PDA

View Full Version : Milliy armiye qandaq barliqqa kelgen ?



www.sh-tv.org
09-04-11, 04:22
1944 - yili 11 - ayning 12 - kuni Qurulghan ikkinchi jumhuriyitimizning milliy armiyesi qandaq bir tarixiy jeryan we sharayitta barliqqa kelgen ?
towende, nowette Amerikida yashap turiwatqan milliy armiyening sabiq jengchisi, peshqedem ustaz Edhemjan Zakir akimiz bilen otkuzgen janliq sohbitimizni diqqitingizlargha sunduq, bu purogramma arqiliq milliy armiyemizning eyni chaghda tillarda dastan bolghan qehrimanliq ish - izliridin xewerdar bolalaysiz :

http://www.sh-tv.org/videos/53/sherqiy-turkistan-armiye-bayrimi-munasiwiti-bilen-(part-1-2)
http://www.sh-tv.org/videos/54/sherq...ilen-(part-2-2)

www.sh-tv.org
www.sh-tv.com

Unregistered
09-04-11, 06:27
1944 - yili 11 - ayning 12 - kuni Qurulghan ikkinchi jumhuriyitimizning milliy armiyesi qandaq bir tarixiy jeryan we sharayitta barliqqa kelgen ?
towende, nowette Amerikida yashap turiwatqan milliy armiyening sabiq jengchisi, peshqedem ustaz Edhemjan Zakir akimiz bilen otkuzgen janliq sohbitimizni diqqitingizlargha sunduq, bu purogramma arqiliq milliy armiyemizning eyni chaghda tillarda dastan bolghan qehrimanliq ish - izliridin xewerdar bolalaysiz :

http://www.sh-tv.org/videos/53/sherqiy-turkistan-armiye-bayrimi-munasiwiti-bilen-(part-1-2)

www.sh-tv.org
www.sh-tv.com

Edhemjan akining geplirini kop qizziqip anglawatsaq tugep qaldi, ahiri qeni ahirini nerdin korimiz,? yezip qoyunglar,

Allah Edhemjan akimizning omrini uzun qilsun Amin, kop sihhatlik turuptu, perezimche 83 yashqa kiriptu, Allah yene on besh yil sihhati bilen omur ata qilsin, Amin


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
09-04-11, 06:41
Edhemjan akining geplirini kop qizziqip anglawatsaq tugep qaldi, ahiri qeni ahirini nerdin korimiz,? yezip qoyunglar,

Allah Edhemjan akimizning omrini uzun qilsun Amin, kop sihhatlik turuptu, perezimche 83 yashqa kiriptu, Allah yene on besh yil sihhati bilen omur ata qilsin, Amin


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

janabi allah Edhemjan akidek inqilapchilirimizning omrini uzun qilghay, amin !

nahayiti tesirlik obdan purogramma boptu, Nurmemet Musabay ependimge rehmet !

bu purogrammining dawami towendiki adrestiken :

http://www.sh-tv.org/videos/54/sherqiy-turkistan-armiye-bayrimi-munasiwiti-bilen-(part-2-2)

Unregistered
09-04-11, 08:26
janabi allah Edhemjan akidek inqilapchilirimizning omrini uzun qilghay, amin !

nahayiti tesirlik obdan purogramma boptu, Nurmemet Musabay ependimge rehmet !

bu purogrammining dawami towendiki adrestiken :

http://www.sh-tv.org/videos/54/sherqiy-turkistan-armiye-bayrimi-munasiwiti-bilen-(part-2-2)

Rehmet ependim chaplap qoyghanliqlirigha, kop qizziqish bilen korup chiqtuq, Edhemjan akimiz shereplik milli ghazilirimizdin iken,kop tejrubelik eqillik kishi iken. Allah sihhat we afiyet bersun, Amin.digenliri yuzde yuz toghra, shu chaghdiki Ghuljidiki uyghur yashlirila emes, hetta hazirqi Uyghur yashlirimu huddi shundaq oylaydu, Ruslar Hitaylardin bir milyon qetim yahshi,elbette Erkin Siddiq ependi teturisini oylisa u uning koz qarishi milletke wekillik qilalmaydu.

Endi Nurmemet Musabay ependi Ghulja shiwiside sozliginige we ismidiki Aile ismigha qarighanda Musabaylarning ewladliridin bolsa kerek, undaqta Mekkidiki u Musabaylarning Aile Weqpisining aqibeti ustide hewiri barmu,? bu weqpining miras heqqide ozige ulush barmu,? ozi qaysi neseptin, bilgimiz kelip qaldi, mumkin bolsa hitaylar diqqet qilidighan we nahayiti tepsilati bilen bilidighan amma bziler bilmeydighan bilgimiz kelidighan oz terjume halidin yezip qoyghan bolsa bilip qalsaq,

On besh milyon Uyghur millitining Eynigi bolghan zatlarni aldimizda mejhul emes, merup halda bilishni isteymiz.

Egerde qizziqsa mening bunigdin alte yil burun yazghan meshhur maqalem,;" Heremdiki Meshhur Uyghurlar " da Tel,et ependi qismida bu zatning ejdadining tarihigha ait bilgenlirimdin melumatlar yezighliq.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
09-04-11, 09:45
Rehmet ependim chaplap qoyghanliqlirigha, kop qizziqish bilen korup chiqtuq, Edhemjan akimiz shereplik milli ghazilirimizdin iken,kop tejrubelik eqillik kishi iken. Allah sihhat we afiyet bersun, Amin.digenliri yuzde yuz toghra, shu chaghdiki Ghuljidiki uyghur yashlirila emes, hetta hazirqi Uyghur yashlirimu huddi shundaq oylaydu, Ruslar Hitaylardin bir milyon qetim yahshi,elbette Erkin Siddiq ependi teturisini oylisa u uning koz qarishi milletke wekillik qilalmaydu.

Endi Nurmemet Musabay ependi Ghulja shiwiside sozliginige we ismidiki Aile ismigha qarighanda Musabaylarning ewladliridin bolsa kerek, undaqta Mekkidiki u Musabaylarning Aile Weqpisining aqibeti ustide hewiri barmu,? bu weqpining miras heqqide ozige ulush barmu,? ozi qaysi neseptin, bilgimiz kelip qaldi, mumkin bolsa hitaylar diqqet qilidighan we nahayiti tepsilati bilen bilidighan amma bziler bilmeydighan bilgimiz kelidighan oz terjume halidin yezip qoyghan bolsa bilip qalsaq,

On besh milyon Uyghur millitining Eynigi bolghan zatlarni aldimizda mejhul emes, merup halda bilishni isteymiz.

Egerde qizziqsa mening bunigdin alte yil burun yazghan meshhur maqalem,;" Heremdiki Meshhur Uyghurlar " da Tel,et ependi qismida bu zatning ejdadining tarihigha ait bilgenlirimdin melumatlar yezighliq.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Nurmemet Musabay bolsa Bahayidin (Bowdun) Musabayning Newrisi, Siz yazghan Tel'ed Musabay Husenbay hajimning newrisi. tehimu tolukrak ukkingiz kelse telefon kiling yaki emailini tepip het yazsingiz eytip berixi mumkin

Unregistered
09-04-11, 09:59
Rehmet ependim chaplap qoyghanliqlirigha, kop qizziqish bilen korup chiqtuq, Edhemjan akimiz shereplik milli ghazilirimizdin iken,kop tejrubelik eqillik kishi iken. Allah sihhat we afiyet bersun, Amin.digenliri yuzde yuz toghra, shu chaghdiki Ghuljidiki uyghur yashlirila emes, hetta hazirqi Uyghur yashlirimu huddi shundaq oylaydu, ;"" Ruslar Hitaylardin bir milyon qetim yahshi, "" elbette Erkin Siddiq ependi teturisini oylisa u uning koz qarishi milletke wekillik qilalmaydu.

Endi Nurmemet Musabay ependi Ghulja shiwiside sozliginige we ismidiki Aile ismigha qarighanda Musabaylarning ewladliridin bolsa kerek, undaqta Mekkidiki u Musabaylarning Aile Weqpisining aqibeti ustide hewiri barmu,? bu weqpining miras heqqide ozige ulush barmu,? ozi qaysi neseptin, bilgimiz kelip qaldi, mumkin bolsa hitaylar diqqet qilidighan we nahayiti tepsilati bilen bilidighan amma bziler bilmeydighan bilgimiz kelidighan oz terjume halidin yezip qoyghan bolsa bilip qalsaq,

On besh milyon Uyghur millitining Eynigi bolghan zatlarni aldimizda mejhul emes, merup halda bilishni isteymiz.

Egerde qizziqsa mening bunigdin alte yil burun yazghan meshhur maqalem,;" Heremdiki Meshhur Uyghurlar " da Tel,et ependi qismida bu zatning ejdadining tarihigha ait bilgenlirimdin melumatlar yezighliq.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


;"" Ruslar Hitaylardin bir milyon qetim yahshi, ""

Yuqiridiki jumlilerni diqqetsizliktin hata yezip qoyuptimen. Ruslarmu eski , bizlerge jiq zulumlarni qilghan bizlerni olturgen, qirghan ,Kommunizimdin ibaret insanliqning balayi-apetini yurtimizgha elip kirgen wehakazaler, uning ustige bizlerning milli musteqilliq hereketlirimizge Hitay bilen birliship jiq hiyanetlerni qilghan, undaqta bu jumle bundaq hata yezilmaslighi kerek,toghrisi shundaq yezilishi kerek,;

Ruslar eski amma Hitaylar Ruslardin bir milyon hesse eski,

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
09-04-11, 12:10
Nurmemet Musabay bolsa Bahayidin (Bowdun) Musabayning Newrisi, Siz yazghan Tel'ed Musabay Husenbay hajimning newrisi. tehimu tolukrak ukkingiz kelse telefon kiling yaki emailini tepip het yazsingiz eytip berixi mumkin







Men bu maqalemni bu meydangha oqumighanlar oqusun uchun qayta chaplap qoydum, bu maqalediki weqelikler peqetla mening esimda qalghan, men oz kozum bilen korgen, oz qulighim bilen anglighan we bashqilardin bilgenlirimdin hatire qilip yezildi, hata yerlirimu bar, asasen toghra, egerde haizr yazghan bolsam belki yenimu tepsili qilip bezi weqeliklerni qoshup yezishim mumkin idi.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE



Heremdiki Meshhur uyghurlar ( 5 )


TELET EPENDI


Telet musabay, ustun artux ikkisaklik mexhur husenbayhajining oghli .1914-yili tughulghan iken.yurttiki hayati her kim terepidin bilingenligi uqun men peket weten sirtidiki hayatidin bilgenlirimni yazimen.

1956-yili shang hai arkilik turkiyege keqip qikiwalghan iken xu huxyarlikni kilmighan bolsa idi,1949-yili wang zhenni karxi elix uqun ghuljidin ikki maxinida elip barghan ken-gizek we sopun-mopunlirining hatirini kilmay hitay hokumeti qokum turmige taxlap etiwitetti.turkiye wetendaxi idi,orta boy bughday ongluk,sakal burut koymaydighan[ ahirki birneqqe yil sakal koyup burutini kirip wahabi usuli yasinip yurdi ] dindar, amma medeni we anglik.. ingilizqe, erepqe we turkqilerni heli mukemmel derijide okup yezixni bilidighan kixi idi kopinqe hallarda ingilizqe gezit okuytti.heremdiki kunliride oyi heremge 400500 metir kelsimu bex wakit namazgha erinmey heremge berip okuytti,bu uning yol mangghanlighining salametlikige paydisi bar dep bilgenligidinmu?,yaki tekwadarlighidinmu jik dikket kilghan idim . bildimki tekwadarlighidin namazgha erinmeydiken . bolmisa unqilik mesapini heli jik musulmanlar uzak bilip oyide yaki mehelle mesjidliride okuydu.amma bek koli qing kixi idi normal ixlardimu 80 din axkan xu yaxida taxi pulidin keqip heli yolni hatunigha hem zulum kilip yayak yuretti.

Baxkilargha dasturhan selixta hiq sehi emes idi. Xunglaxka bar tawakim yan tawakim barip yanmisang otturida sun tawakim deydighan bu mepeet dunyasida telet ependinimu mehmandarqiliklargha qakiridighanlar nahayiti kem idi. Bek nadir mehmandarqiliklarda korup kalattim. 1992-yili 12- ayda ehmet igemberdi moskiwalik abdulehet ependi, ustaz muhammed kasim we meni oyige mehmandarqilikka qakiriximu hanimi nuriman hanimning ehmet igemberdi bilen yurttiki yekinqilighining hatiridin bolghan nadir ixlardin idi.

Kem soz kixi idi,dunya weziyetidin we hazirki zaman uyghur siyasi weziyetidin sorighanlargha heli kanaetlendurerlik ilmi we mentiki jawap beretti.bir ketim telet ependining uyghur tilining eytilixi yenggil ,kiska we kulakka hox bir til ikenligini diginide men telet ependining bu gepide kanqilik semimi ikenligide guman kilghan idim. Keyin hekiketen semimi ikenligini bilip heyran bolghan idim.;qunki turk ozbek we baxka tildaxlirimizning tillirini heli mukemmel biletti,bu tillar bilen uyghur tilini selixturup undak olqem koyux,her kimning kolidin kelidighan ix emes idi.heli kop kixiler uqun uyghur milliti oz tilini eng bozup sozleydighan millet dep bilinetti.sozluktin BAX sozini ugengen bir yat,[ BIX ]IM AKIRIP KETTI digen sozni okughanda bu akarghan BIX ning nime ikenligini bilix uqun loghet ahturuxka mejbur bolatti.halbuki telet ependi uqun A ning I gha ozgirixi tilning yenggillixi idi . we sozni kiska we hox tutatti.bu gep kanqilik ilmi taki hazirghiqe bir nerse diyelmeymen.

Jiddidiki turk bax konsuli bilen yekin dostlughi bar idi, turkiyege kirix wizesi alalmighan bir neqqe kixige wize elip bergen idi.1994-yildin keyin jiddige koqup ketip bir tekkining ikki eghizlik oyide oz halide bir hayat yaxap alemdin otti. Janazesini hanimi nuriman hanim telet ependining wesiyetimu? Yaki oz ihtiyarimu? Ix kilip adetlirimizge hilap halda heli uzun bir muddet soghuk morgda saklap istanbulgha alip barip komdi. Bu jasaretni nuriman hanimdin baxha hatun oz eri uqun kilixka bek jasaret kilalmaydu.belki merhumning wesiyeti bolsa kerek. Ikki oghul ikki kizi bar dep anglighan iduk bir oghli canadada imix.bir kizi hiristiyanda imix. Bu terepi jik kixige mejhul idi.

Mekkining xamiye mehelliside heremge 400 metir kelidighan uzaklikta dadisi husenbay haji bilen taghisi bawdunbay hajining setip alghanmu?,yaki salghanmu?, ix kilip etrapi kesek, otturisi oyma yaghaqtin selinghan 5 kewetlik bir binasi bar idi.binaning ixigi ustidiki mermer lewhede hijri muharrem 1323 dep yezighlik idi. Bu tarih mart 1905-yili bolidu.buningdin melum bolixiqe,taghisi bawdunbay haji bilen dadisi husenbay haji hijri09-12-1322 [06-02-1905 ] yili duxenbe kunidiki hejge kelgenligi qikip turidu.hazir bu lewhe mekkide birsi terepidin saklinighlik.bu imaret ewladi wekpe imix . qong dadisi musabayning emes, ikki oghli bawdunbay we husenbay ikkisining ewladlirining wekpisi imix.

Telet ependi mana muxu imarette heli bir muddet olturghan idi, eslide bu imaretning naziri bolup ijare kilip hek igilirige hekkini yetkuzip berip,ozimu yep otux imkaniyeti bar iken, hetta eng uyghun we heklik kixi telet ependi iken, telet ependige yaraxmaydighan ehmikane bir azghunluk bilen allahni, kanunni we mekkidiki xahit uyghurlarni aldap,bu imaretning ixigining ustidiki ewladi wekpe digen lewheni yok kilip oz mulki kilip het qikirip satmakqi bolghanda mekke uyghurliri bilip kelip , [eytixlargha karighanda bir hoxnisi erep ixik bexidiki lewheni oqurgenligini korup kelip uyghurlargha eytip koyghanmix. ] esli sekning yani imaretning mehkime hetining bir nushisini mehkimige elip berip telet ependini xikayet kilip bu imaretning hek igiliridin bihewer setilip ketixidin tossup kaldi. Bu 1993-yili yaz ayliri idi. telet ependi bu ixni oziqe ekilliglik kilip kanun kixiliridin kaqurup turkiyede adana emniyet mudur yardemqisini yaridar kilipturkiyedin keqip kelgen, turkiyege baralmaydighan erep yurtlirida okup erepqe ugengen bir alikap ,koymiqi, ehlaksiz,hayatida hatun almighan uzun sakal koyiwalghan xerafettin digen bir yungluk kurutka kildurghan iken.u turk telet ependini aldap men undak kixilirim bar imaretning hetini andak ongxaymen, mandak ongxaymen dep yol hekki we ix hekki uqun 80 ming dollar elip yigen iken keyin bu ix bolmighandin keyin telet ependi u pulumni kayturup alimen dep hanimi nuriman hanim ikkisi jik aware boldi amma bir tiyinmu alalmidi. Bir neqqe ketim mendin u turkni tepip beriximni istigen idi. Xu yilliri bu uqi bir muddet hiq ayrilmay bille digidek otken idi.nuriman hanim mana xu pullarni tattirip koyup alalmay kalghinigha jik kongli yerim bolup yighlighan idi.telet ependi yaxi 90 ge berip kalghan bolsimu, korunuxte jik saghlam idi.hetta olup ketidighan kunleride hem bir-ikki kilometirlik yollarni piyade mangatti. Hetta olup ketixige mana xu pulni tatturup koyghanlighi sebeb boldi diyix hata bolmisa kerek.

1994-yili bu imaretni hokumet oriwetip hekkige ottuz milyon [sekkiz milyon amerika dollari ] berdi bu pul hazir hukumette, peket mana xu imaretning hekiki hek igiliri mekkige kelip ispat kilix arkilik andin alalixi mumkin.bu tes ix qunki bawdunbay we husenbayning ewladliri dunyaning her yerliride we hetta beziliri bir-birini tonumaymix,we belki yuzlerqe kixi bularning hemmisini bir yerge toplimak asan emes bolsa kerek.

Telet ependi 1987-yili wetenge berip esli peyziwatlik urumqide doktorluk kilidighan nuriman hanimni elip kelip omrining ahirighiqe bille otti nuriman hanim tughmighan eyel iken ikkisining arisida 2530 yax perki bar idi.men 1999-yili ikkisakka barghanimda [ qunki mening anamning anasining dadisi bakajim digen kixi haj kilghan iken , mana muxu men barghan ustun artuxning ikkisak yezisidin idi.] ikkisak baxlanghuq mektibining bir eyel okutkuqisi meni bawdunbay we husenbaylarning korgezmihanisigha baxlap kirip telet ependining ikkisakka kelgendiki hikayesini kilip berip mundak digen idi: : telet ependi ikkisakka kelgende biz dadisining hatiri uqun bolsimu mana muxu mektepke pul yardem kilamdikin disek,gep sozliridin pul bolsa sizler manggha beringlar digendek kilghan idi bek kattik adem iken digini isimde qongkur hatire bolup kalghanidi.keyin mekkige kelgendin keyin neqqe ret koruxken bolsammu bu gepni ozige hatirlatmidim. Ikisak baxlanghuq mektibining derwazisi aldidiki bawdunbay we husenbay ikkisining heykelliridiki xekillirige karisam, telet ependi anisigha tartkan boluxi kerek.

Telet ependi 1960-yillirining baxlirida,jiddide merhum abdulkadir ehmet[tetey] bilen bille plastic zawuti kurghan iken. kalghan geplerni abdulkadir ehmet akimizdin anglaylik, xundak digen idi abdulkadir ehmet akimiz manggha bir kuni::: telet ependi tijaret tejrubesi bar bilimlik, ekillik amma kixilik ehlaktin yoksun bir kixi idi.deslepte ixlirimiz obdan yuruxti,bir neqqe ketim zawut uskunilirini setip ekilix uqun uni germaniyege iwettim keyin uhtumki yuz ming dollarlik zawut uskunisini manggha uq yuzmingdollar kilip korsitip ekiliptu. Buningghimu bir nime dimidim. Bir kuni bir kixi bilen gep kilixiwatsak asta ayighi bilen bir nersini turtiwatidu karisam yerge quxup kalghan bex riyal pul iken xu azirak pulni asta ayighi bilen turtup basirip kixiler ketkende asta elip yanqukigha seliwaldi mana muxundak peslixeleydighan kixi idi.keyinki kunlerde yani 1980-yillarning ortalirida iximiz tetur ketip bankigha kerizdar bolup kalduk. Banka eger digen kararda pulni tolimisek zawutimizni setip hekkini eliwelixka kadir idi, xundak tohtam bilen keriz alghan iduk. Xu kunlerde telet ependi yurtka barmakqi bolup kaldi, banka eger yurtka ketseng pulni toliyelmiseng zawutungni setip pulni kayturup alimiz oz hekkingni bizning kerek bolghanda setiximizgha imza kilip bergin dise imza kilmakqi boldi men ependim undak kilmisila imza bermisile?,zawut setilip ketip kalidu, mumkin bolsa xu yurtka barmisila disem unimay mangghimu dimeyla bankigha setix hokokuni otkuzup berip yurtka ketiptu. Telet ependim ketkendin keyin banka pulini kistap keldi we biz waktida kerizni toliyalmighanlighimiz uqun zawutni satmakqi boldi.men zawutning igisi bolghanlighim uqun oz zawutumni setip elix hekkim yok idi, baxkilargha ketip kalatti. Mejburen qong oghlumning namida eng ustun bahani berip satip alduk lekin pul yetmeytti, yene baxka bankidin keriz elip oz zawutimizni oz oghlum namigha setip alduk . mana xuning bilen bu zawut keriz pulgha men we telet ependidin oz oghlumgha otken boldi eger biz mana muxu yolni kilmisak iduk bu zawutni baxka birsi bizdin emes bankadin setip elip ketken bolatti we ohxaxla zawut kolimizdin ketken bolatti. Xundaktimu men telet ependi kelgen de ehwalni eytip uninggha uq yuzming riyal [ seksen ming amerika dollari ] berixni wede kildim amma u kixi buninggha unimay meni dawa kilghili turdi . telet ependining kanunen we xer,en bu zawutta hekki kalmighan idi. Buninggha ozi sebeb bolghan mening gepimni anglighan bolsa idi belki bir qaresini kilip zawutni satkuzmas iduk. Digen idi merhum abdulkadir ehmet akimiz bir kuni manggha mening telet ependi bilen bolghan yekin alakemni bilgenligi uqun uninggha berip disun dep.

Telet ependi 1992-yili 12- ayning ahirlirida manggha yekinda zawutni kolumgha alimen seni mudir kilip zawutta olturghuzup koyimen digen idi. Xu kunlerde ene axu xerafettin digen turkke pul berip mana muxu zawut dawasigha terjumanlikka salghan iken bu zawut huddi abdulkadir ehmet akimiz digendek kanuni yol bilen telet ependi we abdulkadir ehmet akimizning kolidin abdulkadir ehmet akimizning oghlining koligha otkenligi uqun.telet ependining kilghan dawasi akmidi. Bu dawadin naumit bolghan nuriman hanim bir kuni mening oyumde jik yighlap Bergen we telet ependimning kilghan hataliklirini eytip hapa bolghan idi.

Bu toghrida mendinmu yahxirak wekelikni bilidighanlar bolsa bu makalining ahirigha toluklap koyixini umit kilimen.


2005-Yili bashliri Mekkede yezilghan,


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
09-04-11, 17:45
Bir esil program bolghan, Adem hem pehir hem azap bilen koruwatqan bu eslimini, mawu MEKKE digen nadan, doley, ahmaq malimatang qiliwetiptu, nediki paypah yazmiliri bilen huddi tatliq halwigha, bir chiwin chushup buzghandek. Insan nadan, qelin, bezeng bolsa, hichnime qilghili bolmaydikenya!


Men bu maqalemni bu meydangha oqumighanlar oqusun uchun qayta chaplap qoydum, bu maqalediki weqelikler peqetla mening esimda qalghan, men oz kozum bilen korgen, oz qulighim bilen anglighan we bashqilardin bilgenlirimdin hatire qilip yezildi, hata yerlirimu bar, asasen toghra, egerde haizr yazghan bolsam belki yenimu tepsili qilip bezi weqeliklerni qoshup yezishim mumkin idi.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE



Heremdiki Meshhur uyghurlar ( 5 )


TELET EPENDI


Telet musabay, ustun artux ikkisaklik mexhur husenbayhajining oghli .1914-yili tughulghan iken.yurttiki hayati her kim terepidin bilingenligi uqun men peket weten sirtidiki hayatidin bilgenlirimni yazimen.

1956-yili shang hai arkilik turkiyege keqip qikiwalghan iken xu huxyarlikni kilmighan bolsa idi,1949-yili wang zhenni karxi elix uqun ghuljidin ikki maxinida elip barghan ken-gizek we sopun-mopunlirining hatirini kilmay hitay hokumeti qokum turmige taxlap etiwitetti.turkiye wetendaxi idi,orta boy bughday ongluk,sakal burut koymaydighan[ ahirki birneqqe yil sakal koyup burutini kirip wahabi usuli yasinip yurdi ] dindar, amma medeni we anglik.. ingilizqe, erepqe we turkqilerni heli mukemmel derijide okup yezixni bilidighan kixi idi kopinqe hallarda ingilizqe gezit okuytti.heremdiki kunliride oyi heremge 400500 metir kelsimu bex wakit namazgha erinmey heremge berip okuytti,bu uning yol mangghanlighining salametlikige paydisi bar dep bilgenligidinmu?,yaki tekwadarlighidinmu jik dikket kilghan idim . bildimki tekwadarlighidin namazgha erinmeydiken . bolmisa unqilik mesapini heli jik musulmanlar uzak bilip oyide yaki mehelle mesjidliride okuydu.amma bek koli qing kixi idi normal ixlardimu 80 din axkan xu yaxida taxi pulidin keqip heli yolni hatunigha hem zulum kilip yayak yuretti.

Baxkilargha dasturhan selixta hiq sehi emes idi. Xunglaxka bar tawakim yan tawakim barip yanmisang otturida sun tawakim deydighan bu mepeet dunyasida telet ependinimu mehmandarqiliklargha qakiridighanlar nahayiti kem idi. Bek nadir mehmandarqiliklarda korup kalattim. 1992-yili 12- ayda ehmet igemberdi moskiwalik abdulehet ependi, ustaz muhammed kasim we meni oyige mehmandarqilikka qakiriximu hanimi nuriman hanimning ehmet igemberdi bilen yurttiki yekinqilighining hatiridin bolghan nadir ixlardin idi.

Kem soz kixi idi,dunya weziyetidin we hazirki zaman uyghur siyasi weziyetidin sorighanlargha heli kanaetlendurerlik ilmi we mentiki jawap beretti.bir ketim telet ependining uyghur tilining eytilixi yenggil ,kiska we kulakka hox bir til ikenligini diginide men telet ependining bu gepide kanqilik semimi ikenligide guman kilghan idim. Keyin hekiketen semimi ikenligini bilip heyran bolghan idim.;qunki turk ozbek we baxka tildaxlirimizning tillirini heli mukemmel biletti,bu tillar bilen uyghur tilini selixturup undak olqem koyux,her kimning kolidin kelidighan ix emes idi.heli kop kixiler uqun uyghur milliti oz tilini eng bozup sozleydighan millet dep bilinetti.sozluktin BAX sozini ugengen bir yat,[ BIX ]IM AKIRIP KETTI digen sozni okughanda bu akarghan BIX ning nime ikenligini bilix uqun loghet ahturuxka mejbur bolatti.halbuki telet ependi uqun A ning I gha ozgirixi tilning yenggillixi idi . we sozni kiska we hox tutatti.bu gep kanqilik ilmi taki hazirghiqe bir nerse diyelmeymen.

Jiddidiki turk bax konsuli bilen yekin dostlughi bar idi, turkiyege kirix wizesi alalmighan bir neqqe kixige wize elip bergen idi.1994-yildin keyin jiddige koqup ketip bir tekkining ikki eghizlik oyide oz halide bir hayat yaxap alemdin otti. Janazesini hanimi nuriman hanim telet ependining wesiyetimu? Yaki oz ihtiyarimu? Ix kilip adetlirimizge hilap halda heli uzun bir muddet soghuk morgda saklap istanbulgha alip barip komdi. Bu jasaretni nuriman hanimdin baxha hatun oz eri uqun kilixka bek jasaret kilalmaydu.belki merhumning wesiyeti bolsa kerek. Ikki oghul ikki kizi bar dep anglighan iduk bir oghli canadada imix.bir kizi hiristiyanda imix. Bu terepi jik kixige mejhul idi.

Mekkining xamiye mehelliside heremge 400 metir kelidighan uzaklikta dadisi husenbay haji bilen taghisi bawdunbay hajining setip alghanmu?,yaki salghanmu?, ix kilip etrapi kesek, otturisi oyma yaghaqtin selinghan 5 kewetlik bir binasi bar idi.binaning ixigi ustidiki mermer lewhede hijri muharrem 1323 dep yezighlik idi. Bu tarih mart 1905-yili bolidu.buningdin melum bolixiqe,taghisi bawdunbay haji bilen dadisi husenbay haji hijri09-12-1322 [06-02-1905 ] yili duxenbe kunidiki hejge kelgenligi qikip turidu.hazir bu lewhe mekkide birsi terepidin saklinighlik.bu imaret ewladi wekpe imix . qong dadisi musabayning emes, ikki oghli bawdunbay we husenbay ikkisining ewladlirining wekpisi imix.

Telet ependi mana muxu imarette heli bir muddet olturghan idi, eslide bu imaretning naziri bolup ijare kilip hek igilirige hekkini yetkuzip berip,ozimu yep otux imkaniyeti bar iken, hetta eng uyghun we heklik kixi telet ependi iken, telet ependige yaraxmaydighan ehmikane bir azghunluk bilen allahni, kanunni we mekkidiki xahit uyghurlarni aldap,bu imaretning ixigining ustidiki ewladi wekpe digen lewheni yok kilip oz mulki kilip het qikirip satmakqi bolghanda mekke uyghurliri bilip kelip , [eytixlargha karighanda bir hoxnisi erep ixik bexidiki lewheni oqurgenligini korup kelip uyghurlargha eytip koyghanmix. ] esli sekning yani imaretning mehkime hetining bir nushisini mehkimige elip berip telet ependini xikayet kilip bu imaretning hek igiliridin bihewer setilip ketixidin tossup kaldi. Bu 1993-yili yaz ayliri idi. telet ependi bu ixni oziqe ekilliglik kilip kanun kixiliridin kaqurup turkiyede adana emniyet mudur yardemqisini yaridar kilipturkiyedin keqip kelgen, turkiyege baralmaydighan erep yurtlirida okup erepqe ugengen bir alikap ,koymiqi, ehlaksiz,hayatida hatun almighan uzun sakal koyiwalghan xerafettin digen bir yungluk kurutka kildurghan iken.u turk telet ependini aldap men undak kixilirim bar imaretning hetini andak ongxaymen, mandak ongxaymen dep yol hekki we ix hekki uqun 80 ming dollar elip yigen iken keyin bu ix bolmighandin keyin telet ependi u pulumni kayturup alimen dep hanimi nuriman hanim ikkisi jik aware boldi amma bir tiyinmu alalmidi. Bir neqqe ketim mendin u turkni tepip beriximni istigen idi. Xu yilliri bu uqi bir muddet hiq ayrilmay bille digidek otken idi.nuriman hanim mana xu pullarni tattirip koyup alalmay kalghinigha jik kongli yerim bolup yighlighan idi.telet ependi yaxi 90 ge berip kalghan bolsimu, korunuxte jik saghlam idi.hetta olup ketidighan kunleride hem bir-ikki kilometirlik yollarni piyade mangatti. Hetta olup ketixige mana xu pulni tatturup koyghanlighi sebeb boldi diyix hata bolmisa kerek.

1994-yili bu imaretni hokumet oriwetip hekkige ottuz milyon [sekkiz milyon amerika dollari ] berdi bu pul hazir hukumette, peket mana xu imaretning hekiki hek igiliri mekkige kelip ispat kilix arkilik andin alalixi mumkin.bu tes ix qunki bawdunbay we husenbayning ewladliri dunyaning her yerliride we hetta beziliri bir-birini tonumaymix,we belki yuzlerqe kixi bularning hemmisini bir yerge toplimak asan emes bolsa kerek.

Telet ependi 1987-yili wetenge berip esli peyziwatlik urumqide doktorluk kilidighan nuriman hanimni elip kelip omrining ahirighiqe bille otti nuriman hanim tughmighan eyel iken ikkisining arisida 2530 yax perki bar idi.men 1999-yili ikkisakka barghanimda [ qunki mening anamning anasining dadisi bakajim digen kixi haj kilghan iken , mana muxu men barghan ustun artuxning ikkisak yezisidin idi.] ikkisak baxlanghuq mektibining bir eyel okutkuqisi meni bawdunbay we husenbaylarning korgezmihanisigha baxlap kirip telet ependining ikkisakka kelgendiki hikayesini kilip berip mundak digen idi: : telet ependi ikkisakka kelgende biz dadisining hatiri uqun bolsimu mana muxu mektepke pul yardem kilamdikin disek,gep sozliridin pul bolsa sizler manggha beringlar digendek kilghan idi bek kattik adem iken digini isimde qongkur hatire bolup kalghanidi.keyin mekkige kelgendin keyin neqqe ret koruxken bolsammu bu gepni ozige hatirlatmidim. Ikisak baxlanghuq mektibining derwazisi aldidiki bawdunbay we husenbay ikkisining heykelliridiki xekillirige karisam, telet ependi anisigha tartkan boluxi kerek.

Telet ependi 1960-yillirining baxlirida,jiddide merhum abdulkadir ehmet[tetey] bilen bille plastic zawuti kurghan iken. kalghan geplerni abdulkadir ehmet akimizdin anglaylik, xundak digen idi abdulkadir ehmet akimiz manggha bir kuni::: telet ependi tijaret tejrubesi bar bilimlik, ekillik amma kixilik ehlaktin yoksun bir kixi idi.deslepte ixlirimiz obdan yuruxti,bir neqqe ketim zawut uskunilirini setip ekilix uqun uni germaniyege iwettim keyin uhtumki yuz ming dollarlik zawut uskunisini manggha uq yuzmingdollar kilip korsitip ekiliptu. Buningghimu bir nime dimidim. Bir kuni bir kixi bilen gep kilixiwatsak asta ayighi bilen bir nersini turtiwatidu karisam yerge quxup kalghan bex riyal pul iken xu azirak pulni asta ayighi bilen turtup basirip kixiler ketkende asta elip yanqukigha seliwaldi mana muxundak peslixeleydighan kixi idi.keyinki kunlerde yani 1980-yillarning ortalirida iximiz tetur ketip bankigha kerizdar bolup kalduk. Banka eger digen kararda pulni tolimisek zawutimizni setip hekkini eliwelixka kadir idi, xundak tohtam bilen keriz alghan iduk. Xu kunlerde telet ependi yurtka barmakqi bolup kaldi, banka eger yurtka ketseng pulni toliyelmiseng zawutungni setip pulni kayturup alimiz oz hekkingni bizning kerek bolghanda setiximizgha imza kilip bergin dise imza kilmakqi boldi men ependim undak kilmisila imza bermisile?,zawut setilip ketip kalidu, mumkin bolsa xu yurtka barmisila disem unimay mangghimu dimeyla bankigha setix hokokuni otkuzup berip yurtka ketiptu. Telet ependim ketkendin keyin banka pulini kistap keldi we biz waktida kerizni toliyalmighanlighimiz uqun zawutni satmakqi boldi.men zawutning igisi bolghanlighim uqun oz zawutumni setip elix hekkim yok idi, baxkilargha ketip kalatti. Mejburen qong oghlumning namida eng ustun bahani berip satip alduk lekin pul yetmeytti, yene baxka bankidin keriz elip oz zawutimizni oz oghlum namigha setip alduk . mana xuning bilen bu zawut keriz pulgha men we telet ependidin oz oghlumgha otken boldi eger biz mana muxu yolni kilmisak iduk bu zawutni baxka birsi bizdin emes bankadin setip elip ketken bolatti we ohxaxla zawut kolimizdin ketken bolatti. Xundaktimu men telet ependi kelgen de ehwalni eytip uninggha uq yuzming riyal [ seksen ming amerika dollari ] berixni wede kildim amma u kixi buninggha unimay meni dawa kilghili turdi . telet ependining kanunen we xer,en bu zawutta hekki kalmighan idi. Buninggha ozi sebeb bolghan mening gepimni anglighan bolsa idi belki bir qaresini kilip zawutni satkuzmas iduk. Digen idi merhum abdulkadir ehmet akimiz bir kuni manggha mening telet ependi bilen bolghan yekin alakemni bilgenligi uqun uninggha berip disun dep.

Telet ependi 1992-yili 12- ayning ahirlirida manggha yekinda zawutni kolumgha alimen seni mudir kilip zawutta olturghuzup koyimen digen idi. Xu kunlerde ene axu xerafettin digen turkke pul berip mana muxu zawut dawasigha terjumanlikka salghan iken bu zawut huddi abdulkadir ehmet akimiz digendek kanuni yol bilen telet ependi we abdulkadir ehmet akimizning kolidin abdulkadir ehmet akimizning oghlining koligha otkenligi uqun.telet ependining kilghan dawasi akmidi. Bu dawadin naumit bolghan nuriman hanim bir kuni mening oyumde jik yighlap Bergen we telet ependimning kilghan hataliklirini eytip hapa bolghan idi.

Bu toghrida mendinmu yahxirak wekelikni bilidighanlar bolsa bu makalining ahirigha toluklap koyixini umit kilimen.


2005-Yili bashliri Mekkede yezilghan,


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
09-04-11, 18:07
Edhemjan akidek milliy ustazlirimiz kop qalmidi, ularni qedirleyli we ularning basqan izidin mangayli !

Unregistered
13-04-11, 12:01
Uyghurning armiyisi bolmighiqe mustekillik emelge axmaydu. hekiketen yahxi ixlengen bir programma boptu

Unregistered
13-04-11, 12:23
Men bu maqalemni bu meydangha oqumighanlar oqusun uchun qayta chaplap qoydum, bu maqalediki weqelikler peqetla mening esimda qalghan, men oz kozum bilen korgen, oz qulighim bilen anglighan we bashqilardin bilgenlirimdin hatire qilip yezildi, hata yerlirimu bar, asasen toghra, egerde haizr yazghan bolsam belki yenimu tepsili qilip bezi weqeliklerni qoshup yezishim mumkin idi.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE



Heremdiki Meshhur uyghurlar ( 5 )


TELET EPENDI


Telet musabay, ustun artux ikkisaklik mexhur husenbayhajining oghli .1914-yili tughulghan iken.yurttiki hayati her kim terepidin bilingenligi uqun men peket weten sirtidiki hayatidin bilgenlirimni yazimen.

1956-yili shang hai arkilik turkiyege keqip qikiwalghan iken xu huxyarlikni kilmighan bolsa idi,1949-yili wang zhenni karxi elix uqun ghuljidin ikki maxinida elip barghan ken-gizek we sopun-mopunlirining hatirini kilmay hitay hokumeti qokum turmige taxlap etiwitetti.turkiye wetendaxi idi,orta boy bughday ongluk,sakal burut koymaydighan[ ahirki birneqqe yil sakal koyup burutini kirip wahabi usuli yasinip yurdi ] dindar, amma medeni we anglik.. ingilizqe, erepqe we turkqilerni heli mukemmel derijide okup yezixni bilidighan kixi idi kopinqe hallarda ingilizqe gezit okuytti.heremdiki kunliride oyi heremge 400500 metir kelsimu bex wakit namazgha erinmey heremge berip okuytti,bu uning yol mangghanlighining salametlikige paydisi bar dep bilgenligidinmu?,yaki tekwadarlighidinmu jik dikket kilghan idim . bildimki tekwadarlighidin namazgha erinmeydiken . bolmisa unqilik mesapini heli jik musulmanlar uzak bilip oyide yaki mehelle mesjidliride okuydu.amma bek koli qing kixi idi normal ixlardimu 80 din axkan xu yaxida taxi pulidin keqip heli yolni hatunigha hem zulum kilip yayak yuretti.

Baxkilargha dasturhan selixta hiq sehi emes idi. Xunglaxka bar tawakim yan tawakim barip yanmisang otturida sun tawakim deydighan bu mepeet dunyasida telet ependinimu mehmandarqiliklargha qakiridighanlar nahayiti kem idi. Bek nadir mehmandarqiliklarda korup kalattim. 1992-yili 12- ayda ehmet igemberdi moskiwalik abdulehet ependi, ustaz muhammed kasim we meni oyige mehmandarqilikka qakiriximu hanimi nuriman hanimning ehmet igemberdi bilen yurttiki yekinqilighining hatiridin bolghan nadir ixlardin idi.

Kem soz kixi idi,dunya weziyetidin we hazirki zaman uyghur siyasi weziyetidin sorighanlargha heli kanaetlendurerlik ilmi we mentiki jawap beretti.bir ketim telet ependining uyghur tilining eytilixi yenggil ,kiska we kulakka hox bir til ikenligini diginide men telet ependining bu gepide kanqilik semimi ikenligide guman kilghan idim. Keyin hekiketen semimi ikenligini bilip heyran bolghan idim.;qunki turk ozbek we baxka tildaxlirimizning tillirini heli mukemmel biletti,bu tillar bilen uyghur tilini selixturup undak olqem koyux,her kimning kolidin kelidighan ix emes idi.heli kop kixiler uqun uyghur milliti oz tilini eng bozup sozleydighan millet dep bilinetti.sozluktin BAX sozini ugengen bir yat,[ BIX ]IM AKIRIP KETTI digen sozni okughanda bu akarghan BIX ning nime ikenligini bilix uqun loghet ahturuxka mejbur bolatti.halbuki telet ependi uqun A ning I gha ozgirixi tilning yenggillixi idi . we sozni kiska we hox tutatti.bu gep kanqilik ilmi taki hazirghiqe bir nerse diyelmeymen.

Jiddidiki turk bax konsuli bilen yekin dostlughi bar idi, turkiyege kirix wizesi alalmighan bir neqqe kixige wize elip bergen idi.1994-yildin keyin jiddige koqup ketip bir tekkining ikki eghizlik oyide oz halide bir hayat yaxap alemdin otti. Janazesini hanimi nuriman hanim telet ependining wesiyetimu? Yaki oz ihtiyarimu? Ix kilip adetlirimizge hilap halda heli uzun bir muddet soghuk morgda saklap istanbulgha alip barip komdi. Bu jasaretni nuriman hanimdin baxha hatun oz eri uqun kilixka bek jasaret kilalmaydu.belki merhumning wesiyeti bolsa kerek. Ikki oghul ikki kizi bar dep anglighan iduk bir oghli canadada imix.bir kizi hiristiyanda imix. Bu terepi jik kixige mejhul idi.

Mekkining xamiye mehelliside heremge 400 metir kelidighan uzaklikta dadisi husenbay haji bilen taghisi bawdunbay hajining setip alghanmu?,yaki salghanmu?, ix kilip etrapi kesek, otturisi oyma yaghaqtin selinghan 5 kewetlik bir binasi bar idi.binaning ixigi ustidiki mermer lewhede hijri muharrem 1323 dep yezighlik idi. Bu tarih mart 1905-yili bolidu.buningdin melum bolixiqe,taghisi bawdunbay haji bilen dadisi husenbay haji hijri09-12-1322 [06-02-1905 ] yili duxenbe kunidiki hejge kelgenligi qikip turidu.hazir bu lewhe mekkide birsi terepidin saklinighlik.bu imaret ewladi wekpe imix . qong dadisi musabayning emes, ikki oghli bawdunbay we husenbay ikkisining ewladlirining wekpisi imix.

Telet ependi mana muxu imarette heli bir muddet olturghan idi, eslide bu imaretning naziri bolup ijare kilip hek igilirige hekkini yetkuzip berip,ozimu yep otux imkaniyeti bar iken, hetta eng uyghun we heklik kixi telet ependi iken, telet ependige yaraxmaydighan ehmikane bir azghunluk bilen allahni, kanunni we mekkidiki xahit uyghurlarni aldap,bu imaretning ixigining ustidiki ewladi wekpe digen lewheni yok kilip oz mulki kilip het qikirip satmakqi bolghanda mekke uyghurliri bilip kelip , [eytixlargha karighanda bir hoxnisi erep ixik bexidiki lewheni oqurgenligini korup kelip uyghurlargha eytip koyghanmix. ] esli sekning yani imaretning mehkime hetining bir nushisini mehkimige elip berip telet ependini xikayet kilip bu imaretning hek igiliridin bihewer setilip ketixidin tossup kaldi. Bu 1993-yili yaz ayliri idi. telet ependi bu ixni oziqe ekilliglik kilip kanun kixiliridin kaqurup turkiyede adana emniyet mudur yardemqisini yaridar kilipturkiyedin keqip kelgen, turkiyege baralmaydighan erep yurtlirida okup erepqe ugengen bir alikap ,koymiqi, ehlaksiz,hayatida hatun almighan uzun sakal koyiwalghan xerafettin digen bir yungluk kurutka kildurghan iken.u turk telet ependini aldap men undak kixilirim bar imaretning hetini andak ongxaymen, mandak ongxaymen dep yol hekki we ix hekki uqun 80 ming dollar elip yigen iken keyin bu ix bolmighandin keyin telet ependi u pulumni kayturup alimen dep hanimi nuriman hanim ikkisi jik aware boldi amma bir tiyinmu alalmidi. Bir neqqe ketim mendin u turkni tepip beriximni istigen idi. Xu yilliri bu uqi bir muddet hiq ayrilmay bille digidek otken idi.nuriman hanim mana xu pullarni tattirip koyup alalmay kalghinigha jik kongli yerim bolup yighlighan idi.telet ependi yaxi 90 ge berip kalghan bolsimu, korunuxte jik saghlam idi.hetta olup ketidighan kunleride hem bir-ikki kilometirlik yollarni piyade mangatti. Hetta olup ketixige mana xu pulni tatturup koyghanlighi sebeb boldi diyix hata bolmisa kerek.

1994-yili bu imaretni hokumet oriwetip hekkige ottuz milyon [sekkiz milyon amerika dollari ] berdi bu pul hazir hukumette, peket mana xu imaretning hekiki hek igiliri mekkige kelip ispat kilix arkilik andin alalixi mumkin.bu tes ix qunki bawdunbay we husenbayning ewladliri dunyaning her yerliride we hetta beziliri bir-birini tonumaymix,we belki yuzlerqe kixi bularning hemmisini bir yerge toplimak asan emes bolsa kerek.

Telet ependi 1987-yili wetenge berip esli peyziwatlik urumqide doktorluk kilidighan nuriman hanimni elip kelip omrining ahirighiqe bille otti nuriman hanim tughmighan eyel iken ikkisining arisida 2530 yax perki bar idi.men 1999-yili ikkisakka barghanimda [ qunki mening anamning anasining dadisi bakajim digen kixi haj kilghan iken , mana muxu men barghan ustun artuxning ikkisak yezisidin idi.] ikkisak baxlanghuq mektibining bir eyel okutkuqisi meni bawdunbay we husenbaylarning korgezmihanisigha baxlap kirip telet ependining ikkisakka kelgendiki hikayesini kilip berip mundak digen idi: : telet ependi ikkisakka kelgende biz dadisining hatiri uqun bolsimu mana muxu mektepke pul yardem kilamdikin disek,gep sozliridin pul bolsa sizler manggha beringlar digendek kilghan idi bek kattik adem iken digini isimde qongkur hatire bolup kalghanidi.keyin mekkige kelgendin keyin neqqe ret koruxken bolsammu bu gepni ozige hatirlatmidim. Ikisak baxlanghuq mektibining derwazisi aldidiki bawdunbay we husenbay ikkisining heykelliridiki xekillirige karisam, telet ependi anisigha tartkan boluxi kerek.

Telet ependi 1960-yillirining baxlirida,jiddide merhum abdulkadir ehmet[tetey] bilen bille plastic zawuti kurghan iken. kalghan geplerni abdulkadir ehmet akimizdin anglaylik, xundak digen idi abdulkadir ehmet akimiz manggha bir kuni::: telet ependi tijaret tejrubesi bar bilimlik, ekillik amma kixilik ehlaktin yoksun bir kixi idi.deslepte ixlirimiz obdan yuruxti,bir neqqe ketim zawut uskunilirini setip ekilix uqun uni germaniyege iwettim keyin uhtumki yuz ming dollarlik zawut uskunisini manggha uq yuzmingdollar kilip korsitip ekiliptu. Buningghimu bir nime dimidim. Bir kuni bir kixi bilen gep kilixiwatsak asta ayighi bilen bir nersini turtiwatidu karisam yerge quxup kalghan bex riyal pul iken xu azirak pulni asta ayighi bilen turtup basirip kixiler ketkende asta elip yanqukigha seliwaldi mana muxundak peslixeleydighan kixi idi.keyinki kunlerde yani 1980-yillarning ortalirida iximiz tetur ketip bankigha kerizdar bolup kalduk. Banka eger digen kararda pulni tolimisek zawutimizni setip hekkini eliwelixka kadir idi, xundak tohtam bilen keriz alghan iduk. Xu kunlerde telet ependi yurtka barmakqi bolup kaldi, banka eger yurtka ketseng pulni toliyelmiseng zawutungni setip pulni kayturup alimiz oz hekkingni bizning kerek bolghanda setiximizgha imza kilip bergin dise imza kilmakqi boldi men ependim undak kilmisila imza bermisile?,zawut setilip ketip kalidu, mumkin bolsa xu yurtka barmisila disem unimay mangghimu dimeyla bankigha setix hokokuni otkuzup berip yurtka ketiptu. Telet ependim ketkendin keyin banka pulini kistap keldi we biz waktida kerizni toliyalmighanlighimiz uqun zawutni satmakqi boldi.men zawutning igisi bolghanlighim uqun oz zawutumni setip elix hekkim yok idi, baxkilargha ketip kalatti. Mejburen qong oghlumning namida eng ustun bahani berip satip alduk lekin pul yetmeytti, yene baxka bankidin keriz elip oz zawutimizni oz oghlum namigha setip alduk . mana xuning bilen bu zawut keriz pulgha men we telet ependidin oz oghlumgha otken boldi eger biz mana muxu yolni kilmisak iduk bu zawutni baxka birsi bizdin emes bankadin setip elip ketken bolatti we ohxaxla zawut kolimizdin ketken bolatti. Xundaktimu men telet ependi kelgen de ehwalni eytip uninggha uq yuzming riyal [ seksen ming amerika dollari ] berixni wede kildim amma u kixi buninggha unimay meni dawa kilghili turdi . telet ependining kanunen we xer,en bu zawutta hekki kalmighan idi. Buninggha ozi sebeb bolghan mening gepimni anglighan bolsa idi belki bir qaresini kilip zawutni satkuzmas iduk. Digen idi merhum abdulkadir ehmet akimiz bir kuni manggha mening telet ependi bilen bolghan yekin alakemni bilgenligi uqun uninggha berip disun dep.

Telet ependi 1992-yili 12- ayning ahirlirida manggha yekinda zawutni kolumgha alimen seni mudir kilip zawutta olturghuzup koyimen digen idi. Xu kunlerde ene axu xerafettin digen turkke pul berip mana muxu zawut dawasigha terjumanlikka salghan iken bu zawut huddi abdulkadir ehmet akimiz digendek kanuni yol bilen telet ependi we abdulkadir ehmet akimizning kolidin abdulkadir ehmet akimizning oghlining koligha otkenligi uqun.telet ependining kilghan dawasi akmidi. Bu dawadin naumit bolghan nuriman hanim bir kuni mening oyumde jik yighlap Bergen we telet ependimning kilghan hataliklirini eytip hapa bolghan idi.

Bu toghrida mendinmu yahxirak wekelikni bilidighanlar bolsa bu makalining ahirigha toluklap koyixini umit kilimen.


2005-Yili bashliri Mekkede yezilghan,


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE



,;" Kem soz kixi idi,dunya weziyetidin we hazirki zaman uyghur siyasi weziyetidin sorighanlargha heli kanaetlendurerlik ilmi we mentiki jawap beretti.bir ketim telet ependining uyghur tilining eytilixi yenggil ,kiska we kulakka hox bir til ikenligini diginide men telet ependining bu gepide kanqilik semimi ikenligide guman kilghan idim. Keyin hekiketen semimi ikenligini bilip heyran bolghan idim.;qunki turk ozbek we baxka tildaxlirimizning tillirini heli mukemmel biletti,bu tillar bilen uyghur tilini selixturup undak olqem koyux,her kimning kolidin kelidighan ix emes idi.heli kop kixiler uqun uyghur milliti oz tilini eng bozup sozleydighan millet dep bilinetti.sozluktin BAX sozini ugengen bir yat,[ BIX ]IM AKIRIP KETTI digen sozni okughanda bu akarghan BIX ning nime ikenligini bilix uqun loghet ahturuxka mejbur bolatti.halbuki telet ependi uqun A ning I gha ozgirixi tilning yenggillixi idi . we sozni kiska we hox tutatti.bu gep kanqilik ilmi taki hazirghiqe bir nerse diyelmeymen. "


Yuquridiki jumlilerde menTilimizning Tildashlirimiz bilen perqini kop toghra selishturuptimen, ozum hazir oqup hosh bolup qaldim, bundaq kuzitish, toghra hokum qilish bu meydanda isimsiz kirip meni we bashqilarni tillaydighan namert, jahil, eqilsiz,wijdansiz we pes insanlarning eqligighu kelmeydu, qolidin hich kelmeydu.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE