PDA

View Full Version : Charesizlik ichidiki intilish,tuyuq yoldiki qaymuqush.



IHTIYARI MUHBIR
06-06-11, 22:10
Egerde men mushu wetendiki Erkin siddiq ishtiyaqchisi yashlargha ozumning erkin Siddiq epen dini tenqit qilip yazghan maqalem,;" Qan Dawasi " ni oqup bersem huddi uhlawatqan kishining beshigha soghuq su serpkendek qattiq chochushup ketidu,bir az muddet heyranu-hangtang qalghandin keyin Huddi Mustafa Kamal Ataturkning Kanwiyi Nurettin Pashagha diginidek halgha kelidu,

Nime deptiken Mustafa Kamal Ataturk,; Mustafa kamal Ataturk 1928- Yili Jumhuriyetni qurup birinji qetimda Istanbulgha keptighu, Haydarpasha Poyiz istansidin Keme bilen Dolmabahche Sariyigha otuptu, kemide ketiwetip qarisa Dolmabahche Sariyining aldida liq insan Seli, uluq qutqazghuchisini qarshi elish uchun yighiliship intizar bolushup turghan.

Bu hayajamlanduridighan menzireni korup hayajanlanghanlighidin turalmay qalghan, Mustafa Kamal Ataturkning kanwiyi, Nurettin pasha Ataturkke Qarap deptighu,; " Pasham kordingmu bu milletning sanga bolghan muhebbetini,?"

Bu insan selige qarap oygha chomup ketken Mustafa Kaml Ataturk bu Kanwiyining sozini anglap, shundaq egilip Kanwiyigha bir aliyip qaraptu we deptu,;" Nurettin, bir kuni kelidu, bu eyni insanlar meni dessep-cheylep yer bilen yeksen qiliwetish uchun yene mushundaq yighilishidu,"

Huddi shundaq, eger bu wetendiki imkaniyetsizlik ichide qaymuqqan yashlirimiz mening ,;" Qan Dawasi " namliq maqalemni oqusa uzun emes, az waqit ichidila bu ishtiyaq qilghan ALIMI ERKIN sIDDIQ EOENDINI TILLAP HAQARET QILIWETISH UCHUN aMERIKIDIKI uaa TORINI IZDEYDIGHAN BOLUP QALIDU,

ihtiyari muhbir : mekke




Erkin Sidiqning «Yerlik Millet Maarip we Ana Til» Toghrisidiki Yazmilirigha Qarita
Wetendiki Tor Betlirige Yézilghan Inkaslar


Esli burun yaxshi idi.bashlan'ghuch 3- yilliqqa chiqqanda ügütiletti.hazir bir qisim rehberler milunlighan sebi balilarning eqliy tereqqiyatini özining osüshtiki peshtiqi qiliwaldi.erkin sidiq ependi digendek aldi bilen tetqiq qilip béqish kirek idi.peqet ikki üch yil tekshürüsh élip bérip ,xenzu sinipta oquydighan uyghur balilarning xenzuchini chunguldap sozliginige qarapla yolgha qoyiwetti. Bizge qanchilik ziyini bolidighanlighini peqet 20yildin kéyin xenzuche sozliyeleydighan nurghunlighighan qara ishlemchiler meydan'gha kelgende andin bilip yitimiz.

-----------------------

bizning mektepte emeldin qalduruldi,, biz zamanlarde hedep teshwiq qilghan iduq uqutquchilarnimu uqutup kélip dégendek , shu uqutquchilar hazir maariptin chiqip kétip bashqa sahelerde xizmet qiliwatidu, lékin bashlan'ghuch mekteplerde asasen ata- anilar balilirini xenzu mektepkila bériwatidu, qosh tilliq uqutushi bashlan'ghuchta bolmisa umumliship mangghan, emma ata- anilar ilgirlesh bolmaydiken yaki uni yaki buni bilip mangmaydiken , uningdin xenzuchighila bersek bolghudek dep, balilirini qaytidin chiqirwélip xenzu séniplargha bériwatidu,, nahiyimizning milli uqutushi yene bir nechche yildin kiyin qandaqraq bularkin emdi?

-----------------------

intayin isil tima!!!erkin sidiq akimizning qoligha dert kelmisun~~sizgimu rehmet yawuz ependim. dimisimu ana tilimizni saqlap qélishta herbir ata -ana bolghuchining bash tartip bolmaydighan mejburiiti bar.balini tughup qoyghanla hisap emes,muhimi uninggha eng toghra bolghan yashash usulini ögütüsh~~~qarighularche balingizni xata yolgha mangdursingiz siz gunahkar bolisiz!~~~her bir ata-ana bolghuchining kallisini silkiwétip olturup balisi üstide yaxshiraq tallash ép bérishini ümüd qilimen.

-----------------------

tilning milletning yuqilishi dunyada rial mesile dölitimizdiki millet we tilning yuqilishi iniq ipadilen'gen millet manju xirsiqa uchirawatqan millet biz ,hmimiz bülimiz anining bala terbiyleshte asasliq urunda turidighinini likin animu balining kelgüsi we uning jemiyettiki ornining yuquri bulishini oylaydu ,bulupmu hazirqi weziyette qandaq qilghanda shundaq yaxshi turmushqa yuqiri urun'gha ige bolghili bulidu belkim hemimiz bilimni yaxshi igenligende diyishinglar momkin ,bilimni qandaq qilghanda qaysi tilini ishlitip özining mewjutliqni ispatlighili we jemiyette melum urunni igelligini bulidu ,közümizni yumup turup diyeleymiz hem digüzidu xenzu tilini bülgende andin ata -anining kütken ümüdi emelge ashidu shuning üchün ata aniimu ikkilenmey shu tilda yaxshi uqushni tewsiye qilidu,'aile terbiyisi arqiliq tilimizni saqlaymiz disek bu momkin bolmaydighan bir ish,peqet aile terbiyisi arqiliq yaxshilighili bulidighan bolsa biz bundaq kün'ge qalmaytuq disem gep jiq xataliship qalmay

-----------------------

<>nime disem bola eger millitimizdin ashundaq öz millitige köngül bülidighanlar 60% bolsidi . bondaq aqiwet bolmayti . Bundaq bolishida yenila milletning nadanliqi muhim amil hsablinidu. biz hazir yaxshi kün körüshni oylapla milliy ghoror digen eng moqqeddes nersimizni yoqitip qoyduq bu bir -ikki ademning qolidin kilidighan ish emes . Buning üchün hemme tirshish kérek . Bundaq kitiwese tarixta shanliq töhpilerni yaratqan ulugh bir millet peqet tarixi kitabdila mewjut bolup qalidu.
-----------------------

mushu eserning mezmundin qarsaqmu rayonimizda hazir yolgha quyliwatqan qosh tilliq maaripning eng asasliq meqsidining qosh tilliq, paydiliq maaripmu yaki xosh tilliqmu pikiri ochuq kishler his qip yetti..... Milli ozluk tereqqiyatigha heqqi kongul bolidighanlar kop salmaqini iglgen bolsa idi,'shlar....

kopligen qirndashlar ozlirning tormush helekchilikidla ,yaxshilar tixmu yaxshi bulshningla koyida,tilimizni qandaq qoghdash 'ozlikimizni qoghdash digenler oylash bir oshuqche shtek halettke keldi,biraq bizmu shunla oylashqla kondurolgendek qilimiz,

belkim bu bizning ozimizning medeniyet-en'ensini,tarixni cholta yaki bashqiche bilshitin kilip chiqqan milli ozluk we ghorur ingi suslashqan manqurotluqning alamiti yaki netijsi bolsa kirek..... aghirn'ghan bilenla bulmaydu elwette,choqum tillmizni,'ozlikimizni qoghdashni ozimizdin bashlash zoror

kunglum shundaq bir qsma buliwtidu. alla millitimizni ,'ozlikimizni ,tilimizni ozung saqlighaysen. erkin sidiq akining biz uchun mushundaq ehimiyetlik timlarni yollap turghinigha kop teshekkur

-----------------------------

pikiringlini kuchlung qollaymen

aile terbiyisi elwette ademni qandaq adem qilshta roli chong bulidu.....biraq yuqarqi arzu ning pikirning tillni qoghdash we tereqqi qildurush bilen biwste mahitetlik baghlinshni chong emes......eger shu aile terbiyesge milli ozluk ghorurni ,'oz millitining heqqi tarix medenyet terbiysini birkturulse unumi tixmu yaxshi bulidu ....dep qoshulghan bulsa baghlinshini kurush momkin idi...biraq mundaq aile terbyediki ailer qanchilik ..............qsqsi milli ang bulmighan milletke qalghini qoruq suz bup qalidu . hili hemmu oz tilimizning shlitish dairsi we qimmiti burunqidin kup towenlep ketti....

eslide bu deslipdila keng dairde inkar qiln'ghan bulsa unumi bulatti, emdi bu maaripni bashlap emlileshturup buldi...........kiynkiler qandaqmu bup kiter......balilargha apa dep til chiqmay mama dep til chiqirdighan haletke kep qalarmizmu.................ularning omudighu shu........

kshi qaysi yolgha bashlisa shuninggha mangidighan haletke bashchilap chukkendek qilimiz

-----------------------

bu heqiqeten yaxshi tima ken!!!!!! Bu timini tügetkiche qelbim bir qanche qétim lerzge keldi,,, men jiyangsu ölkisining wushi shehiride shleymen,,,mining xojayinim bolsa turkiyelik,,,chin (jonggu) gha kelgili 6-7 yil boptu,,'kki balisi bar.. Kkinji balsi chinde tughulghan ,3yérim yashqa kirdi,,,balisini bir xenzu ayal baqidu,, balisi hazirgha qeder ya turkchini ya xenzuchini rawan sözliyelmeydu..bir éghiz turkche bir éghiz xenzuche,,ye chüshen'gili bolmighan dep xojayinmu nahayiti xapa. Biz uyghurlarning kelgusi nahayiti xeterlik .

-----------------------

men mana ichkirde oquwatqinimgha töt yil bolay didi.....qosh tilning ziyinini uyghur edebiyatini qizghin söyidighan mendek bir qérindishinglarmu hés qildi....tuluq ottorda uyghurtilida oqup turupmu hazir bezi gep sözlirimni uyghurchida tapalmay qiynilip xenzuchila dewitimen,,, ....men chéghimda til bayliqimni xurutup qoydum....eger ashu balilar uyghurchini tüzük bilmey ,kiyin gachidek sözlep yürse buning amalini kim qilidu??? töwendikisi men uchrighan bir qisim ehwallar:

tuluq otturdiki sinip mes'ulum kichik oghlini mejburiy xenzu mektepke berdi,balisi mektepte oqutquchining sözini chüshenmey ,bir sungluq resiminglarni chaplap kélinglar dise,malim resim sizip kélinglar didi dep kelgen...oqutquchum etisi esli tapshuruqni balisining xata chüshinip keleenlikini bilip balisini eyiplep kétiptiken,,,'oghli nime deptu denglar :" eger sen méni xenzu qilip tughup qoyghan bolsang ,hemmini bilettim"dep yighlap kétiptiken,'oqutquchum balisigha ichi aghrip shu künila uyghurche mektepke yötkiwetti....

tetilde hoylida kitap körüp oltursam mehellimizdiki emdi birinji yilliqni püttürgen omaq ukilirimdin bir nechchisi churqiriship kirip keldi,'aridin birsi:"acha,siz xenzu mektepte oquysiz? Apam dadam xenzuche bilmeydiken,,,hemmimiz tetil tapshuruqimizni ishliyelmiduq,chüshendürüp qoysingiz "deydu...men ularni erkilitip "hemminglar xenzuche sinipta oqumsiler ?"disem hemmimsi "yaq!uyghurchide oquymiz"didi...heyran bolup tapshuruqini échip qarisim xenzu mektepbashlan'ghuch1-yilliq oqughuchilliri üchün tüzülgen matimatika tetil tapshurqi iken...."woy,nimishqa uyghurchini bermidi ? Bu xenzuchini bilmemsiler ?"disem ,"shu,muellim tarqitip bergen ,tetil toshqanda yighatti,,

dawamini ete yazaychu?kompiyutirning toki tügep qaldi

-----------------------

bizge aile terbiysiini birwatqan ata-animizning bilim qurulmisi qanchilik ?bizning özmizni tonushimizgha qanchilik bilim birip kilwatidu?bizning millet ichide qanchilik adem sawatliq ,qanchilik adem özimizning mediniyitini bizlerge chüshendurup bireleydu? Azraq uqumushluq aide chong bolghandin ballardin bashqa ballar ailide aile terbiysi qanchilik bolmaqchi ,belkim siz jenuplargha barghansiz uyerdiki bizning aq köngül millitimiz puxraliri qanchiliq bilim qurulmida , shu ata anilar ballargha qanchilik aile terbiyisii birwatidu?mekteplerchu?

sizche aile terbiyside saqlap qalghili bolmisa, qaysimiz qaysi usulda? Kim arqiliq hazirqi dewrimizdiki yashlirimizgha ana tilimizni qoghdashni yiziqimizni saqalap qilishqa chaqirimz.
addi bir misal sheherdiki bilimlik bir ailide chong bolghan bala bilen chet yiraq yézidiki addi satta dihqan ailiside tughulghan ikki balini silishturup béqing. Bashqini emes aile terbiysini silishturung. bizning aile terbiye yaxshi bolghan bolsa biz mushu kün'ge qalmaytuq. Yene eile terbiye kichikidiken bizning kiyin millet ,til, yiziqtin ighiz ichish peqet mushu tordila qaldu xalas.
-----------------------

shundaq , biz tarix bétida qép qalghili xéli yillar bolup qaldi. Shu tarix bétidila qép qalghanla bolmastin belki özimizning ashu burjikimizdinmu mana mushundaq asta - asta yumshaq , yamanlarning tesiride yoqap ketkiliwatimiz, bu delbizning bügünimiz,tünügünimiz.... Heqiqet.buheqiqet hazir qaysi derijige bérip yétiwatidu? Bilim , öginish, yene öginish yeni erkin sidiq ependi tekitlep ötkendek toghra usulda öginish , öz özini mustehkemlesh arqiliq bu xil namuwapiq bolghan qosh tilliq maaripning yaman tesiridin ewlatlirimizning ongüshluq ötelishige oqush yéshidiki perzentlirimizning ata - ana bolghuchiliri bolghan bizde intayin zor mes'uliyet , mejburiyet barliqini hés qilishimiz kérek
-----------------------

hey qosh tilliq maarip hey qosh tilliq maarip. sen bichchare xelqning nadanliship neqeder garang haletke kélip qalghanliqining ochuq delilidursen. Bichchare xelq séni ishlitip yaxshi xizmet orunlirigha érishishni oylashti, ular mushu yol arqiliq turmushini hazirqidin téximu yaxshi kapaletke ige qilghili bolidighanliqigha chongqur ishinetti. Chünki radiomu shundaq dep sözlewatatti, tiliwizormu shuni sözlewatatti. Bashliqlarmu shundaq dewatatti.
eng adil, adaletlik bolghan hemmining hörmitige érishken maaripmu ularning dépigha usul oynawatatti. Mushundaq tursa yene xelqtin aghrinimizma? Ulargha heqni bildürmek tolimu tes. Til késilidu... Dil kisilidu... Gézi kelse bashmu hem... dunyada birige süpetlik nerse, birige az nerse qimmetlik bolidu. Bir yérim milyardliq chong dölette xizmet tapalmaywatqan xenzularmu samandek tursa siz u tilni ögen'gen'ge xizmet tépilip qalarma. Uning üstige eng aldi bilen ichkiri ölkiler tereqqiy qilip bolghandin kéyin andin bizni yiteklep méngip tereqqiy qilduridighan tursa ular wedisini orunlimay sizge nöwet kélerma?

xelqte tallash yoq, balini mektepke bermey dése mejburi maarip, bérey dése qosh tilliq maarip boynidin qisiwatqan. ...ana tilni bilmey yat tilgha bashchilap kirip kétiwatqan her bir kishi milletning görini bir ketmen bir ketmendin qéziwatqanliqini esla bilmeyti.
-----------------------

woy keynini yazimen disem yollinip ketti üstidiki yazmam...toghra chüshinersiler............tetil toshqanda yighatti tapshurqimizni ,shunga bezi yerlirini qalaymiqan ishlep qoydum,toghra bolmisimu meyli emdi," shundaq achchiqim keldi,bilmeymen emes ,bu ukilirim siniptiki öginishi eng yaxshi balilar idi,'emdi tetil tapshuruqini ishliyelmise????shuning bilen uyghurchige terjime qilip chüshendürüp qoysam,hemmisi bes-beste chunguldap birdemdila ishlep bolushti...ichim shundaq achchiq bolup qaldi,'emdi téxi pinyindin sawadini chiqarghan balilargha telepliri xenzuche tapshuruqlarni bérip nime qilmaqchikine?"chong sekrep ilgirleyli "dimeywatqandu???
tuluq ottura mezgilimde,ders tekrarlash üchün mektep hoylisida yürsem,korla sheherlik 8-bashlan'ghuch mektepte oquwatqan kichik dostlirim mu u yerde atlan'ghuch sekrep oynawitiptu,diqqitim ixtiyarsiz ularning paranglirigha chüshti:

" tiz bolunglar,nadire,ni biyé tey go fén a...."bu nime gep???diqqet qilsam ularning on gépining sekkizi xenzuche idi........

ürümchide xizmet qiliwatqan newre acham chong oghlini élip yurtqa keldi,,,bala töt yashqa kirip qalsimu tüzük gep qilishni bilmeytti...baligha qaraydighan adem bolmighachqashu yerdiki baghchighaberdi. Bala apa diyelmey "ma ma "diyishni ,'uka diyelmey" di di "diyishni,"xosh"diyelmey "zeyjiyen"diyishni öginiwaldi.... achamgha balangning tili xenzuche chiqiptu he disem ,hedem :" biz uninggha balilar tili ögetmigen shu "deydu....

he?????'eslide ukamgha kichik waqtidin bashlapla gep sözlerni chonglardek diyishni telep qilip keptiken...towa hemimmiz "dedde","hümme","nenne"dep "dada","su","nan"digenni ipadilep chong bolmiduqmu

ukamning bezide hoylidiki oynighili kirgen yézidiki balilargha gépini uqturalmay yerni tépip yighlap kétishlirige qarap ichim shundaq achchiq bolup qaldi.... Bolmisighu acham er-ayal her'ikkilisi oqutquchi,'achchiqim kélip taghamgha:" hélimu oqutquchi bolup qaptiken,bolmissa balisini qandaq terbiyleydikine,,,he boptu .hedem ussulni yaxshi oynisun,'akam topni bekrek tepsun,,,shundaqlarning balliri mushundaq yaramliq bolidu....qarimamsiz ,'ukamdin kichik balilar changildap sözleydu uyghur tilda,,,ya xenzuche bilmise,ya uyghurche....kiyin newringiz bilen terjiman teklip qilip gepleshmisingiz bolmaydiken..."........aile terbiysi yaxshi bolsila ,qoshtilliq oqutush tüzümi uyghur tiligha nisbeten tehtit emes disek bekla xatalishimiz!!!2007-yili tunji qarar ichkiridiki shinjang tuluq ottura sénipigha ötken oqughuchilar aliy mektepni püttürdi....emse siz shulardin bir nechchisi bilen ehwallishing....uyghur tili toghrisida pikirlishing.....shundila 9yil uyghur tilida terbiye alghan dep ishen'gen bu qérindashliringizning ehwalini heqiqiy chüshinisiz!!!

"békinme","piél" digen nime acha?...adash "

-----------------------

adash."乐观"ni uyghurchide nime deytuq?...mana bu ichkirdiki aliy mektepte oquwatqan uyghur oqughuchilarning pajiesi.....singlimni ichkiri tuluqqa ötkinide ejep ewetmeyli dimeptikenmen dep shundaq pushayman qilimen qérindashlirim.!!!shinjangda birinji bolup oquwatqan balilar ichkirde xenzular bilen birge oqusa xenzutili jehette ajizliri qanchilik chüshkünliship ketti buni oylap baqtinglarmu?'eger ashu serkiler shinjangda oqughan bolsidi millitimiz üchün qanchilik köp ixtisas égilirining meydan'gha kélishige sewep bolatti he ....

biz nime üchü n aliy maarip terbiysini uyghur tilida alalmaymiz???bu sualgha jawap tapalmay yürsek nedin chiqti mawu qoshtilliq maarip???millet mewjudliqigha tehtit boluwatqan bu maarip tüzümining mahiytini tehlil qilayli

poyizdiki bir akimizning bu tughurluq digen gépi méni tolimu oylanduridu:

" qizimni mendek bolup qalmisun dep uyghurchige berdim,menmu nechche yil ichkirde oqughan,bezide deydighan gépimni tapalmay shundaq qiynilip kétimen,ya yézishta yaxshi emes,ya sözleshte,,,,buninggha bek diqqet qilsaq bolghudek...uning diyishiche bir dostining oghli girmaniyige oqushqa chiqiptu,dostining oghli kichikidin xenzu che mektepte oqughaniken,girmaniyege barghandin kiyin bir jedwel tolduruptu,jedwelde" ana tili" deydighan yerge bu bala héch ikkilenmey "uyghur tili "dep yéziptu,,,,tizimgha alghuchi uyghur tili digenni körüp bu jedwelni uyghur tilida qayta bir qétim toldurup chiqishni telep qiliptu,bu bala herqanche chüshendürüpmu bu ishni hel qilalmaptu,chünki u uyghur yiziqini bilmeydiken....u yerdiki xadim" siz weten'ge qaytip uyghur tilida mukemmel sewiyige ége bolup kéling,meyli qachan kéling,biz sizni shu chaghqiche saqlaymiz~~~qarshi alimiz"deptu,shuning bilen bu bala girmaniyedin yénip kélip ikki yil uyghur tili öginip andin oqushini dawamlashturuptu.."

bu yerdiki mesle girmaniyelikler uyghur tilini bek yaxshi köridu emes elwette,nime emse??'ularning qarishiche öz ana tilida sawadi yoq,'öz ana tilini sözliyelmeydighanlarning kesipte yéngiliq yaritish iqtidari hem chongqur tepekkur iqtidari bolmaydiken......

hey.....shunga mushundaq uyghur tilini yaratmay mushu kün'ge qaptimiz emesmu? Xenzutili bilgenlerning hemmisi xizmetke orunliship kétidighan ish bolsa ,'awu kochida harwa sörep kétiwatqan ,kocha tazlawatqan xenzular xizmetke orunliship ketse bolmamdu?? Xizmet digen qorsaqtiki umach meslisi

biz daim yataqta uyghur balilar paranglashsaq uyghurche xenzuchini arlashturup sözlishettuq,,bir küni yataqdishim:" siler uyghur turup nimishqa paranglashqanda xenzuche qétiwalisiler?men bezi geplerni chüshendim" diwidi men" undaq disek nime boptu?buning sewebi yoq "disem,,'u külüp:" he emse ,bildim,silerning uyghur tilida bu xenzuche geplerning menisini ipadileydighan söz yoq,shunga bizning tilimizda sözlepsende ..silerde sözlük bek azmu nime".....

emdi buninggha nime deymen???burun ejep diqqet qilmaptikenmen dise,towa,mehmud qeshqeri "türk tili hüneris"dep qoymighan bolsa ,'öz ana tilimni nelerde yétim qilar bolghiytim he??? biz birnechche qizlar öz ara meslihetliship mekteptiki 40nechche uyghur qizini yighip mushu meslini muhakime qilduq...hemde hemmini özimizdin bashlayli ,biz kelgüside uyghur millitining anisi bolimiz,buningdin kiyin paranglashqanda sap uyghur tilida sözleshke tirishayli diyishtuq,,,bu ishimiz heqiqeten ünümlük boldi...körüshkende "essalammu eleykum"diyishtin tartip "xosh emse.allagha amanet"diyishkiche hemme gepni uyghurchide diyishidighan bolduq....uyghurchisini tapalmisaq bir-birimizdin soriduq....

biz bu paaliyetni barliq uyghur qérindashlirimizgha kéngeytsek dep oylawatimen~~~qéni,munberdiki situdinitlardin bizni qollaydighanlar barmu?

hemme ishni ongushluq bashlisaq qilghili bolidu!men sen küchigen'ge nime hel bolatti dimeng,qarang deslepte biz 5~6qiz bu ishni bashliduq,'andin 40nechchige kéngeydi,mushundaq qilishning texirsizlikini siz yene bir dostingizgha yetküzüng....Ümidsizlenmeng

biz mana mushundaq sap uyghurchide terbiye alghan turuqluq tilimizdin ayrilip qalghili tas qalduq!!!emdi bu sebiy emdi téxi tepekkuri yétiliwatqan kichik balilargha qoshtilliq tüzümde ders berse,milliting nime ?dise "urghuy"deydighanlar téximu köp chiqmamdu?'ikkinji manju bolup qalimizmikin dep shundaq ensireymen,,,tarixta meripette güllinip ,mungghul tilining barliqqa kélishige türtke bolghan ana tilimning hala bügünki kün'ge kelgende bir bulungda boyun qisip qélishigha ,"uyghur tili qandaq tildu?qandaq sözleydighandu?"dep hangwiqip turidighan uyghurlarning meydan'gha kélishige hergiz chidap turalmaymiz elwette!!!

arzu,'aile terbiysini yaxshi élip barayli depsiz,shu aile terbiysini élip baridighan anilar.atilarning sewiyisi nedin -negiche? Buni oylidingizmu ? Chet yézilardiki mumay bowaylarmu bilip ketti "denshi","laza","chingsey","jusey",,,,,,,,,,,,,,,,,,,,digenlerning menisini

bular mushu sewiyisi bilen qandaq bala terbiyleydu?shundaq bala terbiyliyeleydighan ata-anilar ni awwal barmaqni chiqirip sanap baqamduq qandaq?shundaq bir ewlat ata-anilar meydan'gha kelgüche qanchilik uyghur qoshtilliq maaripning qurbani bolup kéter??

shundaq ,til öginish kérek!!xeq in'giliz tili ögense,biz xenzutili öginishimiz kérek!!!

dunyadiki eng köp adem ishlitidighan tilni bilginimizdin pexirlinishimiz kérek!!!biraq shumu ésimizde bolushi kérek,'ene shu pexirlen'gen waqtimizda ana tilimiz uyghurtilini untup qalmighanliqimizdinmu yene bir qétim pexirlinishini unutmayli!!!!!

-----------------------

esli buni obdan bir maqale qilip teyyarlay dégen biraq waqit we matéryalning qisliqidin yézip bolalmidim, hem uning qisqiche mezmunini texirsiz halda bu yerge yollidim. minkawxenler bizning köngül bölüshimizge muhtaj . 1990-yili tunji türkümdiki shinjang toluq ottura siniplirigha oqughuchi qobul qilish bashlandi. Bu chaghda nurghunlirimiz bu adil, toghra bolghan qarardin xushallanduq. Köpchilik ularni istiqballiq bolidu, isil xizmet orunlirigha érishidu dep chongqur ishendi hem ulardin xushallandi. Ular hem öz zamanliridiki sinipdashlirining, hetta mektepdashlirining eng aldidiki üchte yaxshi oqughuchilar idi . Shunga ularda ümüd chong idi . Shuningdin bashlap bu xil yaxshi siyaset izchil dawamlashti we kölem jehettin kéngiyip bardi. Deslep shinjang toluq ottira mekteplerge qobul qilin'ghan bolsa kéyin shinjang toluqsiz ottura mekteplirige qobul qilinishqa bashlidi. .. Axirida bolsa ular san jehettin xélila köpiyip uyghur tilida oqughanlar bilen xenzu tilida oqughanlar ikki qutupqa ayrilalighudek haletke keldi.

ular öz yurtliridin issiq öyliri qedirdan ata-aniliridin ayrilip bilim élish üchün 3000 kélométir yolni bésip ichkiridiki sheherlerge yol aldi. Mektepte özlirige tushluq oqughanmu boldi. Herqétim yilda bir qétim qererlik yüz béridighan poyiz istansisidiki yigha zarni körsemla ichimni achchiq bir nerse qapliwalidu. Toluqning, toluqsizning téxi ata-ana méhrige qanmighan eshu sebiy balilarning bir yilning eng axiridiki ailisidikiler bilen didarlashqandiki haliti kishige ailisige qayturulghan urush esirlirini eslitetti...

ular aldi bilen ata anisining eng eqilliq perzenti we yürek-parisi, andin milletning ümüdi, eng awan'gart kishiliri emesmidi. Netijide néme boldi. Ata-aniliri ‹istiqballiq bolidu› dep sheksiz ishen'gen nurghun éqtisasliq balilirimiz yaki uyghur medeniyet chembirikige, yaki xenzu medeniyet chembirikige kirelmeydighan xenzularmu toluq arigha almaydighan, hem uyghurlarmu toluq arigha almaydighan alahide bir topqa ayrilip qaldi. Setrek éytqanda millet ichidiki milletke aylandi. Eng nadir, eng ésil kishilirimiz medeniyet chembirikimizdin chiqip ketti. Ah bunéme dégen échinishliq hal he.

ular öz tilida tepekküri buzulmighan halette oquwergen bolsa milletke neqeder nadir kishiler bolup yitiship chiqar bolghiydi..........

epsus biz buni tolimu kéchikip hés qilduq, tolimu tolimu yene bir tolimu kéchikip hés qilduq. Balilarni qosh tilliq qilimen, xenzuche mektepke bérimen dégchilermu haman pushayman qilidu. Esli u ghemni yiyishning burundinla hajiti yoq idi. Eksiche xenzu tili ögen'gendin köre uyghur tili ögen'gen bolsa bekrek istiqballiq bolar idi. Esli til öginishning mahiyiti" ikkinchi bir tilni öz ana tili üchün xizmet qildurush" bolsa toghra bolidu. Undaq bolmaydiken hemmisi bir döwe exlet .

men minkawxenlerni közge ilmighan nurghun minkawminlarni körgen hem uchiratqanmen. Késip éytalaymenki minkawxenler bilen minkawminlarning arisida ötkili bolmaydighan bir hang bar. Buni ichikiride oquydighan oqughuchilar hemmidin bek hés qilidu. Uyghurchida oqughan balilar ular bilen arlashmaydu, qesten emes tebiiyla shundaq bolup qalidu. Hetta bu ish shu derijige kötürülgenki bu hang bezilerning toy ishighimu tesir körsitidu.

biz keng qorsaqliq, aqilanilik bilen oylisaq bu xil hangning shekillinishini tosushta biz minkawminlarning (chüshinishlik bolsun dep xenzuchisini éliwerdim)

yüksek we bash tartip bolalmaydighan mejburiyitimiz bar. Hem ularning öz méhrimiz bilen topimizgha qayturup kélish wezipimiz bar. Ulargha öz medeniyitimizni tonushturush, özimiz heqqide etrapliq chüshenchige ige qilish, ularning kallisidiki yaman süpetlik ösmini éliwétish mejburiyitimiz bar. Qéni ziyaliylar minkawminlar biz qolni qolgha qoshup köresh qilayli. Qanchilik berdashliq béreleymizkin hem qanchilik ishlarni qilip qanchilik netije qazinalaymizkin. Tirishqan tagh ashar. Hemmimiz ishni hazirdin, hemme ishni özimizdin bashlayli.

-----------------------

azat.ependi : sizni 100% qollaymen......men tuluq otturgha imtihan bergende 2000din artuq oqughuchi ichkiridiki shinjang tuluq ottura sinipida oqushqa muyesser bolalidi....bu san barghansiri éship bérip 2006-yiligha kelgende 5500neper netijisi eng yaxshi chiqqan oqughuchilar ichkirge qarap yol aldi~~~ulargha shundaq hewes qilduqki,bizmu qachan shulardek ichkirlerde oqarmiz dep ketkeniduq.....tuluq otturni shinjangda oqup chkirdiki aliy mektepke öttuq....aliy mektepke kilip shuni hés qildimki ana tilgha yat bir tilda bilim élish bekla qiyinken....

til arqiliq til öginimiz téxi échkiri toluqta oquwatqan ini singillirimizdin sorap baqayli~~ularda qanchilik bésim barken?'ularning medeniyti hem itiqadi qanchilik kapaletke ége boptu?béyjing luxi ottura mektipidiki uyghur balilarmu chokantal bayrimida qebre süpürüshke chiqiptu!!!qebre aldida sükütte turup teziye bildürüptu. yurtni séghinish,tildin qiynilish derslerde yétishelmeslik bu serkilerde oxshimighan derijide ipadisini körsetti. qanche ögensekmu mawu xeqtek bolalmaymiz,boldila... Mushundaq bel qoyiwitidighanlarmu köp. yene téxi rohiy bésimlar tüpeyli éliship qalghan,'anglash iqtidaridin ayrilghan yaramliq perzenitlirimizgimu köngül bölüp qoyayli!!bu digen men özzüm yoluqqan ehwallar. kochilarda bazar aylansa "oghri"dep tutiwalidighan ,'uridighan,kemsitidighan ishlarni men dimey turay. ashu balilar uyghur tarixini bilemdighandu?'uyghur medeniytini bilemdighandu?

hetta tilwizurda künde chiqidighan uyghur riyasetchillirinimu tonumaydighan tursa,'emdi beriketlik yazghuchilirimiz hem ularning özlük hem kimlik toghrisida yézilghan eserlirini bilishi hem oqup chüshinelishi mömkinmu? étrap qilimen!!!ichkirdiki hemme mektepte bar ,hemmimiz bir uyghur turup ,'ichkiri tuluqning ,shinjangda oqughan dep ayrish. bizning mekteptimu bar. chetke qiqilip kétidighan ehwal. uyghur tilida sözliyeleydu,biraq tarix hem medeniyet ,'örp-adet jehette sözlisek gep qisturalmaydu...bezi geplirimizni chüshinelmeydu.maqal-temsilnimu toghra jayida ishlitishni bilmeydu.....bu ularning sewenlikimu???? ular rastinla bizdin ayrilip qaldi~~~ular heqiqetenmu bizning köngül bölishimizge muhtaj!!!

-----------------------

dimekchi bolghiningizni chüshendim likin siz mning dimekchi bolghunumni chüshenmepsiz ,siz jenuptin men shimaldin ikki terepning nime üchün mundaq chong perqi bar jenupta uyghurlarning nupusi köp yiri az shimalning yiri köp ahalisi az bulupmu uyghurlar ,pirsenleshtürsek shimal terepte uyghurlar 30%pirsetinke yetmeydu jenupta uyghurlar 85%pirsentin tüwen emes ,mediniyet mesilisige kelsek shimalliqlar köp sanliq milletler arsida yashighachqa hem yiri mol bolghachqa iqsadiy yaxshiraq sharaiti yaxshi shu yerdikilermu asasen öz tilimiz din yatlashtuq hemmizi xezuche tilni yaxshi ügensek meyli xizmette bolsun dihqanchiliqta bolsun nepke irishidikenmiz dep balilarni millet ingi bilen emes turmush jemiyettiki urunini oyliship balilarni xenzuche mekteplerge biriwatimiz hem ügüniwatimiz bu yerde muhimi qanun tüzüm hakimiyet akang kimni alsa yenggeng shu digen idiye ,jenupta tiximu shundaq tirilghu yer, az iqsad digendek emes u yerdimu millet idiyisi ikkinji mesile ,birinji mesile ata-anilarning ballarni qandaq qilghanda dölet kadirigha aylandurush jemiyette yaxshi bolghan turmushqa irishtürüsh stigi yitekchi urunda turidu,jemiyette qaysi til aqsa shu tilning igisi bolghan milletning anisi shu til idiyisi bilen terbiyleydu ,yene yurt aq saqili bilenmu munasiwetlik yurt aqsaqili millitini tilini qanche söyse xeliqimu uningdin ashurup qilidu suning bishi lay

-----------------------

rexmet sizge aka.bu téma nahayti yaxshi yolliniptu.men nahayti tesirlendim.biz uyghurlar ichide hazir shundaq qorqunushluq ish peyda bolwatiduki u bolsimu ata-anilarning qosh tilliq oqutushning mahiyitini chüshenmey hedep sebi ballirni qosh til sinipi bilen xenzutili sniplirgha oqushqa bérish.men özüm buyil aliy mektepni püttürüp qeshqerge xizmetke chiqtim. Özüm oqutquchi bu mekteptiki qosh til ballirining 90%yaki edebiyatni bilmeydu yaki xenzutilni bilmeydu.men bulargha qarap ichim siyrilip kétidu.hazir bu mekteptiki oqutquchi oqughuchilargha kün ötsila boldighan boldighan ,'oqutquchilar kün ötüp ayliq alsila boldighan mektep bolsa quruq jaza bolup qaptu.bashliqlarchu qosh til digen nime ?bu nime qildu ,bizge nime paydisi bar buni esla chüshenmey nime disila maqul deydighan bolup kétiptu .buninggha nime digülük.mushundaq méngiywersek teqdirimiz nege barar hey

-----------------------

<>shundaq...sizning bizning ata-animizning bilim qurulmisini toghra tehlil qilghiningizgha qoshulimen. emdi aile terbiysi diyishingizde közde tutqan terbiyligüchi bizni körsitidu shundaqqu?terbiylen'güchi bizning ballirimiz. siz biz balilarni ailide qandaq terbiyleshni bilimiz ,'undaqta siz ashu chet rayunlarda,boldila bizdek oqush,terbiylinish pursitige ége bolalmighan tengtushliringizgha nime deysiz? ularmu biz oylighanni,biz qilalighanni qilalamdu?'uyghurlardin qanchilik adem aliy maarip terbiysi alalidi? biz özimiznila oylisaq bolmaydu,'ashu terbiylinish pursitige ége bolalmighan qérindashlirimizning ballirimu bizning ballirimmiz!!millitimizning kelgüsi!!! balilar mektepte qosh til öginip tursun,biz ailide terbiyini kücheyteyli dep yürsek ziyanning chongini tartimiz~~ewladlirimiz téximu zor bölünme haletke kélip qalidu... buni nezerdin saqit qilishqa hergiz bolmaydu!!! burunning uchinila körüsh aqilanilik emes. shunga biz bu xil maarip tüzümining ilmiy bolghan sheklini tetqiq qilip andin qobul qilishimiz kérek!!!! erkin sidiq ependi bu heqte maqaliside éniq toxtilip bolghan.
-----------------------

men nechche yilning aldida bu ishqa nisbeten uz qarshimni saqlap qalghan idim men uylighandek buptu . Erkin sidiq akimizgha nime dep dep rehmet iytishni bilelmidim . eger bu maqalini erkin sidiq akimiz yazmay adettiki bir turdishimiz yazghan bulsa . yene chapanchidin bir nechchisi chiqip aqlaymen dep aware bulatti. tughraq yishida yashang erkin sidiq aka.
-----------------------

gep özimizde dostlar , balimizni uyghurche mekteplerge bermey xenzu mekteplerge apirip bergendikin özimizge heq boldi . Hemmimiz ishni özimizdin bashlisaq bolidu . Mana men ötken yili balamni uyghur mektepke bergen idim bir yaxshi oqiwatidu . balsini xenzu mektepke bergenler kelgüside bir türküm mangqurtlarni öz tili bilen yétishtürdighan nadan ademlerdur .
-----------------------

xeliq saylap chiqip ,xeliqning iradisge wekillik qilidghan,hormet qildighan hem mushundaq bizning tilimizgha paydiliq maarip pilanlirini yolgha qoyushqa kuchep kunsayin osiwatqan katta emeldarlirimiz mushundaq xeliqning sadasini anglamdighandu. deqqet itbarini biremdighandu. ularning kungul boldighini oz milltimiz manqurutlishshi bolsa kirek. shundaq bichare haletikenmiz biz........hetta oz teqdirmizge biwaste baghlinshliq bolghan muhim shlardimu oz qarash pikirlirmizni dadil otturgha qoyup naraziliq bildurushtek eng addi hoquqimizmu yuqken(eger shundaq qip qalsaqmu bizge chong qalpaqlar kiylishi turghanla gep.......syankar ........digendek......) mushundaq munberlerdila suzlep yuruptuq. dawamliq aghizmizdin choshurmeydighan ,xeliqning eng ustun menpetige wekillik qilidighan ,bizni intayin toghra yolgha bashlaydighan adil heqqani partiye buninggha diqqet itibarini berse bolatti

-----------------------

eng awal erkin sidiq ependining el üchün biz ewladlar üchün soqqan otluq yürikining menggü düpüldep turishini tileymen ! Rexmet sizge.

men bir oqoghuchi buyil toluq ottiramektepni püttürdüm ...hazir ros tili üginiwatimem .méning qarishimche öz anatilidin bashqa tilni bilish sherep likin öz ana tilini yoqitushtinmu artuq mesuliyetsiz lik we wijdansizliq bolmisa kérek .men bir nechche ata -anilarning balilirigha uyghurche sözletmey xenzu che sözleshke ünde watqanliqini körüp intayin ökün'gen idim chünki adetiki söznimu uyghur che qilmisa bizning parlaq medeniytimiz kimler teripidin kiyiniki ewladldr gha yetkü zilidu ,shu medeniytmiz tariq süpitide kitapxanilar da saqlinarmu ?

kiyin kimu kirip uni qoligha alar ? Duniya da uyghur digen medeniyetlik milletning barliqini kimmu jahan ehlige tonitar ? Jonggo köp miletlik chong dölet ,mushu süret bilen ilgirlise yene 20~30yildin kiyin jonggo da shu 56 millet öz medeniyyetlirni yermenkige qatnashtu ralarmu ? Herbir bala öz ata buwiliri bilen erkin pikir almashturalarmu ?

shu buwiliri éytip bergen hékimetlik chöcheklerning tigige yitelermu ? Shu buwilar özlirning newre -chewriliri bilen qandaqmu toluq pikir almashturalisun ... Ular shuwaqitta terjiman teklip qilarmu yaki loghetke qararmu . putun ata- anilar buheqte oylinayli ...? Bu yalghuz ata -anilarla emes pütün jemiyet oylinishqa tigishlikng mesile ...? Biz balilarni oylap qoyonglar .......ah...alla künsayin chang tigide qiliwatqan uyghur medeniytini birsi qoghdisa bollati ...

-----------------------

<>burun sabiq sowit itpaqidiki putkul millet oruschini mejburi ugen'gen kiyin ana tilini qayta ugendi . Belkim bu qosh til siyasiti yaxshi idi ,biraq . Erkinlik asasda bolghan bolsa tixmu yaxshi bolatti , bundaq chong siysetni chiqirishtin burun bikir ilip yaki birer rayunda sinaq qilip kishlerning qobul qilish,qilmasliq toghrisida tetqiq qilmayla ishni bashlap kettuq aqiwiti qandaq bolushi belkim hemme kishler bildu ,yaki her- xil perez qildu . Bumu bir qiziq noqta bolup qaldi , likin dolet tilni uegnse undaq boldu ,bundaq boludu digen gep xata umu bir xil til
-----------------------

qosh til dep towliduq tilimiz yoxtek,
kimlerge bash urduq dinimiz yoxtek.
mesulyet tuyghusi bolmisa bizde
bolimiz bir kuni jinimiz yoxtek.
-----------------------

essalamu eleykum ,'erkin sidiq aka:

siz tilgha alghan kitaplarning biri bizning mektep kütüpxanisida bar iken ,qalghanlirini amazon din taptim.héliqi 22 betlik tove skutnabb_kangas xanimning doklatini manga ewetip bérelersizmu?siz bilen qandaq alaqilishimen? biz hazir disirtatsiye yaqlawatqaniduq .men hazir del mushu matiriyallargha bek éhtiyajliq . elwette,bu matiriyaldin özem paydilinish bilen birge uyghurchigha terjime qilip téximu köp qérindashlirimiz bilen yüz körüshtürelisem téximu yaxshi .bu toghrisida tetqiqat xaraktirlik matiriyallar bek az iken .uyghurche matiriyallar esla yoq iken .xenzuche tetqiqat matiriyalliri bolsa emeliyettin chetnigen ,paydilinish qimmiti bek töwen ,'uningdin bashqisi peqet höjjet xaraktirlik matiriyallar . sizning bu maqalingizni körüp altun tépiwalghandek xosh bolup kettim.men ichkiride oquwatqan oqughuchi .bizning maaripta duch kéliwatqan mesililirimiz we bumesililerning kélish menbesini oqutquchi ,sawaqdashlirimgha chüshendürüsh pursitidin paydilinip ,millitimizning omumi ehwali --qisqisi <heqiqi ehwal>ni tonushtursam deymen . sizning aghzingizgha qarap qaldim.

-----------------------

dihqini bar milletning tili yoqalmeydu digen gepke xili ishinettim ,likin bundaq kitiliwerse ... Bezide ballar bilen mushu heqte xili qaynap qalimiz...likin siyaset shundaq tursa uninggha bizning küchimiz yetmeydu-de~~

-----------------------

men daim balamning kelgüsini oylisam üzümdin özem nepretlinip kitimen . kelgüside uyghurche gézitxana, tarixi eserler medenyitimiz yoqulup kitermu ?shairlar xenzuche sh'ir yazarmu ?

-----------------------

hazir hökimetning kengchilik siyasitii boyiche, nurghun jaylarda xususi mektepler arqa-arqidin barliqqa kelmekte,peqetla shinjang rayunida bundaq xususi mektepler nahayti az merkez urumchide birqanchisi bar,wilayetlerde miningche yoq,'eger xususi mektepler köplep qurulghan bolsa,balilarni erkin halda terbilep ,til-yiziqimiz yoqulup kitishning aldini alalayituq,likin bizde iqtisad,döletning siyasitini dadil qollan'ghudek yurek yoq.miningche bir bala hökimetning muntizim mektipide oqusun weyaki xususi mektepte oqusun ,'axrqi netije shuki qaysisining jemiyitte put tirep turalishi .bolupmu hazirqi jemiyette bu heqiqietni kishler aliliqachan tonup yettighu deymen.

-----------------------

tiren pikirliringizge köp rehmet! nahayti toghra éytipsiz! alimimizning bu maqalisining eng muhim nuqtisi del atalmish qosh tilliq namidiki xenzu tilliq oqutushning ewladlirimizning(bolupmu10yashtin ilgiriki sebiylirimizning) eqiliy tereqqiyatigha yeni ,chüshinish,'este saqlash,türge ayrish,xulasilesh,'asaslash qatarliq asasliq tepekkur tereqqiyatigha zor tosalghu we ziyan élip kélidighanlighi we uyghur tilining mewjutluq we tereqqiyatigha élip kélidighan ghayet zor ziyankeshlikidin ibaret.yeni,bundaq kétiwerse ewladlirimizning tebii penlerdiki we yuqiri yéngi téxnika sahesidiki ana tildiki tepekkuri nöl bulidu.uyghur tilining ilim-pen sahesidiki istimali asasen tügeydu.eng addi bir misal : mushundaq kétiwerse kishilirimiz tebii pen we bashqa zamaniwi ilim sahesidiki atalghularni uyghurtilida qandaq ataydu?bu heqtiki bilim-bayanlarni uyghur tilida qandaq ipadileydu,qandaq tepekkur qilidu

démek ewladlirimizning eqili tereqqiyati we uyghur tili mslisiz zor ziyankeshlikke uchraydu. Buning ornini herqandaq yollar arqiliq meslen, bashqa qérindashlirimiz digendek ailide ana til terbiyisge ehmiyet bérish digendek yollar arqiliqmu hergiz toluqlighili bolmaydu.shunga bu özül-késil hel qilishqa tigishlik texirsiz mesile! Aldi bilen bu zor tarixi ziyanlarni pakitlar bilen otturigha qoyushimiz,'andin hemme penler we hemme basquchlarda(yeni ali mektepnimu öz ichige alghan)uyghur tilimu teng qollinlidighan,balilirimizning eqili,rohi,jismani tereqqiyati we uyghur tilining mewjutluq,tereqqiyatigha tosalghu we ziyan ekelmeydighan(yeni10yashtin burun yat til terbiysi élip bérilmaydighan),'eksiche,'uni ilgiri süridighan,'özimizge toluq mas kélidighan heqiqi qosh tilliq maarip layhisini özimiz tüzüp hökümetke sonushimiz kérek. Shundaqla bu köp sanliq uyghurning sadasi bolushi kérek.

-----------------------

erkin sédiq ependimge köp rehmet!alla ömrini ozun qilghay. yuqirda diyilgendek biz terbileymiz deydikenmiz sharait qandaq bolmisun choqum qilalaymiz.biz sharaitni özimiz yaritimiz.
dimisimu bezi ata- anilar balilirini peqet mekteptiki netijisi bilenla ölcheydu. Kiyin mektepte undaq yaxshi uqighan idi mundaq yaxshi uqighan idi dep qaxshaydu. Üzi qanchilik tesir körsetkenlikini , qanchilik terbiyeligenlikini oylashmaydu. ata - anilar bayliq, oyun tamashinila qoghlushup baliliringlarning qandaq chong bolup qalghanliqini his qilmay qéliwatisiler. Siler ularning chong bolghanliqini bilgen chéghinglarda yighlaysiler qaxshaysiler emma bu pushaymandin bashqa héch nerse emes. Siler shu bayliq shu uyun tamasha bilen birqanche balanglarnila emes nurghunlighan perzentinglarni , millitinglarni ... Untidinglar. balini tughup qoyghan'ghila , tépip qoyghan'ghila hisap emes. tughni tughan kilishtin awwal salayli!

-----------------------

<<akimiz >> bizni qistap tuyuq yolgha ekirip qoyghan tursa,xuddi <<sérik ömikidiki yolwastek>>chünki sérék ömikidiki yolwas gerche yolwas bolsimu bashqurghuchining sizghan siziqidin chiqmaydu emesmu? ana tilimizdin ,medeniyitimizdin waz kechsek ,milletke,'ewlatlargha asiyliq qilghan bolimiz, tilimizni medeniyitimizni dep oltursaq,xizmet tépish mesilisi tes bolidu . zadi qandaq qilimiz? Keng tordashlarning qayil qilhrliq pikir bérishini ümüd qilimen. birlikte köresh qilayli.

-----------------------

92-bashlan'ghuchta 1-3yilliq oqughuchilar ata-anilarghayighan échilip 2009yildin bashlap kundebirsaetla edibiyat derisliki ötildighanliqi uxturulghan!...bu bizning kelgüsi bolghan ballirimizghabolghan til qirghinchiliq!men tixi chushtila akamning qizigha uning matimatika tapshuriqini oninggha xitaychini terjime qilip ishliship berdim, ashu derisleanatilda bolghan bolsausinglim birdemdila jawabini yizip bolar'iken! hazirqi ata-anilarda mundaq idiye shekillinip qaldi<ballirimizni xenzuchigebersek kelgüsi obdan buldu>deydighan!buidiye qandaq kirgen:yiqinqi30yilliq tereqiyatta xenzutilda oqighan uyghur ziyalilarning xizmetke chiqishi asan , yoqurgha ösishi tiz!digendek amilla keltürüp chiqardi. 30yilning mabeynidiki mushu < itqa söngek tashlap boynigha sitmaq silish>boyiche birtürküm ziyali kadirlirimiz barliqqakeldi,bu söngekning temini titighan kishilirimiz bes- bes bilen balilirini xenzuchige berdi! aqiwitichu: imani sus,'anatilda hem xitay tildimu bezi geplerni chüshendürelmeydighan,'edep-qaide uqmaydighan,qoldin shkelmes ,'özmillitidin seskindighan ,nimishqa xitay ailiside toghulmighindin pushayman yeydighen birtürküm exletler barliqqakeldi! shunglashqa ata-anilar bu shlarni shtikla qobul qildi,'ular14-milletning qurlup chiqishigha chong tökbilerni qoshiiwatqanliqini biliwatqanmidu?'öz perzentining kiyin yat millet aldida qaraküch bolup qaldighanliqini chüshünüp yételmesmu? bosa qérindashla magha ashu atalmish milli aptonomiye hoqoqida olturwatqan uyghur aptonomiye,sheher bashliqining yaki bolmisa uyghurtil shunas jemyitining ,maarip bashqarmisining bashliqiqatarliqlining él xet sandughining adirsini bildighanlar bolsa manggha étip bergen bolsangla, bu ot yürek ependimning yollanmisini hemde özümning kki éghiz gipimni yollap qoyarkenmen! mushu yosunda bolsa 12muqamlirimizmu xenzuche éytilsa yene20-30yildin kéyin hazirqi yash muqamchilirimiz xenzuche sewiyisi yetmey xizmet ornidin qaldurlamdu tixi! Hazirqi <nawa>pérgorammisining{özingizge chiqish yoli izdemsizqini buyergekéling} digendek hemme yashlirimiz naxsha towlisa,'usul oynisapul,yüz abroz,mertiwige ige boldighan gepliri hazirdin bashlap{özingizge chiqish yoli izdemsizqini xenzuche ögüngüng}depla özgertilsebolamiki kiyin uyghurchini bilmeydighan uyghurla bu naxshini chüshenmey pnglastinka sétilmay ach qilip ingirsimu hichkimning chatiqi bolmay qala! oylap qoyong qérindash hazirdestek qilip kötürwatqan tarixta öztilda kitap yézip dunyagha tululghan alimlirimizning kitabi yaki hörmetke sazawer naxsha péshwasi animiz amannisaxanning 12muqami, waqti saiti kelse bu ikki destektinmu ayrilip qalimiz ! kalla shlimise,but-qolgha aram yoq deptiken! Oturluqta ganggirap qapaq bolghan ballirimiz,burun oylighandek asan ish,kadirliq emes,'eng éghir,'eng meynet,'ornida xizmet qilidu!hettaki boynini sirtmaq boqqan ittek közlirige qan tulup,shu özlirini obdan terbilimigen ata-ananilarni qaghaydu!

-----------------------

ana tilini chüshenmeydighan, uningdin huzur alalmaydighan ademning pikrimu, tepekkurimu, eqlimu cholta kélidu dep oylaymen. Mushu munberde men bek hörmetleydighan birsi bar. Kichikidin tartip ichkiride yashap kélipmu ana tilgha bolghan muhebbiti qilche suslimighan. 500 ademni yighip nutuq sözligüdek qabiliyiti, qayil qilish iqtidari bar. Ana til dése jan béridu. Bek sap sözleydu. Imlasimu bek toghra. Özining qewmini, millitini shunchilik söyelise bashqilar aldidimu shunchilik hörmetke nail bolidu. Bashqilar teripidinmu mes'uliyetchanliqi seweblik shunchilik söyülüshke érishidu. ötkende erkinkamning ikki léksiyisi we söhbetni anglidim. Erkinkam bizning mushu yerde chong bolghan bezi ziyaliylardinmu bekrek sap we tétimliq sözleydiken. 20 nechche yildin béri chet'elde we ichkiride yashighan bir ademning shunchilik yéziqchiliq we nutuq qabiliyiti, millitige, teqdirdashlirigha bolghan köyünüshi qayilliqimni, hörmitimni qozghidi. Emdi bizler quruq shuar towlimay öymizde perzetnlirimizge, qérindashlirimizgha mes'uliyet we muhebbet terbiyisi bersek sirttin kélidighan bésimlar bizni himiriwételmeydu. Uyghur tilini qoghdashning yene bir charisi hemmeylen uyghur yéziqidiki kitablargha köngül bölüsh shu arqiliq neshriyat ishliri arqiliq medeniyet tereqqiyatimizni tereqqiy qildurush.

-----------------------

eger abdixaliq uyghur,lutpulla mutellip,'abdishukur muhemmet'imin ,'abdirihim ötkür,zoridin sabir....qatarliq ulughlirimiz hayat bolghan bolsimu erkin sidiq ependimdek digen bulatti (yaki uni qollaytti).kim bilidu merhum shairimiz rozi sayit hayat bolghan bolsa téxi "xenzu bolmaq tes" digen shéirdin bir nechchini yézip chiqamidi.

-----------------------

hey!!!!qandaq qilimiz balilar??? hemmimiz tirishayli!!mushu xeqni bésip chüshküdek gheyritimiz bilen oquyli dawamliq ögineyli!!! hey.....bezide ashu kitapxanidiki uyghur yiziqidiki kitaplarning topa bésip qalghinini körsem ichim bek achchiq bolup kétidu!!!~~~8 milyundin artuq nopusi bar uyghurning 3000tirajda bisilghan kitapliri oqurmen'ge telmürüp topa bésip turidu!!!oquyalmaymen !sawadim yoqti deydighanlar chiqmaydu hazir milletni köngülde,'éghizdila söyemduq???war-wur ikki éghiz quruq shuar towliwalsaqla kupayimu? quruq chélek bekrek tarangshighandek munberdikilerge teklipim: milletni söyimen deydikensiz ,'uyghurning metbuatini qollang!!!yiziqini qedirleng!!!20~30 yü en xejlep qoysingiz ewladliringizgha miras qaldurghidek ésil kitap kélidu!!!! öyingizde bar kitapni hajetxanigha ,tutruq qilidighan'gha ochaq béshigha apirip qoymang!!!yaman bolidu!!

-----------------------

bu tima her bir eqil igisini oylandurmay qalmaydu .deslepki qush til uqushi yeni oz ana tili bilen bille ilip birilghan uqutushning unumi heqiqeten yaxshi boldi hetta matimatikda toluq numirgha kki numir kem bolup qalghan uqughuchilarmu chiqti mining singlim deslepki qush til sinipining uquchisi ularning sinipdin hemme ba lilar eng yaxshi ali mekteplerge otti ger che mining balam tixi yeslide bolsimu bu ish mining bek diqqtimni taritqan ,kiyn bashlan'ghu chning totinchi yillighida uyghur ana tilini o tidiken digenni anglap biz heqiqeten ganggirap qalduq ,kup sozleshtinmu qurqidu kishi ,shunga men balamni besh yil xenzu mektepte uqitip ,tuloqsizgha chiqqanda qosh til sinipigha yutkeymikin deymen .

-----------------------

mushu qosh til maaripi chet'elde heqiqi mahiyitini körsiteleydiken. Emma bu yerdichu? Balilargha teyyarliqtin bashlap sapa maaripi ötimiz dep öz tilinimu tulluq bilip ketmigen balilargha xenzuche deris bergenni az bergen tapshuruqlirning köpliki.. Shunga balilar hazir özining ata tili we uyghurlarning örip-adetlirini bilmigen halda chong buliwatidu..shunga hazirqi balilarning imtahan netijisi bilen 10yil burun uqughan balilarning imtahan netijside zor periq bar. Dölitimiz mushu ishlargha ehmiyet berse yaxshi bulatti..

-----------------------

men bu yazmini qayta-qayta uqup chiqtim,könglüm teswirlep bergüsiz yérim boldi,dimisimu hazir nurghun uyghurlarning özlirining janijan menpetige,'öz perzentlirining kelgüsige munasiwetlik ishlardimu,'ikki éghiz lila gépini diyelmey,yüz biriwatqan nahaqchiliq we xata ishlargha közini paqiritip charisiz qarap turushqa mejbur boliwatidu. bulupmu jenubi shinjangda bundaq ehwal alahide éghir,'uyghurning gépini, uyghurning derdini anglaydighan adem yoq,men bir kespiy orunda ishleyttim ,men ottura téxnikomni pütturgen mektepte kespiy derisler pütünley uyghurche sözlen'gen,bu yerde hemme xizmet xenzuche bolghachqa,xenzu tili sewiyem bulupmu sözlesh sewiyem taza yaxshi bolmighachqa,'uning üstige üzem burundinla bek tüz ,yuwash bolghachqa deslep kelgende chidughusiz yekleshlerge uchridim ,lékin chishimni chishlep chidashqa mejbur boldum,pütün küchüm bilen özemning sewiyesini östurdum. hazir kespiy jehette peqet qiynalmaymen,közge körunup xéli namim chiqipmu qaldi biraq shu yekleshtin peqetla qutulalmidim.shu seweptin men tartqan japani balam tartmisun dep balamni xenzu mektepke berdim lékin balammu yuwash hem til inkasi tüwenrek(lékin tepekkur iqtidari yuqiri)bolghachqa deslepte derislerni chüshinelmey bek qiynaldi,balam bilen teng menmu qiynaldim,xenzu mekteplerde uyghur balilar derslerde yitishelmise bek éghir yekleshke uchraydiken,mining üzliksiz yiteklep terbiye birishim bilen balamda hazir özi tirishish ehwali körulup xéli ilgirlep qaldi,men bu yazmini uqup we balamning emiliy ehwalini oylap,xataliqning eslide mende ikenlikini siziwatimen,balamni esli uyghur mektepke bersem boptiken.

-----------------------

alimlarning qedrini qilghan dölet zomiger boldi,'emma eyni waqitta hindian medeniyitini yoqatqan amrikimu hazir güllep yashnawatidu.hem bundaq yoqalghan medeniyetler dunyada nurghun,hemmisi tebiiy tallinish xalas! emma köngliizni hazir emin tapquzidighini bir türkiy millitimiz!uyghur tili hem türkiy til séstimisining muhim bir ezasi,'öz waqtida chinggizxandek bir qumandan chiqip pütün mungghul qebililirini birleshtürgen idi,'emma roshenki hazirqidek uchur we pen yuquri derijide tereqqiy qilghan,zidiyet keskinleshken dewirde türkiy milletlirini birleshtürüsh bir müshkül wezipe. bezide purset birla qétim kilidu,bezide bolsa dewir atlap kilidu,birla qétim kelginini tutalmighanliri bolsa xani weyran bolushti,halbuki yehudiylarning tereqqiyatigha nezer salsaq ular dewir atlap kelgen pursetni ching tutalidi,buningdiki tüpki sewep ular bilimning qedrini qildi,'öz medeniyitini jan jehli bilen qoghdidi.her qandaq dewirde pursetke teyyar turalidi,mana bu ularning hazirqidek qudret tépishining sewebi bolsa kérek. emma kishini heyran qilidighini ereplerning matimatika we fizika ximiye sewiyisi,türklerning jeng taktika ilimi we medeniyiwi sewiyisi ilgiri dunyagha bir idi,'emma kiyinki tereqqiyatliri kishini epsuslanduridu,buningdiki sirlarni hichkishi bilip bolalmaydu.qisqisi insan jem'iyetni teshkil qilidighan muhim birlik,halbuki insanning niyiti chong mezmunda nurghun ishlarning bishariti bolup qalidiken.alla könglimizge insab bersun,'imanimizdin ayrimisun!

-----------------------

erkin sidiq aka toghirsidiki matiryallarni men aly mektepte uqiwatqan mezgillerde torda körgen we uyghur millitidin chiqqan bu elsöyer alimgha chin dilimdin qayil bolghanmen .izchil türde uning yazmillirini uqup kiliwatimen,manga eng tesir qilghini uning öz millitining kelgüsige bolghan küchlük mes'uliyet tuyghusi. bu yazmini uqup könglüm shundaq ghesh boldi,zadi qandaq qilsaq öz-özimizge heqqiqy ége bolalarmiz?!zadi qachan'ghichemushundaq chülikidin tartilip méngiwatqan nadan tögidek xeq nege bashlisa shuyan'gha mangarmiz?

-----------------------

erkin sidiq akining yiraq yaqa yurutta turupmu biz qirndashlar uchun shunche kongul bulginige apirin ....kup teshekkur sizge. alla ejirngizni yerde qoymaydu.

tima tughurluq kup suzlimey.......hey.......bizning mushunnggha oxshash milletning kelgusge ait oz teqdirmizni belglyeleydighan shlargha nisbeten bashqa herqandaq millet, duletlerdikdek hoquqlarni ,'erkinlik we dimkuratiyeni bizge heqqiy birliwatidu emesmu.......!~buninggha qett'i gep ketmeydu qirndashlar... nechche heptiningizi tiliwizor ,radio we giztlerde keng kolemde 30yilliq alemshimul slahat ozgirshlirini ,mujizlirini,tereqqiyatlarni ,milltimiz itnk medeniyti uchun qilghanlirni ,bayiliq we jughrapiyelik ewzenlikini iqtisadi ewzellikke aylandurup ,'eng awal biz ning shqa orunlashturush meslimizni heqqi hel qilwatqanlighini,'ichkirdin biz dut qalaqlargha yardemge kilip rayunimizni shundaq yaxshi bashqurup tereqqi qilduruwatqinni.............. Birip kilwatidu.......qilche nuqsansiz ,heqqiy xewerler denglar bu........oshuq suzlisek ali in'am namlar shu hamanla teyyar bizlargha....alla ozung medetkar bolghaysen.

-----------------------

men heqiqeten bu maqalini oqup chüshendim, méningchimu bundaq özgertish qilmighini tüzük, bashlan'ghuch hetta yeslidin tartip balilarni öz tilidin ayrishni deymen, ana tilini sözlep chong bolghan bala meyli ishsiz qalsun rohi toq, köngli üstün bolidu. Eger ana tilinimu yaxshi öginelmigen bolsa, quldin bashqigha yarimaydu...moshu geplerni anglap özemning tunji qétim hetta toluq otturida xenzuche 8 - derijini élip bolupmu ichkiridiki aliy mektep hayatimni bashlighan waqtimdiki qanchilik ganggirash we hoduqushlar ichide qalghan waqtlirim ésimge kélidu...u ziyanning ornini tolduriwalghili bolmaydu, chüshenmigenler balilirim xenzuchida oqusila bashliq bolidiken dep addiy oylaydu, emma undaq asan ish yoq...

-----------------------

erkin sidiq akimiz amrikida shundaq aldirash turupmu ,shundaq yiraq yerde turupmu diyarimizdiki ishlargha ,millitimizge küngül bülüp turiwétiptu . Mushundaq ot yürek qérindashlirimizdin yene nechchisi bar deysiler, shunga hemmimiz erkin sidiq akimiz ning amanliqini tileyli. ishqilip men eng qayil bolghan uyghur qérindishimiz shu. qosh til maaripigha kelsek özimiz köprek tirishchanliq körsiteyli ,hazir naheqchiliq shundaq köp tursa . Bir birimizge köp yardem qilayli. Heqiqi uyghurdek yashayli.

-----------------------

aile terbiyisigimu qattiq ehmiyet bérish zörür.chong qanunni özgertish qolimizdin kelmise öydiki kichik qanunni özgertishqu qolimizdin kéler?künde chiqip olturashqa barghandin issiq öyde olturup baligha uyghurche ögetken ming ewzel emesmu?kitabxanidiki uyghurche kitablar yoqulishtin burun azraq qan chiqirip pul xejlep öyge ekiliwalayli,kim bilidu ete ögün yazghuchilirimizmu xenzuchekitap yazidighan bolup kétemdu téxi.

-----------------------

mushu timini bizning alijanap bashliqlirimiz köriwatamdighandu,buni tizrek körüp öz rolini jayida jari qildursa bolatti.bizning bu yerde bashlan'ghuchning 1-yililighida uyghurche derislik digenni körgili bolmaydu,hemmisi xenzuche bop ketti.mana méning balam del mushu dolqun'gha toghra keldi ,'eyni waqitta menmu bir yil yéngi yéziq oqup andin ikkinchi yilidin bashlap uyghur kona yézighini ötken shu yilliri burunqi xata idiye bizge kélip tügigen,bizning bu yerdiki uyghur mektep bilen xenzu mektep 1- yillighining dersligi oxshash men balamni uyghur mektepke bersem uyghur oqutqichilar xenzuche sozlep deris béridu ,teleppuzi taza jayida emes,hem ikki mektepning til sewyesi jehette xenzu mekteptikining tili tiz chiqidiken dep shuninggha berdim.(méning balamning sinipida 47 oqughuchi bar 10xenzu oqughuchi qalghanliri uyghur ,qirghiz oqughuchilar) bizning bu yerde tallash imkaniyiti yoq,'ürümchide bolghan bolsa idi choqum uyghurchigha bérettim ,chünki u yerde her kki mektep bar hem uyghur oqughuchilarning xenzuche tili yeslide chiqidu ,yeslidin kéyin uyghurche mektepte uqusa xezuche sewyesi oxshashla bu yerdiki xenzu mektepte oqughan balilarningki bilen oxsha bolidu. mushundaq méngiwerse bizning uyghur edibiyatimiz, tariximiz yoq boldi digen gep ,buninggha ma bizning bashliqlirimiz yaxshiraq (erkin sidiq ependi digendek amirikida yolgha qoyulghan qosh til maaripini sinaq tereqisideyolgha qoysa)amal qilsa bolatti. balamning dadam men nurghun yil yighip saqlighan kitaplirini kéyinki künlerde nime bu ömuchükning putidek bir nersilerken dep tashléwétishidin bekla ensireymen. timidin sirt bir sual soray köpchilik bilse meslihet berse,misirning bashlan'ghuch maaripi qandaqraq mushu toghruluq meslihet bersenglar,'u yerde penni bilim bilen dinni qoshup ötemdu.

-----------------------

bizning nahiyediki ikki uyghur yéza mektep uquydighan uyghur oqughuchi yoq taqilip ketti .yene nechche mektepte azla oqughuchi qaldi .nurghun ata -anilar balilirini xenzu mektepke aprip bergechke uyghur mektepte oquydighan balilar bek az.

-----------------------

erkin sidiq ependimning isil yazmisigha köp rexmet !!!, men etigendila bu maqalini oqup bek süyünüp kettim. Erkin sidiq ependi rexmet sizge !!!, yashap kéting !!!. Shexsen men hazir junggoda, bolupmu az sanliq milletler rayonlirida yolgha qoyuliwatqan bu xildiki < qosh tilliq maarip > dep chirayliq ism qoyulghan oqutush usuligha tüptin qarshi. Men < emma mendek bir - ikki ademning qarshiliqi bu dölette nimigee ötetti > millitimizge qaritilghan bu xil oqutush usulini junggodiki az sanliq milletlerge qaritilghan 2 - qétimliq chong bir medeniyet inqilawi dep qarayman. < buning qan chiqarmay janni élishtin nime perqi >.

Junggodiki birinchi qétimliq medeniyet inqilawi bolsa 1966 - yili bashlinip 1976 - yili mezkur < 4 kishilik guroh > ning tutilishi bilen axirlashqan bir qétimliq hoqoq talishish kürishidin bashqa nerse emes bolup, bu medeniyet inqilawini döletning reislik wezipisidin ayrilip qalghan maw zédung shu waqittiki dölet reisi lyu shawchidin < lyu shawchi 1959 - yilidin 1966 - yilighichi junggogha dölet reisi bolghan > dölet reisilik hoqoqini tartiwélish üchün mezkur töt kishilik guroh arqiliq élip barghan, lyu shawchi we lyu shawchini qollighuchi lyu shawchi terepdarlirini öltürüp reislik hoqoqini qolgha ep bolghandin kiyin töt kishilik gurohni yuquupla bésiqtirüwétilgen mekezde bashlinip pütün döletni qaplap ketken bir qétimliq hoqoq kürüshidin bashqa nerse emes idi.

Emma bu qétimqi qosh til oqutush maaripi bolsa pütün az sanliq milletlerge qaritilghan junggodiki 2 - qétimliq shekli özgergen yene bir xil medeniyet inqilawidin bashqa nerse emes.

-----------------------

uyghur rayonida éilp bériliwatqan qosh tilliq oqutush toghirisida tesirat,köz-qarashlirimiz hemmimizning digüdek bar. Shunga bu toghrisidiki mulahizilirimizde tesiratlirimizni sözlewérishning anche köp réal ehmiyiti bolmisa kérek. Mesle we uning aqiwiti hemmizge digüdek ayan. Ming kap-kaptin bir ship-shap ela digendek emdi mesilini hel qilishning yol-usulliri,'emeli heriket-paaliyetler toghirisida köprek oylindighan we aqilane charilerni tépip chiqidighan chagh yétip keldi.

-----------------------

bir hékaye sözlep bérey, buninggha delil telep qilip turuwalsanglar bir néme déyelmey qalimen.

Jonggo azat qilin'ghanda sherqiy shimaldiki üch ölke jonggodiki jonggodiki tereqqiyati eng téz bolghan jay idi. Tömür yollar hemme yerge tutashqan, sanaet yuqiri derijide tereqqiy qilghan, yéza igilik deslepki qedemde mashinilashturulghan idi. Yézilardin sheherge kirip zawutlarda ishleydighanlar nahayiti köp idi. Medeniyet sapasimu nahayiti yuqiri idi. Sherqiy shimaldiki üch ölkide manju milliti asasi orunda idi. Bolupmu jilin ölkiside asasliqi manju, yene bir qisim xuyzular bar idi. Bashqa milletler yoqning ornida idi.

50-yillarning otturilirida, (yaki bashlirida, manga yilini ochuq démidi) zong zawutlardin xéli köpi tuyuqsiz bir kün ichidila taqaldi. Buni soraydighan adem we orunmu bolmidi. Ishchilar amalsiz yurtigha qaytishti, déhqanchiliq bilen jan béqishqa tayinip qalghachqa, ailide jan sani tuyuqsiz köpiyip ketkechke jan béqish birdemdila chong bir mesilige aylandi. Mektepler taqaldi. Pütünley xenzutilida oqutidighan mekteplerla échildi. Yéngi tughulghan bowaqlarning hemmisi nopusqa xenzu dep élindi. Yaq, manju, dégüchiler jazalandi. Sherqiy shimalda ottura jonggodin zor miqdarda emgek küchi yötkep bérildi.

Bir ewlat chonglar ötüp ketti. Bügünki manjular kéyin azsanliq milletler siyasiti échiwétilgendin kéyin tizimgha manju dep élin'ghanlardur. Shughinisi, köp qismi xenzugha aylinip bolghanidi. Chünki ular nopusta xenzu, tili, yémiki, medeniyiti...ning néme perqi barliqini bilmey chong boldi.

Shuning bilen bir mezgil jonggoni titretken manju milliti tarix sehnisidin ghayib boldi.

Bu hékayini sözlep bergen dostum nahayiti az sandiki manju tilini bilidighanlardin biri....

Oqutquchum, bolsa mushu tarixtin bizni tepsiliyrek xewerdar qilip qoysa razi bolattuq. Uyghur tilining kelgüsi heqqide tilini tatliq qilip yürgenlerge bir sawaq bolup qalsiken, deymen.

-----------------------

kümüsh burader ,'inkasimni xata chüshiniwapsiz. Men inkasni süküt we janbaqtiliqni hemmidin ewzel köriwatqan derijidin tashqiri sewirchan qérindashlirimizgha qarita yéziwatimen. Men del alimimizning maqalisidiki ilmi asaslarni( gep emes) tutqa qilip turup(mumkin bolsa téximu köp ilmi asas,pakitlarni yighalisaq téximu yaxshi ,lékin,waqit saqlap turmaydu.hélimu ziyankeshlikke alliqachan uchirap bolghan sebiylirimiz az emes) eng yaxshi,'üzül-késil bolghan hel qilish charisini tapayli we shu boyiche emeli ish qilayli dimekchi.

-----------------------

Unregistered
07-06-11, 00:36
Egerde men mushu wetendiki Erkin siddiq ishtiyaqchisi yashlargha ozumning erkin Siddiq epen dini tenqit qilip yazghan maqalem,;" Qan Dawasi " ni oqup bersem huddi uhlawatqan kishining beshigha soghuq su serpkendek qattiq chochushup ketidu,bir az muddet heyranu-hangtang qalghandin keyin Huddi Mustafa Kamal Ataturkning Kanwiyi Nurettin Pashagha diginidek halgha kelidu,

Nime deptiken Mustafa Kamal Ataturk,; Mustafa kamal Ataturk 1928- Yili Jumhuriyetni qurup birinji qetimda Istanbulgha keptighu, Haydarpasha Poyiz istansidin Keme bilen Dolmabahche Sariyigha otuptu, kemide ketiwetip qarisa Dolmabahche Sariyining aldida liq insan Seli, uluq qutqazghuchisini qarshi elish uchun yighiliship intizar bolushup turghan.

Bu hayajamlanduridighan menzireni korup hayajanlanghanlighidin turalmay qalghan, Mustafa Kamal Ataturkning kanwiyi, Nurettin pasha Ataturkke Qarap deptighu,; " Pasham kordingmu bu milletning sanga bolghan muhebbetini,?"

Bu insan selige qarap oygha chomup ketken Mustafa Kaml Ataturk bu Kanwiyining sozini anglap, shundaq egilip Kanwiyigha bir aliyip qaraptu we deptu,;" Nurettin, bir kuni kelidu, bu eyni insanlar meni dessep-cheylep yer bilen yeksen qiliwetish uchun yene mushundaq yighilishidu,"

Huddi shundaq, eger bu wetendiki imkaniyetsizlik ichide qaymuqqan yashlirimiz mening ,;" Qan Dawasi " namliq maqalemni oqusa uzun emes, az waqit ichidila bu ishtiyaq qilghan Alimi Erkin Siddiq ependini tillap haqaret qiliwetish uchun Amerikidiki UAA Torini izdeydighan bolup qalidu.

Ajaba bu yashlardin birersimu chiqip,;" Tohta Erkin Siddiq ependi, nimishke biz IHTIYARI MUHBIR : MEKKE ependining,;' Eziz iken Londondiki Uyghurlar' digen maqalesini wetendiki bu Torlarda korelmeymiz,? qoy uning ozining kelip sendek bizge nesihet we nutuq sozleshini,? " diyelmeptu,

Yaki ,;" Erkin ependi bizge bu yerde Qosh tilliq Maaripning ilgharlighini ugitishtin burun dep baqe, sen qandaq bundaq asan her yili Amerikidin ghitta-ghittang Urumchige keleleysen,? yaki hazir Yaz tursa Hitayning Chaghini bolmisa,yaki sen Erkin Siddiq emes,;" Ai Er Keng Si Di Ke Xian Sheng " musen,? " dimeptu,?

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
07-06-11, 02:08
Sendek erebliklerge qoyulup, kallisidin adiship qalghan bir sarangning yazghan nersisini wetendiki yashlar oquydu, dep oylamsen? Sen yazghan poqtinmu sesiq nersiler wetendiki torgha menggu chiqalmaydu, bilip qoy.


Ajaba bu yashlardin birersimu chiqip,;" Tohta Erkin Siddiq ependi, nimishke biz IHTIYARI MUHBIR : MEKKE ependining,;' Eziz iken Londondiki Uyghurlar' digen maqalesini wetendiki bu Torlarda korelmeymiz,? qoy uning ozining kelip sendek bizge nesihet we nutuq sozleshini,? " diyelmeptu,

Yaki ,;" Erkin ependi bizge bu yerde Qosh tilliq Maaripning ilgharlighini ugitishtin burun dep baqe, sen qandaq bundaq asan her yili Amerikidin ghitta-ghittang Urumchige keleleysen,? yaki hazir Yaz tursa Hitayning Chaghini bolmisa,yaki sen Erkin Siddiq emes,;" Ai Er Keng Si Di Ke Xian Sheng " musen,? " dimeptu,?

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
07-06-11, 06:02
Mekke apandini togra quxuning,mekke apandi adixip kalgini yok u hat yeziwatidu!!
karang!adixip kalgen ereplerni musulman,islam namini tilge ilip turup musulman halklerning namayixlirini kanlik basturganligini! Liwiye,suriya ,yaman,tunis...katarlik ereb dolatliridiki kanlik tokunuxlarni ane xu arab diktatorliri we ularge agaxkuqilar arab bolgisidiki 40gradustin artuk yerim dozahning issikida ilixip kalganlardur!ular hakiki adaxkan ereb telwe-sarangliri!
Mekke apandige kalsak u bir ak kongul hat yazgusi kalgen gephumar adamdur !kandak didim mekke apandim...?!

Unregistered
07-06-11, 20:45
Mekke apandini togra quxuning,mekke apandi adixip kalgini yok u hat yeziwatidu!!
karang!adixip kalgen ereplerni musulman,islam namini tilge ilip turup musulman halklerning namayixlirini kanlik basturganligini! Liwiye,suriya ,yaman,tunis...katarlik ereb dolatliridiki kanlik tokunuxlarni ane xu arab diktatorliri we ularge agaxkuqilar arab bolgisidiki 40gradustin artuk yerim dozahning issikida ilixip kalganlardur!ular hakiki adaxkan ereb telwe-sarangliri!
Mekke apandige kalsak u bir ak kongul hat yazgusi kalgen gephumar adamdur !kandak didim mekke apandim...?!

Qandaq digenliklirini men dep baqay anglap baqsila, insan bilen Haywanning perqi shu,;" Insan Dushminige nepret qilidu, Haywan her aldigha kelgenge nepret qilidu," huddi shundaq sili Dushmenliri Hitay we Tungganlar bu yaqta qelip, her udul kelgendin nepret qilip tillighili turupla, olchemliri mana shu.

Erepler biz Uyghur millitini Islam bilen shereplendurgen milletdur.heli hem burun we hazir chiqqan bolup az digende 50000 Uyghurni oz yurtida eng yahshi turmush bilen beqiwatidu.otkuzip qoyhinimiz yoq,

Gherip elliri hem shu, ish qilip Hitay we Tunggandin bashqa hemme milletler dostimiz ,

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
08-06-11, 06:27
assalam mekke apandim ,biz uygurlarni arapler islam bilan xereplandurmidi,bizni paket ''ulug alla''islam bilan xereplandurdi,pakat ahirki zaman peygembirimizle ereplerdin kalgen! uygurlarning dunyaning herkaysi ziminida yaxixige kalsak,musulman uygurler pakat allaning yaratkan yer xarisida yaxawatidu!

Unregistered
08-06-11, 09:30
assalam mekke apandim ,biz uygurlarni arapler islam bilan xereplandurmidi,bizni paket ''ulug alla''islam bilan xereplandurdi,pakat ahirki zaman peygembirimizle ereplerdin kalgen! uygurlarning dunyaning herkaysi ziminida yaxixige kalsak,musulman uygurler pakat allaning yaratkan yer xarisida yaxawatidu!

Biz Uyghur milliti Islam Dini bilen shereplengen waqtimizda Ahirqi zaman Peyghembirimiz Muhemmed,( S.A W ) Yer yuzidin ketkili 70 nechche yil bolghan idi, Ereplerning Peyghemberimizdin keyin qurulghan eng esheddi Irqchi dewleti Suriye Emewi Dewleti Islam Alemige Hakim idi,

Mana shu Dewletning Qumandani Quteybe Bin Muslim biz Ottura Asiye Turk Irqini Qural kuchi bilen mejburi Islamgha kirguzgen idi,del shu kunlerde Emewi Dewletining bashigha olturghan Hukumdar Helipe Omen Bin Abdulaziz Qur,anning,;" Le ikrahe fid-Din " menisi,;" Dinda mejburlash yoqtur." digen Ayet Hukmi boyiche Ottura Asiye Turk Irqini Qomandani Quteybe Bin Muslimgha oz ihtiyari qoyiwetishqa mejbur qilghan idi,

Mana shu sebebtin chidimighanlar terepidin suiqest bilen olturulgen aran ikki yilla tehtte olturalighan bu Adil Islam Helipesi Omer Bin Abdulaziz olgendin keyin Quteybe Bin Muslim ewwelqi qilghinini qildi we nihayetide biz Ottura Asiye helqi Jumlidin Uyghur helqi bugun Musulman bolduq, mana bu sebebtin biz Uyghur milltini Islam Dini bilen shereplendurgenler," Emewi Erepleridur." buningda shek qilish jahilliqrtur.

Del shu kunlerde Gherip terepte Ispaniyeni hakimiyeti astida tutqan Emewi Dewletining Bash Walisi we Eskeri Qumandani; Sheriq Fatihi Tariq Bin Ziyad Qur,anning bu yuqariqi Ayeti hukmi boyiche yol tutup, Ispaniye we Portugaliye Hiristiyanlirini oz meylige qoyup bergen idi, qoyup bermey eyni Sheriq Fatihi Quteybe Bin Muslim tutqan yolni tutqan bolsa idi, bugun belki jenop Ariyanliri yani Yawrupa Kotolik Hiristiyanlirining hemmisi digidek Musulman bolghan bolar idi.

Bumu belki bizlerning del shu tarihlerde Gherip Hiristiyanliridek Samawi Dinlerde emes ikenligimizdin Emewi Ereplirining neziride,;" Iptidai we Batil bir hil Eqidede iken ." dep bilingenligimizdin bolsa kerek,

Allahgha shukri bolmisa Kapir qalar ikenmiz.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE