PDA

View Full Version : Koriyilik qizning uyghur yigitige yazghan xéti



IHTIYARI MUHBIR
27-06-11, 19:38
Bu maqale ras bolsa bashqa uqum beridu, yaq bir Uyghur teswiri yazghan bolsa bashqa uqum beridu, nimila bolsa bolsun, bir oqushqa erziydighan maqale iken, we kochurup qoydum.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


Hörmetlik uyghur yigiti «tayanchim bar » yaxshimusiz


Shundaq qilip qayta-qayta oylinish arqiliq sizge bu xetni yézish qararigha keldim . Özingiz bilisiz, men özüm koriyide tughulup ,koriyide ösken sap koriyan qizimen . Kéyinki waqitta uyghurlarning ötmüshtiki jenggiwar tarixi we shanliq medeniyitige alahide qiziqqanliqim tüpeyli uyghur millitining pصsixikisini tetqiq qilish yolini talliwalghanmen . Hazirqi til sewiyeyimdin qarighanda uyghur tili sewiyeyim yaman emes . Millitingizlarning xéli köp ademliri bilenmu tonushtum , pikirleshtim . Lékin chüshinishning chongqurlishishigha egiship idiyeyimdin ötmeywatqan bir mesile bar . Men bügün mexsus shu mesile toghrisida toxtalmaqchimen. Bu bashqa mesile emes , belki siler uyghurlarning bir qisim qizlirining xaraktér qiziqqanliq mesilisi. Shundaqla qiziqqan nersisige chongqur oylanmastinla pütünley özini bighishlaplصwétish mesilisi. Bu ehwal kündilik parche-purat ishlardila emes , belki bashqa milletler bilen bolghan munasiwetlerdimu gewdilik körilidiken hem körüliwétiptu . Mushu yéqinqi 30 yilliq tarixinglarnila waraqlap baqsam , birchaghlarda bir qisim qizliringlar hindistan , pakistan kinolirini köriwérip, hindi , ordu yigitlirige mestane bolushup , ularning resimlirini yataq öylirige chaplap yaki pul qapchuqlirigha séliwélip ghayibane sirdiship yürüptu . Hetta héliqi shahrulxan nami bilen tonulghan artist yigitke söygü xéti yézip , jawab kelmise düm yétip yighlighanlirimu bar iken téxi. Hindi , ordu yigitlirining qizghinliqi sel peskoygha chüshkendin kéyin bu bir qisim qizliringlarda birdinla ottura asiya we türkiye qizghinliqi qozghiliptu . Bolupmu ularning bir qisim kélishken naxshichiliri hawayi-hewes otida köygüchi bir qisim qizliringlarning rohiy sirdishigha ayliniptu . Shahzat , tarkan deydighan isimlar qizliringlar üchün urugh-tughqan , qérindashlirining namidinmu yéqimliq anglinidighan boluptu . Hetta uyghur jem’iyitinglarda « shahzat ürümchige oyun qoyghili kelgende bir qisim qizlar uni quchaqlash , söyüsh qatarliq usullar bilen tebriklewérip héch halini qoymaptu . Yene téxi kechliki yatidighan yatiqi etrapigha olishiwélip , arammu alghuzmay bekla bizar qiliwétiptu» deydighan gepler chiqiptu . Bu ishlar qelimi ötkür uyghur ziyaliyliri teripidin qattiq qamchilan’ghandin kéyin bir pes jimighan bolsimu , lékin maharet tenterbiyisining shahi bolghan putbol musabiqilirining téliwizurlar arqiliq körsitilishi bilen bu qizliringlarda yene yawrupa ( bu yerdiki yawrupa makan uqumini bildürmeydu ) qizghinliqi qozghiliptu . Putbol meydanidiki telwe yigitler bir qisim qizliringlarning söygü mebudisigha ayliniptu . Putbolchi yégitlerning ismi chéqishi bilen ularning qilghini qilghan péti , etkini etken péti qilip qalidighan boluptu . Ata_anisining tughulghan künlirini bilmeydighan bir qisim qizlar bikxam , ronaldu, zidani qatarliqlarning terjimhalini qewim-qérindashlirighiche eyni terjimihali bilen yadlap béreleydighan boluptu . 21 - esirdiki qolayliq alaqilishish wastisi bolghan intérnétning yardimi bilen hetta bir qismi alliqachan ularning zirikkendiki tor ashinisigha ayliniptu . Bu ishlargha heyrane-hes bolup ülgürgiche , emdiletin aliy mekteptiki bir qisim qiz situdinitlarni asas qilip koriye qizghinliqi qozghilishqa bashlaptu . Hetta bir qisim qiz situdinitliringlar bizning koriyelik artist yégitlerge toy qilish teklipini otturigha qoyupmu ülgürüptu . Hetta beziliri artisitlirimizdin halqip , közige illiq körün’gen herqandaq bir koriylik yigitke yépishiwaldighan bolup qaptu . Shu situdnit qizliringlar xet yazghan bir qisim artisitlirimiz alliqachan baliliq bolup bolghan , turmushi bar erler idi . Shularning ichide méni tonuydighan birsining ayali manga : « singlim , siz uyghurlarning psixikisini tetqiq qilghach ular bilen alaqide boliwatisiz . Ularning bir qisim qizlirining ehwali mushundaq boliwatidu . Yoldishimgha ularning yenggil héssiyati emes, belki méning chongqur méhri-muhebbitim kérek . Shundaqla hem bizge xatirjem a’ile kérek . Shunga muwapiq usullar arqiliq nesihet qilip qoysingiz , _ dep ketti qaynap boghulup.
Men bu ehwallarni anglap hem körüp rastinla heyranliqimni ichimge yoshuralmay qiliwatimen . Siler bashqilarni süyündürgidek ésil mijezlik , özgilerge ülge bolghidek edeb-exlaqliq bir millet idinglarghu ? Silerdin chiqqan tumaris , iparxan , maysixan , nuzugum , ayxan ana , rizwan’gül qatarliqlarning hemmisi tillarda dastan bolghudek shanliq tarixlarni yaratqan idighu ? Hazirmu ichinglarda edeb-exlaq ustazi bolghudek ni-ni uyghur aniliri hem uyghur qizliri barghu? « méhriban anilar » nami bilen atalghan ashu anilar silerning uyghur qizliringlarghila emes , bashqa millet anilirighimu ülge bolghudek dastanlarni yézip bériwatidighu? Uning üstige uyghur yigitliringlarmu « men-men » dégen qewim qizlirini özige qaritalighudek derijide bestlik , kélishken shundaqla yürikide weten , millet oti köyüp turghan wijdanliq yégitlerdighu ? U bir qisim qizliringlarni mushundaq ésil süpet yigitlerni tashlap bashqilarning tawiqini yalashqa zadi néme mejbur qildi ? Silerning shu bir qisim qizliringlargha zadi kimning közi tegdi?
Yene anglishimche , ichkiri ülkilerde oquwatqan bir qisim qiz oqughuchiliringlarda xenzu oqutquchilirini yaxshi körüp qalidighan , ular bilen herxil usullar arqiliq yéqin ötiwatqan , hetta ulargha toy qilish teklipini otturigha qoyghanlarmu yoq emesken . Men bu ehwallarni anglap rastinla heyran qaldim . Hélimu xéli nurghun torbetliride pulni közlep « yaxshi körüp qaldim » dégen bahane bilen xenzu puldarlirining we ereb baywetchilirining keynidin sokuldap kétiwatqan , yoldin chiqqan bir qisim uyghur qizliri toghriliq bashqa millet tordashlirining haqaretlik téma - inkasliri yézilip turiwatidu . Emeliyette undaq buzuq qizlarning bolushi héchqandaq bir millette yoq ish emes . Bundaq buzuq qizlar barliq milletlerde yoqluqini inkar qilghili bolmaydighan mewjud késellik . Uning üstige bashqilarning keynidin sokuldap kétiwatqan azsandiki buzuq qizlar arqiliq bir millet qizlirigha baha bérish tepekkurdiki choltiliq elwette . Ularning hem tor betlerni axturup maqale oqup olturushi natayin . Shunga bu xétimde ular toghruluq toxtilishni waqit we zéhin israpchiliqi dep qaraymen . Men bu yerde toxtiliwatqan mesile jem’iyitinglardiki négizlik ornigha hergizmu sel qarashqa bolmaydighan , hetta aldi shinjang we ichkiridiki ottura-aliy mekteplerde ilim tehsil qiliwatqan , mu’eyyen medeniyet we exlaq terbiyisini qobul qiliwatqan bir qisim qizlar toghriliq boliwatidu . Hazir shu bir qisim qizliringlarda in’giliz tili üginish bahanisida in’giliz tili bilidighan chet’elliklerning keynidin sokuldap yürüydighan ishlar adettikiche ishqa aylinip qaptu . Silerge oxshash en’eniwi exlaq terbiyesi küchlük , shundaqla nashayan ishlardin keskinlik bilen tosquchi mukemmel bir dini bolghan étiqadliq bir milletning bir qisim istiqballiq qizliri shundaq ishlarni qilip yürse , bu kishi qobul qilalmaydighan bir ishqa aylinip qalidiken . Bu siler uyghur yigitlirigimu haqaretlik ish elwette. U bir qisim qizliringlar chiray üstünlükidin paydilinip , özliri qoghlishiwatqan yat millet yigitlirini qaritiwélishqa urunsimu , lékin u yigitlerdin shu bir qisim qizliringlargha haman wapa kelmeydu . Uning üstige shu bir qisim qizliringlar telpüniwatqan shu erlerning millitidiki qizlarmu u erlerni öz en’enisini unutqan shu qizliringlargha bermeydu . Bolupmu bu jehettin koriye qizlirining meydani éniq . Ular « yigitlirimizni uyghur qizlirigha hergizmu tartquzup qoymaymiz , özimizning milliy exlaqi bilen yigitlirimizning menggülük intilishige we hörmitige érisheleymiz » dep ipade bildürüp boldi .( [6
Xétimde yéziwatqanlirim méning bir qanche yilliq uyghur tili öginish shundaqla uyghur psixikisini tetqiq qilish jeryanida yoluqturghan jem’iyitinglardiki bir qisim ré’al ijtima’iy mesililer . Men xétimde tilgha éliwatqan uyghur qizliri az sandiki bir qisim uyghur qizliri bolup , gerche millitinglarning omumi gewdisini teshkil qilalmisimu, lékin shu qizlarmu oxshashla uyghurning qizliri shundaqla hem istiqballiq qizliri . Téximu muhimi ular pulning we héssiyatning keynige kirip , barliqini xeqlerge teghdim qiliwetkendin kiyin , ular teripidin pirqiritip tashliwétilip , yene qaytidin uyghur yigitining ghururi bilen oynishidighan , kelgüsidiki uyghur balilirigha ana bolidighan uyghur qizliri . Shunga özüm söyinidighan bir milletning bir qisim qizliri idiye jehettin chüshkünliship , en’eniwi étiqadidin chékinip , özshadliqini yashliqidiki qismen alwun héslardin izdep , öz qedir-qimmitini özi depsende qilishqa urunsa , ündimeslikni wijdan azabi bildim. Bu jehettin siler uyghur yigitliriningmu mes’uliyiti bar . Silermu bu bir qisim qizliringlarning en’enidin yatlishishigha béshinglarni ichige tiqiwélip olturiwalmay , bar bolghan imkaniyet we usullardin paydilinip ulargha terbiye qilishinglar kérek idi . Undaq bolmighanda , siler uyghur yigitler qiz-ayallirini xeqlerge tartquzup qoyup , shularning nashayan ishliridin hozurlinip olturidighan yumshaqbash erlerge aylinip qalmamsiler? Bilsenglar bu siler üchün ülümdinmu qattiq idighu ? Özingiz söyidighan bir natiwan qiz sizni parqiritip qoyup , özgilerning keynidin paypaslap ketse , köz aldingizdila sizni chüshürüp , ularni shah bilse bu sizge haqaret emesmu? Qiz dostingiz aldingizda « sizni köriyiliklerge yaki hindistanliqqa oxshighanliqingiz üchün yaxshi körimen » dep erkilise , bu sizge bésim bolmasmu? Shundaq dégen qiz bir küni heqiqi koriyilik yaki hindistanliqni körüp qalsa , ishlarda qurqunchluq özgirish yüz béremdu qandaq? U qiz esli sizni uyghurgha xas qiyapitingiz , téximu muhimi uyghurgha xas rohingiz bolghanliqi üchün yaxshi körüshi kérektighu? Chünki siler uyghur yigitliri jesurluqqa tolghan rohiy güzellikningla emes , qamlashqan beden güzellikiningmu ülgisi bolalaysilerghu? Buninggha bizlermu qayilghu? Men burun 90 - yillarda shinjanggha sayahetke kelgen bir xenzu yazghuchi qizning uyghur yigitlirining qamlashqan beden süpiti we séhirlik qash-köz , yéqishliq qangshar teswirlirini yézip kélip « dukandin nerse éliwatqantim,ihtiyatsizliqtin bir uyghur yigitige soqulup kettim , shu’an bedenlirimge titrek oliship ketti » dégen jümlilirini oqupla siler uyghur yigitlirining kélishken turqigha qayil bolghantim . Emdilikte bu üstünlikinglar öz qizliringlarnimu qayil qilalmas bolup qalghini némisi? Silerdiki shu bir qisim zeypane mijez yigitlerning öz qowm qizliri heqqidiki zamaniwi qarashliri heqiqetenmu kishini bi’aram qilidu . Ularche bolghanda hemmisi insaniyetning erkinliki da’irisidiki mesilimish , herqandaq bir qiz-oghulning némini öch körüsh , némin tallash erkinliki dexli-teruzsizmish? Bu némidigen külkilik pelsepe-he emdi? Dunyada nedimu mutleq erkinlik mewjüd bolsun? Erkinlik exlaq we adetlerning pepilishi bilenla julalinip turalaydu . Xeqler xasliqini tapalmay helekchilikte qéliwatsa , silerning xasliqinglarni dogha tikkininglar némisi? Yapuniyining tereqqiyattiki omaqliqimu xasliqni aldinqi shert qilghan emesmidi? Medeniyettiki tereqqiyat téximu shundaq bulushi kirektighu? Ikki gepning birsi bolsila , « gherpning tesiri » deydikensiler . Hemmila némini gherpke artiwélishning néme zörüriyiti . Mana bizmu gherpning ilghar téxnikisini qobul qilghandin sirt yenila sherqning en’eniwi exlaqini tiriship saqlawatimizghu? Bu xil en’enige bolghan yépishqaqliqimiz tüpeylidin pütün dunya qiziqip körgen « titanik namliq paraxut » kinosinimu pütün dölet boyiche körmey qoyduqqu?Siler shu bir qisim qizliringlarning qilmish-etmishlirige zadi némishqa choqan kötürmeysiler? Zadi némishqa?
Hörmetlik uyghur yigiti «tayanchim bar» , kechürüng . Qopalraq ishlitip qoyghan söz-ibarilirimni kechürüng . Belkim hayajanlinip kétiwatqandimen . Qandaqla bolmisun özüm hörmet qilghan bir millet ri’alliqidiki mewjüd mesiiler heqqide inkas bildürüsh méningmu mes’ulصyitim dep qarighanliqimdin bu pikirlerni otturigha qoydum , héssiyatimni toghra chüshinersiz he rasit , siz ötkende ewetken uyghur kiyim-kicheklirini tapshuriwaldim . Bu qétim ötküzüldighan « ishtin sirtqi modillar pa’aliyiti » de shu kiyimlerni kiyishimge uyushturghuchi orun qoshuldi . U kiyimlerni kiyip köriwédim , apam « qizim , be’eyni chirayliq uyghur qizlirining özila boldingizghu » déwidi , némishqidur yürikimning bir yéri « jighghide » qilip qaldi . Shundaqtimu apamgha chandurmidim . Bu mendiki ziyade sizimichanliqtin bolghan bolsa kérek etimalim?

Taghdin-baghdin sözlep xétim uzirap ketti.Kechürgeysiz.
Sizge amanlik tilep koriyidiki kesipdishingiz:

2009-yili5-ayning18-küni

Menbe: burunqi selkin
Yéngi selkin munbiridin köchürüldi

Unregistered
28-06-11, 09:46
makalingizni tolumu yakturup okudum.rahmat sizga,dimisimu Uyghurlarning ahwali hilila egher,

Yamghur
02-07-11, 14:19
Ihtiyari muxbir Mekke Efendimge bek rexmet!
Altunning qedrini zerger bulidu digendek bu maqalining qedrini bulup bashqilarningmu oqup hazirqi jemiyettiki exlaqimizning buzulushigha jiddi turutke bolghan bu mesilige diqqet qilishni kozde tutuptu, men uyghur dep yurgen her bir yurtdeshimizning choqum bir qetim tepsili oqup chiqishigha we bu toghrisida pikir yurguzushke erziydighan maqale iken,
bu maqalini yazghan we torgha qoygan doslargha, IMM efendimge rexmet!
Yamghur


Bu maqale ras bolsa bashqa uqum beridu, yaq bir Uyghur teswiri yazghan bolsa bashqa uqum beridu, nimila bolsa bolsun, bir oqushqa erziydighan maqale iken, we kochurup qoydum.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


Hörmetlik uyghur yigiti «tayanchim bar » yaxshimusiz


Shundaq qilip qayta-qayta oylinish arqiliq sizge bu xetni yézish qararigha keldim . Özingiz bilisiz, men özüm koriyide tughulup ,koriyide ösken sap koriyan qizimen . Kéyinki waqitta uyghurlarning ötmüshtiki jenggiwar tarixi we shanliq medeniyitige alahide qiziqqanliqim tüpeyli uyghur millitining pصsixikisini tetqiq qilish yolini talliwalghanmen . Hazirqi til sewiyeyimdin qarighanda uyghur tili sewiyeyim yaman emes . Millitingizlarning xéli köp ademliri bilenmu tonushtum , pikirleshtim . Lékin chüshinishning chongqurlishishigha egiship idiyeyimdin ötmeywatqan bir mesile bar . Men bügün mexsus shu mesile toghrisida toxtalmaqchimen. Bu bashqa mesile emes , belki siler uyghurlarning bir qisim qizlirining xaraktér qiziqqanliq mesilisi. Shundaqla qiziqqan nersisige chongqur oylanmastinla pütünley özini bighishlaplصwétish mesilisi. Bu ehwal kündilik parche-purat ishlardila emes , belki bashqa milletler bilen bolghan munasiwetlerdimu gewdilik körilidiken hem körüliwétiptu . Mushu yéqinqi 30 yilliq tarixinglarnila waraqlap baqsam , birchaghlarda bir qisim qizliringlar hindistan , pakistan kinolirini köriwérip, hindi , ordu yigitlirige mestane bolushup , ularning resimlirini yataq öylirige chaplap yaki pul qapchuqlirigha séliwélip ghayibane sirdiship yürüptu . Hetta héliqi shahrulxan nami bilen tonulghan artist yigitke söygü xéti yézip , jawab kelmise düm yétip yighlighanlirimu bar iken téxi. Hindi , ordu yigitlirining qizghinliqi sel peskoygha chüshkendin kéyin bu bir qisim qizliringlarda birdinla ottura asiya we türkiye qizghinliqi qozghiliptu . Bolupmu ularning bir qisim kélishken naxshichiliri hawayi-hewes otida köygüchi bir qisim qizliringlarning rohiy sirdishigha ayliniptu . Shahzat , tarkan deydighan isimlar qizliringlar üchün urugh-tughqan , qérindashlirining namidinmu yéqimliq anglinidighan boluptu . Hetta uyghur jem’iyitinglarda « shahzat ürümchige oyun qoyghili kelgende bir qisim qizlar uni quchaqlash , söyüsh qatarliq usullar bilen tebriklewérip héch halini qoymaptu . Yene téxi kechliki yatidighan yatiqi etrapigha olishiwélip , arammu alghuzmay bekla bizar qiliwétiptu» deydighan gepler chiqiptu . Bu ishlar qelimi ötkür uyghur ziyaliyliri teripidin qattiq qamchilan’ghandin kéyin bir pes jimighan bolsimu , lékin maharet tenterbiyisining shahi bolghan putbol musabiqilirining téliwizurlar arqiliq körsitilishi bilen bu qizliringlarda yene yawrupa ( bu yerdiki yawrupa makan uqumini bildürmeydu ) qizghinliqi qozghiliptu . Putbol meydanidiki telwe yigitler bir qisim qizliringlarning söygü mebudisigha ayliniptu . Putbolchi yégitlerning ismi chéqishi bilen ularning qilghini qilghan péti , etkini etken péti qilip qalidighan boluptu . Ata_anisining tughulghan künlirini bilmeydighan bir qisim qizlar bikxam , ronaldu, zidani qatarliqlarning terjimhalini qewim-qérindashlirighiche eyni terjimihali bilen yadlap béreleydighan boluptu . 21 - esirdiki qolayliq alaqilishish wastisi bolghan intérnétning yardimi bilen hetta bir qismi alliqachan ularning zirikkendiki tor ashinisigha ayliniptu . Bu ishlargha heyrane-hes bolup ülgürgiche , emdiletin aliy mekteptiki bir qisim qiz situdinitlarni asas qilip koriye qizghinliqi qozghilishqa bashlaptu . Hetta bir qisim qiz situdinitliringlar bizning koriyelik artist yégitlerge toy qilish teklipini otturigha qoyupmu ülgürüptu . Hetta beziliri artisitlirimizdin halqip , közige illiq körün’gen herqandaq bir koriylik yigitke yépishiwaldighan bolup qaptu . Shu situdnit qizliringlar xet yazghan bir qisim artisitlirimiz alliqachan baliliq bolup bolghan , turmushi bar erler idi . Shularning ichide méni tonuydighan birsining ayali manga : « singlim , siz uyghurlarning psixikisini tetqiq qilghach ular bilen alaqide boliwatisiz . Ularning bir qisim qizlirining ehwali mushundaq boliwatidu . Yoldishimgha ularning yenggil héssiyati emes, belki méning chongqur méhri-muhebbitim kérek . Shundaqla hem bizge xatirjem a’ile kérek . Shunga muwapiq usullar arqiliq nesihet qilip qoysingiz , _ dep ketti qaynap boghulup.
Men bu ehwallarni anglap hem körüp rastinla heyranliqimni ichimge yoshuralmay qiliwatimen . Siler bashqilarni süyündürgidek ésil mijezlik , özgilerge ülge bolghidek edeb-exlaqliq bir millet idinglarghu ? Silerdin chiqqan tumaris , iparxan , maysixan , nuzugum , ayxan ana , rizwan’gül qatarliqlarning hemmisi tillarda dastan bolghudek shanliq tarixlarni yaratqan idighu ? Hazirmu ichinglarda edeb-exlaq ustazi bolghudek ni-ni uyghur aniliri hem uyghur qizliri barghu? « méhriban anilar » nami bilen atalghan ashu anilar silerning uyghur qizliringlarghila emes , bashqa millet anilirighimu ülge bolghudek dastanlarni yézip bériwatidighu? Uning üstige uyghur yigitliringlarmu « men-men » dégen qewim qizlirini özige qaritalighudek derijide bestlik , kélishken shundaqla yürikide weten , millet oti köyüp turghan wijdanliq yégitlerdighu ? U bir qisim qizliringlarni mushundaq ésil süpet yigitlerni tashlap bashqilarning tawiqini yalashqa zadi néme mejbur qildi ? Silerning shu bir qisim qizliringlargha zadi kimning közi tegdi?
Yene anglishimche , ichkiri ülkilerde oquwatqan bir qisim qiz oqughuchiliringlarda xenzu oqutquchilirini yaxshi körüp qalidighan , ular bilen herxil usullar arqiliq yéqin ötiwatqan , hetta ulargha toy qilish teklipini otturigha qoyghanlarmu yoq emesken . Men bu ehwallarni anglap rastinla heyran qaldim . Hélimu xéli nurghun torbetliride pulni közlep « yaxshi körüp qaldim » dégen bahane bilen xenzu puldarlirining we ereb baywetchilirining keynidin sokuldap kétiwatqan , yoldin chiqqan bir qisim uyghur qizliri toghriliq bashqa millet tordashlirining haqaretlik téma - inkasliri yézilip turiwatidu . Emeliyette undaq buzuq qizlarning bolushi héchqandaq bir millette yoq ish emes . Bundaq buzuq qizlar barliq milletlerde yoqluqini inkar qilghili bolmaydighan mewjud késellik . Uning üstige bashqilarning keynidin sokuldap kétiwatqan azsandiki buzuq qizlar arqiliq bir millet qizlirigha baha bérish tepekkurdiki choltiliq elwette . Ularning hem tor betlerni axturup maqale oqup olturushi natayin . Shunga bu xétimde ular toghruluq toxtilishni waqit we zéhin israpchiliqi dep qaraymen . Men bu yerde toxtiliwatqan mesile jem’iyitinglardiki négizlik ornigha hergizmu sel qarashqa bolmaydighan , hetta aldi shinjang we ichkiridiki ottura-aliy mekteplerde ilim tehsil qiliwatqan , mu’eyyen medeniyet we exlaq terbiyisini qobul qiliwatqan bir qisim qizlar toghriliq boliwatidu . Hazir shu bir qisim qizliringlarda in’giliz tili üginish bahanisida in’giliz tili bilidighan chet’elliklerning keynidin sokuldap yürüydighan ishlar adettikiche ishqa aylinip qaptu . Silerge oxshash en’eniwi exlaq terbiyesi küchlük , shundaqla nashayan ishlardin keskinlik bilen tosquchi mukemmel bir dini bolghan étiqadliq bir milletning bir qisim istiqballiq qizliri shundaq ishlarni qilip yürse , bu kishi qobul qilalmaydighan bir ishqa aylinip qalidiken . Bu siler uyghur yigitlirigimu haqaretlik ish elwette. U bir qisim qizliringlar chiray üstünlükidin paydilinip , özliri qoghlishiwatqan yat millet yigitlirini qaritiwélishqa urunsimu , lékin u yigitlerdin shu bir qisim qizliringlargha haman wapa kelmeydu . Uning üstige shu bir qisim qizliringlar telpüniwatqan shu erlerning millitidiki qizlarmu u erlerni öz en’enisini unutqan shu qizliringlargha bermeydu . Bolupmu bu jehettin koriye qizlirining meydani éniq . Ular « yigitlirimizni uyghur qizlirigha hergizmu tartquzup qoymaymiz , özimizning milliy exlaqi bilen yigitlirimizning menggülük intilishige we hörmitige érisheleymiz » dep ipade bildürüp boldi .( [6
Xétimde yéziwatqanlirim méning bir qanche yilliq uyghur tili öginish shundaqla uyghur psixikisini tetqiq qilish jeryanida yoluqturghan jem’iyitinglardiki bir qisim ré’al ijtima’iy mesililer . Men xétimde tilgha éliwatqan uyghur qizliri az sandiki bir qisim uyghur qizliri bolup , gerche millitinglarning omumi gewdisini teshkil qilalmisimu, lékin shu qizlarmu oxshashla uyghurning qizliri shundaqla hem istiqballiq qizliri . Téximu muhimi ular pulning we héssiyatning keynige kirip , barliqini xeqlerge teghdim qiliwetkendin kiyin , ular teripidin pirqiritip tashliwétilip , yene qaytidin uyghur yigitining ghururi bilen oynishidighan , kelgüsidiki uyghur balilirigha ana bolidighan uyghur qizliri . Shunga özüm söyinidighan bir milletning bir qisim qizliri idiye jehettin chüshkünliship , en’eniwi étiqadidin chékinip , özshadliqini yashliqidiki qismen alwun héslardin izdep , öz qedir-qimmitini özi depsende qilishqa urunsa , ündimeslikni wijdan azabi bildim. Bu jehettin siler uyghur yigitliriningmu mes’uliyiti bar . Silermu bu bir qisim qizliringlarning en’enidin yatlishishigha béshinglarni ichige tiqiwélip olturiwalmay , bar bolghan imkaniyet we usullardin paydilinip ulargha terbiye qilishinglar kérek idi . Undaq bolmighanda , siler uyghur yigitler qiz-ayallirini xeqlerge tartquzup qoyup , shularning nashayan ishliridin hozurlinip olturidighan yumshaqbash erlerge aylinip qalmamsiler? Bilsenglar bu siler üchün ülümdinmu qattiq idighu ? Özingiz söyidighan bir natiwan qiz sizni parqiritip qoyup , özgilerning keynidin paypaslap ketse , köz aldingizdila sizni chüshürüp , ularni shah bilse bu sizge haqaret emesmu? Qiz dostingiz aldingizda « sizni köriyiliklerge yaki hindistanliqqa oxshighanliqingiz üchün yaxshi körimen » dep erkilise , bu sizge bésim bolmasmu? Shundaq dégen qiz bir küni heqiqi koriyilik yaki hindistanliqni körüp qalsa , ishlarda qurqunchluq özgirish yüz béremdu qandaq? U qiz esli sizni uyghurgha xas qiyapitingiz , téximu muhimi uyghurgha xas rohingiz bolghanliqi üchün yaxshi körüshi kérektighu? Chünki siler uyghur yigitliri jesurluqqa tolghan rohiy güzellikningla emes , qamlashqan beden güzellikiningmu ülgisi bolalaysilerghu? Buninggha bizlermu qayilghu? Men burun 90 - yillarda shinjanggha sayahetke kelgen bir xenzu yazghuchi qizning uyghur yigitlirining qamlashqan beden süpiti we séhirlik qash-köz , yéqishliq qangshar teswirlirini yézip kélip « dukandin nerse éliwatqantim,ihtiyatsizliqtin bir uyghur yigitige soqulup kettim , shu’an bedenlirimge titrek oliship ketti » dégen jümlilirini oqupla siler uyghur yigitlirining kélishken turqigha qayil bolghantim . Emdilikte bu üstünlikinglar öz qizliringlarnimu qayil qilalmas bolup qalghini némisi? Silerdiki shu bir qisim zeypane mijez yigitlerning öz qowm qizliri heqqidiki zamaniwi qarashliri heqiqetenmu kishini bi’aram qilidu . Ularche bolghanda hemmisi insaniyetning erkinliki da’irisidiki mesilimish , herqandaq bir qiz-oghulning némini öch körüsh , némin tallash erkinliki dexli-teruzsizmish? Bu némidigen külkilik pelsepe-he emdi? Dunyada nedimu mutleq erkinlik mewjüd bolsun? Erkinlik exlaq we adetlerning pepilishi bilenla julalinip turalaydu . Xeqler xasliqini tapalmay helekchilikte qéliwatsa , silerning xasliqinglarni dogha tikkininglar némisi? Yapuniyining tereqqiyattiki omaqliqimu xasliqni aldinqi shert qilghan emesmidi? Medeniyettiki tereqqiyat téximu shundaq bulushi kirektighu? Ikki gepning birsi bolsila , « gherpning tesiri » deydikensiler . Hemmila némini gherpke artiwélishning néme zörüriyiti . Mana bizmu gherpning ilghar téxnikisini qobul qilghandin sirt yenila sherqning en’eniwi exlaqini tiriship saqlawatimizghu? Bu xil en’enige bolghan yépishqaqliqimiz tüpeylidin pütün dunya qiziqip körgen « titanik namliq paraxut » kinosinimu pütün dölet boyiche körmey qoyduqqu?Siler shu bir qisim qizliringlarning qilmish-etmishlirige zadi némishqa choqan kötürmeysiler? Zadi némishqa?
Hörmetlik uyghur yigiti «tayanchim bar» , kechürüng . Qopalraq ishlitip qoyghan söz-ibarilirimni kechürüng . Belkim hayajanlinip kétiwatqandimen . Qandaqla bolmisun özüm hörmet qilghan bir millet ri’alliqidiki mewjüd mesiiler heqqide inkas bildürüsh méningmu mes’ulصyitim dep qarighanliqimdin bu pikirlerni otturigha qoydum , héssiyatimni toghra chüshinersiz he rasit , siz ötkende ewetken uyghur kiyim-kicheklirini tapshuriwaldim . Bu qétim ötküzüldighan « ishtin sirtqi modillar pa’aliyiti » de shu kiyimlerni kiyishimge uyushturghuchi orun qoshuldi . U kiyimlerni kiyip köriwédim , apam « qizim , be’eyni chirayliq uyghur qizlirining özila boldingizghu » déwidi , némishqidur yürikimning bir yéri « jighghide » qilip qaldi . Shundaqtimu apamgha chandurmidim . Bu mendiki ziyade sizimichanliqtin bolghan bolsa kérek etimalim?

Taghdin-baghdin sözlep xétim uzirap ketti.Kechürgeysiz.
Sizge amanlik tilep koriyidiki kesipdishingiz:

2009-yili5-ayning18-küni

Menbe: burunqi selkin
Yéngi selkin munbiridin köchürüldi