PDA

View Full Version : Erkinlik Longqisi Filmi Elani



Unregistered
10-08-11, 20:45
Youtube

http://www.youtube.com/watch?v=bFaYQdRmP5A

Uyghurtube

http://www.uighurtube.com/videos/683/erkinlik-longqisi-putbol-musabiqisi-film-elani

Unregistered
11-08-11, 05:19
kichikkina bir ish kichiklarnig kuzida chongdur

katt-katta ishlar buyuklarnig kuzida kichikdur

chung ishlarnig bolmiqi himmat ahliga bagliq

takabbur magrurluq maglubiyatka baisdur

tarjima:

kilassik arab shaeri: mutanabbi asarliridin

Unregistered
11-08-11, 08:45
kichikkina bir ish kichiklarnig kuzida chongdur

katt-katta ishlar buyuklarnig kuzida kichikdur

chung ishlarnig bolmiqi himmat ahliga bagliq

takabbur magrurluq maglubiyatka baisdur

tarjima:

kilassik arab shaeri: mutanabbi asarliridin

bu yerge atalmish arab dadangning sherini yezip yurginingning ozi , gerche qerip qalghan ghalcha bolsangmu , texi chong bolmighanliqingning ispatidur

Unregistered
11-08-11, 13:41
gazab apandi ! konilarnig "poqqa chalma atma yuzungga chayraydu" digan maqal tamsilisidin hawarsiz ohshaysiz.

nimishqimu bu yashlarga qapi kalturop sher tarjima qilgansiz. bularga tanbig biriman dap yurkigizni zida qiliwalmang, mubarak bayraqni gilam kirlik ornida yarga salgan bu haqta tanbih yazsa agzini buzop til salgan bu yashlar bilan etishmang!

ulakka yigligan way kuzum, nadanga sozligan isit suzum" bularni samandak koygili quyung. war yinip shaq tohtaydu.

Unregistered
11-08-11, 16:23
gazab apandi ! konilarnig "poqqa chalma atma yuzungga chayraydu" digan maqal tamsilisidin hawarsiz ohshaysiz.

nimishqimu bu yashlarga qapi kalturop sher tarjima qilgansiz. bularga tanbig biriman dap yurkigizni zida qiliwalmang, mubarak bayraqni gilam kirlik ornida yarga salgan bu haqta tanbih yazsa agzini buzop til salgan bu yashlar bilan etishmang!

ulakka yigligan way kuzum, nadanga sozligan isit suzum" bularni samandak koygili quyung. war yinip shaq tohtaydu.

hey ..tola ichimni aghritma bolamdu , ozeng inkas yezip yene ozengge ozeng teselli berip , nime digan bichare nemisen..
sendek nersiler , bu gollandiyide biz chonglarning yuzini tokup bolushtung , biz chonglar digen esli yashlargha ulge bolush yolidiki ademler iduq , senler nimanche niyiting yaman ademler.....nime qilisen bizni yashlargha set korsitip , zadi qandaq ademsen?? azir ramazan waqti , mushundaq waqitlarda bolsimu bu zuwanliringni yighishni bilishmemsen?? gheyret xotunung bilen balangni baqsang bolmamdu , qachanghiche milletni setip yeysen.... sen qachanghiche mushundaq nijis turmushta yashimaqchi???

Unregistered
11-08-11, 16:53
bu yerge atalmish arab dadangning sherini yezip yurginingning ozi , gerche qerip qalghan ghalcha bolsangmu , texi chong bolmighanliqingning ispatidur

mushu betni sesitiwatkan esli mushu sesikkende.

Stemi ependi
11-08-11, 19:43
[
Til - yeziq yalghuz bir millet tilini hatirilep beridighan belge bolupla qalmastin, u yene insanlarning, jumlidin milletning gullinishidiki muhim wasite.
Ejdadlirimiz tarihta heli burunla oz yeziqini ijad qilip, iptida'iy til - alaqe ishlirini rawajlandurghan we jem'iyetning, milletning rawajlinishigha alahide zor tohpe qoshup, bizge muhim abidilerni qaldurghan. Islamiyetke kirgen 1000 yilgha yeqin waqittin buyan, Ereb yeziqi millitimizge ozliship, bizning shanliq medeniyet tarihimizni berpa qilishta zor rol oynidi. Bolupmu, Ereb yeziqi asasida barliqqa kelgen hazirqi Uyghur yeziqimu mushu esir ichide otkenki her qandaq waqittikige qarighanda tehimu mol, tehimu parlaq medeniyet sehipilirini yaritip, kelgusi ewladlirimiz uchun altundek chaqnap turghan muhim bir tarihiy menbe bopqaldi. Biraq, yeqinqi dewrlerdin beri, Uyghur yeziqimiz <birdem u qutupqa, birdem bu qutupqa yuzlinish> tin ibaret egri - toqayliqlarni beshidin otkuzup heli kop erziyetlerni chekti, bolupmu, dewr tereqqiyati bugunge yetip kelgende Uyghur kona yeziqimizda koruluwatqan hilmuhil mesililer putkul jem'iyetning diqqitini qozghap, yengi qiziq nuqta bolup qelish aldida turuwatidu.
1.Uyghur yeziqining yeqinqi kechurmishliri we kelgusi apetning shepisi
60 - yillarda kona yeziqimizning metbe'ediki we bashqa jehetlerdiki qolaysizliqliri kozde tutulup, latin yeziqigha islah qilishtin ibaret toghra teklip yolgha qoyulghan bolsimu, biraq, yeziq islah qilishta ilmiylik we emeliy unum asas qilinmay, solchil idiyining tesiride, latin yeziqi asasidiki Henzuche pinyin yeziqi shu peti kochurup kelindi, hemde herplerning yetishmey qalghanlirigha <K> gha quyruq qoshup <K>, <h> gha quyruq qoshup <h> qilishtek usullar qollinilghanliqtin, yengi yeziqimizning emeliy ishlitilish unumige zor derijide tesir yeti. Shundaqtimu omumiyliqni, tereqqiyatni kozde tutqanda, elwette Uyghur yengi yeziqimizning ilgharliq terepliri asasiy orunda turatti. Peqet Latin yeziqi sistemisidin ozimizge kereklik 30 nechche herp inchiklik bilen muwapiq tallanghan bolsila bu mesile ongay hel bolatti. Biraq nami uchundur 80 - yillarning bashlirida Uyghur yengi yeziqi tuyuqsiz emeldin qaldurulup, zor bir turkum aliy mektep oqughuchiliri sawatsiz qaldi. Yeziq mesilisidiki waqitsiz koturulgen dengiz dolqunliri bir mezgil tinchighandek korunsimu, biraq, tip - tench dengiz astida yoshurunup yatqan san - sanaqsiz hada tashlarni hechkim bayqiyalmighan idi. Jem'iyet tereqqiyati elechtron, uchur dewrige qedem qoyghan bugunki kunde mana bular asta - asta bash koturup chiqishqa bashlidi.
Demek, Uyghur kona yeziqimizning yonilishning ongdin solgah bolushi tupeylidin meydangha chiqqan zor qiyinchiliq qayta bash koturmekte. Nurghun ilim - pen saheliri iptida'iy halette turghan eyni dewrde bizge bilinmigen eghirchiliqlar mana emdi ozini korsetmekte, bolupmu, kompyuter ijtima'iy ishlepchiqirishning we turmushning barliq sahelirige singip kirishke bashlighan bugunki shara'itta, bu qeyinchiliqlar ehtimal kelgusidiki zor apetning shepisi bolup qelishi mumkin. Chunki, bashqilar turluk uchurlarni kompyutergha birla konupka bilen kirguzup, peqet birla tertip bilen ish hel qilsa, bizning uningda bir nechche tertipni artuq ishlishimizge toghra keliwatidu. Bu japalargha peqet yengi shey'i hesablap kompyuterda ishlewatqan hazirqi japakeshlirimizning qizghinliqila berdashliq bermise, keyinki ewladlarning chidap ketelishi tes. Demek, bashqilar aldigha qarap yugurep mangsa, bizge peqet arqichilap mengishqa toghra keliwatidu. Bundaq mengish arqiliq bashqilar bilen teng nishangha yetish yaki uningdin eship ketish mumkinmu!? …
Bashqilar kompyuterdin biwasite paydilinip tereqqiyat sur'itini tezletse, bizge peqet kompyuterning her bir yengi amilliri aldida aldi bilen yengiwashtin tetqiq qilip kona yeziqimizgha boysundurup, ozgertip andin mengishtin ibaret birla yol qalidu, -- halas. Belki bu musheqqetlik yol tereqqiyat yolimizdiki mengguluk uzun seperge aylinishmu mumkin.
2.Ammining sadasi we arzusi
Uyghur kona yeziqimizning nuqsanliri heqqide helidin beri bir qisim kishilirimiz tetqiq qilip izdinip, oz koz qarashlirini, teklip pikirlirini otturigha qoyup kelgen. Ular asasliqi towendikilerdin ibaret:
1.90 - yillarning bashliridila Shinjang uniwersitetidin Yonus Qurban ependi Uyghur kona yeziqidiki murekkeplikler (herp sheklining bash, ottura, ahir, yalghuz degendek herhil yezilishi qatarliqlar) ustide oz pikirini bayan qilip, uni ihchamlash, qisqartish teklipini otturigha qoyghanidi.
2.1995 - yili men yeziq islahati mesilisidiki maqalemni élan qilish mumkinchiliki bolmighanliqtin, Sh U A R til yeziq komiteti we <til we terjime> zjurnilidiki yoldashlarning qizghin qollishi bilen muzika sahesidiki helq'ara notigha kona yeziqta tekist orunlashturushqa bolmasliqtek jiddiy mesile ustide izdinip yazghan <muzika saheside yengi yeziqni qollinish toghrisida teklip> namliq maqalemni élan qilip kop sanliq kishilerning qollishigha erishken.
3.Yeqindin beri tebi'iy pen sahesidiki kop sanliq kespiy hadimlardimu kona yeziqimizning yonilishi sewebidin, dersliklerde we kespiy materiyallarda hilmuhil sewenliklerdin haliy bolghili bolmaywatqanliqi, hemde hizmetning ongushluq elip berilishigha qolaysiz boluwatqanliqi toghrisidiki koz qarashlar bir hil omumiy qarash bolup shekillenmekte, hemde kishilerning yeziq islah qilish toghrisidiki tekliplirimu yeqinqi bir qanche nowetlik helq qurultaylirining muzakiriliridimu meydangha chiqiwatidu.
4.Yeqinda neshir qilinghan til - yeziq sahesidiki nopuzluq kitab <hazirqi zaman Uyghur edebiy tilining imla we teleppuz lughiti> dimu Uyghur kona yeziqing sozluklerning teleppuzini ipadileshtiki ajizliqliri kozde tutulup, latin herpi asasidiki transkripsiyilik belgilerni qollinishqa toghra keldi.
Uningdin bashqa, yeqinda Sh U A R atalghular komiteti kompyuter saheside Latin herpi (Uyghur yengi yeziqi) terkibidin tallanghan herpler asasida layihilengen <kompyuter yeziqi> ni qollinish teklipini testiqlidi.
5.Nowette mesile eng eghir koruluwatqan sahe kompyuter sahesi bolup, ozning yengi dewrdiki alahide roli seweblik kundin - kunge zoriyiwatqan we kengiyiwatqan bu sahe pat yeqindila jem'iyetning barliq sahelirige singip kirip, kundilik turmush we hizmettiki yetekchi rolgha ige sahege aylinish aldida turmaqta. Bu, kishilerning iradisige baghliq bolmighan muqerrer yuzlinish.
Gerche, Shinjang uniwersiteti kompyuter uchur fakultetidin Mirshat Litip ependi kop ejir singdurush arqiliq kishilerge bir qeder qolayliq bolghan Latin herpi asasidiki <kompyuter yeziqi> ni layihilep chiqqan bolsimu, emma, bu <Latin yeziqini Uyghur kona yeziqigha terjime qilish usuli> bolup, yenila barliq sahelerdiki yeziq qiyinchiliqini hel qilip ketelmeydu. Huddi Mirshat Litip ependi ozi eytqandek bu usul bilen <kompyuterda kona yeziqni besip chiqish uchun, choqum yenila kona yeziqning herp sheklini (het iskilatini) yasash kerek>. Bu mesilini hel qilmay turup kompyuterning Englizche herp konupka tahtisigha biwasite tayinip turup ishlesh yenila mumkin emes, demek, mushundaq qiyinchiliq tupeylidin mutleq kop sandiki kompyuter tehnika hadimliri yenla yeziq islahatigha teqezza bolushmaqta.
6.Muzika sahesini elip eytsaq, otmushte besh siziqliq nota omumlashmighan mezgilde, addiy notining qurulmisi ihcham, chaqqan bolghanliqtin, uni oz aldimizgha ongdin solgha yezip kona yeziqimizgha boysundurduq. Biraq, bundaq notilarni bashqilarning oqush - oquyalmasliqi bilen hesablashmiduq. Tereqqiyat bugunge kelgende besh siziqliq (helq'ara) notining qurulmisi murekkep, muntizim bolghachqa, elwette uni ogndin solgha yezip kona yeziqimizgha boysundurush mumkin emes. Dunya boyiche bir hil ishlitiwatqan nersini bizning uning eksiche qiliwelishimizning ozimu kulkilik ish.
Qisqisi, biz nurghun meblegh ishlitip keyni - keynidin ikki qetim on ikki Muqamning ikki yurush nota kitabini neshir qilghan bolsaqmu, biraq, yenila uch Muqamning tekistini qa'ide boyiche helq'ara notigha orunlashturup chiqalighan Qazaqistan muzikishunasliri Tamara Eli Baqiyiwa, T.H Raziyiwa qatarliq hanimlarchilikmu bolalmiduq. (bizning Muqam kitablirimizda tekistler telep boyiche notining astigha orunlashturmay, eng ahirigha toluq tekist sheklide berilip, peqet misralarning birinchi boghumi nege toghirlinidighanliqila korsitilgen).
Klassik nahshilirimizning tekist orunlashturulushi ilmiyliki yuqiri, kishige ajayip estetik zoq beghishlaydighan murekkep tehnika bolup, mushu ilmiy qa'idige layiq, notigha tekistni eynen orunlashturush anche asan ish emes. Tekistni halighanche orunlashturush peqet shu klassik miraslirimizning ilmiyliki, rawanliqining buzulushigha we yoqilishigha elip baridu. Elwette buningda yeziq qiyinchiliqi yenila birinchi orunda turidu, mana bu mesilimu bashqa ilim - pen sahesige ohshashla, muzika saheside hel qilishqa tegishlik bolghan intayin muhim zor mesile bolup turmaqta, ahirqi hesabta bu mesilini hel qilish uchun yenila kona yeziqimizni islah qilishtin hemde barliq sahelerge bab kelidighan Latin herpi asasidiki yengi Uyghur yeziqini tesis qilip yolgha qoyushtin bashqa hechqandaq yol yoq.
Yuqiriqilardin shuni koruwelishqa boliduki, nowette biz duch keliwatqan yeziq mesilisi millitimizning kelgusi tereqqiyatigha nisbeten pewqul'adde zor ish bolup, oylashmay turghili yaki yandap otup ketkili bolmaydighan re'alliqtur.
Meningche, yeziq gerche milletning belgisi hesablansimu, emma u, milletning teweruki emes. Qaysi bir yeziq milletning rawajlinishida unumluk rol oynisa, elwette uni teweruk qilishqa bolidu. Milletning birdinbir teweruki - til, tilning hatirilesh belgisi bolghan yeziq ozining ishlitish unumige asasen, dewrning tereqqiyati we ozgirishige egiship mukemmellishidu yaki ozgiridu, bu heqte tarihta delil ispatlar bar. Halbuki, millitimiz tarihta birla yeziq qollinip kelgen emes. Hazirqi dunyada keng qolliniwatqan ilghar yeziq --- <Latin yeziqi> mu bizning qedimki zamandiki <Turk Ronik yeziqi> mizning ewladidur.
3.Bashqa milletlerning yeziq islahatigha nezer
Tarihtin buyan milletlerning oz yeziqigha nisbeten toghra mu'amile qilghan we shu arqiliq tehimu zor yuksilishlerge erishkenlik heqqide ispatlar kop, mesilen, hazirqisini elip eytsaq, Henzu milliti tehi azatliqtin keyinki qisqighine waqit ichidila oz yeziqidiki murekkep bolghan qedimki zaman murekkep het (繁体字) nushilirining siziqchiliri kop we zich bolushidek qolaysizliqlarni etrap qilip, uni hazirqi siziqchiliri az, addiy we ihcham bolghan <Beyhua> yeziqi (白话文) sheklige, koniche yuqiridin towenge we ongdin solgha qarap yezish usulini bir qder ilghar bolghan soldin onggha qarap yezish usuligha islah qilish arqiliq omumlashturup oginish we emeliyette ishlitish unumini zor derijide osturdi.
Burunqisini elip eytsaq, mushu esirning bashlirida Turkiyining tereqqiyperwer hokumrani Mustapa Kamal birla heriket qollinip, memliket miqyasida mute'essipchilikke qarshi turup tehnika yengilidi hemde Turkler ishlitip keliwatqan ereb yeziqini Latin yeziqi (eslidiki ozlirining Ronik yeziqining ewladi)gha ozgertish arqiliq, Turkiyeni bugunki dunyada tereqqiy tapqan doletler qatarigha kirguzdi. Demek, oz millitining tereqqiyati aldidiki tosalghularni heqiqiy tonup yeteligen milletla uzluksiz algha basalaydu we tereqqiy qilalaydu.
Gerche, Uyghur yengi yeziqi emeldin qaldurghili 20 yilgha yeqit waqit bolghan bolsimu, emma, uning retlik, guzel simasi helighiche kopligen kishilerning esidin koturulgini yoq.
Shinjang Uyghur Aptonom Rayonluq helq hokumitining Sh H (1982) 283 - nomurluq hojjet arqiliq tarqatqan <Uyghur, Qazaq kona yeziqlirini omumyuzluk yolgha qoyush toghrisidiki doklat>ining 5 - maddisida: <Uyghur, Qazaq kona yeziqliri omumyuzluk qollinilghandin keyinmu, Uyghur, Qazaq yengi yeziqliri bir hil pinyin belgisi supitide saqlap qelinidu we qollinilidu. Uyghur, Qazaq yeziqlirini tetqiq qilish hizmitini dawamlashturush lazim. Yeziq mesilisi jem'iyetning her qaysi tereplirige, her qaysi sahelirige chetilidighan muhim mesile, bolupmu yashlar - osmurlerning janijan menpe'etige munasiwetlik zor mesile> dep eniq yezilghan. Mana bular, Uyghur yengi yeziqining kelgusi roli we istiqbalini toghra molcherlep otturigha qoyulghan muwapiq piker we toghra hokum.
Biz elwette birla buyruq bilen kona yeziqimizni bir kunning ichidila emeldin qaldurushni umid qilmaymiz hem bundaq qilishmu mumkin emes. Chunki, bundaqta zor bir turkum pishqedemlerning sawatsiz qelishidin ibaret yene bir qetimliq tekrarlinish yuz beridu. Biraq, oz menpetimiznila oylap, pat arida ilim - pen saheside tehimu chong qeyinchiliqlarni kelturup chiqiridighan bu apetni kelgusi ewladlirimizgha tashlap qoyup ketishnimu halimaymiz. Chunki, buninggha, bizning kelgusi ewladlirimizning 20 - esirdiki yaramliq ejdadliri bolushtin ibaret muqeddes burchimiz yol qoyalmaydu, biz peqet, Henzu yeziqida pinyin qoshumche qilingahngha ohshashla, mushu otkunchi dewrde derhal zamangha, tehnikigha we tereqqiyatqa maslishalaydighan Uyghur yengi yeziqi asasida qayta toluqlinip, retlinip layihilengen bir <Uyghur yengi yeziqi> ning kechikturulmey tesis qilinishini we uning barliq qeyinchiliqqa yoluqqan penniy sahelerde qollinilishini hemde bashlanghuch mekteplerning towen yilliqliridin bashlap qoshumche derslik qilinip kirguzulishi we tedrijiy asasta omumlashturulushni teshebbus qilimiz. Bu, bir jehettin ilim - pen sahesidiki zor qiyinchiliqni hel qilsa, yene bir jehettin ewladlirimizning Latin yeziqi sistemisidiki Engliz tili qatarliq chet tillar we Henzuche pinyin yeziqini oginishigimu intayin kop qolayliqlarni elip kelidu. emeliyettimu hazir A, B, C, D, E, F, G … ni bilmeydighan kishiler kop emes, ottura yashliqlarning hemmisi degudek yengi yeziqni tonuyalaydu, tehi putunley untup ketkini yoq. Bu yerdiki asasliq qeyinchiliq peqet ijtima'iy penler sahesidiki bir turkum yashanghan pishqedemlirimizlning beshighila kelidu. Emma shunisi eniqki, millitimizning istiqbalini belgileshte, az sanliqlar kop sanliqlarning, hazirqi dewrde yashawatqanlar kelgusi ewladlirimizning menpe'etini oylishi kerek. Peqet mushu nuqta aydinglashsila, bizning aldimizda hechqandaq tallash imkaniyiti qalmaydu.
4.Uyghur yengi yeziqining deslepki layihe prinsipliri heqqide teklip
1.Bu hizmetni her qaysi saheler we kesiplerning munasiwetlik wekilliri we tilshunaslardin terkib tapqan layihilesh guruppisining chongqur muhakimisidin otkuzush.
2.Engliz, Rus we dunya tili elipbelirini tetqiq qilip selishturush arqiliq, Uyghur yengi yeziqi herpliri (fonetikiliri) asasida, qismen muwapiq bolmighan herplerni almashturush we toluqlash.
3.Oz tilimizdiki til tawushlirida qoshma herptin saqlinish (mesilen, <ng> gha ohshash). Oz tilimizdin sirt, chet tillardin kirgen til tawushlirighimu muwapiq haldiki yalghuz herp tallap ishlitish (mesilen, zh, chh, sh largha ohshash).
4.Imkaniyet bolsila herplerning basmiche we yazmiche shekilliri hemde chong we kichik shekillirining ozara perqini chongaytiwetmeslik.
Yuqiriqilar, ilim - pen yeziqimizning kelgusidiki ishlitish unumini kozde tutup otturigha qoyghan deslepki layihilesh prinsipliri toghrisidiki yuzeki tesewwurlirimdin ibaret. Munasiwetlik mutehessislerning estayidil oyliship baha berishini we munazire yurguzushini umid qilimen.

Stemi ependi
11-08-11, 19:52
bu tursunjan litip ning makalisi iken paydilinixinglar uqun qaplap koydum---Hormet bilen Stemi ependi.din