PDA

View Full Version : Oqushqa erziydu!



yawatiken
15-04-11, 21:07
Yalqun Rozining “Uyghurlarda Ijadiyetning Qimmiti we Ijatkarning Qismiti Mesilisi”digen maqaliside:
Fransiyilik meshhor ottura asiyashunas,tarixchi grassrt 1930-yilliri yazghan «yaylaq impériyiliri» namliq kitabida qedimqi uyghurlar ustide toxtilip,<uyghurlar turkiy xeliqlerni medeniyet dewrige bashlap kirgen>,<uyghurlar bashqa turuk -mungghul xelqliri ichide eng ilghar xelq bolup,chinggizxan dewrige kelgendimu ular yene terbiyliguchilerdin idi>dep yazghan.
Epsuski biz uyghurlar del shu 30-yilliri «uyghur »digen millet namimizni eslige kelturush herkitini we memtili ependining meripet bayrighi astida aqartish ishini ilip biriwatattuq.ottira esirde bashqilargha medeniyet ustazi bolghan bu millet bu kun ge kelgende «uyghur» digen naminimu untup , özining sawadini chiqirishning helekchiligide qalghandi!
1960-yilliri amrikiliq tetqiqatchi dinis sinor «ichki quruqloq asiya »namliq esirini yizip uyghurlarni «quchu uyghur xanliqi dewride ular merkizi yawrupa-asiyada ottira esirde bolup baqmighan turmush sewyisidin behriman bolghan », «turuk tilida sözlishidighan musulman bolmighan xelqler ichide hichqaysisi uyghurlar yetken medeniyet derijisige yitip baqnighan »dep yazghan bolsa shu 60-yillarda biz uyghurlar özlirining bilimi, eqli, itqadi,ghururi bar barliq ezmetlirini bir birlep tutup,bolishigha dumbalap, it-ishektin beter xar qilip,prultariyatning polat mushtumining temini titiwatatti…!
Hayat sirlirini bilidighan barliq muteppekkurlar xuddi putushuwilishqandek «insan üchun nadanliqtin,bilimsizliktin chong apet bolmaydu »dep iytishqan .bizning bu tepse tewrimeydighan ebga millitimiz hemme xeq öz teqdiri üstide tushmu-tushtin izden gen we dawamliq izdiniwatqan bu 20-eside nadanliqtin ibaret bu rehimsiz apetning qara patqiqigha gedinigiche patqan halda yashap keldi we hilimu yashawatidu .nadan millat nime ish qilidu ?nadan millet jahandiki eng exmiqane eng rezil ishlarning hemmisini qilidu. kiche-kunduz xelqning ghimini yedighan ezmet oghullirini xarlap , azaplap,tllap sisitip ikki yuzlimichi mekkar ademlerni ulughlap,izizlap,mazar ghojam qiliwalidu.heqiqetni ölcheydighan tarazisining xatalighidin gumanlinip baqmaydu .hemme nersige angliwalghini boyiche yaki sexsiy muddiasi boyiche qarisigha hökum qilidu,tughra , adil baha birishni esla bilmeydu. Siyit nochidek exmeq ,munapiqsiman ademlerni yuz yillap sighinip , ulughlap sholgeylirini .iqitiship maxtishidu. «milli qehriman »dep teriplishidu.siyit nochi hayatida xelqning shillisige min gen zalimlardin biresini ölturgenmu?birer ish tewretkenmu digenlerni oylap baqmaydu? ejeba u uchturpan hakimining teklipini qubul qilip uchturpan xelqining qinini shorawatqan bir zalimning yinida dost bolupturushqa maqul boldighu?shuninggha rawap chilip birip shuning könglini achtighu ?qeshqer dotiyige .aparsang sanga emel biridu ,dise emel tamasida mes bolup ölum xitini köturup keldighu?qeshqer dotiyi uni .exmeq qilip, «séni ölturey disem qolum barmaydu, ölturmey disem xanning ölumge buyrighan xitini ilip kepsen »dep aldisa, «xanning aldida yerge qarap qalma, ikkilenmey mini ölturgiin »dep özining biguna ölimige qullarche razimenlik bildurdighu ?yaq mining gunahim yoq,mining xuda bergen yashash hoququm bar ,men sining xalisang Ölturidighan, xalisang yashitidighan küchüküng emes dep öz erkinligi uchun isyan köturup,chuqan salmaydighu?mushughu bizning milli qehirmanimiz?!tillarda dastan qilidighan nochimiz?!bu eng sadiq qul, eng itaetmenmunapiqmu yaki ezizane qeshqerdin chiqqan nochimu?!biz mushundaq bir ademni aliy mektepning derisliklirige «milli qehirman>dep kirguzup hazirmu tixi kapship ötiwatimiz .radio-téléwizurlarda uning shenige naxsha-qoshaq tuwatimiz…
Hey… Bizning nadanliqimiz , eqilsizlikimiz ,bilimsizlikimiz, abduqadir damollam bilen memtili tewpiqtek ulugh milletperwer zatlirimizning eserlirini kitap qilip neshir qilishni oylashmiduq , emma téyipchan ilyowning xet-cheklirinimu térip -töshep kitap qilip neshir qilduq .bir parchimu shéiri xeqning éside yoq elqem extemdek quruq qesidichi shairlarning tughulghan kunini mubareklep ton kiydurduq , emma nizamidin höseyindek imani erkek qelemkeshlirimizni topa bisip qiliwatsa pisenit qilmiduq .uyghur kitapxanlirini
Edebiyattin ziriktürushke alahide töhpe qoshqan ,solchil edebiyatning bayraqdari bolmish qéyum turdidek yazghuchillirimizning «qizil tagh chiraghliri »digen kitabini qayta neshir qilishning tarixiy ehmiyitini kasildap chüshendurup qayta neshir qilduq, emma abdushukür Muhemmet Imindek ulugh alim «uyghur pelsepe tarixi »dep kitap yizip berse «tiraj tap » dep mektepmu -mektep sokuldattuq. «bériwatqan bahayimiz muwapiqmu-emesmu? »dep oylanmastin,saqilining aqlighigha qarapla «fuzuli we uning ijadiyet yoli » digen tonoshturush maqalisidin bashqa bir parchimu ilmi esiri yoq shükür yalqunni «bulaq » jornilida «kamaletke yetken edib », «edebiyat pishwasi »dep hamaqetlerche maxtiduq.ilimge ilimche, ademge ademche muamile qilishni bilmeydighan jornalistlirimizning özlirinimu ,bashqilarnimu osal ehwalgha chüshürup qoyidighan bu qilmishliridin numus qilmay maxtinishi turghan gep…
Oylap baqsaq,sanap kelsek bizde ijadiyetning qimmiti bilen , ijatkarning qismitining teturlikige
ait misallar samandek.belkim merhum abdushukur Muhemmet Imin bu jehetttiki eng tipik misal bolishi momkin. U shairlirimiz ichide tunji bolup bizge mexsus rubaiylar toplimini teqdim qilsa ,biz heset qilip ,rezillik bilen «yaxshi rubaidin adem ömride peqet bir nechchinila yazalaydu »dep petiwa chiqirip kem sundurdoq . «qatlam neziryisi »ni otturigha qoysa ilmi rediye birelmestin bu neziryini chet ellikler burunla otturigha qoyghan,dep gep tarqattuq .tarix pelsepe , istitika tetqiqati we shéir-nesir ijadiyiti bilen shughullunip tom-tom kitaplarni yézip berse,xoshal bolushning ornigha «bu adem hemme sahege isiliwalmay birla ishni qilsa bolatti » dep exmeqlerche eqil körsettuq. Oyun tamashini bir chetke qayrip qoyup millet üchun tetqiqat bilen shughullansa «adem bolghandin kiyin toy-tökünlerge barmisa bolamdu? »dep uni eyiplep özimizning künni haram ötküziwatqanlqimizni oylimay hamaqetlerni küshkürtup uni aldi-keynidin haqaretligüzduq.Özimizning birer neshiryat yaki gézit jornalda tigip qalghan chömüchning sépichilik hoquqimizni uning alimliqidin aliy bilip bizge yélinmighiche eserlirini yiqin yolatmiduq.uninggha heset qilip kiche kunduz puchilinidighan ewliya-ezemlerning könglini xosh qilip ,shularning nezirige nail bolush üchun ,bu alimni qaghidek choquduq. jemiyette birer yaman gep-söz tarqalsa ,derhal uni shu ishning igisi qilduq. uning qilghan yaxshi ishlirini bilip turup bilmeske ,körüp turup körmeske salduq .u oghlini öylimek bolup , öymu _öy kirip baghaq tarqatsa ,biz arqidin öymu-öy kirip «uning toyigha barmanglar »dep gep tarqattuq. qan tükurüp qiynilip eser yézip metbuatlargha nechche on qitimlap qatrap kitap chiqirip azghina qelem heqqige érishse «shunche qelem heqqi élip turup birer ademni chaqirip méhman qilaymu dimeydu »dep haram tamada köpüp uni tilliduq. u yazghan ilmi eserlerni nechche onimiz birleshsekmu yazalmaydighanlighimizni bilip turup, yene uni söktuq, «heqiqet üstide izdinish heqiqi tetqiqatchining burchi » dep maqala yizip bizge xaniqa ishida saxawetchi boluwélip murit toplap ilim sahesige numus kelturidighan eserlerni yézip alimlirimizgha bash boliwalghan bir ilim zomirigining heqiqi mahiyitini tonup berse «apirin » éytmastin , «bu adem özining ishini qilsa bolatti »dep heqni sözligen ademni eyipliduq. qarighanda heqiqet bu milletning zeipleshken ténige riaksiye biridighan oxshaydu. munapiqni enggushter bilip yashap adetlinip qalghan bir qisim ziyaliylirimiz aq-qarini arlashturup bizni her koylargha salidighan oxshaydu.
Muhemmet Imindek alimda heqiqetni tonuydighan ötkür köz, aqil bilen nadanni periqlendürüp muamile qilidighan dit bar idi. Shunga u:
Ming toxuning taqlishi,
sumrugh kebi perwaz emes.
Churqirap sayrashliri,
Bulbul kebi awaz emes.
dep ghezel yizip qilmish-etmishlirimizge miyiqida külüp qoyatti. bu bexitsiz, emma ulugh alim axiri arimizdin ketti. nughunlirimizning qelbini heset otida köydürgen, nurghunlirimizning könglini isil emgekliri bilen küldürgen bu alim tuyuqsizla u dunyagha seper qildi, xuddi bir qitim manga «ölum digen u, shundaq nime, ezrail kilidu aptobusqa chiq digendek qilipla, ilip kitidu ».diginidek ghippide kitip qaldi shuni bilishimiz kirekki ezrail uning qolidin tutup «aptobus »qa tartip chiqqiche biz bar küchimiz bilen uni «aptobus »qa itterduq … dessigen yérini chogh qilip, yigen ishini zeher qilip, körgen künini haram qilip, tughulghan gha u dunyagha uzattuq .
Bir tengdishi yoq alimimiz ölup ketse biz nime ish bilduq? her bayram kelse yüzlep shéér yazidighan shairlirimizning biresimu mersiye yazmidighu ? abdushukur Muhemmet Iminning eserlirini séghin kalini saghqandek séghip semrigen tetqiqatchillirimiz birer eslime yazmidighu? Qichishqaqning dorisini yillap ilan qilip harmaydighan radio -tilwizorlirimiz birer parchimu hewer bermidighu? Bir ademning xizmet kinishkisi yütup ketse alqanchilik yerge ilan biridighan «ürümchi kechlik giziti » barmaqchilik yerge kawak chalmisi qatarida kichikkine bir xewer birip qoydighu ? ejeba bizde alim shunche köpmu? etiwari yoqmu? Bir nazir ölüp ketse ornigha men bar dep meydisige mushitlap chiqidighan ademdin kürmingi chiqidu, qini «abdushukur Muhemmet Iminning alimliq ornigha men teyyar » dep ottirigha chiqidighan birer ezimet barmu? Shu halimizgha ashu ulugh alimni némanche haqaretligenduq? Némanche azaplighanduq?bizdek ezizleshke eng erziydighan adimini xarlaydighan nadan xelq bashqa jaylardin tipilmisa kirek.
Shu hikmet. shu sir isimizde bolsunki , eysa kiritstqa mixlan ghanda ,mensur hellaji shah meshrepler dargha isilghanda , abduqadir damolla, tewpiq ependiler qan ichige gheriq bolghanda hergizmu özlirining bexitsiz ölumidin ökünup pushayman qilghan emes ,belki heqiqetni tonup yitelmigen xeliqning nadanliqigha échiniship hesret chekken …
Pelek biznimu eqilning burchida yashitip baqar .aq-qarini periq étishni ögniwalarmiz,bu bexitsiz alimimizning ölimi özige xas ulugh mena bilen bizni eqilge ündeydighan, nadanliqtin oyghutidighan, qérindashlarche ötüshke dalalet qilidighan xasiyetlik koldurma bolup qalsa ejep emes!

Unregistered
15-04-11, 22:36
Yalqun Rozi maqalisidemundah yazghan:---
ulugh muteppekkür bowimiz Yüsüp Xas Hajib öz dastanining 265-biyitide nahayiti éniq qilip mundaq yazghan:
«Qara, ésil kishiler ikki türlük bolidu: Biri beg, biri dana, (ular) insanlarning bashlamchisidur».
Bu yerdiki beg el bashchilirini yeni yitekchi dahiylarni, dana digini danishmen-muteppekkürlerni körsitidu. Ulugh bowimiz Yüsüp Xas Hajib bizge ularni insaniyet jemiy'itidiki eng ussul kishiler, ular insanlarning bashlamchiliridur, dep körsitip bergen.

Unregistered
16-04-11, 09:02
ihtiyari muhpir, hemme yerge kipektek arliship erkin sidick ni koshap birnime yiziwititti. buni kurmidimu nime.

men mandak yazdim,

yalkun rozining makalisige karisak ehlaki jehettin toghra yerliri bar.likin milletni eyiplesh arkilik millettiki eyipleshni tugutushke intilish, toghra metod bolushi natayin. qunki mesile milletning nadanlikida emes. eger bizning millitimiz hor millet bolup ornudin des tursa bu haishni on yilde tugetkili bolidu.undak bolmighanda bu haishni bir we ikki ewlat perzetlerge ak-karini perklendurudighan maarip elip birish arkilik (mumkin bolsa) tugetkili bolushi mumkin.

bir amerika president meslihetqisining uyghurlar yuz yillardin biri parqe purat ittipaksiz yashap kitiwatkan helk digen makalisini kurgedin kiyin, mushu hekte mushu hekning yazghan makaliririni kurup baktim. derwake ittipaksizlikning eng asaslik bashlinish nuhtisi, bir biri bilen uqur baylikiridin teng behriman (share) bolushni yokutushtin bashlinidiken, buning asasliri rikabet, heset, we tashki kushning bir birisige ishenmes uruklirini silish we tingishlirmu bu ortak behrimen bolush ittipaklikni buzushlarda asaslik amil bolidiken.

Ilim igillirini hormetlesh zorur, likin hor deletlerdimu bu hil haishlar yuzde yuz yok emes. shuning uqun hor rikabet dunyasida bezi alimlar peket ozige temanna (commitment) koyushni asas kilip, men kilip koyay, bende kurmise huda kuridu deydighan roh bilen ishleydiken (elwette bu rohka kilish uqun dunyaning maddi baylikliri bir ademning yashishigha yitish kirek). bizning helkmizning alimliri nadanni nadan dep eyiplewermey, kosak toyghanliri ene ashundak rohta "nadan"ni eyiplimey terbileshte ozige temanna koyup yashash rohige ige bolushni ugutidghan makalilarni, yalkun rozdek yazghular tetkik kilip yazsun. u kishini tonuydighan mushu teklipni yetkuzup koyunlar.

Unregistered
16-04-11, 09:15
President Obama ning yikinki bir sozide mundak bir katta gep bar.

"Amerika bashka dewletlerdin yahshirak bir dewlet. Qunki Amerkida ozige temenna (commitment) koyap yashalaydighan helk bayliklirimiz bar" deydu. Ashundak ademler bolmisa mush yermu naqarliship kitidu. Bular ashundak temenna koyap yashalaydighan alimlargha ehmiyet birishka tiriship turudighan dewlet bolsa kirek.

Unregistered
16-04-11, 19:46
Yalkun rozining birsining dadilih bilen chiqip, yaman illet we hatalihlarni korsutushi mohim!

Unregistered
16-04-11, 20:28
President Obama ning yikinki bir sozide mundak bir katta gep bar.

"Amerika bashka dewletlerdin yahshirak bir dewlet. Qunki Amerkida ozige temenna (commitment) koyap yashalaydighan helk bayliklirimiz bar" deydu. Ashundak ademler bolmisa mush yermu naqarliship kitidu. Bular ashundak temenna koyap yashalaydighan alimlargha ehmiyet birishka tiriship turudighan dewlet bolsa kirek.

Hudayim saklisun gadayning bay boluxidin. Yeni hiqnerse kormigenning baxlik bolup kilixidin. undak ademler teliyi ongdin kilip baxlik bolup yaki okup azirak emelge irixidighan bolsa kirilip ozini koyidighan yer tapalmay kalidu. huddi qong yerning baxlikidek.

Unregistered
17-04-11, 00:50
Bu maqale qarighanda Yalqun Rozi isimlik bir eqillik we qelemkesh wetende yazghan maqaledek qilidu, wetende buningdin artuq yezish mumkin emes, bunchilik yazghinighimu rehmet,

Amma bugunki kunde milletni nadanliqtin oyghitimen dep aware bolush ehmeqliq yaki Dr; Erkin Siddiqtek gherezlik insanlarning ishi, qul milletni oyghatmaq emes, qulluqtin qutuldurush kerek, uning uchun yazalisang weten ichide bolsimu ,;" Al Pichaqni, kes Chuchaqni " deydighandek ochuq-ashkare kushkurtkuchi maqale yaz,bolmisa qoy yezishni , Ihtiyari muhbir yazsun sen u yazghanlirini wetenge ekirip miletke tarqat oqusun we qozghalsun.

Uyghur milliti oz wetenide yoq bolup ketishnimng girdabida yashawatsun, sen ehmeq oz nam-sheripingni chiqirimen dep milletning nadanlighini tenqit qilip maqale yaz, milletke tetimdu,? ,;" Qarisa kozini oyudighan, Sozlise Tilini kesidigan " turmidiki bir tirik olukni ,;" Nadanliqtin qutuldurimen " digenlik ehmeqliq.

Egerde bugunki kunde milletni wetende hem,;" Qelem bilen qutuldurimen " deydiken, undaqta,;" U Qelem siyasi Qelem bolishi kerek, Ilmi we medeni Qelem emes, " chunki bu hildiki Qelem milletni qutulduralmaydu.

Dunya Uyghur Qurultayining Qelimi eng kuchluk siyasi Qelemdur.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE