve oydurmilar oturigha chiqqan.

Yash Turkistan Zornili ve Sherqi Turkistan Jumhuriyiti

Eyni vaqitta Fransiyening Pariz shehride ,Mustapa Chuqayning bash muherrirligide chiqirilghan,Sovit mustemlikisi astidiki ottura asiya helqlirining erkinligi ve horligige beghishlanghan,Qomulda, Ghoja Niyaz Haji bashqilighida qozghilang koturulgendin keyin, Sherqi Turkistan mesilisigimu alahide urun berishke bashlighan <Yash Turkistan>zornilidiki hever mulahizilerge qarighanda Sherqi Turkistan zeminida qurulghan musteqqil jumhuriyet -- otura asiyadiki Turkiy helqlerdimu yengi bir roh peyda qilghan. shuning uchun Sovit ittipaqi bu yengi jumhuriyetke, ishki urush patqighigha kirip qalghan Xitaydinmu bekrek ochmenlik qilishqa bashlighan.Ular Urumchidiki Hitay valisigha herbi yardemlerni kucheytish bilen bille ,Manjuriyede Yapun armiyesi bilen urush qilip yengilip, Sovit Ittipaqi chegrisi ichige chekingen, nechche ming Xitay armiyesining Sovet zemini arqiliq, Sherqi Turkistangha kirishige yardem qilghan.Sovit metbuatliri yene Sherqi Turkistandiki inqilaplarning harektirini burmilap hever qilghan.

Mustapa Chuqay bash muherrirligidiki <Yash Turkistan >zornilining 46- sanigha besilghan,< Sherqi Turkistan mesilisi etrapida> namliq maqalida:.
“Sherqi Turkistan inqilavi bizge, bashqa doletlerdiki Turklerge, qolimizdin kelidighan putun charilar bilen, sherqi Turkistanning milli azatliq ghayisige yardem qilish ve Rus metbuatlirida bu koreshning nime uchun kelip chiqqanlighi heqqide tarqitilivatqan oydurmilargha qarshi koresh qilishtin ibaret jiddi ve mohim vezifiler yukleydu.
Sherqi Turkistan korushi burunqigha ohshashla bu qetimmu Hitaydin putunley qutulush bayrighi astida bashlanghan”,diyilidu.

Sherqi Turkistan Jumhuryiti Heqqidiki Uyunlar

“Yash Turkistan” zornilining 51 sanida Mustapa Chuqayning imzasidiki “Sherqi Turkistan Jumhuriyiti”namliq maqalida mundaq diyilidu:
“Sherqi Turkistandiki milli azatliq korishi milli mujahitlarning ghelbisi bilen netijilendi.Milli Musteqil jumhuriyet élan qilindi.Bu ulugh siyasi ehmiyetke ige bolghan mohim veqedur .Asiyaning merkizide ,Sovit ittipaqi ,Engiliye ve Yapuniyege ohshash uch chong doletning menpetliri ozara toqunushqan yerde yuz bergen ,bu veqe putun dunyaning diqqitini ozige tartmay qalmaydu…
Kop echinarlighi shuki,Turki helqlerning kopchiligi hazir yatlarning zulmi astida ezilmekte.mana bu veziyet Sherqi Turkistan Jumhurriyitining élan qilinishi bilen echilghan frontten toluq paydilinish imkaniyitini azaytidu.Peqet Turkiyela bu yengi Turk Jumhuriyitke yardem qolini uzutalaydu.Biz Sovit metbuatining tarqitip turghan pakit asasi bolmighan oydurmilirining Turkiye Jumhuriyiti resmi dairliride, bu qerindash mili azatliq herkiti heqqide, shuhbe tughdurup qoymaslighini umut qilimiz…”
Mustapa Choqay Sovit metbuatliri arqiliq taralghan ighvalarning Turkiye ve Yavropadiki metbuatlarghimu singip kirgenligini bayan qilip:
“Sherqi Turkistanda azatliq korushi partilighan chalardila ozining u yerdiki ihtisadi hokumranlighining heterde ikenligini sezgen Sovit hokumiti Osmanli impiratorlighining ahirqi padishahliridin Sultan Abdulhemitning nevrisi shahzade Abdul Kerimni Sherqi Turkistan hanlighining tehtige chiqarmaqchi.Hazir uni Sherqi Turkistangha teklip qildi..,degen osekni taratti.Qismen Turk ve Gherp Doletliri hetta Yavropa metbuatlirida bazar tapqan bu oydurma Sherqi Turkistan milli herkitige qarshi guman peyda qilalidi.Uningdin bashqa Sovit metbuatliri Turkiye Jumhuriyiti ve Mustapa Kamalning dushmenliri bolghan Osmanli Impratorlighigha tereptar Turklerning Sherqi Turkistanda milli herket etrapigha toplanghanlighi heqqidiki heverlerni tarqatti.”dep yazidu.
Turkiye Jumhuriyiti qurulup uzun otmey, yengi hokumet 1924- yili 3- marttiki Hanliqni emeldin qaldurush qanuni bilen Osmanli Impratorlighining padisha jemetige ait kishilerni Turkiyedin qoghlap chiqarghanidi..Yapuniye Hokumiti Osmanli Impratorlighi bilen bolghan enenivi dostluqni nezer tutup,bir qisim Padishah jemetige qolini uzatqanidi….Shunga Osmanli shahzadiliridin Abdulkerim Yapuniye hokumitining mehmini supitide Tokyoda turivatti.

Osmanli shahzadisi Abdulkerim Sherqi Turkistan Hokumitining Beshi Bolmaqchi degen Sozning Oturigha Chiqishi

“Yash Turkistan”zornilining 51 sanidiki Istanbulda chiqidighan “Heverler”namliq gezittin kochurulup besilghan bir maqalida :
“Sherqi Turkistanda qerindash dolet quruldi.bu veqeni barliq gezitlirimiz alahide hayajan bilen hever qildi.bolupmu Sherqi Turkistan Dolitining bizningkige ohshash Jumhuriyet ikenligini bilginimizde kozlirimizge issiq yash alduq…Yilbeshida Anatoli Agentlighi “Kokbayraq Qizil Bayraq (Turkiye Jumhuriyitining bayrigha ayyultuzluq qizil)qa salam bermekte” namliq hever berginide bolsa, hayajandin bu jumhuriyetke atap sheirlar yazghaniduq.aridin anche uzun otmey hava birdinla ozgerdi.Ahparat Vastiliri birining keynidin biri :Sherqi Turkistan Hokumiti Osmanli vezirlirining qolida imish,uyerde bir turkum sheyih olimalar hokum surermish,Sherqi Turkistan Hokumitige Sultan AbdulHemidning nevriliridin biri Reis Jumhur boptudek. Reis Jumhur Getlirche (Germeniyediki) kishimish,Turkiyedin qachqan Osmanlining qalduqliri u yerge toplanghanmish,Sherqi Turkistan bir jahangir doletning uyunchigha aylinip qaptu,degendek heverlerni berishke bashlidi.. Burunqi hayajanlirimiz nelergidur ghayip boldi…”diyilidu.
“Yash Turkistan Zornili”diki heverlerge qarighanda, Mustapa Choqay Parizda, ahparat vastilirining mehsus ziyaritini qobul qilip,Sovit Ittipaqi “Pravda Geziti”ning 1934-yili 1-ayning 27 kunidiki sani arqiliq taratghan bu oydurmilargha rediye bergen. Ve u Sherqi Turkistan Jumhuriyiti heqqide Yavropa metbuatlirida maqalilar yazghan..
Buning bilen yavropa metbuatlirining Sheqi Turkistan mesilisige tutqan meydanida bir az ozgurush bolghan.


Yavropa metbuatidiki Inkaslar

Yash Turkistan zornili Eyni vaqittiki Fransiyede eng chong gezit hesaplanghan hemde “Fransiye hokumitining deplomatiye siyasitini bayan qilidighan Le Temps“Yeni Tang” isimlik gezitning 34-yili 5- afrildiki sanigha besilghan Andre Dubosqning “Hitay Turkistanidiki Qarmu Qarshiliqlar”namliq maqalisini kochurup basqan bolup ,bu maqalida Bolshiviklarning tarqatqan yalghan melumatliri ashkarilanghan :
Andre Dubosqning maqalisida:
“Sovitlerning Sherqi Turkistan Hokumitini Turkiye Jumhuriyitige qarshi qilip korsutushning sevebini chushunishke bolidu.Sherqi Turkistan Milli herkitining ghayisi Hitay Hakimiyiti bilen ,yeqinqi yillardin buyan U yerde hokumranlighini kucheytivatqan Ruslarning buyunturighidin qutulushtur .Shunimu bilishimiz kerekki ,5 milyon Turk Musulman ahalige ige bolghan Sherqi Turkistan , bolshivikler bilen zadila purchigha pishmighan,16 milyon Turki ahalisige ige Rus Turkistani bilen chegridashtur.Veziyet shundaq iken,Sherqi Turkistanning Turk Birligi yeni Fanturkizimning merkizi bolup qelish ehtimallighi bar. Moskiva mana buning uchun Sherqi Turkistan Hokumitining abroyini Turk Hokumiti aldida chushurushke urunmaqta,”dep yezilidu.
..
Yapuniye Hokumitining Bu oydurmini Ret qilishi

“Yash Turkistan” zornilining 53-sanigha qarighanda Yapuniye Hokumiti Shahzade Abdulkerim heqqidiki heverlerdin intayin biaram bolghan. ve Yapuniye Tashqi Ishlar Ministirligi resmi bayanat elan qilip,Osmanli Shahzadiliridin Abdulkerimning Yapuniye Hokumiti teripidin Sherqi Turkistangha evetilmekchi bolghanlighi heqqidiki bolshiviklerning tarqitivatqan heverlirining oydurma ikenligini dunyagha jakalighan.
Eyni vaqittiki Sovit Ittipaqining bu oydurmilirini, Hitay hokumiti ve Hitay ziyaliliri,FanIslamizimchi ve FanTurkizmchilar 30 yillarda Sherqi Turkistanda Hanliq qurmaqchi bolghanidi,degen qarashlirigha pakit asasi qilip,uningdin suyistimal ornida paydilinip kelmekte.

Unregistered
14-03-06, 03:40
<b><A href="http://arstekin.blogcu.com" target="_blank">Kop rehmet.</b></A> Mumkin bolsa bundin keyinmu mushundaq yazmilarni yezip turghan bolsingiz....

Unregistered
14-03-06, 06:22
kamiljan emdi oughunoptu, eslide mushundaq maqalilerni yizishi kirek idi, komolgen altun parqerap yene otturgha cheqeptu, kamiljanning rohidin ugunimen.a. kerimi

OMERJAN Bore (wolf)
14-03-06, 06:29
Heqiqeten yaxshi maqale, dawamini kutimen. shuning bilen birge, Kamiljan akamgha rexmetlirimni bildirimen! Sizge utuq tileymen, Aman bolung!

Unregistered
14-03-06, 08:19
rast yaxshi maqaliken, mendinmu berikalla