PDA

View Full Version : Abdullar Rozibaqiyev kim,?



Unregistered
04-09-11, 12:36
Bu kishi qazaqistan Uyghurliridin iken, bek bilmeydikenmen, talash-tartish qiliship naqaylik.

Chaplap qoyghuchi,; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE





1939- yilidin 1945- yilighiche dawamlashqan 2- dunya urushi insaniyet tarixidiki kölimi engzor, qatnashqan adem sani eng köp, chétilghan, döletler eng köp, chiqim eng éghir bolgha n bir qétimliq urush bolup hisaplinidu. Alte yil dawamlashqan bu urushta herqaysi döletler bu urushta özlirining milyonlighan oghul qizlirining issiq qanlirini aqquzi we qurbanbérishi bilen bezisi mushu qan we janlar bedilige özlirining hörlikini qolgha keltürgen bolsa beziliri urushta meghlup bolup bu qan hem janlar shu döletler tarixidiki bir dagh bolup qaldi.

Uyghurlar gerche asiyaning merkizi qismidiki uyghur diyarida bu jenglerge biwasteqatnashmighan bolsimu, lékin junggoning(sherqiy türkistanni mustemliki qilghan xitay) yapon’gha qarshi urushida yapon’gha qarshi aldinqi sepni iqtisadiy we maddi jehettin nahayiti küchlük derijide qollap junggoning(sherqiy türkistanni mustemliki qilghan xitay) yapon’gha qarshi urushigha özining bir kishilik töhpisini qoshup, junggoning(sherqiy türkistanni mustemliki qilghan xitay) yapon’gha qarshi urush tarixida shanliq sehipilerni qaldurdi. lékin bizning bu yerde éytmaqchi bolghan hikayimiz asiyaning merkiziy qismidiki uyghurlarning hikayisi bolmastin belki sabiq sowét ittipaqi tewesidiki uyghurlarning hikayisidur.

Sabiq sowét ittipaqining türkistan rayoni uyghur diyarining sirtidiki uyghurlar birqeder köp topliship jaylashqan rayonlarning birsi bolup, bu yerdiki uyghurlarning sani heqqide xilmu xil qarashlar mewjut, meyli nimila dimeyli sabiq sowét ittipaqining ottura asiyadiki besh jumhuriyiti bolmish qazaqistan, qirghizistan, özbékistan, tajikistan we türkmenistandiki uyghurlarning sani milyondin kem bolmisa kérek. Bular tarixtin buyan shu jayda yashighan bashqa qérindash milletler bilen teqdirdash, hemnepes bolup, ular bilen issiq soghuqni teng körüp, tarixning her xil boran chapqunlirigha teng uchrighan.

1917- yilidiki öktebir inqilabining ghelibisi dunyada yéngi bir üstqurulmidiki dölet sowét ittipaqini barliqqa keltürdi. Bu yash dölet yéngi qurulghan chaghda ottura asiyadiki herqaysi türki milletlerning bu döletke tutqan pozitsiyisi oxshash bolmidi, bezisi bu döletni qarshi élish qollash terepdari bolsa, bezisi bu döletni küzitish tekshürüsh halitide, yene beziliri bolsa bu döletning yéngi qurulghan téxi mustehkemlinip bolmighan pursitidin paydilinip özliri charrosiya dewride qoldin bérip qoyghan hörlikini qolgha keltürmekchi bolushti. Mushundaq xilmu xil pikir éqimi we közqarashlar arisidin abdulla rozibaqiyéf bashchiliqidiki bir türüm uyghur ziyaliliri özlirining güzel armanlirini bu yash dölet rehbiri léninning wedisige baghlap bu yash döletni pütün küchi bilen qollidi. buning netijiside abdulla rozibaqiyéf qomandanliqidiki taranchilar polki qizil armiyening ottura asiyani boysundurishida zor xizmet körsetti, andulla rozibaqiyéf bashchiliqidiki uyghur ziyalilirimu kommunizim idiyisining ottura asiya rayonida tarqilishida zor rol oynidi.

1924- yili sowét ittipaqi qurulup sowét hakimiyiti mustehkemlen’gendin kéyin ularning arzu armanliri yenila arzu pétiche qélip qaldi. Lénin ölüp sitalin hakimiyet béshigha chiqqandin kéyin bu toghrisida éghiz échish téximu mümkin bolmidi. 1936- yillargha kelgende sitalin özining sowét ittipaqi merkizi kommutétidiki ornini mustehkemlesh üchün élip barghan chong tazilash herkitide kommunistik idiyining ottura asiya rayonida tarqilishida zor rol oynigha uyghur we tatar shundaqla bashqa türki milletler ziyaliliri sitalinning yoqitish obéktigha aylinip, ularning mutleq köp qismi türmilerge tashlinip étip tashlandi we yiraq sibiriyige sürgün qilindi. Bolupmu bu mezgilde tatarlarning tartqan küni hemmidin éghir boldi, ular pütün millet boyiche özlirining ana wetini bolghan tataristan we qirim rayonliridin qoghlinip payansiz qazaqistan dalilirigha we sibiriyige sürgün qildi. Buning bilen uzun yil char rosiyening qanliq basturishigha uchrap sowét ittipaqi dewride emdila erkin nepeslinishke bashlighan bu milletlerning qelbide rus showinizimining öchmes tamghiliri qaldi.

Ottura asiyadiki uyghur qatarliq milletlerning charrosiye teripidin bashqa döletler bilen bolghan urushqa sörep kirilishi burunla bashlan’ghan bolup 1- dunya urushi mezgilidila yette su rayonidiki nechche yüz minglighan uyghur jengchiliri char rosiyening top yémi süpitide gérmaniye aldinqi sépige ewetilip urushqa qatnashturulghan, 30- yillardiki uyghur diyarini qaplighan inqilap borinining yolbashchisi xojaniyaz hajimningmu mushu mezgilde 1- dunya urushigha qatnashqanliqi heqqide alim, tilshunas abduréhim ötkür ependi özining yirik esiri < ئويغانغان زېمىن > romanida melumat bergen. Uyghurlar xuddi 1- dunya urushidin chette qalalmighandek ariliqta sowét ittipaqi bilen xoshna döletler otturisida bolghan urushlardimu chette qalmighan. Exmetjan qasimining sowét finlandiye urushigha qatniship yarilan’ghanliqi heqqidiki < ئانا يۇرت > romanida bérilgen bayanlargha qarighanda uyghurlarning bu urushqimu sörep kirilgenliki melum.

1941- yili 6- ayning 21- küni yérim kéchide hitlér (esli hitlér bolup gitlér emes) gérmaniyisi 1938- yili tüzülgen < سوۋېت – گېرمانىيە ئۆزئارا تاجاۋۇز قىلىشماسلىق شەرتنامىسى >ni yirtip tashlap sowét ittipaqigha hujum qildi, shuning bilen pütün dunyani zilzilige salghan 2- dunya urushi yéngi bir pellige kötürülüp sowét ittipaqi < ئۇلۇغ ۋەتەن ئۇرۇشى > dep atighan töt yilgha sozulghan bu urush partlidi. Urush partlighan deslepki mezgillerde gérmaniye armiyisi nahayiti shiddet bilen ilgirilep sowét ittipaqi qizil armiyisini sürüp toqay qilip sowét ittipaqining gherp tereptiki okra’ina bélorosiye qatarliq jumhuriyetlirini igellidi, gérmaniye armiyisining shimaliy yönilish armiyisi lénin’girad (hazirqi sankit pétirburg)qa, ottura yönilish armiyisi moskwagha jenubiy yönilish armiyisi bolsa kawkazdiki néfitlik rayonlirigha taqap kélip qaldi. Sowét ittipaqi intayin xeterlik ehwalgha kélip qaldi, moskwa her waqit qoldin kétish xewpige duch kélip, asasliq hökümet tarmaqliri we zawut kan karxanilar téz sür’ette ichkiridiki jaylargha köchürülüshke bashlidi.

Mushundaq ehwal astida sowét ittipaqi hökümiti pütün memliket miqyasida < ھەممە ئالدىنقى سەپ ئۈچۈن > digen sho’ar astida’omumiyüzlük seperwerlik buyruqi chüshürüp hemme esker qobul qilishni bashlidi, jay jaylardin türküm türkümligen wetenperwer yashlar bes bes bilen eskerlikke tizimlitip aldinqi sepke atlandi, poyiz poyizlarda sibiriye ottura asiya qatarliq jaylardin kelgen millet nami we yar namliri bilen atalghan diwiziyiler poyizdin chüshüpla demmu almastin moskwa aldinqi sépidiki jengge atlandi. Gérmaniye armiyisining shu chaghlardiki melumatigha qarighanda gérmaniye armiyisi eyni chaghda moskwa aldinqi sépidiki sowét ittipaqi qizil armiyisining sanini 180 diwiziye dep mölcherligen bolsimu, lékin moskiwa urushi bashlinip axirlashqiche bolghan ariliqta sowét ittipaqining 260 diwiziyisi bu qétimqi jengge qatnashqan.

Sowét ittipaqi ulugh weten urushi mezgilide herqaysi türki milletlerdin 4 milyondin artuq kishini bu urushqa seperwer qilghan bolup, qoral yoraqliri alahide bolmisimu lékin jasaret bilen jeng qilidighan bu qoshun gérmaniye bash qomandanliq shitabining diqqitini tartqan, shuning bilen ular bu xelqlerning ruslarning hökümranliqidin qutulush keypiyatidin paydilanmaqchi bolghan. Ruslarning hökümranliqidin qutulushni oylap kéliwatqan milletchilermu bu pursettin paydilinip mustapa choqay we weli qeyyumxanlarning bashchiliqida qoshun ichidiki tetür teshwiqatni kücheytip, gérmaniye armiyisi bilen maslishishni zoraytqan, türki milletlerning ruslardin qutulush arzusining türtkisi we ularning teshwiqati netijiside 1942- yilining béshighiche bu qoshundin gérmaniye armiyisi terepke ötüp ketken we gérmaniye armiyisige esirge chüshkenlerning sani bir milyon 700 mingdin éship ketken we köp qismi gérmaniye teshkilligen < سوۋېت ئىتتىپاقى ئازاتلىق ئارمىيىسى > terkiwige qatnashqan.

Netijide tarix penliri doktori nebijan tursun özining < موسكۋا خىياللىرى > digen esiride tilgha alghan sowét ittipaqi qehrimani we herqaysi jumhuriyet qehrimani we her xil ordénlargha érishken uyghur jengchilerning qarshisida uchisigha natsist formisi kiygen, peqet chirayi we formisining sol yéngige chüshürülgen jame süriti we jama témidiki < تۈركىستان > we < ئاللاھ بىز بىلەن بىللە > digen xet chüshürülgen halqa chidiki éllipissiman yeng belgisi bilenla perqlinidighan gérmaniye armiyisining türkistan qisimliri bilen jeng qilghan. Bu qoshun’gha hitlér alahide köngül bölgen bolup, uning biwaste qollishi bilen qurulghan türkistan milli armiye kommétitigha qarashliq qoshunlarning sanila 267 mingdin éship ketken. Töt yil dawamlashqan bu urush jeryanida ulardin 90 mingdin artuq kishi rosiye, firansiye, gollandiye, awistiriye, géritsiye qatarliq jeng meydanlirida qurban bolghan. 1945- yili urush axirlashqandin kéyin ularning köp qismi amérika bashliq ittipaqdash döletler qoshunigha we marshal zhukuf bashchiliqida gérmaniyeni ishghal qilghan sowét ittipaqi qoshunlirigha esirge chüshken, sowét ittipaqi qoshunlirigha esirge chüshkenliri wetinige qayturulup köp qismi < ۋەتەن خائىنى > digen jinayet bilen ölümge höküm qilip öltürülgen bolsa amérika bashchiliqidiki ittipaqdash döletlerge esirge chüshkenliri herbiy qanun boyiche jinayiti bar dep qaralghanliri özlirining tégishlik jazasini tartqan, qalghan adettiki eskerler bolsa wetinige qaytishni xalimighanliqtin gérmaniye, firansiye, awistiriye, gollandiye qatarliq döletlerdin panahliq tilep shu döletlerde yerliship qalghan.

Dimek urush nahayiti shepqetsiz bolup, xuddi yuqurida éytip ötkinimizdek sowét ittipaqining ulugh weten urushida uyghur jengchiliri putkul urush sepliride shundaqla moskuwa ,liénin’girat ,sitalin’girat ,siwastipol qatarliq chong sheherlerni qoghdash we azat qilish jengliride ajayip qehrimanliq korsetken ..
Hem ofitsirlar we qehriman eskerler ichide ” qizil yultuz ” ” qizil bayraq ” ordinlirigha irishken ,shewket , osman ,toxtayif ,yaqup exmiduf ,osman hesenof ,” 1- derijilik weten urushi ordini ” ” qizil yultuz “ordinigha irishken nizamidinof ,” qizil bayraq ” , “qizil yultuz ” shöhret “ordinigha irishken tatur sheripof , 1- derijilik ” weten urushi ordini “, ” qizil yultuz “ordinigha irishken walintin nizamidinof ,” qizil bayraq ” , ” weten urushi ” , ” aliksandir niwéski ” ” jasaret uchun ” midaligha irishken hashim nesirdinop ,” séwét ittipaqi qehrimani ” midaligha irishken dadash baba janup , sulchi lutpulla ,mesum yaqipof , “polsha jumhuryiti qehrimani ” midaligha irishken uyghur ezimetlerdin i.Kamalof , mexsut niyazof ,sh.Zulqarof ,m.Qasimof qatarliq qehriman jengchiler yétiship chiqip sowét ittipaqidiki uyghurlargha shan sherep keltürgen bolsimu lékin yuqurida tilgha élin’ghandek fashistlar bilen bir septe turup jeng qilip, pütün dunyaning lenitige uchrighan jengchilermu bar bolghan.

Menbe: http://www.uyghurgogogo.com/forum.php?mod=redirect&tid=538&goto=lastpost#lastpost