PDA

View Full Version : Chet’ellikler : uyghur’erliri yarimas?



Unregistered
18-07-11, 09:13
Chet’ellikler : uyghur’erliri yarimas?
Aptori: namelum tordash

Muqeddime;Erebtin anglighanlirim,uyghur qizlirining ahu-zari

Mesle zadi kimde?Türkler qandaq qilidu?

Her yili ayallar bayrimi kelgende ,özümning heqiqi erkeklerning shni qilalmighanliqimdin epsuslinimen.Ochuqini disem intayin yarimasliqimni his qilimen.Chünki men singillirim,achilirim we uruq-tuqqanlirim ichidiki qizlargha mes’ul ,köyümchan tuqqan bolalmidim.Ularning turmushtiki yoluqqan qiynchiliqigha meslihetchi ,tüwrük bolalmidim.Shunga qiz-ayallirimiz heqqide bolun’ghan herqandaq eyiblesh,mesxire qilish,haqaretleshke qarita, millet heqqide gep satqudek,hichkimge nes’het qilghudek,qizlarni tenqit qilghudek heqqim,salahiytim yoq dep qaraymen.Ürümchide közumge körinidighini –qiz-ayallarning murekkep turmush qaynimidiki yalghuzluqi, amalszliqi.Emma erlerning mes’uliyetszliki. Uzundin biri uyghur qiz-ayalliri heqqidiki oylinishim,ularning meslliri heqqidiki xiyallirim toxtimidi,gizit-zhurnallargha bisilghan maqalilarda ayallargha nes’het qilidighan maqalilar uzulmeytti,‹‹jem’iyet intayin chirikleshti,uyghur jem’iytinng mewjutluqi yaxshi anilargha baghliq ››digen iddiyni asas qilghan, nacharlarni tenqitleydighan ,yaxshlargha ilham biridighan mezmundiki yazmilar toxtimay chiqip turdi.Intr torida bolsa,uyghur qiz-ayallirini qattiq eyibleydighan,hetta haqaret qilidighan yazmilar köp yizildi.‹‹ayallar buzulup ketti ››digen qarashni hemme ademge omumlashturushni wezipe qiliwalighan jemyetshunaslar shinjang medeniyti qatarliq neshr orunlirida ayallarni toxtimay qamchilidi,emma ayallar zadi qanchilik buzuldi?Buning sewebi zadi nime?Buni qandaq hel qilish kirek? Digen meslige jawab tixi bolmidi.

‹‹ereb››tin anglighanlirim!

2003-yili tor chayxanisda bir qiz bilen tonushtum,u ereb birleshme xelipilikidiki bir erebke yatliq bolghan uyghur qizi idi,qsqiche ehwallashqandin kiyn uningdin, ata-anisi teripidin ighir toyluq bilen erebke yatliq qilin’ghanliqini,yoldishning yene bashqa ikki ereb ayali barliqini,yoldishni anche yaqturmaydighanliqidek shlarni uqtum.Bu uyghur qizi bilen ereb munasiwiti heqqide uqqan tunji uchurum idi.Kiyn bir til mektiwide ereb tili mu’ellimi bolup yürdüm,shu chaghda,xuddi cholpan bolushtin qichip yürüp kurusqa kiriwalghandek chirayliq bir qiz derske qatnashti.Üchnchi küni men uningdin ereb tili ögnish meqsdini soridim,u qiz‹‹ dubeyge chiqmaqchi idim›› didi ,emma chirayida bir xil xijilliq eks etti.Dem ilish arliqida uni derske bashlap kelgen bir dostum u qiz erebke yatliq bolmaqchi (yeni ikkinchi xotun bolmaqchi)didi.Shuningdin kiyn chet’ellerde yüridighan dostlirimdin,ürümchidiki tuqqanlarning aghzidin erebler,pakstanliqlar,hetta xen yoldashlar bilen toylashqanlarning xewirini anglap,‹‹bundaq shlar köpmu nime ,bundaqla zadi qanchiliktu?›› dep oylidim,emma iniq melumat bolmidi.Likin shu chaghda oylighinim:bundaq qizlar pulni dep hemmini qilidu, ,chet’ellikke qiziziqip,özini alahide körsetmekchi bolghan dep perwa qilmidim.Bu shlar ötti, tügidi.

2008-yili bir ereb bilen ürümchide 2 aygha yiqin bille yürdüq.Bu ereb tumars mihmanxanisda bolghan pakstanliq ikki er,yaponluq bir qiz (xenzu tili ögen’guchi),bir xenzu qiz (shnjang uniwirstitidin), i,bir ros er (shirket xojayini) ottursida bolghan söhbet arliqida ‹‹uyghur erliri yarimas,ayalliri bek janliq››didi,(kiyn uqsam bu gepni deslepte uyghur ziyaliyliri digenigen,‹‹dunya er dep yighlaydu›› digendek yazmilarda )
Sorundikiler hemmisi ortaq in’giliz tilida sözlishettuq,men tuyuqsz bu gepni anglap nahayti chichildim,emma shu yerdila ereb nahayti uzun sözlidi:men shnjanggha kilishtin burunla uyghurlarni bilettim,uyghur heqqide anglighan tunji hikayem bir ayaldin bashlan’ghan,shu chaghdila bu yerning erlirining yarimas ikenlikini perez qilghan,emdi bu yerge kilip kocha-koylarda yüriwatqan qizlarning köpchilikige qarap iniq hs qildim,slerning erler a’ile tutushni bilmeydu,slerning ayalliringlar chet’ellik erler bilen köp uchrashmaptu,eger uchrashsila slerning yininglargha hergiz qaytip kelmeydu,sler ayallarni hörmet qilmaysler,ularni pul tipish,jan biqish üchün kochigha chiqirip qoysler,qizlar asy bolsa,ularni buzuq dep arigha almaysler,emma ularni oynaydighan oyunchuq qiliwalisler,…..Bir qizning yoldin chiqishi kimning mes’uliyti? Dadining yaki uninggha semimiyetszlik qilghan erkekning.

Bir ayalning yoldin chiqishi kimning mes’uliyti?Uning irining.Eger xalimsangmu sanga körstip qoyay didi we yaponluq qiz ,men we pakstanliq eli töteylen konsul kochsgha chiqtuq.Hazirqi ilzabit mihmanxanisi bar doqmushta uzum,alma stiwatqan (baqqal)bir ayalning bishda qarap turduq,ayal 45 yashlar etrapida bolup yalghuz idi,miwe-chiwiliri intayin az idi,emma yiqin kilip qarighanda,stiwatqan alma,anarliri,uzumliri unche supetsz emes idi,uning yinida bolsa 30 yashlar chamisidiki bir er xili chirayliq bizelgen baqqalchiliq dukinida turatti,uningkide miwilerning türliri köp idi,ereb manga‹ obdan qara ›didi,qarsam u erning baqqal ornigha 10 minut ichide 6 adem kilip 4i mal sitiwaldi,uning almsning kilosi 2 yuwen qimmet idi,hiliqi ayalning bolsa erzan idi,xiridarlar uning yinidin bahasinimu sorimay ötup kitetti.Bu chaghda ereb manga mundaq didi,mana özung terjime qilip berding,ayalning almisi erzan iken,hiliqi xiridarlar awu erning almsni almisa u erge hichqandaq chong ziyan bolmaydu,chunki uning dukini chong,iqtisadi asasi yaxshiraq,emma bu ayal aldidiki mushu bir nechche kilo almigha taynip qalghan,shunga uning almisni sen sitiwal didi.Men sitiwaldim,(kiyn)bir kurustning yatiqidiki balilargha apirip berdim.Kiyn ereb u ayaldin kunide nechche pul tapidighanliqini,miwini nedin alidighanliqini,baliliri bar-yoqluqini,yoldishni soridi,ayal kunde 60-70ywen soda qilidighanliqini,ikki balsdin birining 14 yash,birining 10 yash ikenlikini ,balilirining qiz ikenlikini ,yoldishning haraqkesh,qimarwaz ikenlikini,özliri bilen kari yoqluqini,ajrshalmaywatqanliqini iytti.

U manga mushu ayalning balilirigha oqush pulida yardem qilish yoli heqqide izdinidighanliqini,uning adirs,tilifun numurlirini xatirliwilishni iytti.Hem manga tewsye qildi.Konsul kochsdin chiqip bolghuche ereb yoldin ötken qizlardin kem digen 6-7 ni pahshe qiz didi,men ularning kiym-kichiki,teqi-turqigha qarap 2-3ni shundaqmikin dep qaldim,emma bashqsni undaq höküm qilish xata digenidim,buni uninggha bildurginimde u yinimizdiki elini derhal bir qizning keynidin yolgha saldi,eli uning bilen sodigha putushup qaytip keptu.Yalghan didim ichimde,likin achchiqim keldi,ghururum tutti,taki biz chong bazar ichidiki k af si(kindiji)gha kirguche ereb kem digende 20 qizni pahshege chiqirip mangdi,xep didimyu emma kimni tillashni,derdimni kimdin ilishni bilmidim.Kindijigha kirgende pakstanliq eli yandiki ustelde olturghan uch qizdin birini körsitip ,‹‹uni men qilghan,likin qiz chiqmidi,manga bek amraq,doslirinimu tonushturdi,changliyuwendiki öyimizde 5 uyghur qizi,4 pakstanliq er bille oynap tang atquzduq didi››chirayim özgerdi,eqlim qachti,elinng yaqisgha isldim,‹‹hu haramdin bolghan,kimingni haqaret qiliwatisen,emdila 16 yashqa kirgen qizgha töhmet chaplighudek boldungma?Sen pulum bar dep muhtaj qizlarning hemmisni jalap dep qaldingmu?››eli mini bir mush saldi,men eblexning jan yirige birni tizlidim ,huseyin (ereb)bizni ajrtitwetti,emma hiliqi qiz heyran bolup kilip,elige xenzuche:‹‹chin eydi,zimili?Za xuyshr?››didi.Men :‹‹yoqilewe qanjiq››didim,u:‹‹sarangmu ma bir nime,kallsidin ketken››didi , dosliri uni qayturup ketti.

Men shu piti u pakstanliq eblex bilen qol ilishp körüshüp baqmidim,kiyn u hiliqi erebke aldi-keyni bolup 3 uyghur qizini tonushturuptu,ereb manga ularni sodsgha hemra qilish uchun ularning salahiyti oqughuchimu emesmu iniqlashni tapilidi,ulardin biri oqughuchi ,ikkisi oyunchi qizlar bolup ,mexsus chet’ellik erler bilen arlishidighan bir guruppa qizlar iken.Oqughuchi qiz hem in’gilizche hem roschigha usta bolup,alaqichi iken.Ularning yurti bir yerlik emes bolup,oqughuchi qiz shimalliq,bashqilar jenubluq iken.

Men ularning salahiytini iniqlighandin kiyn oqughuchi qizgha ochuqla nimishqa bu yolgha mangghanliqini soridim,netijide irishkinim uning deslepte özining tunjisni uyghur sawaqdishigha bergenlikini,yigit awwal qiz keltürüshning barliq 36 tedbirni qollan’ghan bolsa ,kiyn oynap tashlwetkenlikini,özige oyun,kiym,huzur uchun pul lazim ikenlikini,hem chet’ellik bilen oynsa salahiyti ashkarilanmaydighanliqini,uning ustige pulni köp tapqili bolidighanliqi,hem qedir-qimmiti bilen oynighili ,sorunlarda bashqa uyghur qizlirining aldida perqliq his qilidighanliqini iytti,shu kuni uning yene bir hemrahi özining irining xiro’in chikip 2 yil loju bolghanliqini,özinng bala bilen yalghuzluqini,amalsz qalghanliqini,eger hazir 50 yuwen bolsa,balsgha 3-4-kunluk shlitip turup,xizmettin birini tipiwalghusi barliqini iytti,men shen’gum kelmismu,bilip turup 50ywen berdim.Ete mini izdeng sh tipishqa yardem qilay didim,etisi u tilifun qilmidi.

Shu chaghlarda uyghur supitim bilen his qilalmighan shlarni ereb,pakstanliq közi bilen his qildim,men xelq süpitide türktin bashqilargha dostane mu’amile qilalmasliqim mumkin ,emma yekke adem süpitide shu erebke ,uning ayallargha bolghan mu’amilisi uning adimiylikige bolghan qarshimni özgertti,derweqe ereblerning hemmisi ayallargha yaxshi mu’amile qilmasliqi,köp xotunluq bolup,shretlik turmush kechuridighan bolushi,hemmisi horun,shexsyetchi bolushi natayin.Huseyin urumchidin kiter chaghda eliyge shundaq digenidi:sen jalap izliseng,dinsz pahshe izlime,ulargha hem kuch hem pul serp qilma,musulman pahshelerge yardiming bolup qalidu.Ularni bundaq qilmasliqiqa dewet qiliwalisen.Ularni dinsz yat millet erlirning astigha tashlima. Uning qolumni siqip turup qilghan bu gipi hazirmu kallamda:sen millet heqqide oylashtin awwal ayallarni köp oyla, bir ayalgha ige bolmighan,ayalning hemme ihtiyajini qanduralmaydighan erning bashqurush hoquqi bolmaydu.‹‹sler menggu bash kötürelmeysler,chünki sler ayallarni xorlaysler››. Ayalliringlar slerning sözunglarni anglimisa,sler bilen birmeydanda bolmsa,din ,imandin söz achma,bir milletning aniliri,qizliri –bir milletning teqdirini özgertidu.

Mesle kimde?

Kiyn bashqa milletlerningmu uyghur qizliridin paydiliniwatqanliqigha a’it geplerni bek tola anglap ziriktim,bular hazir tesr qilmaydighan bolup ketti,hazir manga mushu mesilining sewebi bilen uni hel qilish charsi heqqide gep qilalaydighan ademning gipi bek yaqidu,chunki tillashni hemme adem bilidu,emma nime üchün shundaq? Shundaq bolsa,emdi qandaq qilishimiz kirekken? Digenni oylinishmiz kirek idi.Kim nime diyshidin qet’ineer,putun uyghur jem’iyidiki qiz-ayallar bilen munasiwetlik mesllerge uyghur dadilar,uyghur akilar,uyghur ukilar,uyghur erkekler,mushular mes’ul!chunki ular özini erkek deydu,özlirini ayallardin üstün,erkekchilik ingi küchlük,özini oghulbala,biz nochi dep qaraydu.‹‹erkek mes’uliytini ada qilsa erkek,ada qilmisa,erkek emes››,(türk ata sözliri).Emma a’ilisi turup ashna oynash,balilirining oqushigha köngül bölmeslik,pul toplap kelgusge teyyarliq qilish emes,sorundarchiliq,shöhret bilen buzuqchiliq qilish,bilim,iqtisat,saghlamliq jehetlerde xotunliridin ustun salahiyet hazirliyalmay, arqidin xotunining aldida tili tutulup,ularni bashquralmasliq,gipini ötkuzelmeslik.Axirida ayali iridin köngli su ichmey talagha qarash;

Mana hazirmu herkuni jem’iyet heqqide qaxshawatqan ziyaliylarni ,yashlarni köp körimiz, jem’iyetning ichidiki bizge eng munaswetlik we jiddi bolghan mesle-qiz-ayallar mesilisi .Mushuni hel qilmay turup hichqandaq mesle hel bolmaydu.Mesle zadi nime?Bu exlaq meslisi,qimmet qarash meslisi,jem’iyetning asasi yimirilish aldida,uni qandaq qutquzush kirek?

A’ilidin bashlash kirek. Hemme adem a’ilisge mes’ul bolushtin,özining zimmisge chushken mes’uliyetni ada qilishni a’ilidin bashlishi,qolidin kilishiche bashqilargha yitekchi bolushi kirek,xatalashqanlargha köyumchanliq bilen yol körsitishi kirek,chunki ular- bizning anilirimiz,qizlirimiz,ayallirimiz,singllirimiz,biz ning ghururimiz.

Türkler qandaq qilidu?

Türkiyede uzun turghan dostum munularni sözlep berdi: qanchilik derijide toghriliqini bilmeymen, likin paydilinish matiryali bolalaydu.

Türklerde bir a’ilide bir oghulbala bolsa,gerche kichik bolsmu erkek bolghaniken,choqum singlisi we achisgha mes’ul bolidiken.Ularni kechte nege barding,kim bilen körüshtüng?Nime sh qilding?Biri bozek qildimu? Dep sorash omumyuzluk milli anggha aylan’ghaniken.Bir mehellige bashqa yerdin bir er kilip mehelle qizlirigha chaqchaq qilsa,keynige kiriwalsa,hemmisi birlishp uning ediwini biridiken.Basqunchiliq qilish digen uqum az iken,eger qilghanlar sadir bolsa,jemeti boyiche qurutiwitidiken.Kochilarda qizlar qanchilik yalingach yurushidin qet’inezer bir er kilip uninggha ypishwalsa bashqa erler uni ajayip ighir alidiken,qizlar xalisa,saqchilar kilip u erni qamaqqa alidiken.Erler choqum özini ayallardin hemme jehette ustun turushi kirek dep qaraydiken hem shuning uchun barliq kuchi bilen tirishidiken,türkler intayin tirishchan bolup,ayallirini peqet özlirining xizmetchisi dep qarimay,ularning ihtiyajini toluq qanduridiken,özidin gunah saqit bolghanda,andin ayalliri heqqide oylinidiken,ulardin semimiyetszlik sadir bolsa öltürwitish shereplik jinayet hsablinidiken.

Erning izzet-numusi,ghururi intayin katta hisablinidiken hem erlermu mushuni qoghdash uchun tirishidiken.

Menbe: http://jeckblog.com/chetellikler-uighur-erliri-yarimas/

Unregistered
19-07-11, 06:32
Bu yazmigha "Arap wa Pakistan Ixakliri" digan tima koyulghanda ang muwapik bolidu. Musulmanlar axundak ixakka aylanghanlighi uqun ularda hakikat, insanlik kamlap, kambighalqilik wa adalatsizlik awumakta. Axu ixaklar ozlirning oz dolatlirida hotun balilliri turp axu Alladin hargiz taptartmaydu. Bu ixaklar baxkialrni quxuruxni wa hazirk ozlirining pulliri bilan ayallarni dapsanda kiliwatkanlighini pahirlik sozligan bilan ilim pandin tolimu yiraklixip kitiwatkanlighi uqun kopunqisi bolupmu ayalliri, kizliri aqa-singilliri daxxatta yaximakta. Saudida ayallarning hatta maxina haydax hokikimu yok. Saudida nurghun qat'allik narisida balilar baxkilargha majburi hotun bolup oz hayatini bahitsiz, muhabbatsiz otkuzmakta. Saudida nurghun arlar kul ornida ixlitilmakta,... Mana bu biz musulmanlarning ang ulughlighan yirimizda kurgah "bahitlik" turmux...

Axu numussiz ixakkalar numuzsizlarqa yenidiki bir Uyghur aghinisiga yukarkidak numussiz hakaratlarni oz yurtimizda kilghanda uq tot adamni qakirip ulargha Uyghurning kandaklighini bir korsitip koyalmay ularning gipiga tuzukrak bir jawapmu kayturalmay olturghan. Mana bumu bizdiki bir biqarilik, ozimiz tirixmay, kaddimizni kotarmay, hatta axu ixaklarningmu hakaritiga qidap turuptimiz...

Pakistanlik wa Araplarning mutlak kopunqisi Hitayni intayin qong bilidighan wa Hitay bilan yekin bolup Gharip bilan karxilixidighanlar bolup Uyghur halkiga yahxilik kalmaydu. Ularmu axundak doaltliri turughluk ozning horunlukliri tupayli, bayliri numuzsiz haxamatta, kambighalliri aq yalingaqliktta yurmakta,..Ulargha karighanda biz Uyghur halkida musulmanqilikning yaki ilim panning har jahatlirida helila ustun...

Uyghur arliri bu numussiz Arap/Pakistan ixaklirini dorap kalmisun!

Unregistered
19-07-11, 10:14
Bizning shu bichare uyghur qizlirimizning azsandikilirini hesapqa almighanda köpi bu ishni charisizliktin qilidu chünki turmushning qattiqlighi shu koygha selip qoyghan dep qaraymen, lekin shu bay erepning ayallirichu? yawrupa döletlirige kelip chüshken hotellirida hotel mulazimetchiliri yaki taziliqchiliri bilen xupiyane jinsi alaqida bolup yürgen birqisimlirining sizche pulgha ihtiyaji bolghashqa qilamdighandu? yaq elbette shu yaramsiz sesiq erlirining 3, 4 ni eliwelip ishni qamlashturalmaywatqanlighidin "X" gha ihtiyaji chüshüp qilidu,bu periqni shu qasmaq erep bilip qelishi kerekti esli.

Unregistered
19-07-11, 13:11
arap yaki musulman dowlatlirida hitay kizliri 8 dollar uygur kizliri azirak roslaga ohxax 10 dolar bularni aldap qikiwatkan xu uygur taxkilattiki milatqi munapik uygurla solamqilik kilip tapkan pulini xu uyghur taxkilatiga biridu dap oylayman undak bolmisa bu sulaomqila xu taxkilat namida ix kilidu abdu jilil karkax apandim girmanidiki, sizning pakistanlik asli yakanlik dostiniz az digandimu 1000 uyghur kizni arapka satti iplas solamqilar yana milat din daysan abdu jilil karkax xowa gadan dubaydin uyghur jalap sitip kalgan pulni baliringga yiguzwatisan sanmu yiding numuskil san munapik xirikingga yani dubaydiki , dap koy huda halisa bu kisasni alimiz. alganda sining kizingni xirikingning kizidin alimiz

Unregistered
19-07-11, 16:28
Biz qanchilik ayal bolalaymiz? (1)


Tamche



Biz qanchilik ayal bolalaymiz? İhtısadı we ijdimai ehwali shunıngde ehlaq qarashliri hünüklishiwatqan, siyasi orni éniq békitilmigen, bir jemiyette yashawatqan ayallar özining qandaq qiz ,qandaq ayal, we qandaq ana bolidighanlighini qanche tiriship baqqan bılenmu özı terıpıdın belgılıyelmeydu.bundaq jemıyette yashawatqan ayallar han we padıshalarnı tuqqısı bar tughalmaydu.ajayıp talanlıq ayal bolghısı bar bolalmaydu,jemıyetnıng ülgısı bolghusı bar bolalmaydu,ıgız taghnıng üstıge chıqıp waqırghısı bar waqıryalmaydu ,dunyadıkı ayallardek telıqıp -telıqıp külgısı bar külelmeydu, serkılernı yetıshturgısı bar yetıshturelmeydu.armanliri alemche emma dermanliri zeriche yoq bolghan bolidu..........10 yıl 20 yıl ötkendın keyınmu eshu eslıdıkı bır ghayını tekrarlawerıdu emma yetelmeydu ..........

Bır ayalnıng qandaq ayal we qanchılık ayal bolıdıghanlıghı aıle terbıyısı,mektep terbıyısı,jemıyet terbıyısı,jemıyettıkı qanun tüzümlernıng mukemmel bolup bolmıghanlıghı,ayallar we balılargha qarıtılghan ıjdımaı parawanlıq we dawalash sughurtılırınıng qanunluq we mukemmel bolup bolmıghanlıghı, jemıyette ayallarnıng qanunı hoquq menpetını qoghdaydıghan ıjdımaı teshkılatlarnıng bolup bolmıghanlıghi, erlernıng ailining omumi mes-ulyitini üstige élip almighanlighi,omumi jemiyette ayallargha köyünidighan asraydighan righbetlendüridighan ijdimai exlaqning yétilip yétilmigenligi ,ayallargha qaritilghan ammiwi muesseselerning mesilen kütüpxana ,qiraetxana we ayallarni texnikiliq terbiyelesh orunliri qatarlıqlarning bolup bolmighanlighi, zeherlik chékimlik,haraq sharap we eyish ishret qatarliqlarning qanchilik ewj alghan almighanlighi,dını etıqatnıng cheklimige uchrap uchrimighanlighi,shu jemiyetning asasliq üsti qurulmisini teshkil qilidighan ali maaripnıng qanchilik qedir qimmitining bar yoqlighi shundaqla jemiyettiki ishsizliq amili qatarliqlar elbette bir ayalning qandaq ayal bolushini belgileydighan muhim amillardur.

Omumi uyghur jemiytini yaxshi tehlil qilidighan bolsaq, uyghur ayallirining mushinchilik ayal bolup turuwatqanlighining özi nahayitimu chong ishtek turidu

İlawe 1-

Wetendiki debdebilik QQ arqiliq ürümchide yashawatqan dostum bilen intérnétte körüshtüm
Adash biz hazir erlirimizge eng töwen.......eng töwen sewiyede erlik mes-ulyet teliwi qoyup yashawatimiz ........didi u ökünüp. qandaq töwen mes-uliyet teliwi iken u??????? sorudum heyran bolup dostumdin.
Dostum shundaq didi :erlirimiz her küni yirim kichide öyge kiremdu,chilashqidek ichip mes kiremdu, maashlirini öyge ekiremdu ekirmemdu bular bizning éngimizdin alliqachan kötürlüp ketti.biz hazir peqet ularni balilirimizgha dada bolup turup bersila boldi deydighan eng töwen sewiyediki ölchem bilen muamile qiliwatimiz .
Nime deydighansen?????????didim men qoshumilirimni türüp yuquri awazda. Ras shundaq adash………. . amalimiz yoq adash didi dostum ökünüsh ichide……..
Dostumning bu sözliri mening hiyalliirimni ali mektep hayatimizgha bashlap bardi.
Dostum Jemile shu chaghlarda ajayip jushqun kötirenggü rohluq,sinipimizdiki elachi,ötkür pikirlik qizlarning biri idi. Uning eytidighan nahshiliri,uning mektep orunlashturghan paaliyetlerdiki teshebbuskarlighi, uninggha bolghan hewisimizni qozghaytti.u yene mektep uzungha yugresh mahırı, ali mektepler ara üchte yaxshi oqughuchi idi. Kechlik tekrardin qaytip kirgen qishning uzun kichiliride yataqtiki qizlar uning etrapigha toplushup, uning ajayip eqil idrakqa bay pikirlirini,hayatqa bolghan chüshenchiliri kilechekke bolghan ümüt arzulirini söyünüsh ichide anglayttuq.bezide men uning tolimu qayil qilarliq ötkür pikirlirige qarap uninggha yürügümdin qayil bolattim we uni choqum kélechektiki uyghur anilirining yolbashchisi milletning eqilliq anisi bolalaydu dep oylayttim. Epsus…….ming epsus ……..aridin 20 yil ötken bügünki künde dostumning éytqanlirini anglap éghir uh tartmay turalmidim.dostum bilen bolghan bu kichikkine dialogimiz uyghur ayalliri nöwette duch keliwatqan eghir mesililerning kartinisi idi.
Chanaqlirim liq yash lewlirimni qattiq chishlidim .heyriyet dostum………sen pursetlerge éhtiyajliq iding,sen eslidiki eqil idrakliringni teximu mukemmelleshtürüshke héqliq iding,sen daghdam yollargha,mihir muhebbetke aıle illiqlighigha barawerlikke éhtiyajliq iding.sen bir tolup tashqan küch quwetke ige qiz iding ayal boldung ana boldung emdi men seni berq urup echilmaqchi bolghan bir gülning tuyuqsizla solashqinidek bir ehwalda körüp turuptimen men seni eyipliyelemdimen?men sanga han padishalarni tugh diyelaemdimen? Heyr dostum aman bol sening mushunchilik bir ana bolup turuwatqanlighingning özi chong ish…

İlawe2-

Yene eshu debdebilik QQ arqiliq bu qetim qeshqerdiki dostum bilen körüshtüm. Ekrandin uni körüp chöchüp kettim. Uning aghzilirigha uchuqlar chiqip ketken idi.Nime boldila dostek………….sorudum uningdin daımliq aditimiz boyiche chaxchaq arilash.
Way gep qilmisila dostek ,hazir tehi yahshi bolap qalghan wahtini körewatila 3-4 künning aldida körgen bolsila qoqap kétettila ………..
Nimige unchila qara bésip ketti özlirini? Chüshliride bir sarang qoghlap kettimu qandaq ?
Way gep qilmisila dostek mushu üzük digen bir nersini séliwalghili10 yildin ashqan disile, u nime bel putumni tola aghritip yéqinda aldurwetken idim………
He….boptu üzüklirini aldurwetken bilen qara bésip yüz közlirige qoqaq chiqip ketkenning nime munasiwiti bar? Dostek…….. qayturup soal qoydum uninggha yene .
Way sewr qilip gepning poskallisini anglimamla?
He ……..sözlisile qulighim silide????
Gep qilmisila……… üzükni aldurwetip birnechche kündin kéyin bir chüsh körüp qaptimen chüshümde aq halaqlarni kiyip ,qollirigha pichaq,qaycha kötürwelishqan bir qanche pilanliq tughut dohturi meni pilan sirtida hamildar bolap qapsen balangni eliwetimiz dep qoghlap yürgidek………ular axiri düpürliship kélip qollirimni qayrip sörigenche karwatqa baghlap,qosughumni yarghili pichaqni shundaq kötürmesmu……..wayjan ………..dep waqırghan bılen chöchüp oyghunup kettim qarisam chiliq-chiliq ter ichide karwitimda yétiptimen .yoldushum we balilirim,nime boldila anisi ,ana nime boldung digenche béshimda turushuptu…….shuning bilen etisidin bashlap üsti béshimgha mana mushundaq uchuq chiqip ketti qaylisila.uning üstige bu ayda heyzning kélidighan wahtimu sel kéchikip ketti dimeyla,shuning bilen bu chüshüm sera bolup qalarmu dep jan penim chiqip,gélimdin tamaqmu ötmes bolap qaldim hudagha shukri tünügünning yaghi kélip qaptu u juwaynimek, uh …….didim disile He……..mundaq disile öz öyliridimu ,uz töshekliridimu,uzlirining halallap tekken erlirining qoynidimu hatirjem uhliyalmaywatqan gepkende-he?

Way uni bir dimisila hatirjem yatqili bolamdighan, eger shundaxla bixotluq qilip sasila qosaqlirida bala bolap qaldimu chataq,idarilirida yüzliri qalmaydu,maashliri tutup qelinidu,wahtida melum qilmighanliqliri üchün pilanliq tughut siyasitige hilapliq qildi dep chong yighinda tenqit qilinila bu ish arhiplirigha yézilidu menggü bash kötürelmeyla……..salametlikliri yar beremdu bermemdu,bedenliride bala alghuzghanning kötergidek küch barmu yoq buni sürüshtimu qilmaydu alghuzghanlırı alghuzghan.
Bu hékayini anglap allagha shundaq hitap qildim ah………..uyghur ayallirini uz panahingda sahlighaysen.Ey ademler Uyghur ayalliridin chong ishlarni kütmenglar ularning mushunchilik qiz,mushunchilik ayal,mushunchilik ana bolup turuwatqanlighining özi chong ghenimet.



İlawe3-


Hayat musapiside bir ayal .U bir at elip qachqan harwini qoghlimaqta .Chünki uninggha ayalning ailisi chétilghan.kishiler ayalni tamasha qilishmaqta.mesxirilik külüshler ...ensireshler.... isqirtishlar........pitne pasatlar.......emma ayal hich ikkilenmey pütün rohi,wujudi ,jan jehli bilen yenila ashu at élip qachqan harwini qoghlimaqta.........chünki yawa at harwini heterlik bir hanggha élip qachmaqta idi. eger ayal harwining chulwurini tutuwalmighanda uning ailisi heterlik hanggha ghulap chüshken bolatti.ayal qoghlashni dawam etmekte.....ene erkekler wijdanliq erkekler ayalning yolini tosup peshigha ésildi........tohtang qoghlimang heterlik....ayal buninggha perwa qilmay qoghlashni dawamlashturmaqta chunki u ailining hayattiki ehmiyitini nahayiti yahshi chüshengen idi.Aile muqeddesligi heqqidiki bu riwayet uninggha momisining momisidin miras qalghan .ayal, mesxirilik külüshler ,énsireshler ,ejeplinishler we menaliq tikilishlerni uzaqta qaldurup ahiri bu yawa atning chulwurini tutuwilishqa muweppeq boldi.emma ayal charchighan hem halidin ketken idi.yawa at eyweshke keldi.u hayat musapiside bu behitlik ailini tolimu salmaq bilen sörep mangmaqta .ayal keynige örülüp qaridi .uning arqisida tolimu uzun we musheqqetlik hayat yoli sözulup yatmaqta idi...........u behtlik bir ailige erishti emma u yoqatqanliriningmu nahayiti nurghun ikenligini his qildi……….u chongqur hiyallargha chömdi,u öz-özidin men qanchilik ayal bolalidim? Yashashtiki nishanim ailini qoghdap qélish üchünlimidi?eger men alliqachan qoghdalghan bir ailining anisi bolghan bolsam u chaghda hayat men üchün neqeder güzel bolghan,men uning üchün serp qilghan enirgiyerimni insaniyet üchün serp qilghan bolmasmidim he…………Ah armanlargha tolghan ayalliq……….

Dawami bar

Unregistered
19-07-11, 17:07
Qolingizgha dert bermigey,intayin yaxshi yezilghan eser iken.dawamini tezraq oqushqa intizarmiz.



Bir xanim

Unregistered
19-07-11, 20:02
dunaydiki 200 milletni derjige tizish:
........
ishek
196: hittay
197.arap
198.afghan
199. pakistanlik

dimek bu ozlirining dowliti turupmu rawaj tapalmay azat bolghan 70 yildin biri dowzaqtin aylinip neri kiteklmigen musulmanlar hittaydinmu bed qiliq, eqlaqsiz mehluqlardur. aldamchiliq ularning qeni-qenigha singip ketken. hudanimu aldashqa urunup baqidu, shunga huda ularni qaghiwetken bolsa kirek. erkin turupmu rawaj tapalmighan, bir-birini olturishipla yurgen. bulardin isheklermu yahshiraqmikin. ular bilen hittay bolmisa bu dunya nime digen guzel dunya bolatti he!

Unregistered
19-07-11, 20:58
arap yaki musulman dowlatlirida hitay kizliri 8 dollar uygur kizliri azirak roslaga ohxax 10 dolar bularni aldap qikiwatkan xu uygur taxkilattiki milatqi munapik uygurla solamqilik kilip tapkan pulini xu uyghur taxkilatiga biridu dap oylayman undak bolmisa bu sulaomqila xu taxkilat namida ix kilidu abdu jilil karkax apandim girmanidiki, sizning pakistanlik asli yakanlik dostiniz az digandimu 1000 uyghur kizni arapka satti iplas solamqilar yana milat din daysan abdu jilil karkax xowa gadan dubaydin uyghur jalap sitip kalgan pulni baliringga yiguzwatisan sanmu yiding numuskil san munapik xirikingga yani dubaydiki , dap koy huda halisa bu kisasni alimiz. alganda sining kizingni xirikingning kizidin alimiz

Shehsi adawet ya melum siyasi meqset yoqtu he, nime qilattinglar bir biringlarni sesitip.....

Bundaq timilar bu torgha quyulmisa, bashqurghuhchi milli siyasi meslige munasiwetsiz, bolupmu bundaq tetiqsiz timilarni cheklise yaxshi bulattiken, bolmisa biri yene birini ghajap , rozhi zerbe birip , Uyghur bolghangha minglarche dat diguzidighan oxshaydu.

Unregistered
19-07-11, 21:13
Biz qanchilik ayal bolalaymiz? (2)
Tamche:

Körkem tengri taghlirining omurtqisida özgiche latapiti, tengdashsiz güzelligi bilen uluq wetenge hösün qoshqan , seltenetlik choghluq berq urup échilip turmaqta.U bir qarighanda wetenni düshmendin qoghdawatqan qarliq choqqidiki jengchige ohshisa,yene bir qarighanda latapetlik shah anilirimizgha ohshaydu.nuhsansiz choghluq hem güzelligi,hem zimistan qishtimu bahardek jula qilip turalaydighan sihri küchi, shundaqla bibaha doriliq qimmiti bilen ınsangha bir mihri issiq süyümlük anini eslitidu. undaqta choghluqni choghluq qilghan nimidur? elbette choghluqni choghluq qilghan tengri tahgliri .choghluq tengri taghliridin ibaret bu mol énirgiye baylighi,muhebbet we mihir hararettin ozuq élip özidiki qehritan qishlardimu jula qilalaydighan sihir hisletni tawlap chiqqan.biz gerche choghluqni teshteklirimizge köchürüp hoyla aramlirimizgha qoyup uningdin hozurlinishni halisaqmu emma,choghluqning huy peyli tebiiti uni halimaydu.chünki u choghluq bolush üchün kéreklik hararetni peqet we peqet tengri taghliridinla alalaydu.Choghluqni men söyümlük anilargha ohshitimen. Qizliq,ayalliq we aniliq dewirlirini bashtin kechüridighan bu jinismu elbette ene shu seltenetlik choghluqtek özidiki qizliq,ayalliq ,we aniliq hareretlirini yetildüridighan her tereplime enirgiyege ,mihri muhebbetke ,terbiyege,we öz hoquqlirigha muhtaj.

Bundin 1400 yillar muqedem meydangha kelgen islam dini yeni qurani kerimde ayallar we anilarning ornigha nahayiti yuquri baha berilgen.eger anilargha her tereptin illiq qollar sunulghanda ularning insaniyetning kélechigi üchün ajayip serkilerni tughup kétishtürüp bereleydighanlighini uning eksiche bolghanda ,ayallarning peqet chishi jinisliq barliq mehluqatlarda bar bolghan tughush köpüyüsh rolinila oynap qalidighanlighi otturgha qoyulghan shunglashqimu qur,ani kerimde tunji bolup anilargha süt puli berish teshebbusi otturgha qoyulghan. hazir buni qanchilik musulman dewliti emilleshtürelidi bilmeymen emma gherp elliri yawrupa we Canada qatarliq dewletler anilargha her ayda süt puli berish tüzümini izchillashturup kelmekte.nurghunlighan gherp elliride gerche islam dinining özi bolmisimu emmma islamda teshebbus qilinghan ayallar mesililirining del jayigha kelgenligini köreleysiz.

Bir qizni bir ana tughudu emma uni qandaq bir ana qilip yétishtürüp chiqish mesilisige kelgende bu shu milletni teshkil qilidighan helqning siyasi we ihtisadi ornining qanchlik bolghanlighi bilen biwaste munasiwetlik bolidu. Siyasi orni yoq,qanunlar ijra qilinmaydighan,pikir qilish we özini qoghdash éngi qattiq konturul qilinidighan,ehlaq we milli en,eniler buzulghan jaylardiki naheqchiliklerning 1-qurbanliri ayallar we balilar bolghan bolidu.Anilarning téhi aghzidin süt purap turghan 16 yashliq nariside qizliri baghridin halighanche yulup élinip her yerlerde her koylargha sélinidu.ana yighlaydu qahshaydu .uning aldigha chiqidighan ne qanun ne heqiqet bolmaydu.
Shunga ayallarning qandaq ayal ,qanchilik ayal bolalaydighanlighi shu milletni teshkil qilghan omumi helqning qanchilik siyasi ornining barlighi,helqning özlirini qoghdaydighan qanuni hoquqlirini qoligha alalighan alalmighanlighi bilen munasiwetlik. Nöwette qizlirimiz özini qanchlik qoghdiyalaydu?

İstanbul kocha aptuwuzlirining biride kétiwatqinimda mundaq bir ehwalni uchrattim.
Bir türk qizi aptuwuzgha chiqishi bilen bir türk er uninggha tikilip qarashqa bashlidi.qiz birqanche qétim uninggha lap-lap qilip qarap qoydi we ahirida kechürüng manga undaq tikilip qarimang ........didi er kishi derhal uningdin özür tilidi we özining peqet mehsetsizla qarap qalghanlighini arqa arqidin chüshendürdi.
Bundaq ehwalnı Toronto kocha aptuwuzliridimu uchrattim.Aptuwuzning ıkki kishilik orundughida yalghuz bir qiz olturatti.uning yénigha bir haraq purap turidighan er kélip olturdi.er put qollirini kérip olturup qizni rahetsiz qilishqa bashlidi .qiz derhal ornidin turup ,ependim siz nimishqa shunche bikar orunlar tursa méning yénimgha kélip olturisiz?didi ünlük awazda.buning üchün shopur aptuwuzni tohtatti.aptuwuzdiki yoluchilarmu bir éghizdin bu erning aptuwuzdin chüshüp kétishini ötündi ahirida er aptuwuzdin chüshüp kétishke mejbur boldi.

Emma bundaq bir ehwalni ghuljining hitay bazirida,qeshqerning héytkah meydanida yaki ürümchining döng köwrügide uchurtish bek müshkül.

Kanadadiki melum bir TV qanilining mehsus qizlarni qoghdash progirammisi bolup,uningda 16 yashtin 20 yashqiche bolghan qizlarning özidin yash perqi intayin chong bolghan erler bilen munasiwet qurp qelish ehwalliriini qanunluq tekshüreydu .eger mana mushundaq bir munasiwetke kirip qalghan erlar neq meydangha teklip qilinip uning bilen bundaq qilishta bashqiche bir mehsetning bar yoqlighi ,özidin yash perqi shunchila zor bolghan bir qizni tallashtiki muddiasining nime ikenligi qatarliq soallar arqa arqidin sorulup,er bolghuchini er bolghunigha toyghuziwetidu .

Qizlar,ayallar we anilar bir choghluq ,choghluqni choghluq qilish üchün,heywetlik tengritagh qanchilik zor énirgiye serp qilghan bolsa,anilarni heqiqi ana qilish üchün shu jemiyette hazir bolushqa tégishlik ilimintlar toluq hazir bolushi kérek elbette .Biz bilen hichbir mentiqisi ohshimaydighan,gül giyah, baghu chimenlerni dessep cheylep hajethenigha aylandurup qoyidighan,hich birnersisining ohshimighinigha qarimay bizge qoshmighing dep tengilghan, ichkiri ölkilerdin kelgen muraderler choghluqni yulup ,dessep yenjiwidi choghluq burunqidek échilalmas bolup qaldi.undaqta biz choghluqni ,sen burun choghluq bolghanting emdi choghluq bolalmiding,sen choghluq choghlıuqlarni tughalmiding dep eyipleshke heqliqmu? Choghluqni nijis qollardin qutuldurush bizning wezipimiz shundaqla qizlirimiz,ayallirimiz we anilirimizni choghluqqa aylandurush shuningdek ularni qulughimizgha gül qilip qisishmu bizning wezipimiz.


Dawami bar.
1
Baha sani

uygurtekin
Saqlash Tewsiye Baha
••.•´¯`•.•• тαмcнє ••.•´¯`•.••



Uyghur.Tekin

El Bashi

Shöhriti
1933 1
Tillasi
4973 5

Unregistered
20-07-11, 01:51
Uyghur erlirining yarimas yaki yaraydighanlighini bilish asanmu ?

Birsi Turghun Almastin 'Uyghurlar'ning 2- qismini nimishqa yazmaysiz dep sorighinida
Uninggha yuregim chidimaydu digen iken , men 2001 yillir oz esirimni qolghan alghanda andin Turghun Almas ependimning digen gepining tegige yettim.
14 esiridin kiyinki Uyghur tarixi qanliq bir tariz , tinchraq otken 100 nechche yilni hesaplimighan , qanicherlerning makanigha aylanghan bir tupraq bop qeliqliq.
shundaq wehshetki men buni qelep bilen emes ipadilep birelmey peqet Turghun Almas ependimning shu sozleri bilen toxtaymen @Yurek chidimaydu@

ashundaq bir sharaetta ashundaq bir sharaetni beshdin otkuzup mana hazir bolsa yene nijis xitaylarnining qerghinchilighida turughluq ozining milli kimlikini ozining Erkin dunya qarishini yoqatmighan bir milletning yigitlerini sen qaysi yuzunung bilen yarimas deysen.
sening qaysi noxtidin cheqip Yarimas deginingni bilmeymen emma
1. Eger sen er ayalliq noxtisidin cheqip baha beriwatqan bolsang
u chaghda sening salahiting yoq , chunki sen bir pahishesin, eger undaq emes diseng , Uygur er ayallar bir birni hormet qilidu, aile ichidiki ishlarni yaymaydu. eger shu noxtidin cheqip turup pahishilikim yoq diseng sening teximu salahiting yoq chunki sen Uyghur erkeklerini tetip baqmighan ikensen.
2. Jesuraniliq nuxtisidin cheqip eytqan bolsang ,
yene oylinip qoyghin aldilda hemme dolet qorqup titrewatqan bir dolet 1.3 milyart nopusi bar adem qilipidin chiqqan hokumirani bolghan zalimlargha ozining qanchilik ikenlikini bilen hesaplashmay miush etishtin batur jesuranilik barmu ? 7-5 kundin keyin bir chettelik xizmetdishim telefon qilip tunji sorighan suali ‘ siler sarangmu? Jawabim yaq biz sarang emes, biz nime qiliwatqanlighimizni bilidighan bir millet.
3 pul tepish jehettin yarimas bolghan bolsa
undaqta oylap baqsun mening etirapimdeki qismen uyghurlarni hesapqa almighanda ularning kopunchisi ozining jenini ozi beqip hetta biraz eshincha pulni bankigha qoyuwatqanlar. Toghra bu milyonlap tepiwatqanlar bilen oxshimaslighi hetta selishturulmaslighi mumkun , emma bir heqiqetni oylan, ebga Uyghur yigitliri mutessip bir maarip sistimisidiki yeklesh xahishi ichide ozi igeleleydighan bilimni elip yetiship chiqqanlar, qismen biwaste oz kespni tutugutp shu kespning neni yewatqanlarni hesapqa almighanda qalghanlarning hemmsi ozige yat bolghan bir turmush muhitida nechche bashquchni besip otkenler
a. gangirap qelish, yengi chiqanlar nime qilishini bilmey qelish
b. Muhitqa maslishish
c. Nan tapidighan kespni ugunush yaki yolini tepish
d. Kesp ehli bolup jenini biqish
e. Asta asta olturaqlishish
Yuqarqi amillar gherp mediniyitining tesirige we amillirigha uchrighan meyli pakistanliq bolamdu yaki erep bolamdu weyaki bashqa yerlik bolamdu ular bilen oxshimaydu. Uyghurla gherp doletlerige yengi tarixini yighip epkelsen 20 yil etirapida cheklinidu xalas,
4. Chiray jehettin.
Buningha men bir nime diyelmeymen, Uyghur yigitilerining chirayining qandaqlighini yenila Uyhgur qizleri eng yaxshi bilidu.men chet’elde bolsemu yenila Uyghur yigitleri bilen toy qiliwatqanlarning nisbiti 80% yuqiri dep qaraymen. Toghra bashqa milletni yaxshi korush bolidu uningha bir nema deysih tes bu kongul mesilisi. Men Ozum bir Uyghur yigiti, Ozumge kim bolishidin qet’I nezer Uyghur qizni layiq korgenmen hem korimen . mening Uchun Uyghur qizleri hemmdin guzel.
5. eqil jehettin digen bolsang
3. noxtida eytqiinimdek , uningda deyilgen ishlarni qilish uchun eqil kirek , jesuraniliqqmu eqil kirek, pul tepishqimu eqil kirek, men bu yerde qaysi doxtur qaysi bir praisor yaki tarixta otken alimlerimizni shipi kelturmeymen , otken yaghachtin mashina yasighan bir Uyghur yaghachchini diqqtinggha sunumen.
http://www.facebook.com/media/set/?s...05657086157937
Ashunchilik bisim ashunchilik zulum astida qalghan bir millet yeni ozining eqli qudriti yochuqlardin , bulung pushqaq;ardin ipadileshke qurbi yetken bolsa , sendek erkin bir dunyada yashap oz tili oz medeniyiti tepekkur qilsih imkaniyiti bolghan bosla nimelerni qialtti Oylan Ebga. Yuz yilghan yetmigen bir waqt ichide ozining ana tilni bir yerge apirip qoyghan Pakistanliq Erep yaki shuninggha oxshash millet bilen selishturushtin burun sen u milletning kimlinin tarixi arqa korinishini hazirqi siyasi weziyitini ozining milli qarash we kimlikini obdan korup bilip andin selsihturghin.

Men bir Uyghur yigiti yeqinda torda korgen bir yazma bilen axirlashturumen , deslep Korup heyran qalghan edim bugun heyranlighim tugidi.
Deslep korgende ;
‘Uyghur Yigitliri Qesem qilmas’ deyilgen iken
Bugun
Chunki Uyghur yigitlirining her bir sozi qesemdur!
http://forum.uyghuramerican.org/foru...i-qesem-qilmas.

Men peqet yuqardiki 5 nuxtidin kichikkinien selishturma berdim, eslide yezish toghra kelse Uyghur yigitleri uchun destan hem yezilishi tebi emma 'ishikke beqip dem sanga beqip dem' deptiken , shunga sanga mushumu oshuq bolishi mumkun shundaqtimu…….
Men Uyghur yigiti!



Chet’ellikler : uyghur’erliri yarimas?
Aptori: namelum tordash

Muqeddime;Erebtin anglighanlirim,uyghur qizlirining ahu-zari

Mesle zadi kimde?Türkler qandaq qilidu?

Her yili ayallar bayrimi kelgende ,özümning heqiqi erkeklerning shni qilalmighanliqimdin epsuslinimen.Ochuqini disem intayin yarimasliqimni his qilimen.Chünki men singillirim,achilirim we uruq-tuqqanlirim ichidiki qizlargha mes’ul ,köyümchan tuqqan bolalmidim.Ularning turmushtiki yoluqqan qiynchiliqigha meslihetchi ,tüwrük bolalmidim.Shunga qiz-ayallirimiz heqqide bolun’ghan herqandaq eyiblesh,mesxire qilish,haqaretleshke qarita, millet heqqide gep satqudek,hichkimge nes’het qilghudek,qizlarni tenqit qilghudek heqqim,salahiytim yoq dep qaraymen.Ürümchide közumge körinidighini –qiz-ayallarning murekkep turmush qaynimidiki yalghuzluqi, amalszliqi.Emma erlerning mes’uliyetszliki. Uzundin biri uyghur qiz-ayalliri heqqidiki oylinishim,ularning meslliri heqqidiki xiyallirim toxtimidi,gizit-zhurnallargha bisilghan maqalilarda ayallargha nes’het qilidighan maqalilar uzulmeytti,‹‹jem’iyet intayin chirikleshti,uyghur jem’iytinng mewjutluqi yaxshi anilargha baghliq ››digen iddiyni asas qilghan, nacharlarni tenqitleydighan ,yaxshlargha ilham biridighan mezmundiki yazmilar toxtimay chiqip turdi.Intr torida bolsa,uyghur qiz-ayallirini qattiq eyibleydighan,hetta haqaret qilidighan yazmilar köp yizildi.‹‹ayallar buzulup ketti ››digen qarashni hemme ademge omumlashturushni wezipe qiliwalighan jemyetshunaslar shinjang medeniyti qatarliq neshr orunlirida ayallarni toxtimay qamchilidi,emma ayallar zadi qanchilik buzuldi?Buning sewebi zadi nime?Buni qandaq hel qilish kirek? Digen meslige jawab tixi bolmidi.

‹‹ereb››tin anglighanlirim!

2003-yili tor chayxanisda bir qiz bilen tonushtum,u ereb birleshme xelipilikidiki bir erebke yatliq bolghan uyghur qizi idi,qsqiche ehwallashqandin kiyn uningdin, ata-anisi teripidin ighir toyluq bilen erebke yatliq qilin’ghanliqini,yoldishning yene bashqa ikki ereb ayali barliqini,yoldishni anche yaqturmaydighanliqidek shlarni uqtum.Bu uyghur qizi bilen ereb munasiwiti heqqide uqqan tunji uchurum idi.Kiyn bir til mektiwide ereb tili mu’ellimi bolup yürdüm,shu chaghda,xuddi cholpan bolushtin qichip yürüp kurusqa kiriwalghandek chirayliq bir qiz derske qatnashti.Üchnchi küni men uningdin ereb tili ögnish meqsdini soridim,u qiz‹‹ dubeyge chiqmaqchi idim›› didi ,emma chirayida bir xil xijilliq eks etti.Dem ilish arliqida uni derske bashlap kelgen bir dostum u qiz erebke yatliq bolmaqchi (yeni ikkinchi xotun bolmaqchi)didi.Shuningdin kiyn chet’ellerde yüridighan dostlirimdin,ürümchidiki tuqqanlarning aghzidin erebler,pakstanliqlar,hetta xen yoldashlar bilen toylashqanlarning xewirini anglap,‹‹bundaq shlar köpmu nime ,bundaqla zadi qanchiliktu?›› dep oylidim,emma iniq melumat bolmidi.Likin shu chaghda oylighinim:bundaq qizlar pulni dep hemmini qilidu, ,chet’ellikke qiziziqip,özini alahide körsetmekchi bolghan dep perwa qilmidim.Bu shlar ötti, tügidi.

2008-yili bir ereb bilen ürümchide 2 aygha yiqin bille yürdüq.Bu ereb tumars mihmanxanisda bolghan pakstanliq ikki er,yaponluq bir qiz (xenzu tili ögen’guchi),bir xenzu qiz (shnjang uniwirstitidin), i,bir ros er (shirket xojayini) ottursida bolghan söhbet arliqida ‹‹uyghur erliri yarimas,ayalliri bek janliq››didi,(kiyn uqsam bu gepni deslepte uyghur ziyaliyliri digenigen,‹‹dunya er dep yighlaydu›› digendek yazmilarda )
Sorundikiler hemmisi ortaq in’giliz tilida sözlishettuq,men tuyuqsz bu gepni anglap nahayti chichildim,emma shu yerdila ereb nahayti uzun sözlidi:men shnjanggha kilishtin burunla uyghurlarni bilettim,uyghur heqqide anglighan tunji hikayem bir ayaldin bashlan’ghan,shu chaghdila bu yerning erlirining yarimas ikenlikini perez qilghan,emdi bu yerge kilip kocha-koylarda yüriwatqan qizlarning köpchilikige qarap iniq hs qildim,slerning erler a’ile tutushni bilmeydu,slerning ayalliringlar chet’ellik erler bilen köp uchrashmaptu,eger uchrashsila slerning yininglargha hergiz qaytip kelmeydu,sler ayallarni hörmet qilmaysler,ularni pul tipish,jan biqish üchün kochigha chiqirip qoysler,qizlar asy bolsa,ularni buzuq dep arigha almaysler,emma ularni oynaydighan oyunchuq qiliwalisler,…..Bir qizning yoldin chiqishi kimning mes’uliyti? Dadining yaki uninggha semimiyetszlik qilghan erkekning.

Bir ayalning yoldin chiqishi kimning mes’uliyti?Uning irining.Eger xalimsangmu sanga körstip qoyay didi we yaponluq qiz ,men we pakstanliq eli töteylen konsul kochsgha chiqtuq.Hazirqi ilzabit mihmanxanisi bar doqmushta uzum,alma stiwatqan (baqqal)bir ayalning bishda qarap turduq,ayal 45 yashlar etrapida bolup yalghuz idi,miwe-chiwiliri intayin az idi,emma yiqin kilip qarighanda,stiwatqan alma,anarliri,uzumliri unche supetsz emes idi,uning yinida bolsa 30 yashlar chamisidiki bir er xili chirayliq bizelgen baqqalchiliq dukinida turatti,uningkide miwilerning türliri köp idi,ereb manga‹ obdan qara ›didi,qarsam u erning baqqal ornigha 10 minut ichide 6 adem kilip 4i mal sitiwaldi,uning almsning kilosi 2 yuwen qimmet idi,hiliqi ayalning bolsa erzan idi,xiridarlar uning yinidin bahasinimu sorimay ötup kitetti.Bu chaghda ereb manga mundaq didi,mana özung terjime qilip berding,ayalning almisi erzan iken,hiliqi xiridarlar awu erning almsni almisa u erge hichqandaq chong ziyan bolmaydu,chunki uning dukini chong,iqtisadi asasi yaxshiraq,emma bu ayal aldidiki mushu bir nechche kilo almigha taynip qalghan,shunga uning almisni sen sitiwal didi.Men sitiwaldim,(kiyn)bir kurustning yatiqidiki balilargha apirip berdim.Kiyn ereb u ayaldin kunide nechche pul tapidighanliqini,miwini nedin alidighanliqini,baliliri bar-yoqluqini,yoldishni soridi,ayal kunde 60-70ywen soda qilidighanliqini,ikki balsdin birining 14 yash,birining 10 yash ikenlikini ,balilirining qiz ikenlikini ,yoldishning haraqkesh,qimarwaz ikenlikini,özliri bilen kari yoqluqini,ajrshalmaywatqanliqini iytti.

U manga mushu ayalning balilirigha oqush pulida yardem qilish yoli heqqide izdinidighanliqini,uning adirs,tilifun numurlirini xatirliwilishni iytti.Hem manga tewsye qildi.Konsul kochsdin chiqip bolghuche ereb yoldin ötken qizlardin kem digen 6-7 ni pahshe qiz didi,men ularning kiym-kichiki,teqi-turqigha qarap 2-3ni shundaqmikin dep qaldim,emma bashqsni undaq höküm qilish xata digenidim,buni uninggha bildurginimde u yinimizdiki elini derhal bir qizning keynidin yolgha saldi,eli uning bilen sodigha putushup qaytip keptu.Yalghan didim ichimde,likin achchiqim keldi,ghururum tutti,taki biz chong bazar ichidiki k af si(kindiji)gha kirguche ereb kem digende 20 qizni pahshege chiqirip mangdi,xep didimyu emma kimni tillashni,derdimni kimdin ilishni bilmidim.Kindijigha kirgende pakstanliq eli yandiki ustelde olturghan uch qizdin birini körsitip ,‹‹uni men qilghan,likin qiz chiqmidi,manga bek amraq,doslirinimu tonushturdi,changliyuwendiki öyimizde 5 uyghur qizi,4 pakstanliq er bille oynap tang atquzduq didi››chirayim özgerdi,eqlim qachti,elinng yaqisgha isldim,‹‹hu haramdin bolghan,kimingni haqaret qiliwatisen,emdila 16 yashqa kirgen qizgha töhmet chaplighudek boldungma?Sen pulum bar dep muhtaj qizlarning hemmisni jalap dep qaldingmu?››eli mini bir mush saldi,men eblexning jan yirige birni tizlidim ,huseyin (ereb)bizni ajrtitwetti,emma hiliqi qiz heyran bolup kilip,elige xenzuche:‹‹chin eydi,zimili?Za xuyshr?››didi.Men :‹‹yoqilewe qanjiq››didim,u:‹‹sarangmu ma bir nime,kallsidin ketken››didi , dosliri uni qayturup ketti.

Men shu piti u pakstanliq eblex bilen qol ilishp körüshüp baqmidim,kiyn u hiliqi erebke aldi-keyni bolup 3 uyghur qizini tonushturuptu,ereb manga ularni sodsgha hemra qilish uchun ularning salahiyti oqughuchimu emesmu iniqlashni tapilidi,ulardin biri oqughuchi ,ikkisi oyunchi qizlar bolup ,mexsus chet’ellik erler bilen arlishidighan bir guruppa qizlar iken.Oqughuchi qiz hem in’gilizche hem roschigha usta bolup,alaqichi iken.Ularning yurti bir yerlik emes bolup,oqughuchi qiz shimalliq,bashqilar jenubluq iken.

Men ularning salahiytini iniqlighandin kiyn oqughuchi qizgha ochuqla nimishqa bu yolgha mangghanliqini soridim,netijide irishkinim uning deslepte özining tunjisni uyghur sawaqdishigha bergenlikini,yigit awwal qiz keltürüshning barliq 36 tedbirni qollan’ghan bolsa ,kiyn oynap tashlwetkenlikini,özige oyun,kiym,huzur uchun pul lazim ikenlikini,hem chet’ellik bilen oynsa salahiyti ashkarilanmaydighanliqini,uning ustige pulni köp tapqili bolidighanliqi,hem qedir-qimmiti bilen oynighili ,sorunlarda bashqa uyghur qizlirining aldida perqliq his qilidighanliqini iytti,shu kuni uning yene bir hemrahi özining irining xiro’in chikip 2 yil loju bolghanliqini,özinng bala bilen yalghuzluqini,amalsz qalghanliqini,eger hazir 50 yuwen bolsa,balsgha 3-4-kunluk shlitip turup,xizmettin birini tipiwalghusi barliqini iytti,men shen’gum kelmismu,bilip turup 50ywen berdim.Ete mini izdeng sh tipishqa yardem qilay didim,etisi u tilifun qilmidi.

Shu chaghlarda uyghur supitim bilen his qilalmighan shlarni ereb,pakstanliq közi bilen his qildim,men xelq süpitide türktin bashqilargha dostane mu’amile qilalmasliqim mumkin ,emma yekke adem süpitide shu erebke ,uning ayallargha bolghan mu’amilisi uning adimiylikige bolghan qarshimni özgertti,derweqe ereblerning hemmisi ayallargha yaxshi mu’amile qilmasliqi,köp xotunluq bolup,shretlik turmush kechuridighan bolushi,hemmisi horun,shexsyetchi bolushi natayin.Huseyin urumchidin kiter chaghda eliyge shundaq digenidi:sen jalap izliseng,dinsz pahshe izlime,ulargha hem kuch hem pul serp qilma,musulman pahshelerge yardiming bolup qalidu.Ularni bundaq qilmasliqiqa dewet qiliwalisen.Ularni dinsz yat millet erlirning astigha tashlima. Uning qolumni siqip turup qilghan bu gipi hazirmu kallamda:sen millet heqqide oylashtin awwal ayallarni köp oyla, bir ayalgha ige bolmighan,ayalning hemme ihtiyajini qanduralmaydighan erning bashqurush hoquqi bolmaydu.‹‹sler menggu bash kötürelmeysler,chünki sler ayallarni xorlaysler››. Ayalliringlar slerning sözunglarni anglimisa,sler bilen birmeydanda bolmsa,din ,imandin söz achma,bir milletning aniliri,qizliri –bir milletning teqdirini özgertidu.

Mesle kimde?

Kiyn bashqa milletlerningmu uyghur qizliridin paydiliniwatqanliqigha a’it geplerni bek tola anglap ziriktim,bular hazir tesr qilmaydighan bolup ketti,hazir manga mushu mesilining sewebi bilen uni hel qilish charsi heqqide gep qilalaydighan ademning gipi bek yaqidu,chunki tillashni hemme adem bilidu,emma nime üchün shundaq? Shundaq bolsa,emdi qandaq qilishimiz kirekken? Digenni oylinishmiz kirek idi.Kim nime diyshidin qet’ineer,putun uyghur jem’iyidiki qiz-ayallar bilen munasiwetlik mesllerge uyghur dadilar,uyghur akilar,uyghur ukilar,uyghur erkekler,mushular mes’ul!chunki ular özini erkek deydu,özlirini ayallardin üstün,erkekchilik ingi küchlük,özini oghulbala,biz nochi dep qaraydu.‹‹erkek mes’uliytini ada qilsa erkek,ada qilmisa,erkek emes››,(türk ata sözliri).Emma a’ilisi turup ashna oynash,balilirining oqushigha köngül bölmeslik,pul toplap kelgusge teyyarliq qilish emes,sorundarchiliq,shöhret bilen buzuqchiliq qilish,bilim,iqtisat,saghlamliq jehetlerde xotunliridin ustun salahiyet hazirliyalmay, arqidin xotunining aldida tili tutulup,ularni bashquralmasliq,gipini ötkuzelmeslik.Axirida ayali iridin köngli su ichmey talagha qarash;

Mana hazirmu herkuni jem’iyet heqqide qaxshawatqan ziyaliylarni ,yashlarni köp körimiz, jem’iyetning ichidiki bizge eng munaswetlik we jiddi bolghan mesle-qiz-ayallar mesilisi .Mushuni hel qilmay turup hichqandaq mesle hel bolmaydu.Mesle zadi nime?Bu exlaq meslisi,qimmet qarash meslisi,jem’iyetning asasi yimirilish aldida,uni qandaq qutquzush kirek?

A’ilidin bashlash kirek. Hemme adem a’ilisge mes’ul bolushtin,özining zimmisge chushken mes’uliyetni ada qilishni a’ilidin bashlishi,qolidin kilishiche bashqilargha yitekchi bolushi kirek,xatalashqanlargha köyumchanliq bilen yol körsitishi kirek,chunki ular- bizning anilirimiz,qizlirimiz,ayallirimiz,singllirimiz,biz ning ghururimiz.

Türkler qandaq qilidu?

Türkiyede uzun turghan dostum munularni sözlep berdi: qanchilik derijide toghriliqini bilmeymen, likin paydilinish matiryali bolalaydu.

Türklerde bir a’ilide bir oghulbala bolsa,gerche kichik bolsmu erkek bolghaniken,choqum singlisi we achisgha mes’ul bolidiken.Ularni kechte nege barding,kim bilen körüshtüng?Nime sh qilding?Biri bozek qildimu? Dep sorash omumyuzluk milli anggha aylan’ghaniken.Bir mehellige bashqa yerdin bir er kilip mehelle qizlirigha chaqchaq qilsa,keynige kiriwalsa,hemmisi birlishp uning ediwini biridiken.Basqunchiliq qilish digen uqum az iken,eger qilghanlar sadir bolsa,jemeti boyiche qurutiwitidiken.Kochilarda qizlar qanchilik yalingach yurushidin qet’inezer bir er kilip uninggha ypishwalsa bashqa erler uni ajayip ighir alidiken,qizlar xalisa,saqchilar kilip u erni qamaqqa alidiken.Erler choqum özini ayallardin hemme jehette ustun turushi kirek dep qaraydiken hem shuning uchun barliq kuchi bilen tirishidiken,türkler intayin tirishchan bolup,ayallirini peqet özlirining xizmetchisi dep qarimay,ularning ihtiyajini toluq qanduridiken,özidin gunah saqit bolghanda,andin ayalliri heqqide oylinidiken,ulardin semimiyetszlik sadir bolsa öltürwitish shereplik jinayet hsablinidiken.

Erning izzet-numusi,ghururi intayin katta hisablinidiken hem erlermu mushuni qoghdash uchun tirishidiken.

Menbe: http://jeckblog.com/chetellikler-uighur-erliri-yarimas/

Unregistered
20-07-11, 07:05
Uyghur erlirining yarimas yaki yaraydighanlighini bilish asanmu ?

Birsi Turghun Almastin 'Uyghurlar'ning 2- qismini nimishqa yazmaysiz dep sorighinida
Uninggha yuregim chidimaydu digen iken , men 2001 yillir oz esirimni qolghan alghanda andin Turghun Almas ependimning digen gepining tegige yettim.
14 esiridin kiyinki Uyghur tarixi qanliq bir tariz , tinchraq otken 100 nechche yilni hesaplimighan , qanicherlerning makanigha aylanghan bir tupraq bop qeliqliq.
shundaq wehshetki men buni qelep bilen emes ipadilep birelmey peqet Turghun Almas ependimning shu sozleri bilen toxtaymen @Yurek chidimaydu@

ashundaq bir sharaetta ashundaq bir sharaetni beshdin otkuzup mana hazir bolsa yene nijis xitaylarnining qerghinchilighida turughluq ozining milli kimlikini ozining Erkin dunya qarishini yoqatmighan bir milletning yigitlerini sen qaysi yuzunung bilen yarimas deysen.
sening qaysi noxtidin cheqip Yarimas deginingni bilmeymen emma
1. Eger sen er ayalliq noxtisidin cheqip baha beriwatqan bolsang
u chaghda sening salahiting yoq , chunki sen bir pahishesin, eger undaq emes diseng , Uygur er ayallar bir birni hormet qilidu, aile ichidiki ishlarni yaymaydu. eger shu noxtidin cheqip turup pahishilikim yoq diseng sening teximu salahiting yoq chunki sen Uyghur erkeklerini tetip baqmighan ikensen.
2. Jesuraniliq nuxtisidin cheqip eytqan bolsang ,
yene oylinip qoyghin aldilda hemme dolet qorqup titrewatqan bir dolet 1.3 milyart nopusi bar adem qilipidin chiqqan hokumirani bolghan zalimlargha ozining qanchilik ikenlikini bilen hesaplashmay miush etishtin batur jesuranilik barmu ? 7-5 kundin keyin bir chettelik xizmetdishim telefon qilip tunji sorighan suali ‘ siler sarangmu? Jawabim yaq biz sarang emes, biz nime qiliwatqanlighimizni bilidighan bir millet.
3 pul tepish jehettin yarimas bolghan bolsa
undaqta oylap baqsun mening etirapimdeki qismen uyghurlarni hesapqa almighanda ularning kopunchisi ozining jenini ozi beqip hetta biraz eshincha pulni bankigha qoyuwatqanlar. Toghra bu milyonlap tepiwatqanlar bilen oxshimaslighi hetta selishturulmaslighi mumkun , emma bir heqiqetni oylan, ebga Uyghur yigitliri mutessip bir maarip sistimisidiki yeklesh xahishi ichide ozi igeleleydighan bilimni elip yetiship chiqqanlar, qismen biwaste oz kespni tutugutp shu kespning neni yewatqanlarni hesapqa almighanda qalghanlarning hemmsi ozige yat bolghan bir turmush muhitida nechche bashquchni besip otkenler
a. gangirap qelish, yengi chiqanlar nime qilishini bilmey qelish
b. Muhitqa maslishish
c. Nan tapidighan kespni ugunush yaki yolini tepish
d. Kesp ehli bolup jenini biqish
e. Asta asta olturaqlishish
Yuqarqi amillar gherp mediniyitining tesirige we amillirigha uchrighan meyli pakistanliq bolamdu yaki erep bolamdu weyaki bashqa yerlik bolamdu ular bilen oxshimaydu. Uyghurla gherp doletlerige yengi tarixini yighip epkelsen 20 yil etirapida cheklinidu xalas,
4. Chiray jehettin.
Buningha men bir nime diyelmeymen, Uyghur yigitilerining chirayining qandaqlighini yenila Uyhgur qizleri eng yaxshi bilidu.men chet’elde bolsemu yenila Uyghur yigitleri bilen toy qiliwatqanlarning nisbiti 80% yuqiri dep qaraymen. Toghra bashqa milletni yaxshi korush bolidu uningha bir nema deysih tes bu kongul mesilisi. Men Ozum bir Uyghur yigiti, Ozumge kim bolishidin qet’I nezer Uyghur qizni layiq korgenmen hem korimen . mening Uchun Uyghur qizleri hemmdin guzel.
5. eqil jehettin digen bolsang
3. noxtida eytqiinimdek , uningda deyilgen ishlarni qilish uchun eqil kirek , jesuraniliqqmu eqil kirek, pul tepishqimu eqil kirek, men bu yerde qaysi doxtur qaysi bir praisor yaki tarixta otken alimlerimizni shipi kelturmeymen , otken yaghachtin mashina yasighan bir Uyghur yaghachchini diqqtinggha sunumen.
http://www.facebook.com/media/set/?s...05657086157937
Ashunchilik bisim ashunchilik zulum astida qalghan bir millet yeni ozining eqli qudriti yochuqlardin , bulung pushqaq;ardin ipadileshke qurbi yetken bolsa , sendek erkin bir dunyada yashap oz tili oz medeniyiti tepekkur qilsih imkaniyiti bolghan bosla nimelerni qialtti Oylan Ebga. Yuz yilghan yetmigen bir waqt ichide ozining ana tilni bir yerge apirip qoyghan Pakistanliq Erep yaki shuninggha oxshash millet bilen selishturushtin burun sen u milletning kimlinin tarixi arqa korinishini hazirqi siyasi weziyitini ozining milli qarash we kimlikini obdan korup bilip andin selsihturghin.

Men bir Uyghur yigiti yeqinda torda korgen bir yazma bilen axirlashturumen , deslep Korup heyran qalghan edim bugun heyranlighim tugidi.
Deslep korgende ;
‘Uyghur Yigitliri Qesem qilmas’ deyilgen iken
Bugun
Chunki Uyghur yigitlirining her bir sozi qesemdur!
http://forum.uyghuramerican.org/foru...i-qesem-qilmas.

Men peqet yuqardiki 5 nuxtidin kichikkinien selishturma berdim, eslide yezish toghra kelse Uyghur yigitleri uchun destan hem yezilishi tebi emma 'ishikke beqip dem sanga beqip dem' deptiken , shunga sanga mushumu oshuq bolishi mumkun shundaqtimu…….
Men Uyghur yigiti!

Bazila qizzqta qizla bolamdu yaki oghalla bolamdu hammisi barawar huquqluq insanla. hitaigha takkinimu ozi belgiligen aghinimu xundaq...buningda akaklikning nima munasiwiti.... insan tabitige baghliq ishqu bu....kizlani qandaq qoghdimaqchiting ? ulani hixkim kallisigha qural tanglap hitaigha tag yaki ixkirghe berip ixla dimigen . majburlash pajburlash digen hammisi osraq...wijdaning bolsa bamaiman yaki tagmaiman atangni ming qandaq qilalaisan disang hitai echiqip etiwetattimu... beijing ge arzge barghan we haramliq hitailagha tuzdek tetighanmu uyghur ayali....hitaining kini kaxlik bazmihanilada shorap pulgha kiyim kichak setiwalghinimu shu uyghur ayali.