PDA

View Full Version : Ebjesh __tersalargha



Unregistered
13-08-11, 17:01
Insanlar qandaqla bolmisun birnersilerdin pexirlinishni özige meniwiy tüwrük qilip yashaydighan oxshaydu. Yéqinda Hindistanning bir kinosi téléwizorda bérildi, uningda Shahruhxan bash rol alghan bolup, bash pérsonazh Amérikining NASA alem qatnishi idariside xizmet qilidighan yuqiri derijilik pen-téxnika xadimi iken, emma uning Hindistandiki yurtida kishiler téxi tok chiraghning yoruqinimu körelmigen namrat turmushta yashap turupmu: "Bizning manche ming yilliq tariximiz bar!" dep maxtinip tereqqiy qilghan ellernimu mensitmeydiken, bash roldiki yigit bolsa tarixi uzun bolushni ewzellik dep qarimaydighanliqini, muhimi hazirqi künde zaman'gha yétiship méngishning muhimliqini bayan qilip, kishilerning naraziliq pikirlirige duch kelgenliki, axirida u yigit NASA diki xizmitini tashlap yurtigha qaytip su éléktir istansisi qurghanliqi bayan qilinidiken.
Bundaq illet bizning eldimu éghir, he dése 5000 yilliq hetta 7000 yilliq tariximiz bar, dep maxtinish sadaliri her yaqtin yangrap turidu, emma ahalide uzun tarixning warislirigha layiq exlaq némishqa yoq? Bügünki künde Sherki turkistan puxraliri héchqandaq yémeklikni sheksiz yéyelmeydighan haletke yetti. Shunche ming yilliq tarixta némishqa semmiyet medeniyiti barliqqa kelmidi? Qisqisi, eski kitablardiki yilnamiler bilen qebridin chiqqan yadikarliqlar héchnémini chüshendürüp bérelmeydu. Shunche uzun epsanisiman yalghan - yawdaq mol qoshulghan, kishilerdin anglighanlardin anglap yézilghan tarixlar, maddiy buyumlar peqetla ötmüshtikilerge tewe. Muhimi bügünki kishilerning medeniyet sapasi ötmüshtiki mol medeniyette insanchiliq, semimiyet terkiblirining bolghan - bolmighanliqini, uninggha warisliq qilinish ehwalini eks ettürüp béridu, ezeldin yoq nerse bolsa, uninggha warisliq qilishmu bolmaydu, elwette.
Bir ailige nisbeten éytqandimu, bir doktorning chiqishi bilen ashu jemetke xas illetler shu doktordin kéyinla tüzilip ketmeydu, belki undaq yaki mundaq shekillerde öz ipadisini körsitip turidu, yene nechche ewlad medeniyetlik kishilerning chiqishi bilen tedrijiy özgirip, heqiqiy salmaq, eqliy ish köridighan kishilerge aylinidu. Buninggha misallar köp. Men En'gliye qatarliq gherb elliride aqsöngek dégen kishilerning abruyining némishqa shunche yuqiri bolidighanliqigha heyran bolattim, matériyallardin körgen toluq bolmighan melumatlirimdin ayan bolushiche, shu kishiler nechche ewladtin buyan yuqiri sapaliq kishiler bolup, herqandaq ishta sapaliqliqi bilen hörmet qazan'ghan kishiler iken. Ene shu kishiler, saylam yaki bashqa ijtimaiy mes'uliyiti sewebidin naraziliqqa duch kélip, üsti - béshigha sésiq tuxumlar étilghandimu kishilerge külümsirigen halda jawabini béreleydiken, bundaq salmaqliqni uzun tarixqa ige, medeniyetlik sherqliklerde körelmeysiz, ular qandaqla bolmisun bir yollar bilen edipingizni bérip, sizni bash kötürelmeydighan qiliwétidu, marap turup chishleydighan bundaq rohiy halet "sherqche sapa" bolushimu éhtimal.
Démek, bizdiki tenqidchiler qandaq tenqidning ijabiy tesir béridighanliqi heqqide oylinip körmey, qelemkeshlik nami nuqtisidinla ish körgen, xuddi yuqiridiki chet ellik yazghan maqalide déyilgen déhqanchiliq ishigha oxshash. Uyghur kilassik edebiyati oqughanda Rabghuzidin bashqa nesriy eser yazghan edipning yoqluqigha qarap bekla ichim pushqan idi. Jem'iyetni közetkimdin kéyin qarisam, Uyghurlar rasttinla shair mijez kélidiken emesmu. Démek, Uyghur milliti mesililerge yoluqqanda salmaqliq bilen pikir yürgüzüshke emes, birdemlik hayajan bilen ish qilishqa mayil xelqtur. Gheywet qiliwermey, millet xaraktéridiki illetlerni gheywetsizmu körsitip béreleydighan sélishturma xulase tipidiki maqalilerni yézish üstide bash qaturush zörür, gheywet gheywetni tughuwatqan ehwalda, buninggha munasip yol tapmighanda, yazma yazma péti qéliwérishi turghan gep. Mesilen, özimizdiki illetler üstide tehlil yürgüsh bilen bir waqitta, bu "exlet"lerni jamaetning aldigha tökmey turup, qaratmiliq halda bashqa milletlerning xaraktéridiki yaxshi terepler tonushturulghan mulahizilik maqalilerni, edebiy eserlerni yézish yaxshi chare bolushi mumkin. Hazirghiche bu jehetke diqqet aghdurghan edebiy eserge men'ghu misal tapalmaymen. Edebiy eser yazsa ünümi yaxshi bolidighan témilar mulahize - gheywetlerge béghishliwétilgenliki üchün ünümi téximu töwen bolup qalghanlargha bolsa misal az emes. Medeniyet sapasi töwen kishilerning doramchi kélidighini dostlargha melum. Naxshichiliqta, kiyim - kéchekte... doramchiliqning iznaliri uchrap turidu, özimizning shunche körkem kiyimliri turghanda, nediki Pakistanliqning, Erebning, Parislarning kiyimlirini kiyiwalidighan exmeqler bar. Buni dildiki emes, tashqi körünüsh jehettiki "musulmanchiliq"qa bekrek étibar bérishning misali déyishke bolidu.

Qiyinchiliq yillarda késellerge doxturlar: "Bek ajizlap kétiptu, okul kötürelmeydu, tuxum, shéker, süt béringlar, aldirisanglar toqquz künde, aldirimisanglar ottuz künde kélinglar" deytti dégen gepler bar. Hazir doxturlar opératsiye qilishning nahayiti xeterlik ikenliki körünüp tursimu (Yürekke köwrük sélishqa oxshash) opératsiye qilishqa bekrek mayil bolup qalghini köpinche kirim üchün bolghinidek, yazminingmu nam üchün emes, ünüm üchün bolushigha bash qaturmaq kérek. Xaraktéri ajiz, medeniyet sapasi töwen kishiler topini til - haqaret bilen tüzeymen déyishmu bir xil ajizliq. Bundaq kishilerning aldigha bir döwe illetni töksingiz birmunchisi, "bu ömrimizde Uyghurning ismigha layiq ademlerdin bolghinini körelmey ötüp ketkidekmiz", dep ümidsizlinip, illetlirini dawam qiliwéridu. Yene birmunchiliri bolsa, xuddi yazmida déyilgen illetlerning birerimu özide yoqtek, özini milletning opératsiyechisi qilip körsitip, memedanilik bilen gheywet teshwiqatchisiliq rolinila öteyduki, özide shu xil illetlerning barliqi, tüzitish kéreklikini hergiz tilgha almaydu, bu atalmish tenqidchi oxshashla illetlirini dawam qiliwéridu. Extem Ömerning "Yiraq Qirlardin Ana Yerge Salam"idin kéyinki ehwallar buning delili.
Yuqiridki chet ellikning maqaliside Uyghurlarning din qarishi toghrisida xéli belen gep qiptu. Rastimni éytsam Uyghurdiki xéli sanliq kishi buzuqchiliq qilsimu yuyuniwetsila, kishiler bilmisila bolidu, dep özini xatirjem tutup yürüwéridu. Hetta bir waq namaz oqup töwe qiliwetsemla ish pütidu, dep özini aldaydu. Bu yaxshi - yaman ishning hemmisi allahning nezeridin néri bolmas dégen étiqadning yoqluqining belgisidur. Imani sus kishiler balagha yéqin bolidu.

Özi awaz qoshmaydighanliqigha qarimay, gheywetsiman tenqidiy maqalilerge hewes qilishni "tayaq qépi pisxikisi" déyishke bolidu. Ishni özidin bashlimighanliq, mahiyette millet eyiblirini tüzitishke awaz qoshmighanliq bolup, axirqi hésabta gheywet témisigha matériyal toplashqa qiziqishtinla bashqa nerse emes. Gheywetxorluq tolimu nachar adettur. Özbekistanliq Ötkür Hashimof ependi: "milletchilik tolimu yaman illet, milliy inkarchiliq bolsa uningdinmu yaman, milletchi xoshnisini yaman köridu, milliy inkarchi bolsa özinimu yaman köridu" dep taza belen deptiken.

Qelemkeshlergimu telep qoyush, "elge yaqqidek yazalisang yaz, yazalmisang kötüngni qis!" dések némishqa bolmighidek?

Unregistered
14-08-11, 15:43
yaxshi mulahize qilinghan.dawamliq yezishingizni ümit qilimiz. sizni tapqan Atingizgha rehmet.