PDA

View Full Version : Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim



M. Sayrami
05-10-11, 16:51
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 1 )
M.Sayrami

1.Musteqilliqning bisharetliri kelishke bashlidi

Qedimqi zamanlarda, munejjimler, resetchiler, danishmen we hökümalar asman jisimlirining özgürüshlirige qarap, yaxshiliq we shumluq, insanlarning tirilish we ölüshi, birer hakimiyet yaki xandanliqning barliqqa kelishi, ronaq tepishi we zawalliqqa yüz tutushi heqqide aldin höküm chiqirishatti, ular otturigha qoyghan bisharetlerning melum bir qismi rastinla riyalliqqa aylanghini üchün, kahanetchiler teripidin nechche esirler burun otturigha qoyulghan türlük sinariyeler hazirmu hem insaniyet dunyasida özining tesirini belgilik derijide saqlap kelmekte.

Emma, bügünki dunyada melum bir milletning, xelqning yaki döwletning xaraplishishi, yoqulushi yaki güllünishi heqqide aldin höküm chiqirish üchün burunqidek asman hadisilirining, yeni yultuzlarning ozgürüshini küzütishning hech bir hajiti qalmidi, ishimiz nahayiti asan, peqetla yer sharidiki siyasi özgürüshlerni we dawalghuchlarni toghra analiz qilip, eqliy yekün chiqarsaqla kupaye qilidu.

Eger biz Dunya weziyitining bügünki tereqqiyat yölünishini, Xitayning siyasi weziyitini, Sherqiy Türkistanning riyal ehwalini,Uyghur Xelqining arzu – istekliri we ghayisini, weten ichi we sirtida elip beriliwatqan Uyghur milliy herikitining Xelqaraliq tesiri we tereqqiyat yolünüshini inchikilik bilen küzitidighan bolsaq, Sherqiy Türkistan Xelqi üchün 3 –jumhuriyetning yeqinlap keliwatqanliqini körüwelish tes emes, biz buxil yüzlünüsh yaki mölcherni hergizmu xiyalpereslik dep qarimasliqimiz, zehnimizni, siyasi, iqtisadi küchimizni bu nuxtigha yüksek derijide merkezleshtürishimiz, rehberlik we teshkili aparatlirimizni yeqin kelgüside barliqqa kelish ehtimali yüksek bolghan 3 – musteqil Jumhuriyitimizning tüzülmisi we ehtiyajlirigha mas halda qaytidin omomiy yüzlük tengshep we tertipke selip chiqishimiz lazim.

Xelqara weziyet heqqide artuqche toxtulushning hajiti yoq, chünki buni hemmimiz yeqindin küzitip keliwatimiz, Amerikida yüzbergen 11 – sintebir terör weqesidin keyin Xelqarada shekillengen yengi weziyetke asasen, Dunya özlirining erkinliki we hörlüki üchün küresh qiliwatqan bizge oxshighan esir milletler milliy herikitining kelgüsi yol xeritisi heqqide qaytidin istiratigiyelik orunlashturush elip barghan idi, Kosowa, bolupmu Jenobi Sudanning musteqilliqidin buyan, Sherqiy Türkistanning musteqilliqiningmu kelgüsi üchün muqerrer bir yüzlünish ikenliki teximu roshen gewdilinishke bashlighan, buxil yüzlünishning emelge eshishining ilgir – keyinliki peqetla Sherqiy Türkistanning ichki weziyitige, eniqraq qilip eytqanda weten ichidiki milliy herikitimizning tereqqiyat qedimige we Xelqimizning Xitay mustemlikichilirige qarshi isyankarliq rohining derijisige baghliq bolup qalghan idi.

2009 – yili yüzbergen Ürümqi qirghinchiliqidin keyin, Sherqiy Türkistan Xelqi bilen Xitay xelqining bir mohitta we bir teritoriye astida birge yashishining esla mumkin emeslikini, Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqning mustemlikichilikke qeti boyun egmeydighanliqini Dunya jamaetchiliki teximu roshen tonup yetti, yeqinqi mezgillerdin buyan Hoten we Qeshqerde yüzbergen milliy qarshiliq körsütüsh heriketliri Xelqara jamaetchilikning Sherqiy Türkistanning kelgüsi teqdiri mesilisi heqqide jiddi bash qaturushigha biwaste heydekchi bolmaqta.

Xitay weziyitini elip eytsaq, Amerika bashchiliqidiki gherip dunyasida we chetellerdiki Xitay demokratik küchliri arisida 2015 – 2020 ariliqida Xitayda xuddi sabiq Sowwet ittipaqidikidek ghayet zor siyasi dawalghuchning otturigha chiqidighanliqi we Xitayning Domokratiyege köchüshining emelge ashidighanliqi heqqide ilmiy tesewwurlar otturigha qoyulmaqta, Xitay demokratliri hazirdin etibaren kelgüsi Döwlet qurulmisi we Xitayning mustemlikisi astidiki Tibet, Sherqiy Türkistan, Ichki Monggholistan qatarliq ellerning teqdiri mesilisi heqqide akademik tetqiqatlar elip berishqa bashlidi we bu heqte < Jung xua fediratsiyo asasi qanun lahiyesi >, < 21 – esir Xitapnamisi >, < bir döwlette ikki xil tüzüm lahiyesi > ... digendek teklip – lahiyiler otturigha qoyulup talash – tartish qilinishqa bashlandi.

Xelqara siyasi sehnilerde we chetel metbuatliridimu hazir Xitay hakimiyitining Sherqiy Türkistan xelqighe zulum seliwatqanliqining rast – yalghanliqi emes, belki Uyghur – Xitay toqunushining Dunyaning amanliqigha, jümlidin Dunya enirgiye menbesining bixeterlikige qaysi derijide tehdit we xewip elip kelidighanliqi, Xitay demokratiyege köchekndin keyinki Sherqiy Türkistanning weziyiti, bu rayonda shekillinish ehtimali bolghan siyasi, iqtisadi, memuri tüzülme, yüz berish ehtimali bolghan milliy toqunushlar, Uyghurlarning Döwlet qurush we bashqurush iqtidari, kelgüside otturigha chiqish ehtimali bolghan uyghur Döwlitining xoshna eller bilen bolidighan munasiwiti, Dunyadiki siyasi, iqtisadi we herbiy orni, Sherqiy Türkistandiki Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqler otturisidiki munasiwetlerning yüzlünishi, Sherqiy Türkistandiki Xitay köchmenliri mesilisini kishilik hoqoq pirinsiplirigha mas halda hel qilishning chare – tedbirliri, kelgüside Bing tuan bilen yerlikler otturisida meydangha kelish ehtimali bolghan keng kölemlik milliy toqunushning aldini elishning tedbirliri, chetellerde elip beriliwatqan Uyghur milliy herikitining ötkünchi dewirdiki kirizislerni hel qilish iqtidari, uyghur xelqining dunya qarishi ... qatarliq zor pirinsipal mesililer jiddi talash – tartish qilinmaqta.

Bügünki omomiy weziyetke baqqinimizda, meningche Uyghur milliy herikiti Xitay zulmini Dunya jamaetchilikige anglitish basquchini asasi jehettin tamamlap, Sherqiy Türkistan we Uyghurlarning kelgüsi teqdirini hel qilish jehette emiliy qedemlerni besish basquchigha ötti, chünki Xitayning Uyghur xelqighe seliwatqan zulumlirini pütün dunya körüp yetti we Xitay hakimiyitining Uyghurlar üstidiki eyipleshlirining Xelqara sehnilerde hech bir etibari qalmidi, shunga, siyasi paaliyetchilirimiz bu nuxtini kallisida eniq aydunglashturushi, waqtini, zehnini we küchini parche – purat mesiler bilen hepiliship uprutushtin xali bolup, millitimizning teqdirige munasiwetlik zor tarixiy mesililer heqqide köpirek bash qaturushqa ehmiyet berishi lazim, chünki bizning siyasi we iqtisadi küchimiz nahayiti cheklik, nawada biz milliy herikitimizni dewirning ehtiyajigha maslashturalmisaq, u chaghda hem xelqara jamaetchilikni, hem weten ichidiki xelqimizni ümitsizlendürüp qoyushimiz mumkin.

Nöwette weten ichide her zaman Uyghurlar bilen Xitaylar otturisida zor bir irqiy toqunushnung yüzberish ehtimali nahayiti küchlük, Xitay hakimiyitimu qorallanghan Bing tuanlik Xitaylar bilen qoralsiz Uyghurlar otturisida keng kölemlik bir irqiy qirghinchiliq peyda qilish we bu arqiliq uyghur xelqining milliy iradisini tel – töküs sundurush meqsidide qutratquluq siyasitini yürgüzüp kelmekte, bu heqte chetellerdiki Xitay demokratlirimu yeqindin buyan özlirining qayghu we endishilirini otturigha qoyup kelmekte.

Qisqisi, aldimizdiki mezgillerde weten ichide pütün dunyaning siyasi weziyitige biwaste tesir qilidighan zor bir siyasi kirizis meydangha kelishi we bu kirizis tereqqi qilip Sherqiy Türkistan we Uyghurlarning teqdiri mesilisi heqqide Xelqaraliq bir yekünning chiqishigha sewepchi bolushi mumkin.

Undaqta, Uyghur milliy herikiti, bolupmu chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimiz yuqurida eytip ötülgen we her zaman yüz berish ehtimali bolghan kirizislerni muwapiq hel qilish iqtidarigha igimu ? eger Sherqiy türkistan musteqil bolup qalsa, Uyghurlar öz – özini idare qilalamdu ? Uyghur milliy herikitining nöwettiki eng jiddi wezipisi nime ? Uyghur milliy herikiti Sherqiy Türkistanning milliy musteqilliqi eslige kelgüchi bolghan ötkünchi dewirde qaysi basquchlarni besip ötüshi lazim ?

Shuni mueyyenleshtürüshimiz kerekki, eslide Amerikida chaqirilghan Sherqiy Türkistan Uyghur Ali kengishi yighini, mahiyette uyghur milliy herikitimizning Xelqimiz duch keliwatqan yuqarqidek xeyim – xeterlerni aldin körüp ketkenlikining we idiye jehette bununggha hazir ikenlikining roshen bir ipadisi idi, epsuski, xel köpümiz bu yighinning otturigha chiqishining arqa körünüshi we meqsidini toghra analiz qilalmiduq, bu yighinni echishni teshebbus qilghan Milliy herbirimiz Rabiye xanimning we bezi siyasi paaliyetchilirimizning yiraqni körerlikige we millitimizning teqdirige munasiwetlik zor mesililerni hel qilish jehettiki talant we iqtidarigha guman bilen qariduq, milliy herikitimizning obrazigha we millitimizning xislitige mas kelmeydighan orunsiz talash – tartishlar arqiliq, Ali kengesh yighinining ehmiyitini suning üstidiki köüptek yoqq qilishqa urunduq, emiliyette chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimiz tarixida hech bir waqit milliy mesililirimiz bu qetimqi yighindikidek keng, etrapliq, tepsili we omomiy yüzlük muhakime qilinip baqmighan idi ...

Heyir, emdi ölgendin keyin yasin oqughannning paydisi yoq, Hoten we Qeshqerlerdiki hadisiler meydangha kelmigen bolsa, Amerikida chaqirilghan Ali kengesh yighinini we unungda elinghan qararlarni alliburun untup ketken bolattuq !

Eziz tordashlar, yuqurida bezi qarashlirimni peqetla abisirakit halda otturigha qoyup öttüm, bundin keyinki yazmamda Milliy mesilimizning ichki qismida saqliniwatqan jiddi mesililer we uni hel qilishning chare – tedbirliri heqqidiki qarashlirimni tepsili otturigha qoyup ötmekchimen, kiler qetimliq yazmamda körüshkiche aman bolghaysiz !

( dawami bar )
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 2 )
M.Sayrami

2.Liderimizni toluq mueyyenleshtürüshimiz lazim !

Mustemlikidin qurtulush üchün küresh qiliwatqan bizge oxshighan esir millletlerning milliy herikitide Liderni toghra tallash we unung rehberlik ornini toluq mueyyenleshtürüsh hayati ehmiyetke ige, xuddi beshi yoq ilanning yürüyelmiginidek, Lidersiz, rehbersiz, yol bashchisiz bir heriketning mewjut bolup turushi, tereqqi qilishi, zoruyishi we muwapiqiyetke erishishimu esla mumkin emes.

Shunung üchün, hemmidin awal qilidighan tunji ishimiz – Liderimizni we milliy rehbirimizni toluq mueyyenleshtürüshimiz, bu heqtiki talash – tartishlargha tel – köküs xatime berishimiz lazim !

Eslide bügünki mewjut weziyez astida bu temini otturigha qoyushning hech bit zörüriyitimu yoq idi, chünki Sherqiy Türkistan Xelqi we Uyghur milliy herikiti özining muhajirettiki milliy liderini alliburunla tallap bolghan idi, emdiki gep, Liderimizge ixlasmenlik we semimiyet bilen egishish, himaye qilish, qollash, muhapizet qilish, asrash, qedirlesh, izzetlesh, Liderimiz heqqidiki herqandaq selbi talash – tartishlargha del waqtida reddiye qayturush we Liderimizning rehberlik we bashlamchiliq ornini toluq mueyyenleshtürüshimizdinla ibaret, xalas !

shunga mewjut Liderimiz heqqide talash – tartish elip berishni Uyghur milliy herikitige qilinghan semimiyezsizlik we Xelqimizge qilinghan hörmetsizlik dep qaraymen.

epsuski, keyinki yillardin buyan Liderlik heqqidiki talash – tartishlar we bes - munazirilerning ayiqi üzülmidi, riyalliqtin chetnigen, Xelqimizdin uzaqlashqan we milliy herikitimizning ichki qurulmisi, xarektiri we mahiyitini bilmeydighan bezi xiyalperes insanlar teripidin Liderlikning shertliri heqqide köpligen axmiqane sep – seteler otturigha qoyuldi we bu heqtiki bimene qarashlar muhajirette yashawatqan qerindashlirimiz arisida belgilik derijide qaymuqturush rolini oynidi.

Her qetim uyghur milliy herikitining Lideri heqqide selbi qarashlar otturigha tashlanghanda, Istanbulning Fethi jeryanidiki bir riwayet yadingha kelidu.

Bezi riwayetlerge qarighanda, 1453 – yili Osmanli impiratori Fatih Sultan Mehmet eyni chaghdiki Sherqiy Rim impiratorluqining paytexti Istanbulni qorshap hujum bashlighanda, Sheher ichidiki Papazlar,Kardinal Rahiplar, xan jemetige mensup kinezler we Aqsöngekler arisida, < perishtiler erkekmu yaki chishimu ? > digen temida jiddi talash – tartish yüzberip, bir – biri bilen boghushup ketken we netijide paytexti istanbulni qoldin berip, 1058 yil dewir sürgen Sherqiy Rim impiratorluqining yoqulushigha sewepchi bolghan iken.

Bizning hazirqi halimizmu shununggha oxshap qeliwatidu, mesilen, Rabiye xanim uyghur milliy herikitige Lider we bashlamchi bolghandin keyin, bizning ichimizdimu, < ayal kishi Xelipe bolalamdu ? >, < Xotun kishining arqisidin egiship mengish Dinimizde jaizmu ? < ayal kishi jamaetke imamliq qilalamdu ? >, < arimizda shuncha Doktur, Pirappisor weAlimlar turup nime üchün bir sodigerni Lider qiliwalimiz ... ? > digenge oxshighan mentiqisiz talash – tartishlar otturigha qoyuldi we buxil tüki yoq munaziriler muhajirette yashawatqan Uyghurlar arisida we milliy herikitimizning ichki qismida belgilik derijide parchilinish, bölünüsh we ixtilap peyda qilish rolini oynap, milliy herikitimizning cheteldiki obrazi we tereqqiyatigha xeli eghir derijide selbi tesir körsütüp kelmekte.

Bundin 10 nechche yil burun, Uyghur siyasi paaliyetchilirimizdin Erkin Alptekin ependim cheteldiki < Bei jing Bahari > jornilining muxpirining, < siz Uyghur Xelqining we milliy herikitining Liderimu ? > digen soaligha jawap berip, < men Lider emes, peqetla Lobichi, Uyghur Xelqining heqiyqi Liderliri Xitayning zindanlirida > dep jawap bergen idi.

Möhterem Erkin ependimning bu heqtiki ziyaret xatirisini eyni chaghda terjime qilip Uyghurche gezit – jornallardimu toluq elan qilghan iduq.

Erkin Alptekin ependim bu qarishini taki Rabiye xanim Xitayning qarangghu zindanliridin qurtulup Amerikigha hijret qilip chiqqan 2005 – yiligha qeder her yerde izchil türde tekitlep keldi.

Gerche Erkin Alptekin ependim merhum milliy rehbirimiz Eysa Yüsüp Alptekin ependim wapat bolghan 1995 –yilidin keyin, muhajirette Liderlikning eng küchlük namzatlirining bir bolsimu, emma Liderliktin we merkizi teshkilatlargha rehberlik qilishtin özini izchil türde qachurup keldi, mesilen, 1998 – yili Istanbuldiki < Sherqiy Türkistan Milliy merkizi > ning qurulushida, 1996 – yili germaniyening München shehridiki < Dunya Uyghur yashliri Qurultiyi > ning qurulushida, 1999 – yili germaniydiki < Sherqiy Türkistan ( uyghuristan ) milliy qurultiyi > ning qurulusida möhterem Erkin ependim yoq idi, 2005 – yili < Dunya Uyghur yashliri Qurultiyi > bilen < Sherqiy Türkistan ( Uyghuristan ) Milliy Qurultiyi > birleshtürülüp hazirqi < Dunya Uyghur Qurultiyi > tesis qilinghanda, ikki qurultayning asasliq mesulliridin teshkillengen mexsus < Erkin Alptekinge yalwurush ömigi > qurup chiqip, Erkin ependimning öyige birqanche qetim berip yighlap – yalwurup, Erkin ependimni ming teslikte < Dunya Uyghur Qurultiyi > gha teklip qilip qatnashturduq we unighinigha qarimastin Erkin ependimni DUQ ning tunji reyisi qilip saylap chiqtuq, eyni chaghda menmu ene shu < Yalwurush ömiki > ning ezaliridin biri idim.

chünki Erkin Alptekin ependim özi peziletlik, exlaqliq, mesuliyetchan we kemter bir insan, shunga u özide bir Liderde bolushqa tegishliq eqelli telep we shertlerning texi hazirlanmighanliqini chongqur hes qilip yetken, özining qimmiti we salahiyitige toghra baha bereligen, siyasi aldamchilar we suxenchilerning shirin – sheker sözlirige aldinip ketmigen, wetinimizning we millitimizning omomi menpeetini birinchi orungha qoyghan idi.

Janabi allah Erkin Alptekin ependimge Liderlik xisliti we salahiyitini nesip qilmighini bilen, ununggha Liderni tonush we toghra tallash iqtidarini ata qilghan iken, 2005 – yili Rabiye xanim Xitayning zindanidin qurtulup Amerikigha hijret qilip chiqip uzun ötmeyla, Erkin Alptekin ependimning biwaste teshebbusi bilen Rabiye xanim Dunya Uyghur Qurultiyi teripidin, < Uyghurlarning meniwi anisi we uyghur milliy herikitining rehbiri > dep pütün Dunyagha elan qilindi, emiliyettimu Rabiye xanim del Erkin Alptekin ependim bundin 10 nechche yil burun eytqan Xitayning türmisidiki heqiqiyqi Liderlirimizning neq özi idi.
Erkin ependimning bu bu alijanap herikiti hergizmu tasadipiliq emes, belki uzun yilliq oylunush, izdinish we telpünüshning tebiy bir yeküni idi.

Hazirghiche köüpnchimiz Erkin Alptekin ependimning 2006 – yili Dunya Uyghur Qurultiyining reyislikining Rabiye xanimgha ötküzüp berish murasimida qilghan bir jümle sözige sel qarap kelduq, Erkin ependim yighinda shundaq digen idi : < Rabiye xanimning DUQ gha reyish bolushi, Uyghur milliy herikitide yengi bir dewirning bashlinishi boldi >.
Emiliyette Erkin ependimning bu sözining belgilik tarixiy asasi bar, Xitay kommunistliri 1949 – yili Sherqiy Türkistanni ishghal qilghandin keyin, chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimizni, < Memtimin we Eysa gurohi > dep atap kelgen idi, Memtimin Bughra ependimning 60 – yillardiki wapatidin keyin Xitay hakimiyiti Uyghur milliy herikitini < Eysa gurohi > dep atashqa bashlidi.

Diqqet qilishqa tigishlik nuqta shuki, kéyinki mezgillerdin buyan xitay metbuatlirida, " rabiye guruhi ", " rabiye qadir we sherqiy türkistanchilar ", " rabiye qadir we 3 xil küchler " dégendek uqumlar tilgha élinip kélinmekte. Yeni, rabiye xanimning ismi, uyghurlarning milliy herikiti bilen birge teng teleppuz qilinmaqta.

Melum menidin éytqanda bu, bir tereptin rabiye xanimning uyghur milliy herikitidiki wekillik we rehberlik salahiyitining xitay hakimiyiti teripidin étirap qilinishi hésablansa, yene bir tereptin bu, chetellerde yérim esirdin köprek waqittin buyan kommunist xitay hakimiyitige qarshi dawamliship kelgen uyghur milliy herikitining bügünki künde xitay teripidin " heqiqiy reqip " dep qaralghan küchlük bir rehberge we bu rehberning yétekchilikidiki küchlük bir qoshungha ige bolghanliqini körsitip turmaqta.

Bügünki künde xitay hakimiyitining " rabiye guruhi " yaki " rabiye qadir we sherqiy türkistanchilar " dégen isimni teleppuz qilishi we uni zerbe bérish nishani qilip tallighanliqi, uyghurlarning milliy herikitide bir dewirge xatime bérilip, yéngi bir dewirning bashlanghanliqini, bügünki dewirge we dunya weziyitige mas halda démokratiye we kishilik hoqoq prinsiplirini yétekchi idiye we heriket nizami qilghan rabiye xanim we uning rehberlikidiki uyghur milli herikitining, xuddi ötmüshtiki " eysa guruhi " gha oxshashla xitay üchün zor bir tehdit we xeterge aylanghanliqini körsitip turmaqta.

Xuddi yuqurida eytip ötkünümdek, keyinki mezgillerdin buyan ichimizdiki bezi bayqushlar Liderlikning ölchimi we shertliri heqqide ajayip – gharayip qarashlarni otturigha qoyup kelmekte, eger inchikilik bilen küzitidighan bolsaq, bu xiyalpereslerning musteqil bir döwletning Lideri yaki shu döwlettiki melum siyasi partiye we teshkilatlarning Liderlirige qoyulidighan telep we shertler bilen, bizge oxshash mustemlike astida yashawatqan Xelqlerning musteqilliq herikitining bashlamchisi yaki Liderige qoyulidighan shert we teleplerni arilashturup qoyghanliqini körüwelish tes emes, ularning qarishi boyiche uyghur milliy herikitining Liderimu belgilik muddet yaki birqanche qetimliq saylamdin keyin qayta wezipe almasliqi lazim, yerini bashqa bir Liderge ötküzüp berishi kerek, chünki bu demokratiye kam bolsa bolmaydighan shertimish !

Bu axmaqlardin shuni sorughum kelidu, elmisaqtin hazirghiche musteqilliq we erkinlik üchün küresh qiliwatqan milliy heriketlerning qaysi bir Lideri saylam arqiliq kelip, saylam arqiliq ketip baqqan ? hemmisila küresh jeryanida tebiy shekillenmidimu ? mesilen, Afghanistandiki Mesut Shah, Chechenistandiki Dudayef, pelestindiki Yaser Arafat, Jenobi Afriqidiki Mandila .. yene shulargha oxshighan milliy Liderlerdin öz xelqi Liderlik heqqide saylam – paylam yaki nöwet almishish telep qilip baqtimu ? ularning hemmisi digüdek ömrining axirighiche Xelqighe we milliy dawasigha Liderlik qilmidimu ? qaysi bir demokratik döwlet bu Liderlerni dektatorluq bilen eyiplep baqti ?

Lider almashturush hergizmu yeza yaki kenit bashliqini almashturushqa oxshimaydu, asaret astidiki Xelqlerge bashlamchiliq qiliwatqan bir Lider taki ömrining axirighiche yaki kesellik sewebidin Liderlik iqtidaridin qalghuche bolghan mezgilgiche Liderlikini dawamlashturidu, bu, bügünki dunyada bir qanuniyetke aylinip qaldi !

Meningche asaret astidiki Xelqlerning Lideri bolushning eng asasliq shertliri öz wetinige we öz Xelqighe bolghan yüksek derijidiki söygü we muhebbet, özining milliy dawasigha bolghan cheksiz ishench, Xelqining erkinliki we hörlüki üchün cheksiz pidakarliq, wetini we millitining teqdiri üchün alahide mesuliyetchanliq;

Bir Liderning heqiyqi yosunda Lider bolushi we unung etirap qilinishi töwendiki 3 amilgha baghliq :

1) tashqi amil – Xelqaragha tonulushi we Dunya jamaetchiliki teripidin etirap qilinishi;

2) ichki amil – Xelqi teripidin etirap qilinishi we himaye qilinishi;

3) Düshmen amili – özi qarshi turiwatqan Düshmini teripidin asasliq reqip we tehdit dep qarilishi we düshminining asasliq hujum nishanigha aylinishi;

Esir milletlerning Lideri bolush üchün akademik we ilmiy salahiyetlerning bolushi shert emes, xuddi Dokturluq we Pirappisorluqqa oxshash, Liderlikmu kespiylik we eqil – paraset telep qilidu …

Gepning qisqisi, bügün Uyghur milliy herikiti nahayiti jesur, pidakar, iqtidarliq we elge tonulghan bir Liderge ige.
Bügünki künde < Rabiye Qadir > digen bu isim dunya miqyasida tonulghan bir marka haligha keldi, bu isim bilen Sherqiy Türkistan we Uyghur milliy herikitining nami mujessemliship ketti, < Rabiye Qadir > digen bu shereplik isimni Uyghur milliy herikitin ayrip qarash esla mumkin emes, nawada siz Xelqaraliq internet tor betlirige kirip < Uyghur > digen bu isimni izdisingiz, közingizge aldi bilen Rabiye xanim heqqidiki minglighan yazmilar, filim we resimler cheliqidu, yene bügün Sherqiy Türkistan mesilisige qiziqiwatqan Döwlet rehberlirining, Xelqara teshkilatlarning, Dunya metbuatlirining, herqaysi ellerdiki siyasi partiye we ammiwiy teshkilatlarning, teqqiqat merkezlirining tunji bolup izdeydighan yaki ziyaret qilidighan adimi Rabiye Qadirdin ibaret !

Rabiye xanim chetelge chiqqandin keyin emes, belki Xitayning zindanida yetiwatqan mezgilliridila Xelqaragha tonulghan, 2004 ‏- Yili rafto kishilik hoquq mukapatigha érishken, keyinki 4 – 5 yildin buyan izchil türde Nobel tenichliq mukapatining eng küchlük namzatlirining biri bolup kelgen idi.

Bügünki künde biz uyghur siyasi paaliyetchiliri tepilmasning xomisi emes, belki rabiye xanim tepilmasning xomisi, bizning Rabiye xanimgha ehtiyajimiz bar, Rabiye xanim bizsizmu yaramliq bir terjiman we qabiliyetlik bir katip bilenla pütün Uyghur milliy herikitini özaldigha musteqil rawan yürgüzüp mengish iqtidari we imkaniyitige ige, shunga hech birimiz, < Rabiye xanim mensiz bu dawani elip mangalmaydu > deydighan quruq xiyalda bolmasliqimiz lazim.

Rabiye xanimning weten – millet üchün körsetken pidakarliqlirini, töligen eghir bedellirini hemmimiz obdan bilimiz, qisqisi, Rabiye xanimning Uyghur milliy herikitige Lider bolushining chongqur riyal sewepliri we tarixiy asasliri bar, shunga biz buxil riyalliqni hergizmu inkar qilmasliqimiz, Liderlik heqqidiki talash – tartish we munazirilerdin her waqit uzaq turushimiz lazim, chünki Lider asasliq küchini Xelqidin alidu, öz Xelqining himayisige erishelmigen bir insanning Lider bolalishi mumkin emes, dimek, melum menidin alghanda rabiye xanimgha qilinghan her bir hörmetsizlik we itaetsizlik mahiyette xelqimizge qilinghan hörmetsizliktin ibaret, xalas !

Eger heqni sözleshke toghra kelse, bügün uyghur milliy herikitining ichki qismida Rabiye xanimgha qarshi küch yoq, chünki < qarshi > digen bu kelime tolimu eghir bir kelime, Rabiye xanimgha qarshi turiwatqanlar peqetla Xitay hakimiyiti we unung ghalchiliridin ibaret, bügün Uyghur milliy herikitide mohim rol oynawatqan siyasi paaliyetchilirimizning köpünchisi uzun sinaqlardin ötken, weten – millet dawasigha ixlasmen we pidakar insanlardin ibaret, emma etirap qilishimiz lazimki, rabiye xanim bilen bezi siyasi paaliyetchilirimiz otturisida melum derijide ziddiyet, ixtilap, qosaq köpügi, aghrinish, batnash we qismen hesetxorluq mewjut, bunung seweplirini töwendiki birqanche nuxtigha yighinchaqlash mumkin :

Birinchidin, < Eysa gurohi > din < Rabiye gurohi > gha ötüsh dewrini hezim qilalmasliq;

Yuqurida eytip ötkümümdek, bügün Xitay hakimiyiti tilgha eliwatqan < Rabiye gurohi > bolsa mahiyette rabiye xanim rehberlikidiki uyghur milliy herikitidin ibaret, < Eysa gurohi > özining tarixiy mejburiyitini ada qildi we özining dewrini muwapiqiyetlik tamamlidi.

Uyghur milliy herikiti bilen shughulliniwatqan siyasi paaliyetchilirimizning nöwettiki eng asasliq wezipisi, < Rabiye gurohi > ning etrapigha zich uyushush, Xitay mustemlikichilirige qarshi bu < guroh > ni yenimu zoraytish we kücheytishtin ibaret.
Biz rabiye xanimning milliy herikitimizdiki rehberlik ornini toluq mueyyenleshtürüshimiz, Rabiye xanimning özining rehberlik we teshkili kadrosini qurup chiqishi we zoraytishi üchün sharayit yaritip berishimiz lazim.
Rabiye xanimni milliy rehbirimiz dep etirap qilghan ikenmiz, unung özi muwapiq körgen we özi bilen pikirde, ishta we herikette toluq masliship bereleydighan bir kadroni qurup chiqish hoqoqi we salahiyiti bar, biz Rabiye xanimning bu salahiyitini choqum hezim qilishimiz lazim.

Ikkinchidin, Rabiye xanimning telipige maslishalmasliq:

Inchikilik bilen küzetkinimizde, bügün Rabiye xanim bilen bezi siyasi paaliyetchilirimiz we teshkilat mesulliri otturisidiki eng asasliq ixtilaplarning seweplirining biri bolsa Rabiye xanimning ulargha derijidin tashqiri yuquri telep qoyushi, ulardin her waqit hisap sorap turushidin ibaret.

Chünki Rabiye xanimning Liderlikidin burun Uyghur milliy herikitide teshkilat mesulliridin we siyasi paaliyetchilirimizdin hisap soraydighan, ularni daprosqa tartidighan bir rehber yoq idi, möhterem Erkin Alptekin ependim Xelqmizning pixsiykisini, mijez – xulqini taza bilip ketmigini üchün, unung üstige özi kibar bir Lobichi bolghini üchün, bashqilarni renjitip qoyushtin özini qachurghan, < alsila – baqsila > bilen weziyetni idare qilishqa tirishqan, < özini biler > digen tama bilen hemmisini öz ixtiyarigha qoyuwetken, hetta DUQ ning reisi bolghandin keyinmu < bashqilargha besim bolup qalmisun > digen endishe bilen DUQ ning Miyonhindiki merkizi orginigha aylap – aylap kelip baqmighan, bu seweptin xeli köp siyasi paaliyetchilirimiz kerilip, ezweylep. Hech bir mesuliyet tuyghusi hes qilmaydighan derijige berip yetken, yene bir qismi bolsa kün ötküzidighan parazitqa aylinip qalghan idi.

Erkin ependimning Lobiychilik taktikisi bizning Uyghurlargha kar qilmighini üchün, köp hallarda özini chetke elish we süküt qilish arqiliq ziddiyet we ixtilaplardin özini saqlap kelgen idi.

Eng addisi, 2004 – yili Erkin ependim Amerikigha barghanda Enwer Yüsüp Erkin ependimge özining < Sherqiy Türkistan Sürgünde hökümiti > ni qurush lahiyesi we pikrini otturigha qoyghan, Erkin ependim biwaste ret qilishning ornigha, deplomatik til bilen, < ajayip belen boptu, quriwersile > dep kinaye qilghan, Erkin ependimning bu deplomatik tildiki naraziliqini angqiralmighan Enwer Yüsüp, < Erkin aka meni qollidi > dep söyünüp derhalla < Sürgünde hökümet > ni qurup chiqqan idi.

Emma, Rabiye xanimning Liderlikidin keyin Uyghur milliy herikitide teshkilatlargha we siyasi paaliyetchilerge eghir telep qoyush we ulardin her küni hisap sorap turush dewri bashlandi, men shexsen özem Rabiye xanimning her küni qaq seherde ornidin turup, dunyaning herqaysi elliridiki teshkilat mesullirigha, siyasi paaliyetchilerge we jamaet erbaplirigha telifun qilip, ularning her künlük elip barghan paaliyetliri, Uyghur dawasining shu döwlettiki tereqqiyat yölünüshi, iqtisadi kirim – chiqim ehwali, siyasi paaliyetchilirimizning yürüsh – türüshi, olturup – qopushi, ishqa kelip – ketish waqti … digendek temilar heqqide melumat igellep turghanliqigha, mesuliyetsizlik qilghanlarni meyli kim bolushidin qetinezer, yüz – xatire qilmastin dekkisini berip kelgenlikige shahid boldum.

Rabiye xanimgha janabi allah küch – quwet ata qilghan iken, her küni peqetla 3 – 4 saet uxlighinini, pütün wujudi, zehni we waqtini Uyghur milliy herikiti üchün serip qilghanliqini, unung seherde yuqarqidek 3 – 4 saetlik paaliyitidin keyin, nashtimu qilmastin udul UAA ishxanisigha berip, Alim Seyitof, Ömer Qanat, Zubayre … qatarliq siyasi paaliyetchilirimiz bilen DUQ ning Amerikidiki kündülük paaliyetlirini orunlashturghanliqini, künde peqet bir waqla qattiq – quruq birnersilerni yep, her küni digüdek Amerika parlamentigha, Tashqi ishlar ministirlikige we Döwlet ishliri ministirlikige berip munasiwetlik kishilerge Uyghur dawasini anglitiwatqanliqini öz közüm bilen kördüm we ichimde apirin eyttim.

Xizmet körsetkenlerni mukapatlash we guna ötküzgenlerni jazalash sestimisini qurmay turup teshkili aparatlarni küchlendürüsh mumkin emes, demokratik mohitta Rabiye xanim bashchiliqidiki uyghur milliy herikitining jazalash wastisi peqetla melum shexisni siyasi, teshkili we ijtimayi jehette yetim qaldurush, Uyghur jamaiti ichidiki izzet – hörmitini yer bilen yeksan qilishtinla ibaret, beziler buni < sesitish > dewalghan, elwette Rabiye xanim rehberligidiki Uyghur milliy herikitining mesuliyetsiz, shexsiyetchi, teshkilsiz, xiyanetchi, pitne – pasatchi, zinaxor, imansiz, wijdansiz insanlarni sesitip yoqutush heqqi bar, nawada bunimu qilalmisaq uhalda Liderning we Uyghur milliy herikitining sür – heywisidin we chaqiriq küchidin söz echish esla mumkin emes.

Dimek, ilgiri hechkimge hisap bermey özi bilgen senemge desssep, Uyghur dawasini özining meniwiy jehettiki boshluqini toldurushning wastisi qiliwalghan siyasi aldamchilarning shirin chüshini Rabiye xanim büzüwetti, qilghan – etkenliridin hisap berish eghir kelgini üchün, burunqi hech kimge hisap bermeydighan rahet mohitini saqlap qelish meqsidide, Rabiye xanimdin qusur izdep, unung Liderliki heqqide süni talash – tartishlarni peyda qilip, Germaniye we bashqa ellerde mexsus < dert töküsh kechiliki > ötküzüp, bir obdan tenich – aman ötüwatqan Erkin Alptekin ependimnimu özlirining shexsi majrasigha sörep kirmekchi boldi, emma, Erkin ependim sezgür, mesuliyetchan we yiraqni körüdighan kishi bolghini üchün, özini qurbanliq qilip berishni rawa körmidi we altun medalni boynigha taqap, yigha – zare qilghuchilargha ikki eghiz quruq teselli berip qoyup yene tawkadin sekrep chiqiwaldi.

Shunche hadisilerdin keyin körüp turuptimizki, Rabiye xanim hech bir waqit ajizlap qalghini yoq, belki barghanliri jasaret we gheyret bilen küchüyüp beriwatidu, chünki Xelqining himayisige erishken we xelqidin küch alghan Liderni tewritish asas emes, ununggha shilting atqanliq, mahiyette öz Xelqighe put atqan bilen barawer, shunga meningche kim bolushidin qetinezer, her bir uyghur siyasi paaliyetchi özining Liderige hisap berishni bir milliy mejburiyet dep bilishi, hisap berishke adetlinishi, dert – shikayetliri bolsa chetelliklerge emes, belki özining Liderige qilishi lazim.

Üchünchidin, Özining qararini Liderge zorlap tengish we Liderni özining arqidin egiship mengishqa mejburlash:

Merhum Liderimiz Eysa Yüsüp Alptekin ependim wapat bolghan 1995 – yilidin, taki hazirqi Liderimiz Rabiye xanim Amerikigha hijret qilip chiqqan 2005 – yilighiche bolghan mezgilgiche Uyghur milliy herikiti asasi jehettin Lidersiz qaldi, bu jeryanda, Sherqiy Türkistan we uyghurlarning teqdirige we milliy herikitimizge munasiwetlik pütün chong – kichik qararlar milliy herikitimizning tezginini bir mehel qolida tutup turghan siyasi paaliyetchilirimiz teripidin elinip kelgen idi, allah ulardin razi bolsun, bu siyasi paaliyetchilirimiz xuddi dehqanlarning qagha – quzghunlarni ürkütüsh üchün etiz boyigha qadap qoyghan qaranchuqtek, bir mezgil Xitay hakimiyitini ürkütüsh rolini oynap keldi we milliy amanitimiz bolghan ay – yultuzluk kök bayriqimizni oghrigha bermey aman – isen saqlap keldi, epsuski, bu mezgil uzun dawam qilghini üchün, ularda özlirining qararini bashqilargha zorlap tengish xahishi shekillendi, hetta rabiye xanimning Liderlikidin keyin, beziler Rabiye xanimni qarar alghuchi emes, belki qarar ijra qilghuchi we bashqilarning qararrini elan qilghuchi qorchaqqa aylandurup qoyushqa tirishti, emiliyette hemmige ayan bolghinidek, musteqil qarar elish we ijra qilish bolsa Liderlerning eng asasliq alahidiliki, bashqilarning alghan qararini ijra qilghuchi bir insan esla Lider bolalmaydu, Lider her zaman Xelqini bashlap eng aldinqi septe mangiduki, hergizmu Xelqining keynidin müdürülüp – soqulup mangmaydu, Liderning qararigha hörmet qilish we uni janpidaliq bilen ijra qilish bolsa Liderning qol astidiki siyasi paaliyetchilerning bash tartip bolmaydighan mejburiyiti, musteqil qarar elish iqtidarigha ige bir Liderimizni, < teshkilsizlik qildi > yaki < shexsiyetchilik qildi > dep eyipleshke heqqimiz yoq, Xelqimiz Liderimizni tallighan iken, bizmu elwette Xelqimizning iradisige cheksiz hörmet bildürishimiz lazim.

Buyerde shuni tekitlep ötmekchimenki, Uyghur siyasi paaliyetchilirining özini Liderlikke hazirlash we kelgüsi Lider namzatliri heqqide hazirdin etibaren izdinish elip berish heqqi bar, emma, buxil izdinish hergizmu mewjut Liderimizning izzet – hörmitige we Liderlik salahiyitige dexil – terüz yetküzmesliki lazim.

Xuddi yuqurida eytip ötkünümdek, Liderlik bolsa belgilik bir pidakarliqning tebiy mehsuli, Liderlikni gurohwazliq bilen, süni shekilde ixtilap we ziddiyet peyda qilish bilen, etrapqa köpirek heqem – saye toplash bilen qolgha keltürgili bolmaydu, Liderlikni könglige pükküchi insan özi turiwatqan döwlet yaki sheherdiki Uyghurlar arisida tötning biri bolushni emes, belki pütkül Xelqimizning beshi bolushni könglige püküshi lazim.

Hazir qaraydighan bolsaq, xuddi dengizda boghulush aldida turghan kishi aldigha bir tal temech uchrisimu esilip baqqinidek, Xelqimiz igliri xeli ümit baghlighan bezi siyasi paaliyetchilirimiz pütün küchi bilen etrapigha chöpqet toplash bilen aware, toplighan chöpqetliri toghrimu, oghrimu perwayi pelek, hetta mubarek Ramazan eyidiki iptar sorunlirinimu özining küchini we heywisini körsütidighan meydangha aylanduriwaldi, eghizidin < birlisheyli > digen söz chüshmeydu, emma Xitaygha qarshi birlishishmu yaki Liderge qarshi birlishishmu ? … bunisi mejhul …

Elwettiki, Lidermu bir insan, insan bolghan iken elwette xataliq, kemchilik we nuxsanlardin xali bolalmaydu, hazir bir – birimizdin qusur izdeydighan peyt emes, belki bir – birimizning alahidiliki we artuqchiliqlirini birleshtüridighan, Liderimizning talan we iqtidaridin toluq we ünümlük paydilinidighan peyt !

( dawami bar )
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 3 )
M.Sayrami

3.Musteqilliqqe teshkili jehettin hazir turushning shertliri

Uyghur milliy herikitini musteqilliqqe hazirlashning aldinqi shertliri – özimizni idiye jehettin, teshkili jehettin, istiratigiye we pilan – purogramma jehettin, shundaqla heriket jehettin hazirlashtin ibaret !
Bu aldinqi shertlerni muqimlashturghanda, muntizimlashturghanda we bir – birige zich maslashturghandila andin kelgüsi nishanimiz hisaplanghan Milliy musteqilliqimizge erisheleymiz !

1) Herqaysi teshkilatlirimizning wekillik salahiyitini eniq bekitish we muqimlashturush lazim

Musteqilliqqe teshkili jehettin hazir turush üchün, hemmidin awal muhajirette küresh elip beriwatqan herqaysi teshkilatlirimizning wekillik salahiyitini konkirit muqimlashturushimiz lazim !

Chünki hazir cheteldiki texminen 30 din artuq Döwlette wetinimiz Sherqiy türkistan we Xelqimiz uyghurlarning namida qurulup paaliyet elip beriwatqan 50 tin artuq chong – kichik teshkilatimiz bar. Bularning ichide, omomiy xelqimizge wekillik qilish salahiyiti we hoqoqi bolghan Merkizi teshkilatlar, özliri paaliyet elip beriwatqan shu döwletlerdiki yaki sheherlerdiki Sherqiy türkistanliqlargha wekillik qiliwatqan teshkilatlar bar, uruq – tuqqanlirigha wekillik qiliwatqan aile teshkilatlirimu bar.

Eslide pirinsip boyiche, Sherqiy türkistan we Uyghur xelqi namidin BDT ning herqaysi organliri bilen, Xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatliri bilen, herqaysi Döwletler, Hökümetler, Parlamentlar, Demokratik Xitay teshkilatliri, Tibetlikler, ichki Monggholistanliqlar ... bilen, omommen, men tilgha elip ötken yuquri derijidiki pütün alaqilar, diyaloglar, hemkarliqlar, ular bilen tüzülidighan herqandaq shekildiki chong – kichik toxtammane we kelishimnamilerning hemmisi peqetla Xelqimiz we Xelqara jamaetchilik teripidin < Uyghurlarning heqiyqi wekillik orgini > dep qaralghan we etirap qilinghan, shundaqla hemme etirap qilghan Milliy rehbirimizning biwaste nazariti we yetekchilikide paaliyet elip beriwatqan Merkizi teshkilat teripidin elip berilishi, shundaqla Xelqaraliq türlük Fonda jemiyetliri, Diniy we ammiwiy teshkilatlar bilen qilinidighan herqandaq chong – kichik iqtisadi alaqilarning hemmisimu yene shu merkizi teshkilat teripidin elip berilishi lazim.

Chünki, waqti – saiti yetip kelgende, meyli Xelqimizge bolsun, yaki chetellik dostlirimizgha bolsun, nawada hisap berishke toghra kelse yenila wekillik salahiyitige ige Merkizi teshkilat hisap beridu, hisap soraydighanlar we mesuliyetni sürüshtüridighanlarmu kelgüsi mewjutluqi namelum bolghan parche – purat teshkilatlirimizni emes, belki uzun yilliq tarixiy asasqa we izchilliqqa ige bolghan merkizi teshkilatni izdeydu.

2) Dunya Uyghur Qurultiyining wekillik salahiyitini toluq muqimlashturushimiz lazim

Elwettiki, bir merkizi teshkilatning wekillik salahiyitige ige bolishining aldinqi shertliri bolsa, Xelqaraning etirap qilishi we qobul qilishidin sirt, yene Xelqimiz teripidin etirap qilinghan Lider we milliy rehberning qobul qilishi we biwaste yetekchilikige ige bolushi lazim.

Undaqta, bügünki mewjut weziyette qaysi teshkilat heqiyqi wekillik salahiyitige ige merkizi teshkilat hisaplinidu ?

Hech shübhisizki, bügün muhajirette we Dunya siyasi sehniliride wetinimiz Sherqiy türkistangha, Xelqimizge we ichki – tashqi milliy küreshlirimizge wekillik qiliwatqan eng zor we eng asasliq merkizi teshkilat bolsa Milliy rehbirimiz rabiye xanimning biwaste yetekchilikidiki Dunya Uyghur Qurultiyidin ibaret.

Yeni, DUQ, Sherqiy türkistan musteqilliq herikitining cheteldiki eng zor we eng nopozluq siyasi bazisidin ibaret.
Mesilen, her qetim Sherqiy türkistanda birer hadise yüzbergende, Xitay hakimiyitining pütün gunani Liderimiz rabiye xanimgha we DUQ gha artishi we asasliq hujum nishanini ulargha qaritishining, shundaqla chetel metbuatliriningmu udul kelip Rabiye xanimning we DUQ ning ishikini qeqishining asasliq sewebimu, del DUQ ning wekillik salahiyitige ige merkizi teshkilat bolghanliqidindur. Bu riyalliqni hechkim inkar qilalmaydu !

Unung üstige bügün chetellerde paaliyet elip beriwatqan teshkilatlirimizning we siyasi paaliyetchilirimizning mutleq köp qismi Liderimiz rabiye xanimning biwaste nazariti we DUQ ning terkibi astida turmaqta. DUQ terkibige biwaste kirmigen teshkilatlar we siyasi paaliyetchilermu Rabiye xanimning Liderlik ornini we DUQ ning wekillik salahiyitini ashkare inkar qilghini yoq.

Elwettiki, ismi bar, jismi yoq bir – ikki teshkilatning we milliy herikitimizning yetekchi idiyesidin we riyalliqtin chetnep ketken ikki tok – tok atalmish < siyasi paaliyetchi > ning biljirlashliri we töhmetliri Liderimizning we DUQ ning wekillik salahiyitige tirnaqchilikmu selbi tesir körsütülmeydu, ularning ömri we dewri ene shundaq bicharichilik we chakiniliq ichide ötüp tügeydu, xalas !

3) Weten ichide küresh qiliwatqan teshkilatlirimizning chetellerde siyasi baza qurushining hech bir zörüriyiti yoq

Hemmimizge melum bolghinidek, Liderimiz rabiye xanim rehberligidiki Dunya Uyghur Qurultiyi peqet chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimizge yetekchilik qilipla qalmastin, belki weten ichide Xitayning zulmi we mustemlikichilikige qarshi türlük shekillerde elip beriliwatqan küreshlergimu waqtida ige chiqip, Xelqaraliq siyasi sehnilerde buxil küreshlerni siyasi jehettin aqlash, unung xarektiri we mahiyitini Dunya jamaetchilikige toghra we layiqida anglitish wezipisini muwapiqiyetlik halda orunlap kelmekte.

Dimek, mahiyet jehettin alghanda, DUQ weten ichidiki pütün qarshiliq körsütüsh küchlirimizningmu cheteldiki siyasi bazisi hisaplinidu. Shunga, meningche weten ichide küresh elip beriwatqan we asasi nishanini weten ichige qaratqan yoshurun teshkilat we partiyelirimizning chetellerde siyasi baza yaki siyasi qanatlirini qurup chiqishining hech bir hajiti yoq.

Chünki, Milliy rehbirimiz Rabiye xanimni merkez qilghan Uyghur milliy herikiti, jümlidin DUQ bügün Xelqarada sel qarighili bolmaydighan xeli küchlük Lobi munasiwetlirige ige bolup, Sherqiy türkistanda Ürümqi qirghinchiliqigha oxshash zor bir siyasi hadise yüzbergende, özining mewjut Lobi munasiwetlirini derhal seperwerlikke keltürüp, Dunya miqyasida küchlük jamaet pikri peyda qilish we Xitay hakimiyitining türlük siyasi töhmetliri we qarilashlirigha ünümlük zerbe berish iqtidarigha ige.
Elwettiki, buxil iqtidar we Lobi munasiwetliri uzun yilliq japaliq izdinish, tirishish, siyasi we iqtisadi jehetlerde eghir bedellerni tölesh arqiliq qolgha keltürülgen.

Weten ichidiki teshkilatlirimizning chetellerde siyasi baza qurushtiki asasliq meqsidimu, Xitaygha qarshi elip barghan paaliyetlirini Dunya jamaetchilikige layiqida anglitish we bu arqiliq Xitay hakimiyitining atalmish < teroristlar > yaki < terorist teshkilatlar > digendek siyasi töhmetlirige reddiye qayturush, shundaqla Sherqiy türkistan xelqining arzu – istek we milliy telepliridin Dunya jamaetchilikini toluq xewerdar qilishtin ibaret. Bu wezipini hazir Rabiye xanim rehberligidiki DUQ nahayiti muwapiqiyetlik orunlap keliwatidu we bu jehette xeli mukemmel tejirbige ige.

Dimek, aldimizda hemmimizge wekillik qiliwatqan teyyar we küchlük siyasi baza turghan iken, yene artuqche küchimizni chechishimizning hech bir hajiti yoq, buxil urunushning Xelqimizge paydisidin ziyini köp !

Bundaq diyishimdiki sewep, keyinki yillardin buyan weten ichide küresh qiliwatqan yaki asasliq nishanini weten ichige qaratqan, shundaqla Xitay hakimiyitining izchil türde < teroristik teshkilat > dep eyiplishige uchrawatqan melum bir teshkilatimiz bezi ellerde özining siyasi bazisi yaki siyasi qanitini qurup chiqishqa tirishti, elwette belgilik ilgirleshmu hasil qildi.

Epsuski, bu teshkilat teripidin qurup chiqilghan siyasi baza, uzun yillardin buyan chetellerde paaliyet elip beriwatqan merkizi teshkilat we shu ellerdde qurulghan teshkilatlar bilen bezi ixtilap, ziddiyet we toqunushlardin xali bolalmidi. Eger buxil weziyet uzun dawam qilsa, chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimizning ichki qismidimu xuddi pelestindiki Hamas bilen El – Fetih otturisidiki toqunushqa oxshash bir paydisiz weziyet we qutuplishish otturigha chiqishi mumkin !
emiliyettimu hazir bunung roshen alametliri mewjut, buxil yüzlünüsh, chetellerde paaliyet elip beriwatqan teshkilat we siyasi paaliyetchilirimiz arisida jiddi endishe peyda qilmaqta !

Shunung üchünmu Milliy rehbirimiz rabiye xanim, muhajirettiki pütün teshkilatlar we siyasi paaliyetchiler otturisidiki özara hemkarliqni yenimu kücheytish, wetinimiz we xelqimizning teqdirige munasiwetlik zor mesililerde ortaq qarar elish we ortaq pilan – purogramma tüzüp chiqish sestimisini qurup chiqish meqsidide Amerikidiki < Sherqiy türkistan uyghur ali kengishi > yighinini chaqirghan idi, epsuski, weten ichide belgilik wekillik salahiyitige ige bolghan heliqi teshkilatning siyasi qanitidikiler türlük bahane – sewepler bilen yighingha wekil iwetmidi, belkim ularningmu oylighini bardu, emma ularmu Xelqimizge kelgüside milliy herikitimizning ichki qismida Hamas – El – Fetih toqunushidek bir ixtilapning kelip chiqmaydighanliqi heqqide hazirdin bashlap ishench we ümit berishi lazim, nawada bu nuxta mejhul ketiwerse, u chaghda Liderimizning we merkizi teshkilatimizningmu ulargha qarita hazirdin etibaren aldini elish we cheklesh tedbirlirini qollunush heqqi bar !

Meningche, weten ichide paaliyet elip beriwatqan teshkilatlirimiz weten sirtida özining teshkili we paaliyet dairisini kengeytiwetmesliki, özlirining Xelqara jamaetchilikke uxturmaqchi bolghan siyasi meqsetlirini Milliy rehbirimiz Rabiye xanim we unung riyasetchilikidiki DUQ arqiliq tuyghuzushi, ular bilen her waqit qoyuq diyalog ichide bolup turushi lazim, buxil sestima, hem shu teshkilat üchün, hem milliy herikitimiz üchün, shundaqla hem Xelqimizning tüp menpeetliri üchün paydiliq !
Bu mesile nahayiti nazuk we sezgür mesile bolghini üchün, bu heqte köp toxtalmaymen.

( dawami bar )

izahat : men yuqurida otturigha qoyghan, < Musteqilliqqe teshkili jehettin hazir turushning shertliri > digen temidiki 3 – piragiraf biraz keng dairini öz ichige alghini üchün, tordashlirimizning waqtini közde tutup, bu piragirafni kki qisimgha bölüp otturigha qoyushni muwapiq kördüm, bu piragirafning dawami töwendiki mawzulardin terkip tapqan :

4) Yerlik teshkilatlirimizning mejburiyetliri heqqide

5) Kimler < Uyghurlarning wekili > bolushqa munasip ?

6) Kimler < jamaet erbabi > bolushqa layiq ?

7) Kimlerning teshkilat qurush salahiyiti bar ?

8) Lider, Merkizi teshkilat, Yerlik teshkilat, Siyasi paaliyetchi we ayile teshkilatliri otturisidiki munasiwetlerni toghra birterep qilish we bir – biridin hisap sorash sestimisini turghuzup chiqish

M. Sayrami
10-10-11, 11:14
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 4 )


Izahat : Töwendikisi, mezkur maqalemning, < Musteqilliqqe teshkili jehettin hazir turushning shertliri > digen temidiki 3 – piragirafining dawamidin ibaret, tordashlirimizning waqtini közde tutup, bu piragirafni ikkige bölüp teqdim qilishqa mejbur boldum


4) Yerlik teshkilatlirimizning mejburiyetliri heqqide

Siyasi we teshkili jehettiki tejirbisizlik, hem shundaqla qismen teshkilsizlik, mesuliyetsizlik we abroypereslik tüpeylidin nöwette bezi teshkilatlirimiz we siyasi paaliyetchilirimiz arisida Lider we unung riyasetchilikidiki merkizi teshkilatning hoqoq dairisi we fonkisiyoni toghra tonup yetmeslik, tonup yetsimu qesten we gherezlik halda bilmeske seliwelip özi bilgen senemge dessesh, türlük xelqaraliq sorunlarda özlirini wekillik salahiyitige ige teshkilat yaki shexis dep tonutup, Liderimiz we merkizi teshkilat teripidin bekitilgen yetekchi idiye we siyasi uslopqa xilap halda heriket elip berish xahishi otturigha chiqishqa bashlidi.

Mesilen, ötkende Gollandiyede DUQ terkibidiki bir teshkilatning qismen mesulliri biwaste halda Xitay demokratik partiyesi bilen Uyghurlar namidin hemkarlik munasiwiti ornutup, ular bilen türlük paaliyetlerni birge elip berishqa bashlidi, yeqinda yene bu teshkilatning bezi mesulliri < Uyghurlarning wekili > süpitide Dalay Lama bilen körüshti we Dalay lama bilen chüshken resimlirini pexirlinish tuyghusi ichide pütün tor betlirige köpeytip chaplashqa bashlidi, bu jeryanda Xelqimizni biaram qilidighan bezi iskandallarmu otturigha chiqti, qarshi terepke bolghan xoshametchilik, texsikeshlik we beqindiliq bilen tolghan bu hemkarliq we körüshüshler Milliy herikitimizning ichki qismidimu küchlük ghul – ghulilar peyda qildi ...

Meningche, buxil talash – tartishlarning tüp sewebi, heliqi siyasi paaliyetchilirimizning özlirining heqiyqi salahiyitini we hoqoq – dairisini untup, < Uyghurlarning wekili > digen salahiyetni eghir derijide süyistimal qilghanliqi we mesuliyetsizlerche heriket elip barghanliqidin ibaret !

Xuddi maqalemning bash qismida izahlap ötkünümdek, Eslide pirinsip boyiche, Sherqiy türkistan we Uyghur xelqi namidin BDT ning herqaysi organliri bilen, Xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatliri bilen, herqaysi Döwletler, Hökümetler, Parlamentlar, Demokratik Xitay teshkilatliri, Tibetlikler, ichki Monggholistanliqlar ... bilen, omommen, men tilgha elip ötken yuquri derijidiki pütün alaqilar, diyaloglar, hemkarliqlar, ular bilen tüzülidighan herqandaq shekildiki chong – kichik toxtammane we kelishimnamilerning hemmisi peqetla Xelqimiz we Xelqara jamaetchilik teripidin < Uyghurlarning heqiyqi wekillik orgini > dep qaralghan we etirap qilinghan, shundaqla hemme etirap qilghan Milliy rehbirimiz Rabiye xanimning biwaste nazariti we yetekchilikide paaliyet elip beriwatqan Merkizi teshkilat DUQ teripidin elip berilishi, shundaqla Xelqaraliq türlük Fonda jemiyetliri, Diniy we ammiwiy teshkilatlar bilen qilinidighan herqandaq chong – kichik iqtisadi alaqilarning hemmisimu yene shu merkizi teshkilat DUQ teripidin elip berilishi lazim.

Chünki, waqti – saiti yetip kelgende, meyli Xelqimizge bolsun, yaki chetellik dostlirimizgha bolsun, nawada hisap berishke toghra kelse yenila Liderimiz Rabiye xanim hem wekillik salahiyitige ige Merkizi teshkilat DUQ hisap beridu, hisap soraydighanlar we mesuliyetni sürüshtüridighanlarmu kelgüsi mewjutluqi namelum bolghan parche – purat teshkilatlirimizni emes, belki uzun yilliq tarixiy asasqa we izchilliqqa ige bolghan merkizi teshkilatni izdeydu.

Emiliyette bu, intayin yüksek derijidiki mesuliyetni telep qilidighan sezgür mesile, shunga, herqaysi ellerde qurulghan yerlik teshkilatlirimiz we siyasi paaliyetchilirimiz bu nuxtigha alahide diqqet bilen qarishi lazim !

Dimek, herqaysi ellerde qurulghan siyasi we ammiwiy teshkilatlirimiz asasliq nishanini we küchini Muhajirettiki, jümlidin, özliri paaliyet elip beriwatqan Döwletlerdiki qerindashlirimizning Millliy we Diniy alahidiliklirini saqlap qelish we kücheytishke qaritishi, omomen, namayish uyushturush, Milliy we Diniy telim – terbiye kurslirini echish arqiliq yash – ösmürlirimizni terbiyelesh, Newzur we bashqa mediniyet – senet kechiliklirini uyushturush, shu ellerdiki uyghur jamaitining birlik – ittipaqliqini we özara hemkarliqini kücheytish, Milliy herikitimizge zörür kereklik bolghan yoshurun iqtisas igilirini bayqap we qezip chiqip, ularni waqtida Liderimizge we merkizi teshkilatimizgha teqdim qilish, Liderimiz rabiye xanimni we DUQ ni her zaman maddi we meniwiy jehettin yüksek derijide qollap turush ... qatarliq mesililerge qaritishi lazim.

Yeni, herbir döwlettiki teshkilat we jamaetlirimizni Liderimizning we liderimizning yetekchilikidiki DUQ ning küchlük we mustehkem arqa sepigha aylandurushi lazim !

Herqaysi yerlik teshkilatlarning rehberliri, shu döwlettiki Uyghur jamaet pikrining tezginini her zaman segeklik bilen qolida ching tutup turushi, Xitay hakimiyitidin mehrini üzelmigen, milliy herikitimizdin özini qachurup kelgen, Liderimiz Rabiye xanimgha, DUQ gha we özi turiwatqan Döwttiki teshkilatlirimizgha yoshurun yaki ashkare qarshi turidighan wijdansiz, ghurorsiz insanlarning jamaet pikrini konturol qiliwelishining aldini elishi lazim !

Uyghur milliy herikitining tüp yetekchi idiyesi we yol xeritisi Liderimiz Rabiye xanim we unung rehberlikidiki merkizi teshkilat teripidin bekitilidu, shunga, herqaysi ellerdiki uyghur teshkilatliri Liderimiz we merkizi teshkilat teripidin bekitilgen yetekchi idiyege we heriket istiratigiyesige qattiq emel qilishi, elip barghan pütün chong – kichik paaliyetliridin Liderimizge we merkizi teshkilat DUQ gha waqtida hisap we aldin uchur berip turushi, Liderimizning we merkizi teshkilatning maqulluqi we resmi hawlisi bolmay turup, Sherqiy türkistan we uyghurlarning wekili süpitide chetellikler bilen biwaste diyalog we muzakire elip barmasliqi, herqandaq shekildiki hemkarliq kelishimlirige aldirap imza atmasliqi alzim !

Elwette, men tilgha alghan chetelliklerning ichide türlük pikir – eqimdiki Xitay demokratliri, Tibetlikler, Teywenlikler we ichki Monggholistanliqlarmu bar.

Bular bilen bolidighan herqandaq shekildiki resmi körüshüshler we hemkarliqlar, bolupmu demokratik Xitay teshkilatliri bilen bolidighan alaqilar jezmen biwaste Liderimiz we unung rehberlikidiki merkizi teshkilat DUQ teripidin elip berilishi shert !
Chünki, ular bilen bolghan alaqilerde, Uyghur milliy herikitining, jümlidin DUQ ning burundin tekitlep kelgen izchil bir pirinsipi bar, ulargha qoyulghan bu aldinqi shert bolsa, < Sherqiy türkistan Xelqining öz teqdirini özi belgilesh hoqoqini etirap qilish we ununggha hörmet qilish > tin ibaret, xalas !

Buyerde shu nuxtini tekitlep qoymaqchimenki. Uzun yillardin buyan chetellerde paaliyet elip beriwatqan Xitay denokratik teshkilatliri we Xitay demokratliri Uyghur musteqilliq herikitini Xitay demokratik herikitining bir parchisi we unung terkiwiy qismigha aylanduruwelishqa tiriship keldi, bu jeryanda, bezi teshkilat rehberlirimizning we siyasi paaliyetchilirimizning tejirbisizliki we qismen mesuliyetsizlikidin paydilinip, bezi Uyghur siyasi paaliyetchilirini arqigha söngdeshtürüwelip, ularning özlirining ichki yighinlirigha < Uyghurlarning wekili > digen namda qatnashturdi we Uyghur milliy herikitining yetekchi idiyesige we tüp pirinsiplirigha zit kelidighan bezi birleshme bayanat we Qararlarni elan qilip, milliy herikitimizning ichki qismida eghir derijide ixtilap we ziddiyetlerning peyda bolushigha sewepchi bolup kelmekte.

Elwette, bu mesile nahayiti zor we nazuk bir mesile, Maqalemning keyinki qisimlirida Xitay demokratliri bilen bolidighan alaqiler mesilisi heqqide ayrim we tepsili toxtulup ötimen.

5) Kimler < Uyghurlarning wekili > bolushqa munasip ?

Bügün qaraydighan bolsaq, chong – kichik Xelqaraliq yighinlarda, özliri turiwatqan döwletlerdiki siyasi we ammiwiy teshkilatlar teripidin uyushturulghan türlük paaliyetlerge qatnishiwatqan , shundaqla bu ejnebiler bilen siyasi, iqtisadi, Diniy, Mediniyet – Maarip we ilmiy tetqiqat jehette biwaste alaqe elip beriwatqan Uyghurlarning xeli bir qismi özlirini qarshi terepke, < Uyghurlarning wekili > dep teqdim qilidu. Shunga qarshi terepmu ularni < rastinla Uyghurlarning wekili oxshaydu > dep qarap, ulargha nahayiti jiddi we estayidil muamile qilidu, ularning herbir söz – herikitige alahide diqqet qilidu.

Epsuski, inchikilik bilen küzitidighan bolsaq, özlirini < Uyghurlarning wekili > dewalghan bu insanlarning xeli bir qismi emiliyette uyghur xelqighe wekillik qilish salahiyitidin yoqsun insanlardin ibaret !

Meningche, peqetla Xelqimiz we Xelqara jamaetchilik teripidin qobul qilinghan Liderimiz Rabiye xanim we unung rehberlikidiki merkizi teshkilatimiz DUQ teripidin biwaste teyinlengen we salahiyet berilgen kishilerning yaki teshkilatlarningla resmiy wekillik salahiyiti bolidu, bu sestimini choqum heqiyqi yosunda turghuzup chiqishimiz we jiddi emilileshtürüshimiz lazim, nawada hemmini öz ixtiyarigha qoyuwetsek, u chaghda Xelqara jamaetchilikning aldidimu jiddilikimizni we siyasi noposimizni yoqutup qoyimiz.
Tordashlirimizning waqtini közde tutqinim üchün, bu heqte otturigha qoymaqchi bolghan bezi konkiritni misallarni qisqartiwetishke mejbur boldum, keyin pursiti kelse bu heqte ayrim toxtulup ötermen.


6) Kimler < jamaet erbabi > bolushqa layiq ?

Bu temini otturigha qoyushumdiki sewep shuki, keyinki yillardin buyan < jamaet erbabi > digen bu shereplik namni derijidin tashqiri chakinileshtürüwettuq, bu uqumgha bolghan qimmet qarishimiz bekla xunükliship ketti, bügün qaraydighan bolsaq, herqaysi ellerde weten – millet dawasi üchün pidakarliq körsütüp el ichide yüz tapqanlar emes, belki weten – millet dawasini süyistimal qilish we hetta ununggha xiyanet we asiyliq qilish bedilige pul tapqanlar bir kechidila < jemaet erbabi > boluwaldi, xuddi < öy müshüki tala müshükini qoghlaptu > digendek, xeli köp ellerde saxte < jamaet erbapliri > heqiyqi jamaet erbaplirini yekleydighan bir normalsiz weziyet otturigha chiqishqa bashlidi, bu, milliy herikitimiz üchün tolimu xeterlik bir yüzlünüshtin ibaret !

Men buyerde peqetla weten sirtidiki jamaet erbaplirimiz heqqide toxtuliwatimen, muhajirettiki heqiyqi jamaet erbaplirini töwendikidek izahlash mumkin :

Uyghur milliy herikiti üchün maddi we meniwiy jehette izchil pidakarliq körsütüp kelgen, muhajirettiki qerindashlirimizning milliy we diniy alahidiliklirini qoghdap qelish jehette bashlamchiliq we türkülük rolini oynap kelgen, muhajirettiki we herqaysi ellerdiki qerindashlirimiz otturisidiki birlik – ittipaqliq we özara hemkarliqni kücheytishte yetekchilik rolini oynap kelgen, muhajirettiki qerindashlirimiz arisida belgilik derijide chaqiriq küchi bolghan, milliy herikitimizge bolghan sadaqetmenliki xelqimiz teripidin toluq mueyyenleshtürülgen, Diyanetlik, Teqwadar, Saxawetchi, oqumushluq, peziletlik zatlirimizdin ibaret !

Qisqisi, jamaet erbaplirimiz bolsa mahiyette Uyghur jamaitining bashlamchiliri we serkiliridin ibaret, shunung üchünmu bizde, < hepileshmeng erbap bilen, eplep salidu her bap bilen > deydighan bir temsil bar.

Bügün qaraydighan bolsaq, Muhajirettiki heqiyqi jamaet erbaplirimizning ichide, yashanghanliq we kesellik sewebi bilen Milliy herikitimizde aktip yer alalmighan az sandikilirini hisapqa almighanda, mutleq köp qismi herqaysi teshkilatlirimizda rehberlijk we bashlamchiliq rolini oynap kelmekte.

Muhajirettiki hjamaet erbaplirimizning hemmisi digüdek Liderimiz Rbiye xanimning milliy herikitimizdiki rehberlik ornini we DUQ ning wekillik salahiyitini toluq etirap qilip we mueyyenleshtürüp kelmekte.

Mahiyet jehettin alghanda, nöwette Milliy herikitimizde rehberlik we yetekchilik rolini oynawatqan gholluq siyasi paaliyetchilirimizning hemmisi heqiyqi jamaet erbapliri, milliy rehbirimiz Rabiye xanim bolsa ene shu erbaplarning erbabidin ibaret, xalas !
Dimek, jamaet erbapliqimu uzun muddetlik pidakarliq, tirishchanliq we bedelning netijisidin ibaret. Shunga, bushereplik namni hergizmu pul – melining köplikini pesh qilish, heshemetlik ziyapet we olturushlarni ötküzüp heqem – saye we chöpqet toplash, siyasi, iqtisadi we ijtimayi jehetlerdiki imtiyazliridin paydilinip etrapidikilerge tehdit we qorqu selish bilen qolgha keltürgili bolmaydu !

Epsuski, keyinki yillardin buyan herqaysi ellerde atalmish < jamaet erbapliri > otturigha chiqishqa bashlidi we bu kazzap < erbap > lar Xelqimizni birleshtürüsh emes, eksiche parchilash, muhajirettiki qerindashlirimizni milliy dawa sepimizye yeqinlashturush üchün emes, eksiche uzaqlashturush, milliy rehbirimiz Rabiye xanimni we unung rehberlikidiki milliy herikitimizni qollash emes, eksiche ununggha ashkare yaki yoshurun qarshi turush rolini oynap kelmekte, hette bezi ellerde jamaet pikrining konturolliqi buxil atalmish < jamaet erbapliri > ning qoligha ötüp ketti.

Undaqta bu atalmish < jamaet erbapliri > qaysi tiptiki insanlar ?

Nawada inchikiliq bilen küzitidighan bolsaq, bular omomen Milliy dawayimizgha bolghan ishenchisini tamamen yoqatqan, Xitayni eziz, Xelqini pes köridighan, Xitay hakimiyitidin we Xitaydin mehrini üzelmigen, Xitaydiki we Sherqiy türkistandiki emeldarlar bilen yeqin tuqqanchiliq we dostluq munasiwetliri bolghan, Xitaygha tayinip Xitayning melini setip mal – dunya toplighan, Xitayni samanliqning yoli qiliwalghan, özliri turiwatqan ellerdiki Uyghurlarning < beshi > boluwelip özlirining meniwiy jehettiki boshluqi we iplas nepsini qandurushni ghaya we meqset qilghan ghurorsiz, chüshkün we zeyip insanlardin ibaret, xalas !
Bu xildiki insanlarning wujudini teshwish, qorqu, ümitsizlik we ishenchizislik chirmap alghini üchün, xuddi bed – beshire chokanlar eynekke qarap qeshigha osma qoyghinidek, özlirige < jamaet erbabi > digen < leqem > ni qoyup, etrapigha topliwalghan birqanche dagh – daghchilirining destek bolushi bilen xuddi wabadek Uyghur jamaitining ichige singip kirishke bashlidi. Bular emiliyette xelqimizning üstige chüshken mite qurut bolup, ularning milliy herikitimizge salghan ziyanliri az bolmidi.

Eslide qaraydighan bolsaq, hazir bezi ellerdiki Uyghur jamaiti ichide mewjut bolup turiwatqan bölünüsh, parchilinish we ittipaqsizliqlarning hemmisi digüdek ene shu atalmish < jamaet erbapliri > teripidin gherezlik we meqsetlik halda peyda qiliniwatidu, shu ellerdiki qerindahslirimizni Xitaygha qarshi paaliyetlerdin sowutup uzaqlashturiwatqanlarmu yene mu nijislar, emma, xuddi < mal igisidin oghri küchlük > digendek, ular buxil nachar weziyetning mesuliyitini milliy rehbirimiz Rabiye xanimning gedinige artishqa urunup kelmekte !

Bu jehette bolupmu Amerika, Germaniye, Qazaqistan we Qirghizisatn qatarliq ellerdiki qerindashlirimiz alahide segek bolushi, men yuqurida tilgha elip ötken atalmish < erbap > larning qaymuqturushi we siyasi süyqestliridin alahide hushyar bolup, milliy rehbirimiz Rabiye xanim we unung etrapidiki tayanch siyasi paaliyetchilirimiz bilen her zaman hemnepes bolushi lazim !
Eslide buyerde atalmish < jamaet erbapliri > din birqanchini misal qilip körsetmekchi idim, waqit munasiwiti bilen bu heqtiki misallarni qisqartiwetishke mejbur boldum, keyin yene pursiti bolup qalar !

7) Kimlerning teshkilat qurush salahiyiti bar ?

Muhajirette yashawatqan qerindashlirimiz ichide omomen özini Uyghur yaki Sherqiy türkistanliq dep etirap qilghan her bir insanning milliy herikitimizge qatnishish we teshkilatlinish heqqi bar !
Emma, xuddi cheksiz we shertsiz demokratiyeningmu bolmighinidek, milliy herikitimizge qatnishishning we teshkilatlinishningmu belgilik shert, ölchem we telepliri bar !

Uyghur teshkilatliri we Uyghur siyasi paaliyetchiliri hergizmu iqtisadi kirimni asasi nishan qilghan pultapar Lobichilar yaki soda shirketliri emes, belki pütün bir milletning kelgüsi teqdirige berip taqilidighan yüksek derijidiki mesuliyetni üstige alghan milliy küresh qoshuni we milliy küreshchilerdin ibaret !

Shunga, Uyghur milliy herikiti bilen shughulliniwatqan her bir kishi, shundaqla weten – millet namida qurulghan pütün teshkilatlirimiz her zaman weten – milletning tüp menpeetlirini eng aldinqi orungha qoyushi, milliy rehbirimiz Rabiye xanim we unung riyasetchilikidiki merkizi teshkilat DUQ teripidin bekitilgen yetekchi idiyege mutleq rewishte emel qilishi, ulargha özlirining elip barghan pütün paaliyetliridin waqtida hisap berip turushi, ularning nazaritini we bashqurushini shertsiz qobul qilishi lazim !

Qaraydighan bolsaq, hazir muhajirette hech bir teshkilatning terkibige kirmey öz aldigha musteqil paaliyet qiliwatqan yalghuzek teshkilat we siyasi paaliyetchilirimizning sani az emes, ularning bir qismi öz aldigha internet sehipilirini echish arqiliq ichki – tashqi teshwiqat paaliyetliri bilen sughullansa, yene bir qismi, uyghurlar we Sherqiy türkistan mesilisi heqqide ilmiy tetqiqat elip berish we tetqiqat netijilirini türlük ilmiy muhakime yighinlirida otturigha qoyush we tor betliride elan qilish paaliyetliri bilen shughullunup kelmekte.

Elwettiki bularning melum bir qismi Milliy herikitimizning tereqqiyati üchün belgilik derijide hesse qoshup kelmekte.
Epsuski, ularning yene melum bir qismida milliy herikitimizning omomiy yetekchi idiyesidin we Xelqimizning heqiyqi arzu – istekliridin chetnep ketish, Liderimiz Rabiye xanimning we merkizi teshkilatimiz DUQ ning, shundaqla özliri turiwatqan döwletlerde qurulghan Uyghur teshkilatlirining nazaritini we yetekchilikini ret qilish xahishi biraz eghir bolup, buxil weziyet, Uyghur milliy herikitining ichki qismida melum derijide bölünüsh we parchilinish peyda qilish, shundaqla jamaet pikrini xata yölünüshke bashlap mengish rolini oynap kelmekte.

Yene bezi teshkilatlar barki, qurghuchisidin tartip, taki ezalirighiche bala – chaqa we uruq – tuqqanliridin terkip tapqan, meyli siyasi jehettinbolsun, yaki iqtisadi jehettin bolsun, hechkinge hisap bermeydu, saylam – paylam yoq, aile bashliqi teshkilatning aptomatik reyisi, qalghanlirini aile reyisi teyinleydu, mumkin bat uruq – tuqquni bolmighan insanlarni teshkilatqa yeqin yoqatmaydu, bu tiptiki teshkilatlarning köpünchisi digüdek hazir weten – millet üchün dawa qilish emes, belki chetelliklerdin, bolupmu Türk – islam teshkilatliridin we jamaetliridin wetinimiz we xelqimiz namidin iqtisadi yardem toplap, bu usol arqiliq ailisining turmushini qamdaydighan janbaqti teshkilatqa aylinip qaldi. Hetta bularning ichide weten – millet yolida qurban bolghan shehidlirimizning namini setish hisawigha chetelliklerdin we muhajirettiki qerindashlirimizdin toplighan yardem pullar bilen beyip tiqilip yer – zimin setiwalghanlarmu yoq emes !

Shunga, meyli yekke halda heriket elip beriwatqan siyasi paaliyetchilirimiz bolsun, yaki aile tüsini alghan teshkilatlirimiz bolsun, ulargha qarita Liderimiz we merkizi teshkilat DUQ teripidin nazaret qilish we hisap sorash, nawada buni ret qilsa, siyasi, ijtimayi we iqtisadi jehettin jazalash tedbirini qollunush sestimisini turghuzup chiqishimiz lazim.

Elwette, demokratik mohitta we qanun döwletliride birawni öltürüp kömüwetkili yaki tutup apirip solap qoyghili bolmaydu, qilalaydighan ishimiz peqetla Xelqaragha tonulghan Liderimiz we DUQ namidin ularning qilmish – etmishliri heqqide Xelqimizge omomiy chaqiriqname elan qilish, ular alaqe qiliwatqan pütün chetel teshkilatliri, fonda jemiyetliri, Türk – islam teshkilatliri we jamaetlirige murajetname iwetish, ularning uyghur Xelqining namini setip qilghan Xiyanetliri üchün shular turiwatqan ellerning qanun organlirigha resmi erizname sunush … qatarliq wastilar arqiliq, yuqarqi tiptiki shexis we teshkilatlarning alaqe we paaliyet dairisige cheklime qoyghili, ularning Uyghur jamaiti ichidiki izzet – hörmitini yer bilen yeksan qilghili we yetim qaldurghili bolidu, nawada bunimu qilalmay ularni öz ixtiyarigha qoyuwetsek, u halda pütün Uyghur milliy herikitini birlik – ittipaqliq ichide saghlam we mas qedemde tereqqi qildurushtin söz achalmaymiz !

( dawami bar )

maqalemning bundin keyinqi qisimliri heqqide bezi uchurlar :

5. Liderimiz, Uyghur siyasi paaliyetchilirimiz we herqaysi teshkilatlirimiz otturisidiki özara nazaret we hemkarliqni kücheytishimiz lazim

6. Radikal Uyghur milletchilikidin saqlinishimiz lazim

7. Kimler bizning dostimiz ? kimler bizning düshminimiz ?

8. DUQ ni kengeytip Milliy parlamentqa aylandurush we unung terkibide ismi – jismigha munasip < Sherqiy türkistan ( Uyghuristan ) waqitliq hökümiti > ni qurup chiqishning zörürliki

9. < Sherqiy türkistan ( Uyghuristan ) Jumhuriyiti > ning asasi qanuni heqqidiki teklip lahiyesi

10. Xitay demokratlirigha bilen hemkarlishishning konkiritni shertliri we kelgüsi milliy teleplirimiz

11. Taywenlikler, Tibetlikler we Ichki Monggholistanliqlar bilen hemkarlishishning shertliri

12. Cheteldi ishni nedin bashlash kerek ?

13. Weten ichide ishni nedin bashlash kerek ?

izahat :
ezizi toradashlar, tirikchilik üchün heptide 6 kün, her küni 10 saet ishleymen, ishtin qaytip kelip mezkur maqalemni qelemge alimen, shunung üchün, pikrimni merkezleshtürelmidim, süpetkimu ehmiyet berelmidim, qayta – qayta tekshürüshke waqtim bolmighini üchün imladimu belgilik xataliq bar, bu munasiwet bilen tordashlirimdin özür soraymen

Tordashlirimgha ehtiram bildürüp :

M . Sayrami

M.Sayrami
28-11-11, 21:13
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 5 )


5. Lider we Siyasi paaliyetchiler otturisidiki özara hemkarliq we nazaretni kücheytishimiz lazim

allahqa shükri, bügün qaraydighan bolsaq, Liderimiz rabiye xanim bilen DUQ rehberlik qatlimidikiler we herqaysi teshkilatlar otturisida özara xeli obdan hemkarliq we nazaret qilish munasiwiti mewjut, emma yeterlik emes, chünki, Liderimiz bilen Milliy herikitimizning tayanch küchlirige aylanghan bezi gholluq siyasi paaliyetchilirimiz otturisida pat – pat ixtilap we jiddi kirizisler meydangha kelmekte.

Her qetim bundaq ixtilaplar üyzbergende, tegi – tekti namelum bolghan bezi yaman gherezlik namelum küchler derhal türlük qiyapetler bilen otturigha chiqip, rabiye xanimgha qarshi tetür shamal chiqirishqa urundi, bu jeryanda bezi mohim siyasi paaliyetchilirimizning bir mehel sheytanning arqigha kirip, yaman gherezlik insanlarning chalghan dumbiqigha usol oynap berishi, Liderimiz rabiye xanimning ichki – tashqi obrazigha we milliy herikitimizning omomi teshkili qurulmisigha belgilik derijide selbi tesir körsetti.

Emma, her qetim yuqarqidek kirizis yüzbergende, Rabiye xanim teshebbuskarliq bilen otturigha chiqip, < inawitimge tesir yetip qalarmikin > digendek endishilerni könglidin chiqiriwetip, özidiki kamchiliq we yetishsizliklerni dadilliq bilen üstige elip, semimiy söhbet elip berish, sirdishish, kechürüsh qatarliq usollar arqiliq, özi bilen bezi siyasi paaliyetchilirimiz otturisida körülgen qismen ixtilap we toqunushlarni peseytishke we tögütüshke tiriship keldi.

Epsuski, Rabiye xanimning buxil kemterliki, alijanapliqi we kengqosaqliqini < ajizliq > dep xata chüshünüp, özlirini milliy herikitimizde kam bolsa bolmaydighan qaltis erbap dep hisaplap, sheytanningmu eqlige kelmeydighan quwluq – shumluq we hile – mikirler bilen Liderimiz rabiye xanimning hulini kolashtin waz kechmigenlermu yoq emes !

Elwette, Liderimizning sewri – taqitiningmu melum bir cheki bar, bir insan üchün özini bilish eng qimmetliktur, xuddi dunyada cheki yoq demokratiyeningmu bolmighinidek, hech bir siyasi paaliyetchilirimizningmu özi bilgen senemge dessesh salahiyiti yoq, chünki ularning shughulliniwatqini milyonlighan xelqimizning teqdirige berip taqilidighan muqeddes bir dawadin ibaret !

Hazirgha qeder, her qetim Liderimiz rabiye xanim bilen bezi gholluq siyasi paaliyetchilirimiz otturisida ixtilap yüzbergende, bezi qerindashlirimiz Liderimiz rabiye xanimdin bu siyasi paaliyetchilirimizning teshkilatlirimizdiki pütün wezipilirini elip tashlap, ularning qilmish – etmishliri heqqide xelqimizge omomi murajet elan qilip tel – töküs sesitip tashlashni telep qilip kelgen bolsimu, emma Rabiye xanim chetelge chiqip milliy herikitimizge rehberlik qiliwatqan 6 yildin köpirek waqittin buyan hech bir aktip yaki gholluq siyasi paaliyetchilirimizge qarita yuqarqidek cheklesh tedbirini qollunup baqqini yoq, eksiche, özidin burunqi bezi rehberler we siyasi gurohlar teripidin chetke qeqilip zerbige uchrighan bir türküm iqtidarliq siyasi paaliyetchilirimizge quchaq echip, ularni milliy herikitimizning merkizi qismigha qayta dewet qilip elip kirdi we bu arqiliq milliy herikitimizning teshkili qurulmisini üzlüksiz zoraytip keldi.

Meningche, weten – millet menpeetini hemmidin ela bilgen insanla Rabiye xanim körsütüp kelgen buxil pidakarliqni körsüteleydu !

Chünki, hemmige melum bolghinidek, milliy herikitimizning tayanch küchige aylanghan bir gholluq siyasi paaliyetchining wezipisini elip tashlash Lider üchün nahayiti qolay, emma, adettiki bir uyghurni terbiyelep milliy herikitimizning tayanch küchige aylandurush xuddi yingne bilen quduq qazghandek nahayiti müshkül.

Hazir qaraydighan bolsaq, pütün milliy herikitimizning parawuzigha we tayanch küchige aylanghan, mundaqche eytqanda milliy herikitimizni balasiz, qazasiz halda yürgüzüp keliwatqan mohim siyasi paaliyetchilirimizning sani 50 din ashmaydu. Bular, rabiye xanimni merkez qilghan eng yuquri qatlam rehberlik we yetekchilik kadrosi bolup, bularning ichide milliy herikitimiz bilen izchil we aktip shughulluniwatqinigha eng az bolghanliriningmu 10 yildin ashidu, ularning hemmisi digüdek herqaysi teshkilatlirimizning asasliq qurghuchiliri we rehberliri bolup, nurghun sinaqlardin ötken, boran – chapqun we dawalghuchlargha berdashliq bergen, siyasi, iqtisadi we ijtimayi jehetlerde eghir bedellerni töligen, eng eghir esheddi siyasi töhmet, böhtan, tehdit we zerbilerge chidap kelgen munewwer zatlirimizdin ibaret. Bularning hemmisining öz aldigha xeli küchlük derijide Lobi we ijtimayi munasiwetliri, belgilik derijide qollughuchiliri bolup, melum derijide öz aldigha musteqil heriket qilish iqtidarigha ige, ularning teshkilattiki mensep – mertiwisini eliwetken teqdirdimu, ular milliy herikitimizdin aldirap qol üzmeydu, chünki, uzun yilliq küresh hayati bu siyasi paaliyetchilirimizni oxshimighan derijide milliy mesuliyetchanliq tuyghusigha ige qilghan.

Dimek, yuqarqilarni közde tutqanda, Liderimiz üchün eng aqilane we toghra usol – bulargha qarita aldirap – saldirap teshkili jehettin jaza berish we chetke qeqishtin saqlinish, mumkin bar eng yüksek derijidiki sewrichanliq bilen ularni öz etrapida tutup turush we ularning alahidilikliridin ünümlük paydilinishtin ibaret, Rabiye xanimning nöwette tutiwatqan pozitsiyesimu del mana shunungdin ibaret !

Elwetiki, nawada yuqurida tilgha elip ötken siyasi paaliyetchilirimiz ichide Loqman hekimning dorisimu shipa qilmaydighan derijide zeherlinip qeni buzulghan we milliy herikitimizge jiddi xewip elip keliwatqan basquchqa berip yetkenlerge jezmen siyasi, teshkili, ijtimayi we iqtisadi jehettin cheklesh tedbiri qollunush lazim !

Muqeddes milliy herikitimizge aktipliq bilen ishtirak qilish, maddi we meniwiy jehettin qollap – quwetlesh bolsa barliq Sherqiy türkistanliqlarning milliy hem wijdani burchidin ibaret, xuddi < ishligen chishleydu > digendek, pidakarliq, tirishchanliq, gheyret we jasaret körsetmey turup hörlük we erkinlikke erishish mumkin emes, elmisaqtin tartip bu yolda küresh qilghan hech bir milletning ejri bikargha ketken emes, küresh iradisini we intilishini yoqatqan millet tebiy yosunda özining milliy mewjutliqinimu yoqatqusi !

Eslide mening Liderimizge we siyasi paaliyetchilirimizge pendi – nesihet qilish heddim emes, peqetla bir yurt söyer ziyali bolush süpütüm bilen bezi teklip – tewsiyelirimni teqdim qiliwatimen.
Özem 18 yildin köpirek waqittin buyan chetellerde milliy herikitimizning merkizi qismida izchil we aktip yer elip keliwatimen, bu jeryanda belgilik sawaq we tejirbilerge ige boldum, bununggha asaslinip turup Lderimizgimu töwendikiche tewsiyelerde bolmaqchimen :

1) Liderimiz, milliy herikitimizning tayanch küchige aylanghan gholluq siyasi paaliyetchilirimizni her zaman yeqindin küzitip we nazaret qilip turushi, ular bilen bolghan qoyuq diyalog we hemkarliqning izchilliqigha kapaletlik qilishi lazim.

2) Herqaysi teshkilatlirimiz we siyasi paaliyetchilirimiz otturisida ixtilap we toqunush yüzbergende, xuddi tarazining tarisidek terepsiz we rilla bolup, ular otturisidiki tengpungluqni saqlap turushi, meyli shexsi munasiwet jehette özige qaysi derijide yeqin bolushidin qetinezer, xataliq we kamchiliq ötküzgenlerni tenqitleshte oxshash pozitsiyede bolushi lazim. Chünki, ilgiri, yeni, Rabiye xanimning Liderlikidin burun, bu jehette köp xataliqlar yüz berdi, bezi rehberlirimit yuqarqidek hadisilerge duch kelgende, tarazining tarisini tutush emes, belki öraza qutuplashqan siyasi paaliyetchilirimiz ichidiki bir guruppa bilen birliship yene bir guruppigha zerbe berish we chetke qeqish pozitsiyeside bolghini üchün, teshkilatlirimiz we siyasi paaliyetchilirimiz otturisida eghir derijide qutuplishish meydangha kelip, xeli bir qisim iqtidarliq siyasi paaliyetchilirimiz chetke qeqilip siqip chiqirilda, yaki qosaq köpiki bilen teshkilatlirimizdiki wezipisidin ayrildi, yamanlap chiqqanlarning bezisi öz aldigha teshkilat qurup chiqti, netijide milliy herikitimizning teshkili qurulmisida eghir derijide parchilinish we tertipsizlik yüzberdi, ilgirikiler qaldurghan bu mikropning ziyinini tazilash Rabiye xanimgha asangha toxtimidi.

3) Liderimiz xelqimizge we siyasi paaliyetchilirimizge xitap qilghanda arigha wastichi qoymay biwaste xitap qilishi, bolupmu xelqimizning teqdirige we milliy herikitimizning istiqbaligha munasiwetlik zor pirinsipal mesililerni bashqilargha hawale qilmay özi biwaste bejirishi lazim, chünki bundaq diyishimdiki sewep, hazir milliy herikitimizning ichki qismida we xelqara sorunlarda Rabiye xanimning shereplik namini süyistimal qilish ehwali yoq emes, Rabiye xanimning namida elip berilghan bezi paaliyetlerdin we unung namida uxturulghan bezi emir – permanlardin Rabiye xanimning özining xewirining yoq ikenlikige shahid bolghan waqitlirim boldi.

( dawami bar )

M.Sayrami
28-11-11, 21:22
Milliy musteqilliq herikitimizning tezgini her waqit özimizning qolida bolushi lazim
M.Sayrami
izahat :
eger xatalashmighan bolsam, mezkur maqalemni bundin 7 - 8 yil burun elan qilghan idim, nöwettiki weziyitimizge mas kelgini üchün, eslidiki maqalemni shu peti qayta tordashlirimizning diqqitige sundum :

Milliy musteqilliq herikitimizning tezgini her waqit özimizning qolida bolushi lazim


Aldi bilen shuni eskertip ötmekchimenki, milliy musteqilliq kürishimiz dostlirimizning, shundaqla xelqaradiki bizge hésdashliq qilip kéliwatqan türlük küchlerning yardimige we hésdashliq qilishigha muhjat, bügünki gilobal ( pütünleshken ) dunyada ilgirikidek peqetla özimizning küchige we en – eniwiy kilassik küresh qilish usollirimizgha tayinip meqsetke yétishimiz mumkin emes, düshminimizning düshminini dost yaki ittipaqdash dep bilishimiz, meyli qaysi din, qaysi iriqqa mensup bolushidin qe’ti nezer, bizge yardem qolini sunghuchilarning qolini qayturmasliqimiz kérek, shunung üchünmu 50 nechche yildin buyan chetellerde élip bériwatqan milliy herikitimizning eng asasliq nishanlirining birimu del dunya jama’etchilikining hésdashliqini we yardimini qolgha keltürüsh idi, bügün qaraydighan bolsaq, bu jehette nahayiti zor muwapiqiyetlerge érishkenlikimizni körüwalalaymiz, milliy kürishimizge biwaste yardem bergüchi xelqaraliq küchlerning sani kündin – künge köpüyiwatidu, hésdashliq qilghuchi döwletlerning sani ashti, démokratik gherip elliri milliy musteqilliq kürishimiz üchün siyasi jehettin azade zimin hazirlap bériwatidu, bügün peqetla gheriptiki 4 teshkilatimizningla Amérikidiki fonda jemiyetliridin alghan iqtisadi yardimi yérim milyon dollargha yéqinliship qalidu, yene Amérika < Erkin Asiya Radiosi > mu yiligha nechche milyon dollar chiqim qilip mexsus Uyghurche anglitishni yolgha qoyuwatidu, mana bular bizni söyündüridighan we umidlendüridighan hadisilerdin ibaret.

Epsuski, xelqarada bizge hésdashliq qilghuchilar, qollughuchilar we yardem bergüchilerning köpüyishige egiship, milliy küresh sepimizdimu kishini endishige salidighan bezi normalsiz hadisiler köpüyüshke bashlidi, bu normalsiz hadisilerni töwendiki birqanche nuhtigha yighinchaqlash mumkin:
Shunisi éniqki, bügünki dunyada meqsetsiz we shertsiz yardemning bolushi mumkin emes, yardem elwettiki öz ara nep élish asasisa bolidu, bezi döwlet we siyasi küchler bizge ich aghritip yardem qiliwatqini yaki sediqe bériwatqini yoq, ularning bizge qilghan yardimi, mahiyette ularning Xitaygha qaratqan kelgüsi stiratigiyélik siyasitining bir parchisi, waqti – sa’iti kelgende ular bizge qilghan yardimini bizdin yaki bizge qerizdar bolghan Xitaydin nechche hesse ashurup éliwélishi mumkin, ularning shundaq qilishqimu heqqi bar, bizmu buni toghra chüshünimiz, emma sirtqi körünüshtin qarighanda, bezi tashqi küchlerning bizning milliy küresh qoshunimizning teshkili qurulmisigha arilishiwélishi éghir boluwatidu, mesilen ular teshkilatlirimiz arisida, < palanchini bashliq qilsang yardem bérimen, palanchi bilen birleshseng yardem qilimen, palanchi ademni ishletseng yardem qilimen, ichinglerde palanchi teshkilat yaki shehis bolup qalsa yardem qilmaymen … > digendek xayishni terghip qiliwatidu, gerche ularning bu telepliri qarimaqqa bizning birlik – barawerlikimizge paydiliqtek körünsimu, emma kelgüside milliy herikitimiz üchün intayin paydiliq bolghan bezi teshkilat we shehislirimiz milliy birlik sepimizning sirtida qalidighan, hetta chetke qéqilidighan, shundaqla < xelqara weziyetke maslishalmighanlar > dep kemsitilidighan weziyet otturigha chiqip qélishi mumkin, téximu yamini, xelqimizning iradisige we milliy herikitimizge wekillik qilish salahiyiti bar insanlar dawayimizning sirtida qaldurulup, milliy herikitimizning tizgini Uyghur xelqining menpe’éti üchün emes, belki özi baghliq bolghan döwlet yaki siyasi we iqtisadi küchning menpe’éti üchün xizmet qilidighan insanlarning qoligha chüshüp kétishi mumkin. U chaghda bizning alghan yardimimizning we basqan qedemlirimizning héch bir ehmiyiti bolmaydu, netijide nechche 10 yildin kéyin ishimizni yene nöldin bashlashqa mejbur bolimiz.

Bizni endishige salidighan buxil ehwal hazir Qazaqistan we Qirghizistanlarda körülüshke bashlidi.
Mesilen, kéyinki yillarda < Shanghai hemkarliq teshkilati > ning sadiq ezaliridin Qazaqistan we Qirghizistan dayirliri, iqtisadi jehettin yardem bérish, siyasi we ijtimayi jehettin medet bérish arqiliq milliy küresh sépimizdiki bezi teshkilat we shexislirimizni tizginliwélip, ular arqiliq bezi heqiyqi wetenperwer zatlirimizni we ular teripidin qurup chiqilghan teshkilatlirimizni chetke qéqip, Uyghurlar ichide jama’et pikrini konturol qiliwélip, bizning Ottura Asiya jumhuriyetlirimizde élip bériliwatqan milliy heriketlirimizning yölünishini bashqa yaqlargha burashqa, hetta özlirining ittipaqdishi bolghan Xitayning menpe’etliri üchün xizmet qildurushqa urunup kéliwatidu, qaraydighan bolsaq bu döwletlerdiki bezi Uyghur teshkilatlirining mesulliri üchün Xitay samanliqning yoligha aylinip qaldi. Ular, < özimiz turushluq döwletlerde Uyghurlarning milliy maaripini, mediniyitini, örp – adetlirini saqlap qalimiz > digendek nahayiti chirayliq niqaplar arqiliq bu ellerdiki qismen Uyghurlarni bixutlashturup, astirttin Xitay bilen éghiz – burun yaliship, özlirining yanchughini tomlashning koyigha chüshüp ketti, emma ular iqtisadi jehettin küchlük we arqisida döwlet küchi bolghini üchün, ashkare halda ularning yaqisidin élip, < hey mel’un, bizning milliy ma’aripimizni, mediniyitimizni, örp – adetlirimizni yoqutushqa tirishiwatqan ashu Xitaylar tursa, qandaqsige yene ulargha tayinip bu alahidiliklirimizni saqlap qalmaqchi - sen ? > dep ulardin hisap sorashqa jür’et qilalmaywatidu.

Elwettiki ottura asiya türk jumhuriyetlirining ehwalini demokratik gherip ellirige oxshatqili bolmaydu, emma biz gherip elliridimu < nime diseng maqul > deydighan pozitsiyede bolsaq, xelqimizdin ayrilip qalimiz, biz, bizge yardem bériwatqan tereplerni renjitmigen asasta, xelqimizning iradisige we milliy menpe’itimizge bérip taqilidighan zor mesililerde nazukluq bilen ching turushimiz, ularning bezi shertlirini qobul qilish bilen birge, bizningmu bezi shertlirimizni ulargha qobul qildurishimiz lazim.

Epsuski, bizge yardem béridighanlarning köpüyishi bilen, küresh sepimizde bir türküm siyasi dellallar otturigha chiqti, ular özlirini melum döwlet yaki fonda jemiyetliri ishinidighan mohim adem qilip körsütüp, teshkilatlirimiz arisida qatrap yürüp, bir tereptin özlirining siyasi nopozini ashurushqa tirishsa, yene bir tereptin teshkilat we milliy shexislirimiz otturisida sün’i ixtilap tughdurup, milliy küresh sepimizde peqetla melum döwlet yaki melum küchkila sadiq bolghan, shu döwletning sizghan siziqidin chiqmaydighan, waqti kelgende shu döwletning menpe’etliri üchün milliy dawadinmu waz kechishke teyyar turidighan bir guruppa teshkil qilishqa küchewatidu, hetta pütün milliy herikitimizni mushundaq bir halgha élip kélish niyitimu yoq emes.

Eslide bir Uyghurning bashqa bir döwletning bixeterlik tarmaqlirigha xizmet qilishi nomus qilarliq peslerche bir qilmish, emma küresh sepimizdiki bezi insanlar buni nomus bilish uyaqta tursun, eksiche bu kespini kozur ornida qollunup, milliy dawa sepimizdiki bezi teshkilat we milliy shexislirimizni tehdit qilidighan, hetta ulargha siyasi jehettin ziyankeshlik qilidighan ehwallarmu yoq emes.

Unregistered
02-12-11, 17:26
Kimler bizning dostimiz ? Kimler bizning düshminimiz ? ( 6 )
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 6 )
M.Sayrami

6. Kimler bizning dostimiz ? Kimler bizning düshminimiz ?

Dost bilen düshmenni toghra ayrish we periqlendürüsh, dostni köpeytip, dushmenni mumkin bar eng az sewiyege chüshürüsh – Sherqiy türkistan milliy musteqilliq herikiti üchün hayati qimmetke ige intayin mohim mesile.

Nawada insaniy, wijdani we diniy nuxtidin qaraydighan bolsaq, heqiqetenmu bügünki dunyada adalet we heqqaniyet yoq, Emma riyalliq bar. Shunga, bizmu dost bilen düshminimizni mana shu riyal dunya weziyitige asasen bekitimiz.

Adette herqandaq mesilige shexsi dunya qarishi we idilogiye nuxtisidin qarap baha beridighan insanlarning dosti az, düshmini köp bolidu.

Meyli diniy nuxtidin bolsun, yaki siyasi idilogiye nuxtisidin bolsun, herqandaq shekildiki radikalliq we tar mehkimichilik, dostlirimizni renjitip, düshminimizni küldürüsh, dostimizni azaytip, düshminimizni köpeytish rolini oynaydu. Shunung üchün biz dost bilen düshmenni bekitkende, shexsi dunya qarishimizni emes, belki bir pütün millitimizning omomi menpeetini asasliq chiqish nuxtisi qilishimiz, Dunyaning asasi eqimigha maslashqan halda heriket qilishimiz lazim.

Bügün Dunyaning asasi eqimigha aylanghan Amerika bashchiliqidiki gherip ellirining eng asasliq qimmet qarashlirining biri – demokratiye we kishilik hoqoq pirinsipliridin ibaret. Nawada biz bu hel qilghuch pirinsiplarni bir chetke qayrip qoyup, peqetla özimizning shexsi idiyesi boyiche dost – düshmen tallashqa kirishsek, u chaghda milliy musteqilliq herikitimizgila emes, belki pütün millitimizning kelgüsi istiqbalighimu zor ziyan we xewiplerni elip kelimiz.

Mesilen, Xitaydiki < mediniyet zor inqilabi > ni beshidin ötküzgen qerindashlirimiz obdan bilse kerek, Xitay kommunistlirining pishiwasi Mao ze dongning, < kimler bizning dostimiz ? Kimler bizning düshminimiz ? > digen maozuda meshhur bir esiri bar idi, emiliyette bu eser, Xitay kommunistlirining dost bilen düshmenni bekitishte tayinidighan qamusi bolup, unungda, omomen Xitay kommunistik partiyesining, jümlidin, mustebit dektator Mao ze dongning dunya qarishi we idilogiyesini yaqlimaydighan, qollimaydighan we ununggha qarshi turidighanliki pütün insan, millet we döwletler düshmen katigoriyesige kirgüzülgen, tashqi jehette, Amerika bashchiliqidiki shimali atlantik ehdi teshkilati ( NATO ) gha eza barliq demokratik eller, hetta Xitay kommunistik hakimiyitini heqiyqi sotsiyalizimdin chetnep ketkenliki bilen eyipligen Soweyt ittipaqi bashchiliqidiki War showa anglashmisigha eza barliq kommunistik ellerning hemmisi < düshmen > dep bekitilip, peqetla Afriqidiki birqanchila qebilwe we bediwiler döwliti < dost eller > qatarigha kirgüzülgen, ichki jehette bolsa, öz xelqiningmu yerimidin köpireki, yeni, bir qisim ishchilar bilen kembeghel dehqanlarni hisapqa almighanda, Xitay xelqiningmu mutleq köp qismi düshmen qatarigha kirgüzülgen, shunga, taki Mao ze dong ölgen 1976 – yiligha qeder Xitay kommunistik hakimiyiti tashqi jehette dost – yarensiz qelip terki dunya bolup yashighan, ichki jehette < düshmen > katigoriyesige kirgüzülgen texminen 100 milyongha yeqin Xitay puxrasi ziyankeshlikke uchrap echinishliq halda ölgen idi.

Bügünki dunya weziyitige qaraydighan bolsaqmu, özlirining dunya qarishi we tar idilogiyesige mehkem esiliwelip, dunyaning asasi eqimi hisaplanghan Amerika bashchiliqidiki demokratik ellerge düshmenlik neziri bilen qarighan, Amerika we Siyonizimgha qarshi idilogiyeni özlirining asasliq yetekchi idiyesige aylanduruwalghan, shundaqla Diniy nuqtinezer boyiche demokratiye we kishilik hoqoq pirinsiplirini ret qilghanliki döwlet, millet, pertiye, guroh, teshkilat we shexislerning hemmisi digüdek xuddi Mao ze dong dewridiki Xitay hakimiyitidek dunya jamaetchiliki teripidin chetke qeqilip, demokratik eller teripidin siyasi, iqtisadi. Deplomatiye we herbiy jehette zerbige uchrap kelmekte. Buxil tar idilogiyege esiliwalghanlarning ziyini shular bilenla ketmidi, belki özliri mensup millet we döwletkimu zor ziyan we apetlerni elip keldi.

Eslige baqqinimizda, diniy, insaniy, wijdaniy nuxtidin qarisaq, ularning dunya qarishini pütünley xata depmu ketelmeymiz, epsuski, bu dunya shundaq rezil bir dunyaki, adalet we heqiqetni emes, belki riyalliqni qobul qilidu, insan, millet we döwletlerning teqdir – qismitimu riyalliqqa asasen bekitip chiqilidu.

Biz uyghurlarda, < özengni ching tut, xoshnangni orghi tutma > deydighan bir temsil bar. Shunga biz pütün qismetlirimizning sewebini tashqi amillargha, yeni yatlargha dönggep qoyidighan xahishimizni özgertip, awal özimizge puxta bolushimiz, taktikimizni hessiyatimizgha qarap emes, belki riyalliqqa qarap bekitishimiz lazim.

Taktika, peqetla meqset we ghayimizge yetishimiz üchün qollunidighan wastidinla ibaret, shunga, taktika bekitish jeryanida, erkin iradimizge xilapliq qilip qoyushtin mustesna bolalmaymiz, bu nuxtini toghra chüshünüshimiz lazim.
Nöwette chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimiz oxshimighan qite,, döwlet we rayonlargha taralghan, herqaysi teshkilatlirimiz we siyasi paaliyetchilirimizmu özliri turiwatqan döwletlerning siyasi qurulmisi, döwlet we millet qarishi, qanun – tüzümi we hakimiyet beshidiki partiyelerning dunya qarishigha asaslinip turup özlirining siyasi telebbuzi we taktikisini bekitip kelmekte. Waqitning uzurishigha egiship, taktika bilen küresh nishanini, waste bilen ghaye – meqsetni bir – birige arilashturup qoyuwatqanlarmu az emes. Bolupmu buxil ehwallar islam elliride paaliyet elip beriwatqan teshkilat we siyasi paaliyetchilirimizde bir deqer eghir. Öz millitining dert – elimi we ghaye – meqsetlirini bir chetke qayrip qoyup, Pelestin dawasi tüpeylidin ottura sheriqte bash kötergen we asta – asta dunyagha yeyilishqa bashlighan anti Amerika we anit Israil idilogiyesini we Talibanning dunya qarishini singdüriwalghan we bu idiyeni Uyghurlar arisidimu yeyishqa tirishiwtqan shexislirimiz yoq emes. Hazirmu hem milliy herikitimizning ichki qismida idilogiye jehette xeli eghir bölünüsh mewjut, bu ahl, milliy herikitimizning Xelqaradiki obrazighila emes, belki Xelqimizning kelgüsi istiqbalighimu jiddi xewip keltürmekte.

Bügün, Türk – Islam ellirinimu öz ichige alghan pütün döwletler peqetla öz döwlitining we öz xelqining ghemini yewatqan iken, elwette bizning Uyghur milliy herikitimizning we pütün küreshchilirimizning birdin – bir nishani peqetla wetinimizning musteqilliqini we Xelqimizning hörlükini eslige keltürüsh bolushi, elip barghan pütün paaliyetlirimiz, pikir we heriketlirimiz mushu dairidin esla chetnep ketmesliki lazim !

Awal özimizni bir qutquzayli, Xitaydin qurtulup eshinip – teshinip qalghan chaghlirimizda andin bashqa milletlerning qurtulushighimu yaru – hemdem bolarmiz !

Hazir bizning Panislamizimchiliq, Pantürkisizimchiliq, yaki internatsiyonalizimliq qilidighan waqtimiz emes !

1) Kimler bizning dostimiz ?

Xosh, emdi kelduq gepning poskallisigha, undaq bolsa kimler bizning dostimiz ? Kimler bizning düshminimiz ?
Buyerde mening < biz > diginim, Uyghurlarni asas qilghan Sherqiy türkistan xelqi we Xelqimizge wekillik qiliwatqan Uyghur milliy herikitidin ibaret.

Awal dostlirimiz heqqide toxtilayli :

bügün qaraydighan bolsaq, Sherqiy türkistan xelqining öz teqdirini özi belgilesh hoqoqini qolgha keltürüsh üchün küresh qiliwatqan Uyghur milliy herikiti Xelqarada nahayiti keng qollashqa ige bolup, buxil qollash yildin – yilgha eship barmaqta.
Bolupmu hazir Uyghur milliy herikitini siyasi we iqtisadi jehettin eng küchlük qollap keliwatqanlar Dunyaning siyasi yölünüshini belgilep keliwatqan Amerika bashchiliqidiki gherip demokratik elliridin ibaret. Elwette qerindash döwlitimiz Türkiyemu bunung ichide.

Keyinki yillardin buyan Uyghur milliy herikitini biwaste yaki wastiliq qollap keliwatqan chetellik alimlar, mutexesisler, tetqiqatchilar we lobichilarning sani barghansiri köpüyüp barmaqta, hetta bularning ichide Yehudilarmu bolup, mesilen Israilning asasliq uniwersitetining bir firappisori 10 nechche yildin buyan chetellerdiki Uyghur milliy herikiti bilen izchil türde hemkarliship kelmekte, DUQ ning 2004 – yilidiki qurulush murasimidimu bu Yehudi firappisor bar idi, keyinki 4 – 5 yildin buyan Yehudi tetqiqatchilar DUQ teripidin uyushturuliwatqan < Uyghur rehberlirini demokratiye we kishilik hoqoq boyiche terbiyelesh kursi > gha qatniship, Uyghur kursantlargha Xelqara munasiwetler ilmi heqqide leksiye sözlep keliwatidu.

Qisqisi, meyli nime meqset bilen qollushidin qetinezer, bügün Xitayning türlük besim we tehditlirige pisent qilmay, Uyghur milliy herikitini dadilliq bilen qollap keliwatqan asasliq küch ynila Amerika bashchiliqidiki gherip demokratik elliridin ibaret. Bu nuxtini toluq mueyyenleshtürüshimiz lazim.

Bula emes, hazirgha qeder chetellerdiki hech bir millet Sherqiy türkistan xelqighe we uyghur milliy herikitige düshmenlik pozitsiyeside esla bolup baqmidi, eksiche bizni qollap we hesdashliq qilip keliwatidu.

Bolupmu biz bilen qandash we dindash bolghan Türk – Islam elliri Xelqlirining Sherqiy türkistan xelqighe bolghan hesdashliqi we qollushi pewquladde küchlük bolup, Uyghur milliy herikiti bu ellerde intayin chongqur Xelq asasigha ige.
Elwettiki, hazir Xitay hakimiyiti bilen eng yeqin munasiwetlerge ige bolghan döwletlerning köpünchisimu yene biz bilen qandash we dindash bolghan Türk – Islam elliridin ibaret.

Eng addisi, biz bilen hem qandash, hem dindash, hem xoshna bolghan ellerning köpünchisi hazir Xitayning biwaste teshebbusi bilen qurulghan < Shang hai hemkarliq teshkilati > ning ezasi bolup, bu döwletlerning hakimiyetliri uzun yillardin buyan Xitay hakimiyitining Uyghur milliy herikitini yoqutush we uyghur xelqining türlük shekildiki naraziliq heriketlirini qanliq basturush qilmishlirigha oxshimighan derijide yardem berip we masliship keliwatidu. Sherqiy türkistandin ming bir japalarda jenini qutquzup Qazaqistan, Qirghisiztan, Pakistan, Özbekistan … qatarliq ellerge qechip chiqqan bezi qerindashlirimiz bu ellerning hakimiyetliri teripidin Xitaygha qayturup berildi, yene köpligen qerindashlirimiz bu ellerde < terorist > digen bednam bilen tutqun qilinip türmilerge tashlandi, bu döwletlerning herbiy qisimliri, < terorizimgha ortaq qarshi turush > digen shoar astida, Xitay armiyesi bilen wetinimizning chegra boylirida birleshme manewirlarni ötküzüp, Uyghur xelqighe rohi jehettin qattiq besim shekillendürüp keldi …

gerche bu ellerning hakimiyetlirining yuqarqidek qilmishliri weten ichi we sirtidiki Xelqimizning qattiq nepritini qozghighan bolsimu, emma Xelqimiz we Uyghur milliy herikiti buxil nepretni hergizmu shu ellerning xelqlirige yayghini yoq, ularning naraziliqi peqetla shu ellerning hakimiyetliri bilenla cheklinip kelmekte.

Chünki hazir Xitay hakimiyitining Uyghur milliy herikitini basturushigha hemkarliship beriwatqan ellerning hemmisi digüdek gheyri demokratik, yaki mustebit we dektatorluq tüzümi astidiki eller bolup, bularning köpünchisi iqtisadi, herbi we bashqa jehetlerde Xitaygha eghir derijide beqinip qalghan, öz Xelqinimu besim we zulum bilen idare qiliwatqan hakimiyetlerdin ibaret. Emma, tarixtin buyan bu ellerning xelqliri bizge dostluq qolini uzatsa uzattiki, hech bir zaman düshmenlik qilghini yoq, shunga, bizningmu hakimiyetlerge bolghan qosaq köpügimizni shu ellerning awam xelqidin chiqiriwelishqa heqqimiz yoq, hakimiyetler we dektatorlar hergizmu ebedi emes, xuddi hazirqi < erep bahari > herikitige oxshash, Xitay bilen eghiz – burun yaliship, özlirining qan we din qerindashlirini ölümge tutup beriwatqan chirik dektatorlarmu haman bir küni xuddi Kazafidek beshini yigüsi !

Yene bir jehettin alghanda, herqandaq bir hakimiyet üchün, aldi bilen öz döwlitining we öz xelqining tüp menpeetliri birinchi orunda turidu. Bu menpeetlirini qoghdash üchün waqti kelse waste tallapmu olturmaydu, demokratiye, kishilik hoqoq, qan qerindash, din qerindash … digendek qimmetlerni hergizmu öz döwlitining we öz xelqining menpeetlirining aldigha qoyuwalmaydu, peqetla bu qimmetlerni öz menpeetlirini qoghdashning wastisi qilidu, xalas !

Bu, pütün ellerning ortaq döwlet pirinsipi bolup, ulardin yamanlaydighan heqqimizmu yoq. Shunga, xuddi yuqurida eytip ötkünimdek, özimizni ching tutushimiz, xoshnimizni oghri tutmasliqimiz lazim.

Omomlashturup eytqanda, Sherqiy türkistan xelqining we Uyghur milliy herikitining bügünki künde hech bir tashqi düshmini ( Xitay hakimiyiti bunung sirtida ) yoq, pütün ellerning xelqlirini özining dosti dep hisaplaydu, meningche biz bu pirinsiptin chetnep ketmeslikimiz, dunyada qutuplishish we toqunush peyda qiliwatqan, shundaqla dunyaning asasliq qimmet qarishigha aylanghan demokratiye we kishilik hoqoq pirinsiplirigha qarshi radikal idilogiyelerdin uzaq turushimiz, pütün dunya xelqliri bilen quchaqlishishni bir milliy wezipe dep bilishimiz lazim.

Adette kishilik turmushtimu hesetxor, ichi tar, telwe, körelmes, mutihem, dogma we jahil insanlarning düshmini köp, rehimdil, teqwadar, kengqosaq, diyanetlik, ilimliq, exlaq – peziletlik, kemter insanlarning dosti köp bolidu. Millet bilen millet, döwlet bilen döwlet otturisidiki munasiwetlerning yaxsh – yamanliqimu kishilik turmushtiki yuqarqi pirinsip we alahidiliklerge oxshap ketidu.

Xelqimizning tüp menpeetlirini we kelgüsi teqdirini shexsi hessiyat, shexsi chüshenche we tar dunya qarashlirimizning qurbanigha aylanduruwetishtin qattiq hezer eylishimiz lazim !

2) Kimler bizning düshminimiz ?

Bu tema heqiqeten nahayiti nazuk we xeterlik bir tema bolup, bügünki murekkep dunya weziyitini we xelqimizning omomi hessiyatini nezerde tutqanda, bunung neziriyewiy asasini turghuzup chiqish tolimu qiyin. Chünki, xelqimizning qelbige chongqur orunlushup ketken < düshmen > uqumi bilen, BDT kishilik hoqoq omomi bayannamisi we Xelqaraliq qanun – pirinsiplarning rohi otturisida eghir toqunush bar. Chünki, < düshmen > diginimizde, hemmimizning eqlige eng burun < Xitay > digen bu uqum kelidu, köp hallarda Xitay hakimiyiti bilen Xitay xelqini, cheteldiki xitaylar bilen Xitaydiki xitaylarni, Xitaydiki xitaylar bilen Sherqiy türkistandiki köchemn xitaylarni, köchmen xitaylar bilen Bing tuanlik xitaylarni bir – birige arilashturup qoyimiz, < Xitayning yaxshisi yoq > deydighan qarash kallimizgha chongqur orunliship ketken.

Düshmen uqumi heqqidiki buxil murekkep tuyghu, bezi hallarda milliy herikitimizni Xelqaraliq sorunlarda osal ehwalgha chüshürüp qoyuwatidu.

Mesilen, 5 – iyol Ürümchi qirghinchiliqi munasiwiti bilen chetellerde Xitay hakimiyitige qarshi elip berilghan namayishlar jeryanida, bezi namayishchilirimizning etraptiki Xitaylargha we chiray – shekli Xitaygha oxshap ketidighan insanlargha hujum qilish weqesi yüzberdi, Xitay hakimiyitimu bu hadisilerni nahayiti obdan süyistimal qildi we pütün ichki we tashqi teshwiqatlirida, tügmidek ishni tögidek qilip körsütüp, goya uyghur milliy herikitining Xitay ichi we sirtidiki pütün Xitaylarni zerbe berish nishani qilghinidek bir saxte menzirini otturigha chiqirishqa urundi, Xitay hakimiyiti pulning közige qarimay, Germaniye qatarliq bezi ellerde gezitlerge we kochilardiki elan taxtilirigha Xitay sayahetchilirining Uyghurlarning hujumidin agah bolush heqqide mexsus elan we uxturushlarni tarqatti, netijide, Xitay hekimiyitining Ürümqidiki irqiy qirghinchiliqi bir mehel bir chetke qayrilip qelip, shu ellerdiki jamaet pikri bu nuxtigha merkezliship qaldi.

Eyni chaghda eqli – hushi jayida bezi siyasi paaliyetchilirimiz yuqarqi herikitimizning xata ikenlikini tilgha alghan bolsimu, epsuski teshkilatlirimizda xeli mohim rehberlik wezipisini ötewatqan bezi insanlirimiz, < Xelqimizning hessiyatigha hörmet qilishimiz lazim > digenni bahane qilip, mesilining xarektirige sel qaridi.

Elwettiki, Xelqimizning hessiyatigha hörmet qilish mejburiyitimiz bar, emma, Uyghur milliy herikitining tüp wezipisi Xelqimizning hessiyatigha egiship mengish emes, belki Xelqimizni toghra we paydiliq yolgha yetekleshtin ibaret !

Xosh, undaqta Uyghur milliy herikitining, jümlidin Sherqiy türkistan xelqining heqiyqi düshmini kimler ?

Hech shübhisizki, Xitay kommunistik hakimiyiti bizni dunyagha < Düshmen küchler > dep elan qilghan iken, elwette Xitay hakimiyitimu bizning biwaste we birinchi nomurluq düshminimizdin ibaret !

Elmisaqtin dunyada dawam qilip kelgen en – enilerge tayanghandimu, mustemlikige we tajawuzgha uchrighan herqandaq bir milletning, özini mustemlike qilghan bir hakimiyetni düshmen dep bilishi we ununggha qarshi küresh qilishi nahayiti normal bir hadise, shundaq qilishqimu tamamen heqliq, bu nuxtini talash – tartish qilip olturushningmu qilche hajiti yoq !

Emdiki gep, Xitaydiki Xitaylar bilen Sherqiy türkistandiki köchemn Xitaylarni qaysi katigoriyege kirgüzüsh mesilisi qaldi.

Hemmige melum bolghinidek, 1992 – yili Türkiyening istanbul shehride chaqirilghan tunji nöwetlik < Xelqara Sherqiy türkistan milliy qurultiyi > da elinghan qararlarning bir maddisida, < Xitay xelqi bizning düshminimiz emes, bizning düshminimiz, Xelqimizge pütmes – tügimes balayi – apetlerni elip keliwatqan Kommunist Xitay hakimiyitidin ibaret > dep eniq körsütülgen we bu qarar eyni chaghda Uyghur milliy herikiti namidin pütün dunyagha jakalanghan idi.

Shundin buyan, chetellerde paaliyet elip beriwatqan pütün teshkilatlirimiz bu yetekchi idiyege emel qilip kelmekte.

2004 – yili qurulghan Dunya uyghur qurultiyimu yuqarqi pirinsipni toluq mueyyenleshtürdi we milliy rehbirimiz Rabiye xanim yetekchilikidiki Uyghur milliy herikiti bu pirinsipqa bashtin – axiri toluq emel qilip kelmekte. Yene shundaqla DUQ ning nizamnamisigha, < Sherqiy türkistan xelqining öz teqdirini özi belgilesh hoqoqini etirap qilghan we hesdashliq qilghan barliq Xitay demokratik küchliri bilen hemkarliq elip baridu > digen maddini kirgüzüp, bu madda asasida chetellerdiki Xitay demokratliri bilen belgilik daire ichide diyalog we hemkarliq ornutup kelmekte.

Chünki, Xitay hakimiyitining Sherqiy türkistan we Uyghurlarning tarixini eghir derijide burmilash, Sherqiy türkistan xelqi üstidin elip beriwatqan jinayi qilmishlirini yoshurush, Uyghur milliy herikitining, jümlidin uyghur xelqining özlirining erkinliki, hörlüki we insani heq – hoqoqlirini qolgha keltürüsh yolida elip beriwatqan yolluq we heqqaniy küreshlirining xarektiri we mahiyitini eghir derijide burmilash, shundaqla Xitay miqyasida mustemlikichilik we Fashizimliq tüsini alghan chong Xitaychiliq idiyesini teshwiq we terghip qilishi netijiside, Xitayning ichki ölkiliridiki Xitay puxraliri arisida Uyghurlargha we Uyghur milliy herikitige nisbeten nepret, hetta düshmenlik tuyghusi shekillendi.

Bolupmu Amerikida yüzbergen 11 – sintebir terör weqesidin keyin, Xitay hakimiyitining, < wetinimizge asasi xewip Sherqiy türkistan terörchiliridin kelidu, ular millitimizning ortaq düshmini > digen sepsetini we pützün Uyghur xelqini < 3 xil küch > katigoriyesige kirgüzüp elip barghan tetür teshwiqatlirining netijiside, hazir Uyghur milliy herikitila emes, bir pütün Uyghur milliti xeli köp Xitaylarning neziride qattiq mudapiye körüshke tegishlik düshmen milletke aylinip qaldi.

Emma, keyin Xitayning heqiyqi yosunda demokratiyelishishigha egiship Xitay xelqidiki buxil xata chüshenchidimu yaxshilinish bolushi mumkin.

Gepning qisqisi, Xitay hakimiyitining qaymuqturushi we zeherlishige uchrighan Xitay xelqi bizning düshminimiz emes, elwettiki dostimizmu emes, xuddi bizning pirinsiplirimizda otturigha qoyulghinidek, qachanki ular Kommunist Xitay hakimiyitining boyunturuqidin qurtulup, Sherqiy türkistan xelqining öz teqdirini özi belgilesh we erkin, hör yashash arzusigha hörmet qilidiken, Uyghurlarni asas qilghan Sherqiy türkistan xelqimu ulargha dostluq qolini uzartidu !

Emdi, Sherqiy türkistandiki Xitay köchmenlirige kelsek, ularning barliqqa kelish we jeryani we ichki qurulmisi intayin murekkep bolup, Xitayning resmi statiskilirida 10 milyongha yeqin dep körsütülgen bu köchmenlerning ichide, Xitay hakimiyitining mustemlikichilik siyasitige we yerlik xelqni basturush herikitige masliship berish meqsidide özi telep qilip teshebbuskarliq bilen kelgenler, Kommunist hakimiyetning mejburlishi bilen sürgün bolup kelgenler, shundaqla Xitay hakimiyitining, < Xin jiang yaxshi jay > digen teshwiqatining qiziqturushi bilen jan beqish we pul tepip bay bolush meqsidide kelgenler bar.

Sherqiy türkistandiki Xitay köchmenlirini asasen töwendiki birqanche türge ayrish mumkin :

1) Qara Xitaylar:

< Qara Xitay > diginimiz, Sherqiy türkistanda birqanche ewlattin buyan yashap kelgen, yeni, 19 – esirning otturliridiki Zhao hui we Zo zungtangning istilasidin, taki 49 - yilighiche bolghan mezgilgiche bu rayonda yashap kelgen texminen 300 - 400 ming Xitay közde tutilidu, hazir ularning noposi tereqqi qilip bir milyondin eship ketti.

Bu Xitaylarning mutleq köp qismining Xitayning ichki ölkiliri bilen bolghan ijtimayi munasiwetliri tamamen üzülgen bolup, eslidiki yurtlirigha qaytish yolliri tamamen kesilgen, ular özlirini yerim – yata bolsimu Sherqiy türkistanliq dep qaraydu, ularning xeli bir qismi yerlik milletlerning örp – adetlirini qobul qilghan, hetta mosulman bolghanlirimu bar.

Bu tiptiki Xitaylarning xeli köp qismi Kommunist Xitay ishghalidin keyin kelgen köchmenlerdin nepret qilidu, chünki ularmu siyasi, ijtimayi we maddi jehetlerde yengi Xitay köchmenlirining dexil terüzige uchrighan, Xitay kommunistik hakimiyitimu qara xitaylargha ishenmeydu we ularni siyasi we memuri jehette chetke qaqidu, ularni mohim yerlerge wezipige qoymaydu.
Emma, ular Sherqiy türkistanda her qetim yüzbergen milliy inqilaplarda asasliq zerbe berish nishani bolup kelgini üchün, Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqlerdin her waqit ehtiyat qilidu, mesilen, 30 – yillardiki tunji jumhuriyet dewride we 44 – yilidiki ikkinchi jumhuriyet mezilliride qara Xitaylar milliy inqilapchilirimizning qattiq zerbisige uchrighan idi.

gerche ular hazir Xitay hakimiyitining uyghurlarni basturush herikitide teshebbuskar bolmisimu, emma kelgüside yüzberish ehtimali bolghan keng kölemlik uyghur – Xitay toqunushida Xitay köchmenlirining teripini tutidu.

2) sürgün qilinghan köchmenler :

bu köchmenler asasen 50 – yillardin taki 70 – yillarghiche Kommunist Xitay hakimiyiti teripidin Sherqiy türkistangha mejburi besim bilen köchürüp kelingen köchmenler bolup, ularning sani texminen 3 – 4 milyon etrapida.

Bu köchmenlerning mutleq köp qismi eyni chaghda < burjuaziye >, < kapitalist >, < bay dehqan >, < sesiq ziyali > … digendek qalpaqlar keydürülüp zerbige uchrighan töwen, ottura we yuquri derijilik sodiger we karxanichilar, Guo mindang dewride yetishken ziyalilar, memuri xadimlar, yer igiliri we ularning ayile – tawabatliridin terkip tapqan bolup, ular uzun yillardin buyan kommunist Xitay hakimiyitining siyasi besimigha uchrighan, yurtigha qaytish yolliri mejburi üzüp qoyulghan, esli yurtidiki yer – zimin we mal – bisatliri musadire qilinghan, ularning ichidiki birinchi ewlat köchmenlerning Xitay hakimiyitige qarshi öchmenlik tuyghusi bar, Xitay hakimiyiti ularni mejburi nopos tüzümi bilen tutup turmaqta, nawada kelgüside Xitayda demokratik mohit shekillense, bu Xitay köchmenliri hergizmu Sherqiy türkistanda turushni xalimaydu, hazir Uyghurlargha nisbeten biraz mötidil pozitsiyede bolup turiwatqanlarmu del mana mushu xildiki Xitay köchmenliridin ibaret.


3) herketchan we yerim herketchan Xitay aqqunliri:

nöwette Sherqiy türkistanda yerlik xelq teripidin < manglur xitay > dep atalghan heriketchan we yerim heriketchan Xitay aqqunliri bolup, ularning sanimu texminen 3 – 4 milyon etrapida. Bu aqqunlar Xitay hakimiyitining ichki ölkilerde elip beriwatqan, < xin jiang yaxshi jay > digen teshwiqatigha aldinip, jan beqish we pul tepish meqsidide wetinimizge kelgen medikar Xitaylar, bularning mutleq köp qismi Sherqiy türkistangha muqim yerleshmigen bolup, bir puti Xitayda, bir puti wetinimizde, ularda chong Xitaychiliq idiyesini asas qilghan < wetenperwerlik > digen nerse mewjut emes, Xitay hakimiyitining siyasi jehettiki zeherlishigimu anche chong uchrap ketmigen, ular Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelq bilen biwaste toqunush elip berishni xalimaydu, nawada Sherqiy türkistanda birer milliy hadise yüzbergende, tapqan mal – dunyasini yighishturup bir kechidila Sherqiy türkistandin ghayip bolidu, Xitay hakimiyiti ularni mejburi tutup qalalmaydu.

4) 80 – 90 – yillardin etibaren < chong gherbi shimalni echish we güllendürüsh > digen niqapta elip kelingen Xitay köchmenliri :

bularning sanimu birqanche milyondin ashidu, bularning mediniyet sewiyesi birqeder yuquri bolup, hemmisi hökümet orunlirida xizmet qilidu, siyasi we maddi imtiyazi yuquri, bular siyasi jehettin qattiq zeherlengen bolup, chong Xitaychiliq xahishi intayin eghir, hemmisi mehsus atalmish < wetenperwerlik > terbiyesi alghan we kommunistlarning < xinjiang wetinimizning ayrilmas bir parchisi > digen sepsetisi ularning mengisige quyuwetilgen, ular yerlik xelqtin nepret qilidu, hakimiyetning yerlik xelqni talan - taraj qilish we qattiq basturush siyasitini aktip we teshebbuskarliq bilen qollap quwetleydu.

5 – iyol Ürümqi qirghinchiliqi mezgilide kochigha chiqip Uyghurlargha hujum qilghan Xitaylarning köp qismi mushu xildiki Xitay köchmenliridin ibaret !

5) bing tuenlik Xitaylar:

Uygurlarda, < Xitayning eskisi bing tuenlik > digen bir maqal bar.
heqiqetenmu Sherqiy Türkistanda chong Xitaychiliq idiyesi eng eghir, pütün wujudi < büyük jung hua ewlatliri > deydighan showinistik we impiriyalistik idiye bilen zeherlengen.

Sherqiy Türkistan xelqidin eng qattiq nepret qilidighanliri bing tuenlik Xitaylardin ibaret.
ularning heqiqiy sani 3 milyondin artuq, Sherqiy Türkistandiki istiratigiyelik jaylar, yeni chegra boyliri, derya - eqinlar we ormanlarning mutleq köp qismi bing tuenlik Xitaylarning konturolliqida.

uzun yillardin buyan chet’ellerde pa’aliyet élip bériwatqan Xitay démokratliri, Sherqiy Türkistanning kelgüsi teqdiri mesiliside bingtuenning intayin muhim rol oynaydighanliqini, nawada bu rayonda kosowodikige oxshash keng kölemlik bir milliy toqunush yüz bérip qalsa, bu toqunushning Uyghurlar bilen bingtuenlik Xitaylar otturisida yüz béridighanliqini tekitlep kelmekte.
*
ularning neziride bingtuen bolsa kommunist Xitay hakimiyiti teripidin Sherqiy Türkistangha orunlashturulghan sa’etlik bomba bolup, bu bomba peqet Uyghurlar üchünla emes, belki kommunist hakimiyet aghdurulup, unung yérini igileydighan Xitay démokratik hakimiyiti üchünmu xewplik.
kelgüside bingtuen xuddi ilgiriki yang zéngshing, jin shurin we shing shisey dewrlirige oxshash merkizi hökümetke boy sunmaydighan we yerlikler bilen düshmenleshken militarist bir guruhqa aylinishi mumkin.
*
ularning bundaq dep qarishidiki asasi seweb, bingtuenning kélip chiqishi we terkibi intayin murekkep bolup, Uyghurlar üchünla emes, hetta Xitay xelqi üchünmu bir sirliq qutidin ibaret.
bingtuende démokratik pikir – éqimlarning qilche tesiri yaki izi yoq bolup, bingtuen terkibidiki Xitaylar nöwette pütün Xitay boyiche kommunistik partiyige we hakimiyetke eng sadiq, chong Xitaychiliq idiyisi eng éghir Xitaylardin ibaret.
*
unung üstige hazir bingtuen siyasiy, iqtisadi, memuri, qanuniy we herbiy jehette pütünley özini özi idare qilalaydighan, merkezge anche béqinip ketmigen, Xitayning ichki qismidiki siyasiy we iqtisadi dawalghushlarning biwasite tesirige uchrimaydighan* musteqil bir dölet sheklini turghuzuwalghan bolup, ularning birdin – bir endishisi we düshmini Uyghurlardin ibaret, shunga bingtuenning hazirqi we kelgüsi istratégiyisi bolsa Uyghurlardin mudapi’e körüsh we ularni da’im bésim we tehdit astida tutup turush asasida qurulghan.

Uyghurlarning neziridimu bingtuenlik Xitaylar bilen adettiki Xitay köchmenliri otturisida zor perq bolup, chünki hazirgha qeder Sherqiy Türkistanda yerlikler bilen Xitay köchmenliri otturisidiki toqunush, ziddiyet, ixtilaplarda, yer, su, mal – mülük, derya – éqin, yaylaq, orman talishish sewebidin kélip chiqqan jédel – majiralarda bingtuenlik Xitaylar asasliq salmaqni igilep kelmekte.
*
bolupmu Uyghurlarning nopusining 80 pirsentige yéqinraqini teshkil qilidighan Uyghur déhqanlirining menpe’etlirige biwasite xewp yetküzüwatqanlarmu yenila shu bingtuenlik* Xitaylardin ibaret.

bingtuendikiler bilen yerliklerning bir – birige bolghan düshmenliki we öchmenliki, bingtuen terkibidiki Xitaylarning kélip chiqishi we tarixi bilen zich munasiwetlik bolup, bu xil düshmenlik peqetla bingtuen qurulghan 54 – yilidin kéyin peyda bolup qalghan emes, belki 100 yilliq uzaq tarixi jeryan’gha we arqa körünüshke ige.* Xitay metbu’atlirida körsitilginidek, 1954 – yili bingtuen 175 ming kishi bilen qurulghan idi.
*
undaqta bu kishiler kimler ?
*
bularning ichidiki 100 minggha yéqinraqi bolsa gomindang hökümitining Sherqiy Türkistanni bésip yatqan herbiy qisimliri bolup, bularning hemmisi dégüdek ilgiriki Sherqiy Türkistan xelqige qilmighan zorluq – zombulluqliri qalmighan, ikki qoli yerlik xelqning issiq qéni bilen boyalghan yang zen shing, jin shu rin, shing shisey Qatarliq diktator militaristlarning qalduq qisimliri idi.
Sherqiy Türkistanda ilgiri yüz bergen milliy inqilab we xelq isyanlirining hemmisi mushu Xitay eskerliri teripidin rehimsizlerche basturulghan, yerlik xelq bilen bu Xitay eskerliri otturisida qattiq öchmenlik we qisas tuyghusi shekillen’gen idi.

bingtuenning teshkil qilghan Xitaylarning qalghan qismi bolsa 1949 – yilining axiridin 1952 – yiligha qeder Xitayning* shangxey, xubiy, xunen, enxuy, jijiang Qatarliq ölkilerdin yötkep kélin’gen Xitay jinayetchiliri, yene kélip bu jinayetchiler qatil, oghri – bulangchilardin terkib tapqan jinayi ishlar jinayetchiliri idi.

Dimek, Sherqiy türkistandiki Xitay köchmenlirining yuqarqi qurulmisigha baqqinimizda, hech shübhisizki, Bing tuanmu xuddi Xitay hakimiyiti bilen birge bizning esheddi düshminimizdin ibaret !

Elwette, Bing tuandin bashqa yene Sherqiy türkistanda chong Xitaychiliq we mustemlikichilik idiyesini eghir serijide singdüriwalghan, Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqni < düshminim > dep qarighan, shundaqla teshebbuskarliq we aktipliq bilen hakimiyetke masliship yerlik xelqqe zulum salghan bir türküm showinist Xitay köchmenlirimu bizning düshminimizdin ibaret !

Hemmige melum bolghinidek, 1949 – yili Xitay kommunistliri Sherqiy türkistanni ishghal qilghandin buyan, bu rayonda Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelq bilen mustemlikichi küchler otturisida izchil türde toqunush weziyiti mewjut bolup kelmekte. Wetinimizdiki Xitay köchmenlirimu mustemlikichilerning bir parchisi we mohim terkiwiy qismi bolghini üchün, tebiy yosunda ularmu oxshimighan derijide weten ichidiki xelqimizning milliy küchlirimizning zerbe berishige uchrap keldi. Bu, peqet Sherqiy türkistandila yüzberiwatqan hadise emes, belki pütün dunyadiki mustemlike astida yashawatqan xelqler elmisaqtin dawamlashturup keliwatqan ortaq bir en – enidin ibaret !

Shunga, bu nuxtida hech bir döwlet, hech bir millet, yaki hech bir küchning Uyghur xelqini eyipleshke heqqi yoq, chünki Uyghur xelqi öz wetinide we öz tupriqida erkinlik kürishi elip beriwatidu.

Emma, shundaqtimu men yuqurida sherhilep ötken Sherqiy türkistandiki Xitay köchmenlirining idilogiyelik qurulmisi we terkibini közde tutqan halda, zerbe berish dairisini mumkin bar yüksek derijide merkezleshtürüshimiz, Xelqara jamaetchilik teripidin terorizim heqqide bekitilgen ölchem we pirinsiplardin mumkin mertibe chetnep ketmeslikimiz lazim.
Xitay hakimiyiti milliy herikitimizni parchilap we bölüp yoqutushqa uruniwatqan iken, bizmu undaq qazangha mundaq chömüch qilip, wetinimizdiki Xitay köchmenlirining hemmisini özimizge düshmen qiliwalmay, ulargha qaritamu parchilap taqabil turush taktikisini qollunushimiz lazim !

Emdi, ichki düshmenlirimizge kelsek, bu heqtimu milliy herikitimizning ichki qismida oxshimighan qarash we ixtilaplar bar.
Ichmizdiki bezi dogma we radikal küchler, nöwette weten ichide her derijilik partiye, hökümet, armiye, qanun we bashqa sahelerde ishlewatqan Uyghurlarnimu, jümlidin, hökümet saheside ishlewatqan yerlik kadirlarnimu < Uyghur xelqining düshmini > dep qaraydu, buxil qarash tolimu xewiplik we xata chüshenchidin ibaret.

Chünki wetinimiz 60 nechche yildin buyan Kommunist Xitayning mustemlikisi astida turiwatidu, bu mohitta yashawatqan herqandaq bir Uyghur hayatliq üchün ishlishi lazim, ish bilen ash Xitayning qolida, shunga hayatliq üchün elwette Xitayning qol astida ishleydu, unung üstige hazir Xitayning hökümet orunlirida xizmet qiliwatqan we ilgiri ishlep hazir pensiyege chiqqan yerlik kadirlarning omomi sani bala – chaqilirini qoshqanda milyondin ashidu, bularni < düshmen > dep qarash, tolimu angsizlarche we axmiqane qarash bolup, buxil radikal qarashlardin qeti uzaq turushimiz, milliy herikitimizning ichki qismida buxil qarashning tesirini yiltizidin qazilap chiqirishimiz lazim !

Wetinimizde Xitay hakimiyiti bilen eghiz – burun yaliship, teshebbuskarliq bilen öz xelqighe ziyankeshlik qiliwatqan, angsizlarche emes, belki bilip turup Xitay hakimiyitining xelqimizning milliy mewjutluqini yoqutush herikitige masliship beriwatqan milliy munapiq we satqunlarmu elwette bar, ularmu millitimizning esheddi düshmenliri, emma buxil munapiqlarning sani intayin cheklik bolup, hetta millitimizning yerim pirsentinimu teshkil qilalmaydu, Xelqimizning mutleq köp qismi qelbide Xitay mustemlikichiliridin nepret qilidu, wetinining we xelqining baldurraq musteqilliq, hörlük we erkinlikke erishishini arzu qilidu we ichide buni janabi allahtin tileydu, emma, rehimsiz we shepqetsiz mohit ularni özlirining yürek sadasini erkin we ashkare halda otturigha qoyush imkaniyitidin mehrum qaldurghan.

Mesilen, 5 – iyol ürümqi qirghinchiliqidin keyin, Xitay hakimiyiti teripidin ichki qisimda tarqitilghan we chetellerdiki Xitay metbuatlirida elan qilinghan matiriyallarda qeyt qilinishichimu, qirghinchiliqtin keyin, gumandarlarni tutush, soraq qilish we höküm elan qilish jeryanida köpligen Uyghur saqchilar, teptishler we sotchilar, hetta bixeterlik organlirining mexpi xadimliri we terjimanlar gherezlik halda yuqurini aldap, astirttin < jinayetchi > lerge bolushqan, yoshurun qanat astigha alghan, soraq jeryanida qolgha elinghanlargha qurtulushning chare – tedbirlirini ögetken, iqrar qilmay teniwelishni eytqan, Xitay köchmenliri Uyghur olturaq rayonigha basturup keliwatqanda buni bezi uyghur saqchilar we bixeterlik organlirining xadimliri aldin berip xewer qilip qoyghan, bu jeryanda öz millitige qiliniwatqan adaletsizlikke, qanxorluqqa taqet qilip turalmighan bir qisim Uyghur qanun xadimliri xizmetliridin istipa berip chiqip ketken …

dimek, biz hergizmu subektip hessiyatimizgha tayinip, yaki insanlarning tashqi körünüshige we salahiyitige qarapla aldirap ularni < düshmen > katigoriyesige kirgüziwalmasliqimiz lazim.

Chünki bu dawa uzun dawa, zamanning ötüshige egiship insanlarning heqiyqi qiyapitimu haman bir küni otturigha chiqidu.
Axirida shuni memnuniyet bilen tilgha elip ötmekchimenki, dost bilen düshmenni periqlendürüsh we unung chek – chegrisini bekitish jehette milliy rehbirimiz rabiye xanim we unung riyasetchilikidiki Dunya Uyghur Qurultiyi nahayiti riyal we toghra yolni tutup keliwatidu, ularning bu jehettiki tallishi we taktikisi hem Xelqaraliq qanun – pirinsiplarning rohigha munasip kelidu, hem Xelqimizning dilini renjitmeydu, hem shundaqla dostlirimizni köpeytish, düshminimizni azaytish rolini oynaydu !

( dawami bar ) Reply With Quote .
--------------------------------------------------------------------------------
02-12-11, 05:22 #9 M. Sayrami
Guest Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 7 )
Uyghur milliy herikiti musteqilliqqe teyyar turushi lazim ( 7 )

7. Muntizim siyasi telim - terbiye sestimisini qurup chiqishning zörürliki

Bügün, Milliy herikitimizning ichki qismida siyasi yetekchi idiye, Dunya qarash, teshkilatchanliq, dawayimizni anglitish telepbuzi we usoli, istiratigiye we pilan – purogramma tüzüp chiqish, dawayimizgha zörürü kereklik bolghan iqtisas igilirini we rehberlerni tallash, xizmet körsetkenlerni teddirlesh, gunah ötküzgenlerni jazalash, rehber bilen teshkilatning, teshkilat bilen ammining munasiwitini toghra tengshesh … qatarliq xeli köp jehetlerde belgilik derijide tertipsizlik, teshkilsizlik, bash – bashtaqliq we hetta dawayimizning asasi leniyesidin chetnep kelish ehwali mewjut bolup turmaqta.

Musteqilliq herikitimizning aldinqi sherti we basquchi hisaplanghan sözde, pikirde we herikette birdeklikni saqlashni bir türlük emelge ashuralmiduq, arimizda özlirini dawayimizning tereqqiyatigha we dunya weziyitige mas halda islah qilalmighan, dawayimizgha we xelqimizning milliy iradisige guman we ishenchisizlik bilen qaraydighan, rohi – dunyasi wetinimizdin we xelqimizdin uzaqliship ketken bilermenler köp bolghachqa, her kim özi bilgen senemge dessesh we özining söz – herikitini toghra dep turiwelish xahishi bir qeder eghir.

Bezi qerindashlirimiz buxil normalsiz haletni, < demokratiye we pikir qilish erkinlikining ipadisi > dep izahlashqa tirishidu, emiliyette buxil chekidin ashqan öktichilikning demokratiye we pikir qilish erkinliki bilen hech bir alaqisi yoq, bügünki eng ilghar demokratik ellerdimu insanlarning demokratik heq – hoqoqlirining chek – chegrisi qanun arqiliq eniq bekitilgen bolup, qanunning cheklimisidin halqighan herqandaq söz – heriket qanunsizliq hisaplinidu we unung belgilik jazasi bar.

Bizning hazirche musteqil döwlitimiz bolmighachqa, söz – heriketlerde chekidin ashuriwetkenlerni jazalaydighan qanunimizmu yoq elwette, emma, merkizi teshkilatimiz DUQ ning we unung terkibidiki teshkilatlirimizning nizamnamisi we pirinsipliri bar, dawayimizning yetekchi idiyesi eniq, dawayimizning meqsidi we ghayisi eniq, undaqta yene nimishqa hazirghiche sözde, pikirde we heriketke birdeklikni toluq elemge ashuralmaymiz ?

meningche buxil qalaymiqanchiliqning tüp sewebi, milliy herikitimizni idiye we heriket jehette bir pütünlükke ige qilidighan muntizim bir telim – terbiye sestimisini turghuzup chiqalmighanliqimiz, siyasi paaliyetchilirimizni we dawagerlirimizni özimizning siyasi ötküli we eglikidin ötküzmigenlikimiz, yene shundaqla, siyasi paaliyetchilirimizni dawayimizgha xas köp tereplimilik bilim we iqtidargha ige kespi iqtisas igilirige aylandurushqa sel qarighanliqimizdin ibaret !

Mesilen, özemni elip eytsam, chetelge yengi hijret qilip chiqqan künlirimde, nahayiti hayajan we bilermen idim, xuddi weten – milletni özem yalghuzla hayt – huyt digüche azat qiliwetidighandek nahayiti tekebburane bir tuyghuda idim, bashqilarning pikir – meslihetliri qulighimgha yaqmaytti, dawani qandaq elip berish heqqide toxtimay bashqilargha pendi – nesihet qilishqa tirishattim, birer ish sella ditimgha yaqmila, < öz aldimgha teshkilat qurimen > dep tere taraqshitattim.

Mendiki bu derijidin tashqiri tekebburluqning sewebi, wetendiki cheghimda özemche < zor istiqbal > gha ige eng parlaq yashlarning biri idim, 21 yeshimda wetendiki eng nuxtuluq ali mekteplerning birini püttürüp, eng esil xizmet orunlirining birige teqsim qilinghan idim. 22 yash waqtimda Ablikim Baqining tehrirlikide < 4 jeset > namliq edebi powestim elan qilindi, 25 yash waqtimda < memliketlik azsanliq milletler yazghuchilar jemiyiti > bilen, < aptonom rayonluq yazghuchilar jemiyiti > ning ezaliqigha qobul qilindim, 26 yash waqtimda bölüm bashliqi boldum, wetendin chiqqanda 29 yash etrapida idim, wetendiki cheghimdila herqaysi gezit – jornallarda 100 parchidin artuq edebi esirim elan qilinghan, < Qeshqer Uyghur neshriyati > teripidin, < dadamgha yezilghan xetler > namliq powest we hikayiler toplumumum, < Xin jiang yash – ösmürler neshriyati teripidin < bayliq yaratquchilar > namliq edebi axbaratlar toplumum ( yene bir yazghuchi bilen birge ) neshir qilinghan idi.

Xizmitim sewebidin hökümetning yuquri derijilik partiye – hökümet yighinlirigha, pütün qurultaylargha qatnishattim, yene dayim digüdek yuquri derijilik mensepdarlarning quyruqida söngdüshüp yürettim, milliy rehbirimiz rabiye xanim bilenmu 88 – yili < aptonom rayonluq siyasi meslihet kengishi yighini > da tonushqan, rabiye xanim arqiliq milliy ustazimiz Sidiq Haji Rzi ependim bilen biwaste tonushqan idim. Yene xizmitim sewebidin weten ichide men barmighan wilayet, sheher, nahiye, hetta yezilarmu yoq diyerlik idi, herqaysi sahelerning siyasi, teshkiliy we mumuri qurulmisini obdan bilettim.

Men bularni özemni maxtash üchün yeziwatmaymen, maxtinishqa ehtiyajimmu yoq, belki manga oxshash bezi bilermenlirimizning mening tejirbilirimdin sawaq elishi üchün yeziwatimen.

Emma kim bilsun ? Chetelge chiqip milliy küresh sepimizge qatniship texi birqanche kün öte – ötmeyla özemning nahayiti nadan, bilimsiz, sawatsiz qara qosaqlardin ikenlikimni hes qilip, etrapimdiki siyasi paaliyetchilirimizning aldida nomus qilishqa we uyulushqa bashlidim.

Chünki baya men iptixarlinish tuyghusi ichide sanap ötken < ilim – hikmet > ning hech biri kargha kelmidi.
Ene shundila wetendin yengi chiqqan künüm bir siyasi paaliyetchimizning ( belkim Memtimin Heziret, yaki Ablikim Baqi ependilerning biri bolsa kerek, hazir eniq yadimda qalmaptu ) manga eytqan, < milliy dawa bilen shughullunush, dunyadiki eng xeterlik, eng qiyin, eng murekkep kesiplerning biri, milliy herikitimiz bilen shughullanghuchi bir siyasi paaliyetchimiz köp tereplimilik iqtidar we bilimge ige bolushi lazim > digen gepi yadimgha keldi.

Chünki mende milliy herikitimiz üchün zörür kereklik bolghan bilimler uyaqta tursun, hetta milliy musteqilliq kürishimizning simowuli hisaplanghan ay – yultuzluk kök bayriqimizning simasi we rengginimu chetelge chiqqandin keyin andin bilgen idim.
Dimisimu ular tilgha alghan köp < tereplimilik iqtidar we bilim > ning nime igenlikini milliy herikitimizge qatniship biqanche hepte ötte – ötmeyla hes qilishqa bashlidim. Wetende ügengenlirimning hech bir kar qilmidi, chünki meni wetende < qaltis talantliq yash > qilghini, kommunistik ang we idilogiye gireliship ketken sotsiyalistik axbaratchiliq we yeziqchiliq idi, chünki bular demokratik mohitta mikrop arilashqan bir exlet döwisidinla ibaret idi, < yazghuchi > liqimning peqetla girammatika qismi biraz kargha yaridi, qalghan qismini exlet sanduqigha chörüp tashlashqa mejbur boldum. Shunga, chetelge chiqqan 20 yilgha yeqin waqittin buyan birmu edebi eser yezip baqmighanliqimning sewebimu del mana shu ! Chetelde mening eslide bir edebi yazghuchi ikenlikimni bilidighanlarmu asasi jehettin yoq diyerlik.

Öz gepimizge kelsek, milliy herikitimizge qatnashqan deslepki mezgillerde özemni nahayiti iqtidarsiz we bichare hes qildim.
Chünki, milliy herikitimizde aktip yer alghuchi bir siyasi paaliyetchi aldi bilen weten ichi we sirtida elip beriliwatqan milliy kürüshimizning ötmüshi we bügünki tereqqiyat ehwalini obdan bilishi lazim iken;

BDT ning nizamnamisini we BDT qurulghandin buyan maqullanghan barliq Xelqaraliq qanun – nizam, ehdiname, Xitapname we kelishimnamilarning mezmonidin xewerdar bolush lazim iken;

özimiz turiwatqan we Uyghur teshkilatliri paaliyet elip beriwatqan ellerning qanun – tüzümliridin, shu ellerdiki siyasi partiyeler we ammiwiy teshkilatlarning idilogiyelik we teshkili qurulmisidin toluq xewerdar bolushimiz lazimken;

Xitayning siyasi, iqtisadi, Herbiy we deplomatiye jehetlerde Xelqaradiki orni we Xitayning herqaysi eller bilen, bolupmu Uyghur teshkilatliri paaliyet elip beriwatqan Döwletler bilen bolghan türlük munasiwetlirini waqtida küzütüp we analiz qilip turushimiz lazim iken;

Amerika bashchiliqidiki gherip ellirining, jümlidin, dunyadiki süper küchler Amerika, Rosiye we Yawropa birlikining Xitaygha qaratqan kelgüsi we omomi istiratigiyeliridin biraz bolsimu melumatqa ige bolushimiz lazimken;

Lobichiliq munasiwetlirimizni kücheytip, Uyghur milliy herikitige hesdashliq qiliwatqan Xelqaraliq teshkilatlar, Türk – Islam teshkilatliri, chetellik deplomat we siyasiyonlar, alim we tetqiqatchilarni qezip chiqip, ular bilen izchil türde qe we hemkarliq ornutup turush lazimkken;

teximu mohimi, chetellerdiki qerindashlirimizning omomi ehwalidin, Dunya qarishidin, astek we ghayiliridin, herqaysi ellerde paaliyet elip beriwatqan siyasi paaliyetchilirimizning alahidilikliri we mijez – xuluqliridin xewerdar bolup turushimiz lazimken;

chetellerde Xitay demokratlirining ghaye – meqset we pilan – purogrammiliridin, paaliyetliridin, biz bilen teqdirdash bolghan Teywen, Tibet we Monggholistanliqlarning milliy herikitining tereqqiyat yölünüshidin etrapliq xewerdar bolup turushimiz lazimken;

Xitayning döwlet siyasitining omomi ehwalidin, Xitayning Sherqiy türkistangha qaratqan her bir siyasitining mezmoni we tereqqiyatidin, Xitayning wetinimizdiki her derijilik hakimiyetlirining herqaysi sahelerde yürgüziwatqan siyasetliridin, Bing tuan we Xitay köchmenlirining tereqqiyat ehwalidin toluq xewerdar bolup turushimiz we ununggha qarshi waqtida tedbir tüzüp chiqishimiz lazim iken;

chetelde uyghur dawasi bilen shughullunush üchün eng az bir – ikki chetel tilini bilishingiz, paaliyet elip berish üchün pul tepishingiz lazim iken, pul tepishqa berilip ketsingiz dawa bir chetke tashlinip qalidiken, pulingiz bolmisa chetelning sharayitida yüzingizmu bolmaydiken …

dimek, milliy herikitimizge zörür kereklik bolghan bilim we melumatlarni sanap tügitish mumkin emes, bir dawasi igisi unuwersal we köp tereplimilik iqtidar we bilimgha ige bolushi shert diyishimizdiki sewep mana mushnungdin ibaret !

Qisqisi, milliy herikitimiz noqul haldiki bir siyasi heriketla emes, belki siyasettin halqighan, köp tereplimilik melumat, iqtidar, bilim we hikmetni telep qilidighan muqeddes bir küreshtin ibaret !

Adette, melum kesipte eng yüksek pellige yetken, Firappisor, Doktur digendek eng yuquri akademik unwangha erishken shexislermu milliy herikitimizning sepige qoshulghanda hemme ishni nöldin bashlashqa, ilgiri ögengen kespiy bilimlirini bir chetke qayrip qoyup, dawayimizgha zörür kereklik bolghan yuqarqidek melumat we bilimlerni ögünüshke mejburi bolidu, bu jehette özini yetildürgenler tebiy halda milliy küresh sepimizning gholluq ezalirigha aylinidu, Liderlermu kelgüside shularning ichidin yetiship chiqidu. Nawada, milliy küresh sepimizgha qoshulghanlar ichide, özini yuqurida tilgha elip ötülgen köp tereplimilik bilimler bilen terbiyeleshke, shundaqla özlirini zaman we makangha mas halda islah qilishqa ehmiyet bermigenler tebiy halda Xelqimizning neziridin chüshüp, milliy küresh sepimizdin siqip chiqirilishqa mejbur bolidu.

Shunga biz, Milliy herikitimizning yetekchi idiyesi, alahidiliki, ehtiyaji we ghaye – meqsetlirige munasip halsa mexsus bir Siyasi telim – terbiye merkizi qurup chiqishimiz, bu arqiliq, milliy herikitimizde sözde, pikirde we ishta birdeklikni saqliyalaydighan ishenchilik bir tayanch küchni barliqqa keltürüshimiz lazim.

Mesilen, merkizi teshkilatimiz DUQ ning biwaste bashqurushida mexsus alahide bir salahiyetke ige < Xelqara Uyghur Siyaset akadimiyesi > qurup chiqish we bu akadimiye arqiliq pütün siyasi paaliyetchilirimizni yengiwashtin siyasi sinaq we eglektin ötküzüp chiqalishimiz mumkin !

Hemmige melum bolghinidek, Xitay kommunistlirining pishiwasi Mao ze dong, 30 – yillarning bashlirida < Yen'en uniwersiteti > ni qurup chiqip, yuquri – töwen rehberlik wezipisini ötewatqan pütün kommunist Xitaylarni bu mektiwige soluwelish arqiliq ularni siyasi eglektin ötküzüp chiqqan idi.

Mao ze dongning < Yen'en uniwersiteti > ni qurup chiqishidiki asasi meqsidimu, eyni chaghda Xitay kommunizim herikiti ichide yamrap ketken türlük pikir – eqim, mezhep we gurohlar otturisidiki ixtilap, toqunush we ayrimichiliqlarni yoqutup, idiye we heriket jehette birdeklikni saqlash, Xitay kommunizim herikitining küresh usoli we ghaye – meqsetliridin uzaqliship ketkenlerni tazilap chiqirishtin ibaret idi.

Chünki, eyni chaghda Xitay kommunistik partiyesining teshkili qurulmisi we terkibi intayin murekkep bolup, ularning ichide bash qomandan Zhou degha oxshash majnu impiratorliqidin qalghan herbi militarislar, chetllerdiki we Xitaydiki dangliq ali mektepni püttürgen yuquri derijilik ziyalilar, yuquri we ottura qatlam kapitalistlar, sodigerler, yer igiliri, ishchilar, dehqanlar … omomen, her sahedin murekkep insanlar kelip toplanghan, bularning köpünchisining Xitay kommunizim herikitining ghaye – meqsetliridin, tüp nizam we pirinsipliridin xewiri yoq idi.

20 – yillarning axiri we 30 – yillarning bashlirida bu tiptiki insanlar bir mehel üstünlükni igellep, Xitay kommunistik partiyesining tezginini qoligha eliwalghan, özara gurohliship we qutupliship, hetta Mao ze dong qatarliq bezi sadiq kommunistlarni birqanche qetim mollaq atquzghan idi.

Shunga, bunungdin achchiq sawaq alghan Mao ze dong bashchiliqidiki sadiq kommunistlar, < Yen'en uniwestiteti > ni qurup chiqti we, < mening nezirimde hemming sawatsiz, eger Xitay Jung guo kommunizim kerikitide yer alimen diseng, aldi bilen mening mektibimni püttürüshüng lazim > digen shertni qoydi we mexsusla kommunistik ang we idilogiyeni, Xitay kommunizim herikitining ghaye – meqsetlirini we küresh usolini asasi derislik qilghan < Yen'en uniwersiteti > ni tamamlimighan hech bir kommunistni rehberlik qatlimigha yeqin yolatmidi, Mao ze dongning bu taktikisi qisqa mezgilde ünümini körsütüp, shundin keyin Xitay kommunizim herikitide chong bir bölünüsh yaki ichki toqunush yüzbermidi. Xitay kommunistlirining pikir we heriket jehettiki mutleq birdekliki saqlandi.

Xitay kommunistliri 1949 – yili hakimiyet beshigha chiqqandin keyin, < Yen'en uniwersiteti > ning ornini, < partiye mektibi > igellidi, hazir Xitayda Merkez, ölke, wilayet, sheher we nahiye derijilik nechche minglighan partiye mektepliri mewjut bolup, bu mekteplerde bilim ashurmighan hech bir kishi her derijilik hakimiyet organlirida mensep tutalmaydu. Partiye mektepliri peqetla kommunistik ang we idilogiyeni, < Jung guoche sotsiyalizim > dep atalghan chong Xitaychiliq neziriyesini teshwiq we terghip qilidighan adettiki siyasi mektepla emes, belki jeddi – jemeti Xitay kommunistlirigha sadiq bolghan, herqandaq sharayitta Kommunistik hakimiyetni jan – jehli bilen himaye qilidighan esheddi we sadiq kommunistlarni tallap chiqidighan zor bir imtahan meydanidin ibaret.

Dunya kommunizim herikitining asasliq lagiri hisaplanghan Soweyt ittipaqining gumran bolghinigha 20 yil bolghan bügünki kündimu yene Xitay kommunistik hakimiyitining özining mewjutluqini saqlap qalalishida, Xitay kommunistlirining yuqarqidek mukemmel siyasi telim – terbiye sestimisini turghuziwalghanliqining roli intayin zor bolmaqta.

Bügün dunyagha qaraydighan bolsaq, yuqarqidek telim – terbiye sestimisi demokratik ellerning hemmiside digüdek mewjut bolup kelmekte. Herqaysi idilogiyege mensup siyasi partiyelerning hemmiside digüdek mexsus siyasi telim – terbiye merkezliri we lagirliri bar, mesilen, ötkende Norwigiyede yüzbergen eng zor terör weqesimu del Norwigiye ishchi partiyesi teripidin mexus yash ezalirigha uyushturulghan siyasi telim – terbiye lagirida yüzbergen idi.

Eng addisi, bizge qerindash bolghan Türkiyedimu uzundin buyan buxil sestima mewjut bolup kelmekte.

Meyli hakimiyet beshidiki partiyelerde bolsun, yaki öktüchi partiyelerde bolsun, eger birsi rehberlik qatlimigha kirimen dies, jezmen shu partiyening siyasi telim – terbiye kurusliridin ötüshi shert, sening öz kespingde alim, Firappisor, Doktur yaki mutexesis bolushungnung anche bir qimmiti yoq, choqum bu siyasi ötkeldin ötüshüng, öz partiyengning siyasi yetekchi idiyesini, ghaye – meqsetlirini we pilan – purogrammilirini puxta bilishing shert.

Gerche, chetellerde Kommunist Xitay hakimiyitining ishghaligha qarshi elip beriwatqan milliy kürishimiz 60 nechche yilliq shanliq tarixqa ige bolsimu, epsuski hazirgha qeder biz yuqurida tilgha elip ötülgendek mukemmel bir siyasi telim terbiye merkizini qurup chiqalmiduq. Shunung üchünmu milliy herikitimizning ichki qismida idilogiye jehette bölünüsh we qutuplushush eghir bolzp, özara yol qoymasliq, özi bilgen senemge dessesh, özining dunya qarishini we shexsi chüshenchisini uyghur milliy herikitige, hetta Xelqimizge zorlap tengish xahishi mewjut bolup turmaqta.

Bit pütün millitimizning hayat – amamtliqigha berip taqilidighan muqeddes milliy herikitimizge gholluq eza we tayanch küch tallashtimu insanlarning arqa körünüshi, küresh tarixi we dawagha qoshqan töhpisining az – köplüki heqqide etrapliq teshkshütüp tetqiq qilish elip barmaymiz. Yaghlima eghizigha, xoshamitige we aldimizgha tashlap qoyghan nechche ming dollar yardem puligha qarapla aldirap milliy herikitimizning merkizi we rehberlik qatlimigha sörep kirishke tirishimiz, hetta bezi ellerde teshkilatlirimizning rehberlik qoqoqini pulgha setiwalghan jazanixorlarmu yoq emes …

teximu echinishliq bolghini shuki, nöwette adettiki siyasi paaliyetchilirimiz uyaqta tursun, hetta milliy herikitimizning tayanch küchige aylanghan bir qisim gholluq siyasi paaliyetchilirimizning we rehberlirimizning milliy herikitimiz üchün zörür kereklik bolghan yuqarqidek ilim we iqtidari nahayiti cheklik bolup, ular köp hallarda Xelqara sorunlarda dawayimizni anglitish jeryanida ejnebilerning aldida külkilik ehwalgha chüshüpla qalmastin, belki milliy herikitimizning istiratigiyesi we pilan – purogrammilirining toghra tüzülüp chiqilishighu selbi tesiz körsütüp kelmekte.

Bezi siyasi paaliyetchilirimizning Xitay we Sherqiy türkistanning omomi weziyiti heqqide qilchimu melumati yoq, wetinimizning jughrapiyelik ehwali we memuri shekli, herqaysi milliy sahelerning ichki qurulmisi, Xitayning uyghurlargha qarita yürgüziwatqan omomi siyasitining mahiyiti we xarektirini bilmeydu, hessiyat we rishte jehette Xelqimizdin uzaqliship ketkechke, Xelqimizning rohi dunyasini, pixsikisini we yürükige yoshurulghan arzu – isteklirini bilmeydu. Nawada ularning aldida wetenning gepi chiqip qalsa, qashlirini süzüp, közlirini yerim yumup anglimasqa seliwalidu, shunga ularning gep – söz we ish – heriketliri Milliy herikitimizning yetekchi idiyesige we Xelqimizning telep – arzulirigha mas kelmey qalsa, buni özliridin körmey, eksiche millitimizni eyiplep, Xelqimizdin qusur tepishqa tirishidu.

Hetta merkizi teshkilatimiz hisaplanghan DUQ da xeli yuquri derijilik rehberlik wezipisini ötewatqan bezi insanlirimizning wetinimizning omomi weziyiti uyaqta tursun, hetta Ürümqi, Qeshqer, Hoten yaki Ghuljining nege jaylashqanliqinimu bilmeydu, hem bilishnimu xalimaydu.

< chetelche bilsekla kupaye > dep qaraydighan bu tiptiki insanlar, Sherqiy türkistan we Uyghurlarning weziyiti heqqide chetel metbuatliridin terishturiwalghan yüzeki melumatlarni < doklat > qilip qurashturuwelip, it yilidin ishek yilighiche ashu quruq we kona melumatni Xelqara sehnilerde bazargha selip kün ötküzidu, yengi uchurlar heqqide izdinipqi qoymaydu.

Hazir Xelqara sorunlarda uyghurlar mesilisi heqqide uyushturulghan siyasi we ilmiy munberlerge qarisingiz, pütünley digüdek mushu xildiki cholta insanlar manapol qiliwalghan bolup, ular, weten – millet heqqide etrapliq melumati bolghan, emma chetelchisi ajiz bolghan qerindashlirimizgha terjimanliq qilip berishni hezim qilalmaydu, hetta buni haqaret dep bilidu …

bula emes, hetta DUQ rehberlik orginida we DUQ terkibidiki herqaysi teshkilatlirimizda rehberlik wezipisini ötewatqan bezi siyasi paaliyetchilirimizning DUQ ning nizamnamisidin, DUQ teripidin elinghan qarar we pirinsiplardin, Xelqarada milliy herikitimizni yürgüzüshte ortaq qollunup keliniwatqan siyasi telepbuzimizdin xewirimu yoq. Ular xuddi quduqning tegidiki tashpaqidek, intayin tar bir chüshench dunyasining ichige qapsilip qalghan, shunga ular milliy herikitimizde birer ilghar pikir, yaki dewirge mas bir islahat eqimi otturigha chiqqan haman, derhal qiyamet qopurup, yengiliq yaratquchilargha qarshi tetür shamal chiqirishqa urunidu.

Men yuqurida peqet Milliy herikitimizning ichki qismida saqliniwatqan mesililerning bir qisminila tilgha elip öttüm, yuqarqi hadisiler, milliy herikitimizning teshkili qurulmisini texi toluq sestimilashturup bolalmighanliqimizni, milliy küresh sepimizdikilerning sözde, pikirde we ishta texi heqiyqi birlikni toluq emelge ashurup bolalmighanliqimizni körsitidu.

Shnung üchün, meningche Milliy rehbirimiz Rabiye xanimning biwaste nazaretchiliki we Dunya Uyghur Qurultiyining biwaste bashqurushida < Xelqara Uyghur Siyaset Akadimiyesi > ni qurup chiqip, siyasi paaliyetchilirimizni bu akadimiyede milliy herikitimizning yetekchi idiyesi we pilan – purogrammilirigha mas halda sestimiliq terbiyelep chiqishimiz, bu arqiliq, milliy küresh sepimizde idiye, pikir we heriket jehettiki mukemmel birlikni saqlashqa kapaletlik qilishimiz lazim.

Buyerde shuni memnuniyet bilen eskertip ötmekchimenki, keyinki 4 – 5 yildin buyan, Amerikidiki < demokratiye kishilik hoqoqni ilgiri sürüsh fonda jemiyiti ( NED ) > ning biwaste maddi yardimi bilen, Rabiye xanimning biwaste riyasetchilikidiki DUQ bilen, < Xelqara uyghur demokratiye we kishilik hoqoq fonda jemiyiti > teripidin her yilda bir qetim ayrim – ayrim halda, < Uyghur rehberlirini demokratiye we kishilik hoqoq boyiche terbiyelesh kursi > bilen, < Uyghur ayallirini demokratiye we kishilik hoqoq boyiche terbiyelesh kursi > ötküzülüp keliniwatidu. Xuddi chöl – jeziride ussap changqighan kishige abihayat süyini yetküzüp bergendek, bu ikki kurusning ünümi we roli intayin mohim boldi, bu jeryanda yüzligen qerindashlirimiz chetellik eng munewwer mutexesis, tetqiqatchi, alim, deplomat, siyasiyon we lobichilardin Xelqara munasiwetler we qanun – pirinsiplar heqqide etrapliq telim elish pursitige ige qildi, bumu milliy herikitimizdiki nahayiti chong bir boshluqlarning biri idi, eger yene bir boshluqni, yeni, milliy herikitimizning ötmüshi we bügüni, Xitay we Sherqiy türkistan weziyiti, milliy herikitimizning teshkili qurulmisi we yetekchi idiyesi, qisqa, ottura we uzun muddetlik istiratigiye we pilan – purogrammiliri, weten ichidiki xelqimizning pixsikisi, rohi dunyasi, arzu – istekliri, herqaysi milliy sahelerning ichki qurulmisi, Uyghurlar arisidiki wetenperwerlik we milletchilik eqimining tereqqiyat yölünüshi, wetinimizning memuri shekli, siyasi, iqtisadi, diniy, ijtimayi ehwalliri … qatarliq jehetlerde kam qalghan bilim we melumatlarni toluqlisaq, milliy herikitimizni muwapiqiyetlik ilgirlitishte zörür kereklik bolghan ikki qanatni tamamlighan bolimiz.

Uyghur siyasi telim – terbiye merkizi, milliy herikitimiz üchün yuqarqi boshluqlarni tolduridighan bilim yurti bolupla qalmastin, teximu mohimi, milliy herikitimizning tayanch küchlirini tallap bekitidighan we sinaqtin ötküzidighan siyasi bazimiz bolushi lazim.
Meningche < Xelqara Uyghur siyaset akadimiyesi > ni qurup chiqishmu anche tes emes, aldi bilen bu akadimiyening hoqoq da'irisi, salahiyiti, pirinsip we nizamlirini eniq bekitip chiqishimiz lazim.

Iqtisadi imkanlirimizgha qarap turup, eger sharayitimiz yar berse, melum bir döwlette muqim tesis qilishimiz, bunung'gha imkaniyitimiz bolmisa, Uyghurlar zich olturaqlashqan herqaysi ellerde seyyare qilip achsaqmu bolidu. Siyasi kurusning qerelini we deris mudditini ehwalgha qarap muwapiq bekitsek bolidu.

Siyasi akadimiyege oqutquchi tallash mesiliside, oqutquchilirimizning yuquri derijilik akademik unwanlargha ige bolushi shert emes, milliy küresh sepimiz ichidin milliy herikitimiz üchün zörür kereklik bolghan yuqarqi saheler heqqide puxta we etrapliq melumatqa ige bolghan, wetinimizning siyasi, iqtisadi, memuri, Diniy, mediniyet – maarip, soda – sanaet, dehqanchiliq, charwuchiliq, tarix, jughrapiye … qatarliq sahelerni pish'shiq bilidighan we özliri bu sahelerde belgilik muddet ishligen, Xitayning omomi weziyitini we Sherqiy türkistan siyasitini izchil türde küzitip keliwatqan ishenchilik shexislerdin oqutquchi tallap bekitishimiz lazim.
Oqughuchi tallashtimu alahide qattiq pirinsiplar bekitip chiqilishi lazim.

Oqughuchilar aldi bilen herqaysi ellerdiki teshkilatlirimiz we jama'et erbaplirimiz teripidin inchikilik bilen tallap berilishi, axirida Milliy rehbirimiz Rabiye xanimning we DUQ ning tekshürüp bekitilishidin ötküzülishi, oqughuchilar qara – qoyuq emes, belki milliy küresh en – enisige ige saghlam ayililerdin kelip chiqqan, milliy herikitimiz bilen aktip shughulliniwatqinigha eng az 3 yildin yuquri bolghan, özining weten – milletke we milliy herikitimizge nolghan söygüsi we sadaqetmenliki belgilik derijide ispatlanghan, milliy herikitimizge melum derijide töhpe qoshqan, öz xelqighe we öz dawasigha ishinidighan jeng'giwar insanlar ichidin tallap chiqilishi, ulargha yash jehttin cheklime qoyulmasliqi, emma, ana – til yeziqini rawan bilish sherti qoyulushi lazim.

Siyasi akadimiyeni püttürgenlerge mexsus DUQ teripidin deplom berilishi, nawada kelgüside DUQ gha we DUQ terkibidiki teshkilatlirimizgha rehber saylighanda, choqum DUQ siyaset akadimiyesining doplomi bolush shertini qoyush, aldi bilen DUQ ning we unung terkibidiki teshkilatlarning mewuj rehberlirini bu siyasi akadimiyening kurusliridin ötküzüsh, unung'gha qatnishishni ret qilghuchilargha teshkili jehettin chare körüsh lazim.

Nawada biz yuqarqi siyasi telim – terbiye sestimisini turghuziwalsaq, siyasi paaliyetchilirimizni köp tereplimilik bilimlerge ige qilipla qalmastin, belki milliy herikitimizning ichki qismida idiye we heriket jehettiki birdeklikni saqlash we milliy küresh sepimizning saghlam hem pakliqini muhapizet qilish jehettimu zor qedem tashlighan bolimiz.

Yene shundaqla buxil sestima arqiliq, nurghun bihude awarichilik, peshkellik we ittipaqsizliqlardin xali bolalaymiz.
Pelsepe nuxtisidin qarighandimu, ichki amil her zaman hel qilghuch asasliq amildin ibaret, shunga, eng aldi bilen ishni awal küresh sepimizde sözde, pikirde we ishta heqiyqi birlikni emelge ashurushtin bashlishimiz, buxil birlikni emelge ashurushta zörür kereklik bolghan amillar üstide jiddi izdinish elip berishimiz lazim.

( dawami bar )

Unregistered
07-01-13, 10:11
qerindashlirimning qayta oqup chiqishini tewsiye qilimen

Unregistered
07-01-13, 10:13
bu maqalini qerindashlirimning qayta oqup chiqishini tewsiye qilimen

Unregistered
28-12-14, 19:23
http://www.uyghurcongress.org/uy/?p=10800