PDA

View Full Version : Uhlang ependi, " Qisim korsutush " digen soz nime digenlik,?



IHTIYARI MUHBIR
15-10-11, 08:04
Towende RFA diki Ihtiyari muhbir ; Uhlang ependining maqaleside nechche yerde ,:" Qisim korsutush " digen ibareni ishlitiptu, bu soz nime digenlik bolidu, chushendurup qoymisanglar chushenmiduq. misal qilay,;"merkiziy asiyani xitaygha qisim körsitish meydanigha aylandurushqa intilishtin ibaret ikenlikini körsetken,"



IHTIYARI MUHBIR : MEKKE





Merkiziy asiya weziyiti xitayni endishige salmaqta
Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2011-10-14
Sabiq ottura asiyadiki énérgiye menbeliri amérika, xitay, rusiye we yawropa elliri arisidiki riqabetchilikning kélip chiqishigha we bara-Bara küchiyishige seweb bolmaqta.


en.wikipedia.org

Ottura asiya chégrasining uch xil imkaniyiti. 2008-Yili 29-Féwral.

Kéyinki waqitlarda amérika qoshma shtatliri, xitay, rusiye we yawropaning sabiq ottura asiya jumhuriyetliridiki tesir dairisini kéngeytishi we kücheytish boyiche her xil yollargha bériwatqanliqi hem ularning menpeetlirining bu rayonda toqunushlargha élip kéliwatqanliqi heqqide munazirilerning köpiyiwatqanliqini dunya ammiwi axbarat wasitiliride élan qiliniwatqan maqaliler ispatlimaqta. Bolupmu bu keng rayondiki énérgiye menbeliri shu memliketler arisidiki riqabetchilikning kélip chiqishigha we bara-Bara küchiyishige seweb bolmaqta. Emma énérgiye mesilisidin tashqiri bixeterlik mesilisimu xitaygha oxshash döletlerni qattiq endishige salmaqta. Xitay, rusiye we bashqilar bu rayondiki tesir dairisini saqlap qélish meqsitide bir-Birini paydilinish yollirighimu bériwatqanliqi melumdur.


Yéqinda «merkiziy asiya» tor bétide élan qilinghan «amérikiliqlar üchün merkiziy asiyani xitaygha qisim körsitish üchün paydilinish paydiliq bolar idi» namliq maqalida rusiyining siyasiy téxnologiyiler merkizining prézidénti sérgéy mixéyéf xitayning merkiziy asiyadiki menpeetlirige toxtilip mundaq dégen: «xitay üchün rayon menbeliri muhimdur. Uninggha erzan gaz we néfit hajet. Rusiye bilen xitay peqet baha tereptinla kélishelmeywatidu. Shunglashqa xitaylar merkiziy asiya menbelirige menpeetdar bolmaqta. Ularning siyasiy tesir körsitishi–bu ikkinchi mesilidur. Hazirche xitaylar iqtisad bilen bend. Buning arqisida xitayni siyasiy tesir qiziqturamdu? mumkin qiziqturidu. Xitay sözsiz yene shundaq pilanlarni közleydu, chünki bu xitay üchün tebiiy nerse.»


Sérgéy mixéyéf xitay we rusiyining bu rayonda hem riqabetchilik mesililirining, hem ular arisida köpligen oxshash ehwallarningmu bar ikenlikini, amérikining jenubiy kawkaz we ottura asiyadiki, afghanistandiki tesiride xitaygha we rusiyige qisim körsitish meqsitining yatqanliqini, rusiyining yardimimsiz xitayning bu rayonda amérika bilen riqabetlishishke küchining yetmeydighanliqini xitayning yaxshi chüshinidighanliqini otturigha qoyghan.
Uning éytishiche, xitay hazir yalghuz ehwalda bolup, uning héch qandaq ittipaqdishimu yoqtur hem uning barliq memliketler bilen bolghan munasiwiti xéli müshküldur. Eger xitay rusiye bilen bolghan munasiwitini buzup qoysa, u waqitta uning birmu ishenchlik siyasiy shériki qalmaydiken.


S. Mixéyéf amérika heqqide toxtilip, merkiziy asiyagha kirishtiki uning bash meqsetliri süpitide bu yerdiki menbelerge ige bolushtin tashqiri merkiziy asiyani xitaygha qisim körsitish meydanigha aylandurushqa intilishtin ibaret ikenlikini körsetken. Maqale aptori shundaqla uyghur élining xitay üchün chong bir mesile boluwatqanliqini, amérikining merkiziy asiyadiki tesirining kéngiyishige tosalghuluq qilish–xitayning bash meqsiti ikenlikini, eger xitay merkiziy asiya menbelirini özige tartsa, u waqitta rusiye özining sherqiy sibiriyidiki menbelirini gherbke satalaydighanliqini, merkiziy asiya gherbke qanche az miqdarda öz menbelirini ötküzse, rusiye üchün shunche paydiliq ikenlikini chüshendürgen.


Emdi merkiziy asiya tor bétide élan qilinghan amérikiliq analizchi richard waytsning «merkiziy asiya xitay neziride» namliq maqaliside xitay siyasiyonliri we tetqiqatchilirining merkiziy asiyadiki ijtimaiy, siyasiy, iqtisadiy we bixeterlik mesililiri boyiche perezliri we qarashliri orun alghan. Maqale aptori yéqin sherqte orun alghan weqelerning merkiziy asiyagha tesir yetküzüshidin xitayning ensireydighanliqini, musulman ahalisi we énérgiye menbeliri sewebidin bu ikki rayonni bir qaraydighanliqini, emma merkiziy asiya xitaygha yéqin bolghanliqi üchün xitayning bu rayonni eng muhim we ochuq hésablaydighanliqini otturigha qoyghan.


U shundaqla xitaylarning diniy we bashqimu éqimlarning yéqin sherq weziyitining merkiziy asiyagha orunlishishigha yol échishi mumkinlikidin, «taliban» we bashqimu térrorchi guruppilarning küchiyishidin endishe qiliwatqanliqini körsitip, mundaq dégen: «xitay analizchilirining qarishiche, merkiziy asiyada turaqsizliqning küchiyishi xitayning bixeterlikide selbiy eks étidu, uning iqtisadiy menpeetlirini xewp astida qoyidu, shundaqla, musulman-Uyghurlar yashawatqan shinjangda turaqsizliqning kélip chiqishimu mumkin.»


Richard wayts amérika qoshma shtatliri, nato we shangxey hemkarliq teshkilatining merkiziy asiyadiki menpeetlirige baha bérip kélip, yene mundaq dep yazghan: «xitay analizchiliri axirqi on yil ichide a q sh we bashqa memliketlerning merkiziy asiya hökümetlirini aghdurushqa tirishqan hem shinjangning musteqilliqigha intilgen uyghur qozghilangchilirini qollighan «taliban», «el qaide» we bashqa térrorchi heriketlerni bésishqa yardemleshkenlikini iqrar qilmaqta. Ular shundaqla a q sh bu rayondin toluq we téz chiqip ketkendin kéyin xitayning uning aqiwetlirining höddisidin chiqalaydighanliqigha guman bilen qarimaqta.»