PDA

View Full Version : Amerikidiki Sherqiy Türkistan Uyghur Ali kengishi Heqqide Oylighanlirim ( 3 )



T. Bughra
06-04-11, 15:50
Amerikidiki Sherqiy Türkistan Uyghur Ali kengishi Heqqide Oylighanlirim ( 3 )

Amerikida chaqirilmaqchi bolghan Sherqiy türkistan uyghur ali kengishi yighinining waqti yeqinlap qaldi, yighin teyyarliq komutetining uxturush we murajetlirining mezmonidin qarighanda, bu qetimqi yighinda nuxtuluq muzakire qilinidighan negizlik mesililerning biri bolsa, Sherqiy türkistan milliy herikitining bunungdin keyinki stiratigiyesini we yol xeritisini belgilep chiqishtin ibaret.

Shunung üchünmu bu qetimqi tarixiy yighin peqet weten ichi we sirtidiki Sherqiy türkistanliqlarningla emes, Xelqara jamaetchilikningmu alahide diqqitini qozghimaqta.

Meyli etirap qilayli yaki qilmayli, qobul qilayli yaki qilmayli, nöwette Sherqiy türkistanning teqdiri mesilisini qaysi stiratigiye bilen hel qilish mesiliside töwendikidek 3 xil qarash mewjut :

Birinchi qarashtikiler, Milliy musteqilliq telipi we shoaridin esla waz kechmeslik, Xelqara siyasi sehnilerde we Xitay bilen bolghan herqandaq diyalog we muzakirilerde musteqilliqtin bashqa hech bir mesilide muresse qilmasliq, milliy musteqilliq shoari astida milliy herikitimizni dawamlashturush, xelqaraliq purset piship yetilgende Xelqaraliq küchlerning yardimi bilen milliy musteqilliqimizni qolgha keltürüsh pikride ching turup kelmekte.

Bu qarashtiki Uyghur siyasi paaliyetchilirimizmu, Sherqiy türkistanning mustemlike qilinish jeryani, Uyghurlarning tarixiy kelip chiqishi, BTD ning omomiy bayannamisida tekilengen < milletlerning öz teqdirini özi belgilesh pirinisipi >, BDT teripidin maqullanghan < yerlik milletlerning heq – hoqoqini qoghdash qanuni > … we bashqa munasiwetlik xelqaraliq qanun – nizamlar asasida , Sherqiy türkistanning milliy musteqilliqini eslige keltürüsh lahiyesi üstide jiddi izdenmekte.

Ikinchi qarashtikiler, Sherqiy türkistanning milliy musteqilliqini eslige keltürüshni yetekchi idiye we kelgüsi ghaye qilishni, emma, Dunya siyasi sehniliride Birleshken döwletler teshkilati nizamnamisida körsütülgen, < milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoqoqi > pirinsipini waste qilishni,< musteqilliq > kelimisini ashkare tekitlimeslikni teshebbus qilip kelmekte.
ularning bu heqtiki izahati töwendikiche :

1945-yilining axiri, Birleshken Döletler Teshkilati Nizamnamisining testiqlinishigha egiship, < öz teqdirini özi belgilesh > prinsipi, resmi yosunda xeliqara qanun we diplomatiye qurulmisigha kirgüzildi.

BDT nizamnamisining 1-Bölüm 1- Maddisining 2 - qisimida, < Birleshken döwletler teshkilati, hoqoq barawerligi we öz teqdirini özi belgilesh pirinsiplirigha hörmet qilghan asasta, milletler (döletler) arisida dostane munasiwetni tereqqi qilduridu we bashqa muwapiq tedbirlerni qollinip uniwirsal tinichliqni küchlendüridu >dep körsetken.

Undin sirt yene, BDT ning Puxraliq we Siyasi Hoqoqlar Xeliqara Ehdinamisi (ICCRP), sundaqla BDT ning Iqtisadi, Ijtimayi we Medeniyet Hoqoqliri Xeliqara Ehdinamisi (ICESCR) ning her ikkisi töwendikilerni körsetken:

< Hemme xeliq öz teqdirini özi belgilesh hoqoqigha ige. Shu hoqoqqa tayinip, ular özlirining siyasi salahiyitini erkin belgileydu we özlirining iqtisadi, ijtimayi we medeniyet tereqqiyatini dexlisiz ilip baridu. >.

Bundin bashqa yene BDT ning Uniwirsal Insan Heqliri Xitapnamisining 15-maddisida, < her bir kishining, özining milli kimlikini (dölet teweligini) belgilesh hoqoqi bolidu, hich kim xalighiniche hichkimning milli kimligini (dölet teweligini) tartiwalalmaydu yaki uning milli kimligini (dölet teweligini) özgertish hoqoqini inkar qilalmaydu > dep eniq körsütülgen.

Dimek, yuqarqilarni közde tutqanda, < öz teqdirini özi belgilesh > digen bu uqum nahayiti keng menagha ige bolup, bizge oxshighan esir milletlerning musteqilliq mesilisini hel qilishmu yene mushu pirinsipqa tayinidu.

BDT ning qanun – pirinsiplirigha bap kelidighan bu uqumni tekitligenlikni, hergizmu, < musteqilliqtin tel – töküs waz kechkenlik > dep tetür teshwiq qilmasliqimiz lazim.

Shunga biz, Xitaygha siyasi we deplomatiye jehette eniq bahane tepip beridighan noqul haldiki < musteqilliq > digen bu siyasi shoargha esiliwalmay, < milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoqoqi > digen bu xelqaraliq pirinsiptin mahirliq bilen paydilinishimiz lazim.

Üchünchi qarashtikilerning pikriche, milliy musteqilliqni eslige keltürüsh bolsa bizning kelgüsi yiraq ghayimiz, nöwette milliy herikitimiz üchün eng paydiliq we riyal yol – Tibetlikler tallighan ottura yol siyasiti, yeni, fediral jumhuriyet tüsni alghan Ali aptonomiyedin ibaret.

Ular, fediral jumhuriyet tüsini alghan ismi – jismigha layiq Ali aptonoiyeni, milliy teqdirimizni hel qilishning birinchi basquchi qilishimiz lazim, Xitay bilen söhbet elip barghanda, nöwettiki < xin jiang uyhur aptonom rayoni > ni tüptin emeldin qaldurup, Xelqara ölchemge mas kelidighan, demokratik ellerdiki aptonomiyelik jaylarning sheklige oxshash < Sherqiy türkistan ( uyghuristan ) aptonom jumhuriyiti > ni qurup chiqish telibini otturigha qoyushimiz lazim, dep qarimaqta.

Buxil qarashtiki siyasi paaliyetchilirimizning bu jehettiki izahati töwendikiche :


Chetellerde kommunist Xitay hakimiyitige qarshi elip beriliwatqan milliy herikitimiz 61 yilliq shanliq tarixqa ige bolup, hazirgha qeder bizning kürishimizning tüp meqsidi we ghayisi, peqetla Sherqiy türkistanning milliy musteqilliqini eslige keltürüshtin ibaret boldi.

Milliy herikitimizning yetekchi idiyesimu, < musteqilliq neziriyesi > asasigha tayanghan bolup, milliy teqdirimizni hel qilish mesiliside, Sherqiy türkistanning tel – töküs milliy musteqilliqining etirap qilinishini birdin – bir shert qilip kelduq.

bu yetekchi idiye hazirmu weten ichi we sirtidiki milliy herikitimizning tüp nizami we neziriyewiy asasi bolup, < Sherqiy türkistan musteqilliqi neziriyesi > hech bir muresse we munazire telep qilishqa bolmaydighan nizam qilip bekitilgini üchün, hazirgha qeder milliy herikitimizde bu yetekchi idiyege xilap hech bir pikir – eqim otturigha chiqip baqmidi. Chiqishimu mumkin emes idi.

chünki milliy herikitimizde millitimizning teqdiri heqqide emiliy mesililerni hel qilish, kelgüsi ghaye bilen hazirqi nishanni periqlendürüsh, qaytidin shekillengen yengi dunya weziyitige munasip halda janliq istiratigiye we taktika belgilesh terepdari bolghan riyalist küchler her zaman chetke qeqilip we zerbige uchrap keldi.

Shunga hazirgha qeder millitimizning teqdir mesilisini hel qilish jehette noqul haldiki musteqiliq shoarimiz we telipimizdin bashqa hech bir konkiritni pilan – tedbirimiz yaki istiratigiyeyimiz bolmidi. chetellerdiki milliy herikitimizning 61 yili pütünley Xitayning üstidin shikayet qilish, Xitayning xelqimizge seliwatqan zulumlirini pash qilish bilen ötüp, weten ichidiki xelqimiz duch keliwatqan zulum, besimlarni yenggillitish, xelqimizning yoqulushqa yüz tutqan siyasi, iqtisadi, memuri, qanuni, mediniy, maarip, diniy … jehetlerdiki heq – hoqoqlirini qoghdash jehette hech bir emiliy qedem basalmiduq.

61 yildin buyan, bolupmu sabiq Soweyt ittipaqining parchilinishidin keyin dunya siyasi weziyitide ghayet zor özgürüshler yüzberip, bizge oxshash esir milletler özlirining teqdir mesilisini hel qilishta en – eniwi qarash, modidin qalghan kona idilogiye we kilassik küresh shekilliridin waz kechip, dunya weziyitige mas halda arqa – arqidin yengi yol we taktikilar belgilep chiqishqa bashlidi.

Bolupmu Amerikida yüzbegen < 11 – sintebir > teror weqesidin keyin, xelqara siyasi sehniliride ,< kishilik hoqoq, igilik hoqoqtin üstün turidu > digen qarashning otturigha chiqishi we buxil qarashning Gherip demokratik ellirining keng qollap – quwetlishige erishishi bilen, bizge oxshighan köpligen esir milletler igilik hoqoq dawasini bir chetke qayrip qoyup, aldi bilen öz millitining siyasi, iqtisadi we medini heq – hoqoqlirini saqlap qelish üchün küresh qilish we birinchi basquchta milliy mewjutluqini saqlap qelish, xelqaraliq pursent piship yetilgende eng axirqi nishani hisaplanghan milliy musteqilliqini qolgha keltürüsh üchün riyal siyaset yürgüzüp kelmekte.


Shu bir emiliyetki, Xitayning hazirqi Sherqiy türkistan we Tibetnimu öz ichige alghan teritoriyesi we igilik hoqoqi BDT we unung terkiwidiki barliq döwletler teripidin toluq etirap qilinghan bolup, Xitay bilen deplomatik munasiwiti bar pütün ellerning Xitayning bu zimin pütünlikige hörmet qilish mejburiyiti bar, bu pirinsip, BDT ning nizamnamisidimu eniq körsütülgen.

Hazirgha qeqer Sherqiy türkistanning xelqaraliq orni texi bekitilgini yoq, wetinimizning xelqaradiki qanuni salahiyiti etirap qilghan birmu döwlet yoq. Yene shundaqla bügünge qeder Sherqiy türkistanning Xitay teripidin besiwelinghan igilik hoqoqigha ige bir döwlet ikenlikige dayir xelqaraliq teshkilatlar, döwletler we parlamentler teripidin birmu qarar elinghini yoq.

Sherqiy türkistanning hazir xelqaradiki resmi salahiyiti bolsa, < Xin jiang uyghur aptonom rayoni > bolup, BDT terkiwidiki pütün döwletler bu < aptonom rayon > ni Xitayning bir parchisi dep etirap qilghan, BDT ning nizamnamisining we xelqaraliq deplomatik qayide – pirinsiplarning rohi boyiche, pütün döwletlerning bir – birining zimin pütünlikige we igilik hoqoqigha hörmet qilish mejburiyiti bar.

Yene kelip Xitay taki BDT qurulghan 1945 – yilidin, hazirgha qeder BDT bixeterlik kengishning dayimi heyet ezasi bolup, BDT teripidin elinghan herqandaq qararni bayqut qilish salahiyitige ige.

Dimek, yuqarqi ehwallarni közde tutqanda, BDT terkiwidiki we Xitay bilen deplomatik munasiwiti bolghan herqandaq bir döwletning bizning milliy musteqilliq herikitimizni ashkare qollishi yaki musteqilliqni ghaye – meset qilghan teshkilatlirimiz bilen biwaste diyalog we söhbet elip berishi esla mumkin emes. Biz bu riyalliqni etirap qilishimiz we közde tutushimiz lazim.
Gerche bizning musteqilliq shoari astida elip beriwatqan milliy herikitimiz gherip demokratik elliride anche chong bir cheklimige uchrimay kelgen bolsimu, emma chetellerdiki Uyghurlarning 90 pirsentini teshkil qilidighan Qazaqistan, Qirghizistan, Özbekistan qatarliq ottura asiya elliride paaliyet elip beriwatqan teshkilatlirimiz zor cheklime we besimgha uchrap, ularning paaliyet dayirisi yildin – yilgha tariyip kelmekte.

Xitay hakimiyiti BDT ning nizamnamisida körsütülgen bezi deplomatik qayide – pirinsiplarni süyistimal qilip turup, < Xin jiangning wetinimizning ayrilmas bir parchisi ikenliki pütün dunya teripidin etirap qilinghan, Uyghur milliy herikitining meqsidi we ghayisi xuddi ular ashkare jar selip kelginidek wetinimni bölüsh we parchilash, shunga mening bölgünchilikke qarshi turush we döwlitimning zimin pütünlikini qoghdash mejburiyitim we salahiyitim bar > dep jar selip kelmekte.
Xelqarada Uyghurlargha sel – pel hesdashliq qilghan döwlet we teshkilatlarni, < bölgünchilerni qollap, ichki ishimgha qopalliq bilen arilashti > dep eyiplep, buxil öktemlik bilen dunya döwletlirining put – qolini küsheshke urunup kelmekte.

Diqqet qilidighan bolsaq, Xitay hakimiyitining nöwette sherqiy türkistanda yerlik xelqqe qarita yürgüzüp keliwatqan qattiq basturush we Xitaylashturush heriketlirining hemmisini xelqaragha, < bölgünchilikke qarshi turush herikiti > dep teshwiq qiliwatqanliqini, yerlik xelq ichidiki hakimiyetke qarshi naraziliq we qarshiliq heriketlirinila emes, hette hökümetning zulum we adaletsiz siyasitini tetqiq qilip erkin pikir qilghuchi adettiki Uyghurlarnimu bölgünchilik katigoriyesige kirgüzüp zerbe berip keliwatqanliqini körüp yeteleymiz.

Xuddi Dalay Lamaningmu köp qetim tilgha alghinidek, Melum menidin alghanda biz tekitlep keliwatqan hazirqi musteqilliq shoarimiz, Xitay hakimiyitining milliy mewjutluqumizni yoqutushi üchün nahayiti chong bir bahane we kozur bolup qaldi.

Dalay lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikitining, özlirining milliy teqdirini basquchlargha bölüp hel qilish üchün ottura yolni tallighanliqimu, del yuqarqidek paydisiz amillarni közde tutqanliqidin ibaret.

Etirap qilishimiz lazimki, Tibet milliy herikitining emiliy küchi we xelqaraliq tesiri bügün Uyghur milliy herikitidin hessilep küchlük, unung üstige hazirgha qeder Tibetning xelqaradiki qanuni orni heqqide Amerika we gherip elliri parlamentlirida köpligen qararlar maqullanghan bolup, ular Tibetni, < Xitay teripidin besiwelinghan döwlet > dep qarap kelmekte.

Shundaq ewzellikke we xelqara üstünlükke ige bolup turughluq, Dalay lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikiti yene ottura yolni tashlashqa mejbur boldi we bu yolni Tibet xelqining milliy menpeetliri üchün paydiliq yol dep qarap, hazirgha qeder bu siyasitini izchil dawamlashturup kelmekte.

Emiliyet ispatlidiki, Tibetlikler tutqan bu ottura yol siyasiti, Tibet milliy herikitining xelqaradiki tesirini ashurushta, teximu köpligen döwletlerning yüreklik halda ashkare qollishigha erishishte, weten ichidiki Tibet xelqining siyasi, iqtisadi, qanuni, memuri, medini, dini we ijtimayi heq – hoqoqlirini qoghdap qelishta, Xitayning Tibetliklerge qaratqan atsimilatsiye heriktining qedimini tosush we astilitishta ijabi ünümlerni elip keldi.

Dalay Lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikitining meqsidi, birinchi basquchta, < yüksek aptonomiye > shoari astida, milliy aptonomiyelik jaylar heqqide BDT nizamnamisida körsütülgen pirinsiplar, Xitayning asasi qanuni we < milliy teritoriyelik aptonomiye qanuni > da wede qilinghan aptonomiyelik heq – hoqoqlardin paydilinip Tibet xelqining milliy alahidiliklirini saqlap qelish we memuri jehette Tibetliklerning özini özi idare qilishini qolgha keltürüsh, ikkinchi basquchta, xelqaraliq shert – sharayit piship yetilgende eng axirqi ghayisi hisaplaplanghan milliy musteqilliqini eslige keltürüshtin ibaret.

Chünki bir millet atsimilatsiyege uchrap özining milliy alahidiliklirini yoqutup qoyghandin keyin, unung musteqilliqi üchün küresh qilishning hech bir ehmiyiti qalmaydu, eghir atsimilatsiyege uchrighan bir milletning musteqilliq üchün küresh qilishimu mumkin emes.
Dimek, buyerde eng mohim bolghini, milletning mediniyitini we pütünlikini saqlap qelishtin ibaret bolup, bu, bizge oxshash mustemlike astida yashawatqan esir milletlerning nöwettiki birinchi wezipisi we nishanidin ibaret !

Elwettiki, teqdiri biz bilen oxshash bolghan Dalay lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikiti ottura yolni tallighandin keyin, Uyghur milliy herikitidimu bu heqte yoshurun talash – tartishlar meydangha keldi, sherqiy türkistanning milliy musteqilliqini basquchlargha bölüp emelge ashurush heqqide yengi pikir – eqimlar otturigha chiqishqa bashlidi.

epsuski hech kim bu heqtiki qarashlirini ashkare dadilliq bilen otturigha qoyushqa jüret qilalighini yoq. Chünki ular, < Xitayperes >, < yüksek aptonomiyechi >, hetta < milliy munapiq >, < satqun >, < xayin > digendek qalpaqlarning beshigha keydürülüp qelishidin we zerbige uchrishidin wahim yep süküt qilip turiwatidu.

Bügün weten ichidiki xelqimizmu bizdin derhal emelge ashurush mumkin bolmighan ghayiwane shoarlarni bir chetke qayrip qoyup, özliri duch keliwatqan jiddi mesililer heqqide emiliy qedemlerni besishimizni, bolupmu Uyghurlarning siyasi, iqtisadi, qanuni, medini, dini jehetlerdiki heq – hoqoqlirining kapaletke ige qilinishi jehette ijabi we emili qedemlerni besishimizni, dunya weziyitige we sherqiy türkistanning emiliy ehwaligha uyghur kelidighan riyal siyaset we pilan – purogrammilarni tüzüp chiqip, özlirining heq – hoqoqlirini qolgha keltürüsh üchün elip beriwatqan milliy heriketliri üchün ichki – tashqi jehette azade bir siyasi mohit yaritishimizni, Xitayning Uyghurlargha qaratqan atsimilatsiye siyasitige bahane we purset yaritip bermeslikimizni ümit qilmaqta.

Nöwtte xelqarada yene 50 – 60 yildin keyin Uyghurlarning til – yeziqining yoqulidighanliqigha dayir ilmiy tesewwurlar otturigha qoyulmaqta, buxil qarashlar hergizmu tasadipi otturigha chiqip qalghan emes. Belki Xitayning uyghurlargha qarita jiddi elip beriwatqan omomi yüzlük Xitaylashturush siyasiti we bu siyasetning keltüridighan aqiwetliri bilen zich munasiwetlik.

Manju impiratorluqi dewride, 1911 – yilidin 1949 – yilighiche bolghan Xitay militarisliri we Guo mindang hakimiyiti dewride Sherqiy türkistan xelqighe qarita sestimiliq bir atsimilatsiye siyasiti yürgüzülmigen idi. Emma bügünki kommunist Xitayhakimiyitini eyni chaghdiki mustemlikichi hakimiyetlerge oxshatqili bolmaydu. Hazir Uyghur xelqining milliy mewjutluqi tarixtin buyanqi her qandaq dewirdikidin bekerek eghir xewip we tehditke duch kelmekte.

Epsuski Hazir milliy küresh sepimizde, < bir millet asan yoqulup ketmeydu, Uyghurlar 100 nechche yilliq mustemlike tarixigha ige, hazirghiche yoqimidi, bundin keyinmu yoqalmaydu > digen sepsetini bazargha selip, Xitay hakimiyitining nöwette Uyghurlargha qaratqan omomi yüzlük atsimilatsiye siyasitige sel qarap kelmekte.

Elwettettiki, < Manju >, Zhuang zu > digendek isimlerning yolqalmighinidek, < Uyghur > digen bu isimmu yoqalmasliqi mumkin, emma dunya tarixida ismi yoqimighan, emma jismi yoqighan, milliy alahidiliklirini yoqatqan milletler nahayiti köp.

Shunga biz mesililerge riyal qarap, eng axirqi ghaye we meqsidimiz hisaplanghan milliy musteqilliqimizge yetishning herxil usol we chariliri üstide jiddi izdinip beqishimiz lazim.

Mesilen, bizningmu Tibetliklerdek ottura yolni tallash imkaniyitimiz barmu ?
eger ottura yolni tallisaq bizning milliy telipimiz nime bolushi lazim ?

Eger Xitay bilen muzakirini yolgha qoysaq, bizning aldinqi shertlirimiz nime bolushi kerek ?
ottura yol siyasitini xelqarada qandaq bir istiratigiye bilen elip mengishimiz lazim ?

Nawada ottura yolni we milliy teqdirimizni basquchlargha bölüp hel qilish siyasitini muwapiq körmisek, u halda qaysi usulda heriket elip berishimiz lazim ?

bizning heqiyqi chiqish yolimiz nede ? digendek mesililer üstide ilmi we exlaqi yosunda muhakime elip berip, özimizning yol xeritisini eniq sizip chiqishimiz lazim.

Milli teqdirimizge munasiwetlik yuqarqidek qarashlarni bulung – pushqaqlarda emes, belki mana mushundaq omomi sorunda ashkare talash – tartish kerek dep qaraymiz.


Dalay Lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikitining, musteqilliq teleplirini waqtinche bir terepke qayrip qoyup, memuri shekli < yüksep aptonomiye > ge tayanghan ottura yolni tallishi we bu asasta Xitay hakimiyiti bilen bilen biwaste diyalogni yolgha qoyghanliqi, Uyghur milli herikitigimu biwaste tesir körsütüp, milliy küresh sepimizda bu jehette jiddi talash – tartishlarning meydangha kelishige sewepchi boldi.

Tibetliklerning ottura yolni tallishi gerche hazirgha qeder Tibet milliy herikiti bilen Uyghur milliy herikiti otturisida 1959 – yilidin buyan dawam qilip kelgen dostluq we hemkarliq munasiwetlirige biwaste tesir yetküzmigen bolsimu, emma etirap qilishimiz lazimki, xelqara siyasi sehnilerde Uyghurlarningmu Tibetliklerni örnek elip, ottura yolni tallishi kereklikige dayir ashkare we yoshurun besim, shundaqla teklip we tewsiyeler bar.

Bizge hesdashliq qilip keliwatan döwlet we xelqaraliq küchlerning hemmisi Xitayning bügünki zimin pütünlikige hörmet qilidighanliqini, Tibet we Sherqiy Türkistanning musteqilliqini qollimaydighanliqini ashkare otturigha qoyup keldi we bizgimu Sherqiy Türkistan mesilisini Xitayning hazirqi teritoriyesi ichide hel qilishimiz lazimliqini, eng riyal we muwapiq yolning aldi bilen Sherqiy türkistandiki Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqning aptonomiyelik helq – hoqoqlirini kapaletke ige qilish ikenlikini tekitlep kelmekte.

Tibetliklerning ottura yolni tallighanliqini, hergizmu milliy dawadin yaki musteqilliq ghayisidin waz kechkenlik dep qarashqa bolmaydu. Tibetliklerning bu yolni tallishidiki tüp meqsidi, peqetla xelqarada ewzel sharayitqa ige bolush, bir tereptin, Xitayning < milliy bölgünchilikke qarshi turush > shoari astida Tibetliklerning milliy alahidiliklirini yoqutushigha siyasi we deplomatik purset yaritip bermeslik, ikkinchidin, < BDT ning nizamnamisi we xelqaraliq deplomatik qayide – pirinsiplarning rohi boyiche, Xitayning hazir dunya teripidin etirap qilinghan igilik hoqoqigha qarshi herqandaq shekildiki bölünüsh herikitini ashkare we dalil halda qollushimiz mumkin emes > digen bahane bilen özini chetke tartip kelgen we süküt qilip turiwatqan ellerning, rayonlarning we xelqaraliq teshkilatlarning, Tibet milliy herikitini teximu keng qollishi üchün azade zimin hazirlap berishtin ibaret.

Amerika bashchiliqidiki gherip elliri we xelqaraliq teshkilatlarmu Tibetning ottura yol siyasitini kozur qilip turup, Tibet milliy herikitige bolghan ashkare qollushini kücheytish bilen birge, Xitaygha qaratqan siyasi we deplomatik besimlirinimu üzlüksiz ashurup kelmekte.

Tibetning ottura yol siyasiti, Xitay hakimiyitining Tibet rayonigha qaratqan Xitaylashturush siyasitini tosush we Tibetliklerning bezi milliy heq – hoqoqlirini qoghdap qelish jehetlerde ijabi ünümlerni elip keldi.

Mesilen, köchmen yötkesh mesilisini elip eytsaq, Xelqaraning küchlük besimi tüpeylidin Xitay merkizi hökümiti hazirgha qeder Tibet rayonigha qarita keng kölemde köchmen yötkesh jehette omomi seperwerlik yaki teshwiqat elip barghini yoq we bu rayongha kiridighan köchmenlerge qismen cheklesh siyasitini yürgüzüp kelmekte, shunga 49 – yilidin buyan Tibettiki Xitay köchmenlirining sanida chong bir eshish körülgini yoq.

Xitayning resmi istatiskilirida bügün Tibet aptonom rayonining omomi noposi 2 milyon 700 mingdin köpirek bolup, bunung ichide Tibetliklerning sani 2 milyon 500 mingdin köpirek we omomi noposning 92 pirsentidin köpirekini teshkil qilidu. Bashqa milletlerni chiqiriwetsek Xitayning igelligen nisbiti aran 4 – 5 pirsent etrapida.

Dalay Lama bashchiliqidiki Tibet teshkilatliri Xitay köchmenlirini Tibet xelqining tüp menpeetlirige we igilik hoqoqigha xewip yetküziwatqan eng zor xewip dep qarap, Xitay aqqunlirining Tibetke eqip kirishini tosush herikitini özlirining eng asasliq wezipilirining biri qilip kelmekte we özlirini qollawatqan xelqaraliq küchlerning diqqet – etibarini bu nuxtigha qaritishqa tiriship kelmekte.

Tibetliklerning tirishchanliqi we xelqaraning besimi bilen Xitay kommunistik partiyesi merkizi komuteti 1980 – yili 4 – ayning 7 – küni Tibet siyasiti heqqide 8 maddiliq qarar elan qilghan we bu qararning 4 – 5 – maddilirida, merkez teyinligen rehbiri kadirlar, doxturlar, texnik we injinirlar, shundaqla ali mekteplerni tamamlighan iqtisas igiliridin bashqa kishilerning Tibet aptonom rayonigha xalighanche eqip kirishini chekligen idi. Bu kechkesh siyasiti hazirmu küchke ige.

Shunga Tibetliklerning hazirqi Tibet aptonom rayoni teritoriyesi ichidiki Xitay köchmenliridin anche chong endishisi yoq, chünki köchmen eqishini asasi jehettin tizginlep qalalidi.

Ularning nishani hazir Si chuan, Qing hai, Gansu, Yün nan qatarliq 4 ölkide tesis qilinghan 10 Tibet aptonom oblasti we 2 Tibet aptonom nahiyesi tewesidiki Xitay köchmenlirini heydep chqirish we bu rayonlargha Xitay köchmenlirining eqip kirishining aldini elish, shundaqla bu aptonom oblast we aptonom nahiyelerni Tibet aptonom rayonigha qoshuwelishtin ibaret.

Yene mesilen, Tibette, < qosh tilliq oqutush > deydighan siyeset yoq, < qosh tilliq yesli berpa qilish > deydighan heriketmu mewjut emes, Xitay hakimiyiti Tibette milliy maarip sahesige qarita < milliy teritoriyelik aptonomiye qanuni > da körsütülgen belgilimilerdin halqip ketkini yoq. Tibet milliy ottura – bashlanghuch mekteplirining derislikliri yenila Tibetche bolup, Xitayche bolsa peqetla qoshumche til dersi qatarida ötülüp kelinmkete.

Dalay lama bashchiliqidiki Tibet milli herikitining we xelqaraning küchlük besimi bilen Xitay hakimiyiti 2002 – yili, < Tibet aptonom rayonida Tibetchini ögünüsh, qollunush we tereqqi qildurush heqqide belgilime > digen nersini elan qilip, partiye – hökümet organliri, qanun tarmaqliri we maarip qatarliq herqaysi sahelerde Tibetchini asas qilish tekitlendi.

2007 – yiligha kelgende Xitay hökümiti Tibettiki pütün mekteplerde oquwatqan yerlik oqughuchilarning kitap puli we oqush raxsodi tapshurushini emeldin qaldurdi, köpünche yataqliq mekteplerde hetta oqughuchilarning tamaq pulimu kechürüm qilindi.

Tibet bolsa Xitay boyiche buxil siyaset yürgüzüliwatqan birdin – bir rayondin ibaret.
Hazir Dalay Lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikitining qarshi turiwatqini bolsa, Xitayning ichki ölkiliridiki Xitay ottura mektepliride Tibetlikler üchün tesis qilinghan toluq ottura we toluqsiz ottura sinipliridin ibaret.

Xitayning istatiskilirida körsütülishiche, 1985 – yilidin, 2008 – yilining axirigha qeder ichki ölkilerdiki Xitayche toluqsiz we toluq ottura siniplirigha iwetilgen Tibetliklerning omomi sani 34 ming 650 neper bolup, yiligha iwetiliwatqanlarning sanimu nahayiti cheklik.

Unung üstige Tibette Xitayning, < eshincha emgek küchlirini bashqa yurtlargha yüzlendürüsh > digen namda ichki ölkilerge Tibetliklerni yötkesh siyasitimu mewjut emes.
Pilanliq tughut siyasitide teshwiq qilish bolup, mejburlash we jazalash siyasiti yoq.
Tebiy bayliqlarning talan – taraj qilinishi jehettimu Tibetning weziyiti bizningkidin köp yenggil .Bu jehetlerde teximu köp selishturma elip berish mumkin.

Undaqta bizning weziyitimizchu ?

Nöwette Xitay hakimiyiti Sherqiy türkistanda tarixta misli körülmigen derijide pilanliq we sestimiliq halda omomi yüzlük atsimilatsiye herikiti elip barmaqta.
Tipik mustemlikichilikke tayanghan Xitaylashturush siyasiti, Sherqiy türkistanda Uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqning milliy mewjutluqigha jiddi xewip yetküzüp, ularning kelgüsi milliy istiqbaligha bolghan endishe we qayghulirini hessilep ashurmaqta.
Hetta chetellik tetqiqatchilar teripidinmu, eger Xitayning Sherqiy türkistanda yürgüziwatqan hazirqidek omomi yüzlük atsimilatsiye siyasitige qarshi jiddi tedbir qollanmighan teqdirde, kelgüside Uyghurlarning til – yeziq we mediniyitini yoqutup qoyidighanliqigha dayir ilmiy tesewwurlar otturigha qoyulmaqta.

Elwettiki, Sherqiy türkistan xelqighe qaritilghan zulum we besim 100 nechche yildin buyan izchil dawamliship keliwatidu, emma, shu nuxtini eniq ayriwelishimiz lazimki, Sherqiy türkistanning bügünki riyal weziyitini we uyghurlar duch keliwatqan xeyim – xeterlerni tarixtiki herqaysi mustemlikichilik dewirlirige selishturush esla mumkin emes.

milliy herikitimizning weten ichi we sirtidiki emiliy küchini, shundaqla weten ichidiki xelqimiz nöwette jiddi duch keliwatqan atsimilatsiye xewipini közde tutqinimizda, nöwette biz üchün eng mohim bolghini, eng axirqi ghayimiz bolghan milliy musteqilliq telipimizni tashqi körünüshte waqtinche tonglutup qoyup, pütün küchimiz we zehnimizni milliy alahidiliklirimizni qoghdap qelishqa qaritishimiz, milliy herikitimizni, ismi – jismigha layiq heqiyqi aptonomiye shoari astida Uyghur mediniyitini saqlap qelish herikitige aylandurushimiz lazim.

Bu, bizning milliy teqdirimizni hel qilishimizning birinchi basquchi bolushi lazim.
Bu arqiliq biz Dunya jamaetchilikige, özimizning tenichliq terepdari ikenlikimizni, Xitay bilen bolghan ixtilaplarni toqunush yoli bilen emes, belki diyalog arqiliq hel qilishni arzu qilidighanliqimizni, bizning milliy teleplirimizningmu demokratiye we kishilik hoqoq pirinsiplirigha tamamen uyghun ikenlikini, nöwettiki meqsidimizning peqetla weten ichidiki xelqimizni Xitayning atsimilatsiye qilip yoqutushidin saqlap qelish ikenlikini teximu roshen ipade qililalaymiz.

Xelqara siyasi sehnilerde Xitay hakimiyitini tinimsiz halda diyalogqa chaqirish we Xitay bilen tenichliq söhbiti ötküzüshimizning aldinqi shertlirini üzlüksiz tekitlesh arqiliq, özimizni Xitaying siyasi töhmetliridin mudapiye qilidighan passip halettin, Xitayni arqimizgha seliwalidighan we özini mudapiye qilidighan aktip haletke ötümiz.

Nawada Xitay hakimiyiti biz bilen diyalog ötküzüshtin özini qachursa, dunya jamaetchiliki aldida mesilini hel qilishtin qachqan terepke aylinip qalidu.

( dawami bar )

Unregistered
06-04-11, 17:06
maqalingizning bu qismini xele obdan izdinip yezipsiz. emma bek artuq gepler arliship ketiptu......

Unregistered
06-04-11, 18:27
maqalingizning bu qismini xele obdan izdinip yezipsiz. emma bek artuq gepler arliship ketiptu......

tepsili oqup chiqishqa erziydighan belen maqale iken

Unregistered
06-04-11, 19:51
buradar maqalingizni oqup chiqtim,asasi dimakchibolghan maxsitingizni yani tilingizning astida yishurun gap yugurtivatqanliqingizni chushandim,manchi bolghanda Siz munapiqlarning maydanini yaqilap otturgha chiqqan birsi,yaki bolmisa Xitay komunist Sizni bordap Oz manpatiga tartip Siyasat oynutushqa silivatidu,apsuzki Siz mushu sala sozlarni otturgha chiqirishtin burun Sharqiturkistan Uyghur Xaliqi Tarixtin buyan Oz mustaqqilliqini qolgha kalturush uchun qanchimu kop qurbanliq bardi va yanimu berip kilivatidu? 44-yili qurulghan mustaqilliq dolat qandaqlarcha Xitayning qoligha otup qaldi? paqatlaki Xitayning harbi kuchining zor ikanlikidinmu? yaki aqmaqaniliarcha aldandimu aldi bilan Siz mushu nuqtuliq masilni aydinglashturviling, andin oylap korung bizga bargan atalmish aftanomiya amaliyatta bugunki vaziyat bizni naga ilip kaldi? va yana nima qilimiz daydu? shuni qayti oylap korungki bala yighlimisa ana amchak salmaydu, haqiqat 11-sentabirdin kiyin bu uqumni yani birqitim dalillap bardi,dimak Xitaygha Ozumiz boshangliq qilghanliqimizdin mushu eghir kunga qalduq,agar biz yar igisi bolghan Millat avazimizni kuchluk chiqiralighan bolsaq,yani Xaliq aragha unluk maxsitimizni aanglitalighan bolsaq bugunki kunlukta Xaliq ara vaziyiti yani bir baldaq aldi ilgirligan bolatti,shundaqtimu novattiki paydiliq vaziyattin qanchilik paydilaniduq? ana sizdak satqunlar Xaliqning aldigha chiqip Xitayning dumbiqini chilip bargachka ammini qaymuqturup xata yolgha bashlap kitiqalghan, apsuzki isim familiningizni korsutaligan bolsingiz xil kop Sozum bar idi,paqat Sizga vaxtincha nalat oqushtin bashqa Ozumni upurtushqa rayim baqmaydu,likin Sizga qattiq agahlandurush qilimanki agar niyatingiz durust bolsa yani Xitayning murutliridin bolmisingiz qoruqmastin isim familingizni korsutup otturgha chiqing Man Siz bilan Ochuq ashkara Sozlishiman. bir Vatqan millat Soyar Uyghurdin

Unregistered
07-04-11, 05:11
buradar maqalingizni oqup chiqtim,asasi dimakchibolghan maxsitingizni yani tilingizning astida yishurun gap yugurtivatqanliqingizni chushandim,manchi bolghanda Siz munapiqlarning maydanini yaqilap otturgha chiqqan birsi,yaki bolmisa Xitay komunist Sizni bordap Oz manpatiga tartip Siyasat oynutushqa silivatidu,apsuzki Siz mushu sala sozlarni otturgha chiqirishtin burun Sharqiturkistan Uyghur Xaliqi Tarixtin buyan Oz mustaqqilliqini qolgha kalturush uchun qanchimu kop qurbanliq bardi va yanimu berip kilivatidu? 44-yili qurulghan mustaqilliq dolat qandaqlarcha Xitayning qoligha otup qaldi? paqatlaki Xitayning harbi kuchining zor ikanlikidinmu? yaki aqmaqaniliarcha aldandimu aldi bilan Siz mushu nuqtuliq masilni aydinglashturviling, andin oylap korung bizga bargan atalmish aftanomiya amaliyatta bugunki vaziyat bizni naga ilip kaldi? va yana nima qilimiz daydu? shuni qayti oylap korungki bala yighlimisa ana amchak salmaydu, haqiqat 11-sentabirdin kiyin bu uqumni yani birqitim dalillap bardi,dimak Xitaygha Ozumiz boshangliq qilghanliqimizdin mushu eghir kunga qalduq,agar biz yar igisi bolghan Millat avazimizni kuchluk chiqiralighan bolsaq,yani Xaliq aragha unluk maxsitimizni aanglitalighan bolsaq bugunki kunlukta Xaliq ara vaziyiti yani bir baldaq aldi ilgirligan bolatti,shundaqtimu novattiki paydiliq vaziyattin qanchilik paydilaniduq? ana sizdak satqunlar Xaliqning aldigha chiqip Xitayning dumbiqini chilip bargachka ammini qaymuqturup xata yolgha bashlap kitiqalghan, apsuzki isim familiningizni korsutaligan bolsingiz xil kop Sozum bar idi,paqat Sizga vaxtincha nalat oqushtin bashqa Ozumni upurtushqa rayim baqmaydu,likin Sizga qattiq agahlandurush qilimanki agar niyatingiz durust bolsa yani Xitayning murutliridin bolmisingiz qoruqmastin isim familingizni korsutup otturgha chiqing Man Siz bilan Ochuq ashkara Sozlishiman. bir Vatqan millat Soyar Uyghurdin

burader, weten - milletning teqdiri heqqide izdiniwatqanlarning hech birige aldirap qalpaq keyguzmeyli, pikrimizni ilmiy usolda otturigha qoyayli, bir - birimizni tillash we haqaretlesh arqiliq mesilini hel qilalmaymiz, ilmiy munazire we talash - tartish arqiliqla millitimizge paydiliq bolghan toghra yolni tepip chiqalaymiz, sizche hazir milliy kuresh sepimizde yuqarqi qarashtikiler yoqmu ?

Unregistered
08-04-11, 12:28
yuqarqi qarashtikilerning hemmisining asasi yetekchi idiyesi bir, yeni Sherqiy turkistanning musteqilliqini eslige kelturush,emma, bu ghayige yetish uchun Dunya siyasi sehniliride qandaq waste qollunush kerek ?

axirqi menzilimizge qaysi yollar bilen yetimiz ?

Xitayning nowette xelqimizge qaritiwatqan jiddi atsimilatsiye siyasitining suritini qandaq qilip astilitalaymiz we tosalaymiz ?

milliy birlikimizge kapaletlik qilish we dawayimizning tereqqiyatini ilgiri surush uchun, towendiki nuxtilarning biride pikrimizni birlikke kelturushimiz, birlikke kelgen yol xeritisige hemmimiz emel qilishimiz, xelqimiz qobul qilmaydighan neziriye we pikir - eqimlarni derhal exlet sanduqigha chorup tashlap, hemmimiz ortaq bir shoar astida milliy kurishimizni dawamlashturishimiz lazim.

mesilen,towendiki qarashlarning qaysisi millitimizning menpetige eng paydiliq ?

1.milliy musteqilliqni eslige kelturush shoarida bashtin - axir ching turush;

2.milletlerning oz teqdirini ozi belgilesh shoarini waste qilish;

3.aptonomiye tusini alghan fediral jumhuriyet qurush shoarini waste qilish;

Unregistered
08-04-11, 13:15
yuqarqi qarashtikilerning hemmisining asasi yetekchi idiyesi bir, yeni Sherqiy turkistanning musteqilliqini eslige kelturush,emma, bu ghayige yetish uchun Dunya siyasi sehniliride qandaq waste qollunush kerek ?

axirqi menzilimizge qaysi yollar bilen yetimiz ?

Xitayning nowette xelqimizge qaritiwatqan jiddi atsimilatsiye siyasitining suritini qandaq qilip astilitalaymiz we tosalaymiz ?

milliy birlikimizge kapaletlik qilish we dawayimizning tereqqiyatini ilgiri surush uchun, towendiki nuxtilarning biride pikrimizni birlikke kelturushimiz, birlikke kelgen yol xeritisige hemmimiz emel qilishimiz, xelqimiz qobul qilmaydighan neziriye we pikir - eqimlarni derhal exlet sanduqigha chorup tashlap, hemmimiz ortaq bir shoar astida milliy kurishimizni dawamlashturishimiz lazim.

mesilen,towendiki qarashlarning qaysisi millitimizning menpetige eng paydiliq ?

1.milliy musteqilliqni eslige kelturush shoarida bashtin - axir ching turush;

2.milletlerning oz teqdirini ozi belgilesh shoarini waste qilish;

3.aptonomiye tusini alghan fediral jumhuriyet qurush shoarini waste qilish;

bes - munazire emdi qizziydighan oxshaydu ...

Unregistered
09-04-11, 07:43
bes - munazire emdi qizziydighan oxshaydu ...

munazire toxtap qaldighu ? bir nerse diyishmemla ?

Tarim Oghli
09-04-11, 18:08
Hormetlik T. Bughra ependi/xanim:

Maqalingizni toluq oqup chiqtim. Kop izdinip, etirapliq, ilmiy, we emeliy pikir qilipsiz. Ejringizge kop rexmet. Bireylen bashqilargha ilim-telim sozligende, anglighuchilarda uning sozini anglap chushen'gidek asas bolmisa, u adem xuddi bir ademsiz janggalda sozligendek ehwalda qalidu. Bir qetim bireylen manga chet elde qilishqa tegishlik bir qanche ishlar toghrisida teklib bergenidi. Men uninggha "Chet elde bu ishlarni qilip, wetendikiler uchun bir az qimmiti we ehmiyiti bar netijige erishkili bolmaydu", desem, u kishi manga "Undaq bolsimu meyli. Namingiz qalidu emesmu"? degen idi. Sizning bayan qilghanliringizning qimmitini heqiqiy turde weten-xelq uchun ish qilidighanlar obdan chushinidu, dep oylaymen. Shunglashqa bu sorundiki ilmiy inkaslarning yoq deyerlik bolishidin umidsizlinip qalmay, dawamliq yezishingizni umid qilimen.


Amerikidiki Sherqiy Türkistan Uyghur Ali kengishi Heqqide Oylighanlirim ( 3 )

Amerikida chaqirilmaqchi bolghan Sherqiy türkistan uyghur ali kengishi yighinining waqti yeqinlap qaldi, yighin teyyarliq komutetining uxturush we murajetlirining mezmonidin qarighanda, bu qetimqi yighinda nuxtuluq muzakire qilinidighan negizlik mesililerning biri bolsa, Sherqiy türkistan milliy herikitining bunungdin keyinki stiratigiyesini we yol xeritisini belgilep chiqishtin ibaret.


Nawada Xitay hakimiyiti biz bilen diyalog ötküzüshtin özini qachursa, dunya jamaetchiliki aldida mesilini hel qilishtin qachqan terepke aylinip qalidu.

( dawami bar )

Unregistered
09-04-11, 19:51
Hormetlik T. Bughra ependi/xanim:

Maqalingizni toluq oqup chiqtim. Kop izdinip, etirapliq, ilmiy, we emeliy pikir qilipsiz. Ejringizge kop rexmet. Bireylen bashqilargha ilim-telim sozligende, anglighuchilarda uning sozini anglap chushen'gidek asas bolmisa, u adem xuddi bir ademsiz janggalda sozligendek ehwalda qalidu. Bir qetim bireylen manga chet elde qilishqa tegishlik bir qanche ishlar toghrisida teklib bergenidi. Men uninggha "Chet elde bu ishlarni qilip, wetendikiler uchun bir az qimmiti we ehmiyiti bar netijige erishkili bolmaydu", desem, u kishi manga "Undaq bolsimu meyli. Namingiz qalidu emesmu"? degen idi. Sizning bayan qilghanliringizning qimmitini heqiqiy turde weten-xelq uchun ish qilidighanlar obdan chushinidu, dep oylaymen. Shunglashqa bu sorundiki ilmiy inkaslarning yoq deyerlik bolishidin umidsizlinip qalmay, dawamliq yezishingizni umid qilimen.

Tarim oghli ependim, ilmi inkasning yoqlighi oqumighanlighimizdin emes, bu hildiki toghra koz qarashlarni korsetken maqalelerge qarita inkas yezishqa yetkudek siyasi we eqli bilimimizning kemligidindur. maqale kop yahshi we toghra koz qarashlar bilen tolghan qimmetlik maqaledur, men bundaq eqlim almaydighan siyasi mes,elelerni Ana Uyghurgha Duqqa qoyup berimen, shular eng toghrisini bilidu, bizler peqetla qizghin qollap quwwetlishimiz kupaye.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
09-04-11, 21:34
Rabiye hanim meydangha qikkandin biri, gherip siyasionlirining dikkitini tartti we dikket kilishigha erzidi. Bu Rabiye hanimning kandaklarqe nahayiti katta siyasionliki we katta ekliye sozlirining tokelgenlikining kuwwitidin boldimu, mesile undak emes. Gheriptikiler bizlerdin undak katta siyasionni hazir kutmeydu, qunki uninggha wakit we sharait kitidu. Rabiye hanimning kiliwatkini belki kiqik balilarqe umut we jidel kilishtin ibaret, mana mushu nuhta, gheripning dikkitini kozghaydu. Bizning kilalaydighinimizmu shu, Rabiye hanim togrisini kildi, we yaki kiliwatidu. Bala yighlimisa ana emqek salamdu digen shu.

Shuning uqun men, Bughda ependimning makilising nezirye kimmiti bolsimu, emili kimmiti hazir yokmikin dep karaymen, u geplerni anglaydighan kulak nede hazir.

Unregistered
10-04-11, 02:44
T Bughra Ependim
Siz tibetliklerning ali aptonomiye davasini nahayiti kokke koturupsiz.likin tibetlikler bu davaning tibetke payda ekelmigenligini devatidu. Dalay aptonomiye davasida ozining hatalashkininimu itirap kilighlik. Dalay bu mesilide siyaset oynighan bilen tibet mustekkillik herkitini satmidi. arkigha chikinidighan yollarni takimidi. dalayning akisi "helikaralik tibet mustekkillik herkiti" teshkilatigha riyasetchilik kilip tibetning mustekkillik davasini tinich yol bilen ilip killivatidu.
tibet yashlar kurultiyimu mustekkillik davasi kilivatidu. Salaymu 1988 yilghiche mustekkillik davasi kilghan idi.tibetliklerning 1988. yildin burunki aptonomiye hokukimu bizningkidin yukri idi. Siz tibetliklerning tibette 90 pirsntni igelleydighanlighini ve maarip ehvalining bizdin yahshilighini putunley aptonomiye davasigha baghlapsiz. Undakta 88-yildin burunki ehvalini kandak silishturisiz. shuni biling dalay tibet mustekkillik herkitini ujukturghini yok. siyasetning nechche yuzige karshi umu hemmini saklidi ustilik bilen ish kilalidi. tovende tibet yashlar kurultiyining meksetlirini chaplap koydum belki nezer dairingizning kingiyishige paydisi bolush tiligi bilen,
The Tibetan Youth Congress (TYC) is a worldwide Organisation of Tibetans united in our common struggle for the restoration of complete independence for the whole of Tibet, which includes the tradition three provinces of U-Tsang, Do-toe, and Do-med. An independent Organisation, with a written constitution and its own plans and programmes, TYC has emerged as the largest and most active non-governmental Organisation of Tibetans in exile. It has more than 30,000 members worldwide.

TYC does not subscribe to any particular political ideology nor to any particular religion or religious" sect. Being a national movement, activities of TYC is not restricted just to its members, but. also receive the active support of all Tibetans - young and old, men and women, monks and lay, Furthermore, TYC commands a targe following inside Tibet. TYC was founded on October 7, 1970 in Dharamsala with His Holiness the Dalai Lama delivering the inaugural address. The founding of TYC in 1970 came at a time when the first group of young Tibetans who had received a balanced modern and traditional education were graduating from schools and colleges. This strengthened the Tibetan people's struggle for independence and ensured its continuity.

The founding members of TYC were : Tenzin Geyche Tethong, Lodi G. Gyari, Sonam Topgyal and Tenzin N. Tethong. Tenzin Geyche Tethong was the first President.

From its very inception TYC emerged as an active force with clear aims and objectives. It also served as a catalyst to bring out certain reforms and changes within the Tibetan community so as to enhance the development of truly democratic society. TYC therefore, sees itself as an instrument

< <TOP>>
Aims and Objectives

Members of TYC accept to perform the following tasks :

1.

To dedicate oneself to the task of serving one’s country and people under the guidance of His Holiness the Dalai Lama, the Spiritual and Temporal Ruler of Tibet.
2.

To promote and protect national unity and integrity by giving up all distinctions based on religion, regionalism or status.
3.

To work for the preservation and promotion of religion and Tibet’s unique culture and traditions.
4.

To struggle for the total independence of Tibet even at the cost of one’s life.

TYC also organises cultural exhibitions and festivals to create awareness among the people of the world of Tibet’s culture. Social & Educational: TYC engages in a wide variety of activities aimed at helping those in need and alleviating some of the most urgent social and educational problems. These range from organisms broom squads to building public toilets, conducting health education programmes to blood donation, holding adult education classes to starting schools and planting trees

T.Bughra
10-04-11, 06:45
Tibet milliy herikiti we Dalay Lamaning ottura yol siyasiti

T.Bughra

Tibetliklerning ottura yolni tallighanliqini, hergizmu milliy dawadin yaki musteqilliq ghayisidin waz kechkenlik dep qarashqa bolmaydu. Tibetliklerning bu yolni tallishidiki tüp meqsidi, peqetla xelqarada ewzel sharayitqa ige bolush, bir tereptin, Xitayning < milliy bölgünchilikke qarshi turush > shoari astida Tibetliklerning milliy alahidiliklirini yoqutushigha siyasi we deplomatik purset yaritip bermeslik, ikkinchidin, < BDT ning nizamnamisi we xelqaraliq deplomatik qayide – pirinsiplarning rohi boyiche, Xitayning hazir dunya teripidin etirap qilinghan igilik hoqoqigha qarshi herqandaq shekildiki bölünüsh herikitini ashkare we dalil halda qollushimiz mumkin emes > digen bahane bilen özini chetke tartip kelgen we süküt qilip turiwatqan ellerning, rayonlarning we xelqaraliq teshkilatlarning Tibet milliy herikitini teximu keng qollishi üchün azade zimin hazirlap berishtin ibaret bolup, eger biz Tibetliklerning Xitay bilen bolghan axirqi muzakirilerde otturigha qoyghan tüp teleplirining mezmonigha qaraydighan bolsaq, Tibetliklerning, < yüksek aptonomiye > digen bu shoarni tüp meqset emes, belki axirqi meqsetliri hisaplanghan milliy musteqilliqqe yetishtiki waste qilip kelgenlikini körüp yeteleymiz.

Mesilen, Tibetliklerning < yüksek aptonomiye > shoari astida, Xitay hakimiyitige qoyghan 5 türlük tüp telipining asasliq mezmoni töwendikilerdin ibaret :

( 1 ) Tibetning tarixiy we mediniyet jehette bir musteqil döwlet ikenliki, hergizmu Xitayning bir ayrilmas parchisi emesliki pirinsipida ching turimiz, emma hazir bu tarixiy riyalliqni tekitlimey, peqetla kelgüsi heqqide toxtilimiz;

( 2 ) Xitay eskerlirining we Xitay herbi eslihelirining TIbettin elip ketilishini, Tibetning qanuni ornini xelqarada muzakire qilip bekitishni, Tibetning < tenichliq rayoni > we < terepsiz ötkünchi döwlet > ke aylandurushni telep qilimiz;

( 3 ) TIbetning bashqa döwlet we xelqaraliq teshkilatlar bilen deplomatik munasiwet ornutishigha yol qoyulushini qeti telep qilimiz;

( 4 ) Qing hai, Gans u, Si chuan, Yün nan qatarliq ölkilerdiki Tibet rayonlirinimu öz ichige alghan 2 milyon 400 ming kuwadirat kilometirliq teritoriye ichide < büyük Tibet rayoni > tesis qilinip, bu rayonda < heqiyqi aptonomiye > ning yolgha qoyulushini qeti telep qilimiz;
( bu teklipning konkiritni mezmoni bolsa, < büyük Tibet aptonom rayonida > kommunistik hakimiyetning bashqurushigha xatime berip, bu rayonlarning Dalay lama bashchiliqidiki Tibet milli hökümitining biwaste idare qilishigha ötküzüp berishtin ibaret. Bu teklip boyiche bolghanda, < büyük Tibet aptonom rayoni > bolsa, pütün Xitayning omomi ziminining tötten bir qismini teshkil qilghan bolidu. hazirqi < Tibet aptonom rayoni > bolsa pütün Xitay ziminining sekkizden bir qismini teshkil qilidu we Sherqiy türkistandin qalsila Xitay boyiche ikkinchi orunda turidu, Sherqiy türkistan bolsa Xitay ziminining altiden bir qismini teshkil qilidu we hazir Xitaydiki ölke we aptonom rayonlar ichide birinchi orunda ).

( 5 ) < büyük tibet aptonom rayoni > diki pütün Xitay köchmenliri chiqip ketishi lazim;

dimek, yuqarqi tekliplerning mezmonigha baqqinimizda, Tibet milliy herikiti telep qiliwatqan < yüksek aptonomiye > ning emiliyette musteqil bir döwlettin hech bir perqining yoqluqini roshen körüp yeteleymiz.

Dalay Lama rehberlikidiki Tibet milliy herikiti bolsa Xitay bilen muzakire elip barghanda, yuqarqi 5 türlük tüp pirinsipta ching turghan asasta, Xitay asasi qanuni we Xitayning < milliy teritoriyelik aptonomiye qanuni > da azsanliq milletlerge berilgen wedilerge tayinip turup, Xitay hakimiyitini özlirining bu wediside turup, Tibet xelqining mediniyitini yoqutush üchün elip beriwatqan türlük atsimilatsiye herikitige xatime berishke qistap kelmekta.

Mesilen, 2008 – yili Xitay bilen Tibet otturisida ötküzülgen 8 – qetimliq muzakiri jeryanida, Tibetlikler teripidin otturigha qoyulghan, < Tibet xelqini ismi – jismigha layiq heqiyqi aptonomiyege ige qilish heqqide teklip > namliq teklip lahiyeside, Xitay asasi qanuni we < milliy teritoriyelik aptonomiye qanuni > ning munasiwetlik maddilirigha tayandurulghan 7 türlük teklip otturigha qoyulghan bolup, bu teklipler, Tibetliklerning bir jughrapiyede toplushup yashishigha kapaletlik qilish, yeni, Qing hai, Gans u, Si chuan, Yün nan qatarliq ölkilerde tesis qilinghan < Tibet aptonom oblasti > bilen < Tibet aptonom nahiyesi > ni hazirqi Tibet aptonom rayonigha qoshuwetish, Tibet mediniyitige, Tili – yeziqigha, Dini etiqatigha, milliy maaripigha, tebiy mohitigha hörmet qilish we qoghdap qelish heqqidiki konkiritni telepler otturigha qoyulghan, gerche yuqarqi 5 türlük tüp pirinsip jehettiki muzakiride ilgirlesh bolmighan bolsimu, emma keyinki 7 türlük tekip heqqide ötküzülgen muzakirilerde ijabi qedemler besilmaqta.

Amerika bashchiliqidiki gherip elliri we xelqaraliq teshkilatlarmu Tibetning ottura yol siyasitini kozur qilip turup, Tibet milliy herikitige bolghan ashkare qollushini kücheytish bilen birge, Xitaygha qaratqan siyasi we deplomatik besimlirinimu üzlüksiz ashurup kelmekte.

Chetellerde elip beriliwatqan Uyghur milli herikiti bilen Tibet milliy herikitining hemkarliqi uzun tarixqa ige bolup, Dalay Lama 1959 – yili 3 – ayda yüzbergen Tibet milliy qozghilingidin keyin chetelge hijret qilip chiqqanda, eyni chaghda Uyghur milliy herikitige bashlamchiliq qiliwatqan Muhemmet Imin Bughra, Eysa Yüsüp Alptekin qatarliq milliy rehberler Dalay lama bilen biwaste diyalog we hemkarliq ornutup, teqdiri bir – birige oxshap ketidighan bu ikki milletning heq – hoqoq dawasini dunya siyasi sehniliride birge mas qedemde elip berish üchün pikir birlikige kelgen idi.

Tibet milliy herikiti bügün xelqarada ghayet zor hesdashliqqa, qollashqa we yardemge ige.
Shundaq diyishke boluduki, Tibet milliy herikiti hazir dunya siyasi sehniliride özlirining heq – hoqoqliri üchün küresh qiliwatqan esir milletler ichide eng nopozluq we eng quduretlik küchlerning biridin ibaret.

Bügünki künde Hetta bezi musteqil döwletlermu özlirining dunyadiki, bolupmu gherip elliridiki obrazini yaxshilash üchün Dalay Lamaning we unung rehberlikidiki Tibet milliy herikitining xelqaraliq nopozi we tesiridin paydilinishqa tiriship kelmekte.

Bügün Dalay lama we unung bashchiliqidiki Tibet sergerdan hökümiti xelqarada resmi qanuni salahiyetke ige bolup, xelqara qanun mutexesisliri jemiyiti teripidin 1959, 1960 we 1997 – yilliri Tbetning xelqaradiki qanunluq orni heqqide elan qilinghan 3 qetimliq resmi doklatta, Tibetning Xitay teripidin besiwelinghan musteqil bir döwlet ikenliki, bolupmu Tibetliklerning 1912 – yilidin 1950 – yiligha qeder bolghan mezgilining tashqi küchning tesirige uchrimay pütünley özini özi idare qilish dewri bolghanliqini we bunung xelqara qanunlardiki musteqil döwletler pirinsipigha tamamen mas kelidighanliqi eniq körsütülgen idi.

Shundin buyan Amerika, Awustiraliye, Kanada, Engiliye, Firansiye, Germaniye, Hindistan, Shwitsariye, Bilgiye, Norwigiye, Ispaniye, Italiye, Latwiye … qatarliq 20 din artuq döwletning parlamentliri yuqarqi qanun asasqa tayinip turup Tibet mesilisi heqqide mexsus 60 qetimdin artuq qara lahiyesi maqullap, Tibetning Xitay teripidin besiwelinghan musteqil bir döwlet ikenlikini, Dalay lamaning weten ichi we sirtidiki barliq Tibetliklerning birdin – bir qanunluq ali rehbiri ikenlikini, Tibet sergerdan hökümitining bolsa barliq Tibetliklerning birdin – bir qanunluq wekillik orgini ikenlikini elan qilishti.

Bu jehette eng köp qarar lahiyesi maqullighanlar Yawropa parlamenti bilen Amerika parlamenti bolup, Tibet sergerdan hökümitining melumatlirida körsütülishiche Yawropa parlamenti 1987 – yilidin buyan Tibet mesilisi heqqide 15 qarar maqullighan, amerika parlamentidimu 1959 – yilidin buyan 11 qarar lahiyesi we 6 qanuni höjjet maqullanghan.
Shunga hazir xelqaraliq qanun nuxtisidin alghanda Tibetlikler xalisa Xitay bilen birge yashash, xalisa Xitaydin ayrilip musteqil bolush hoqoqigha ige.

Tibetlikler hazir xelqarada intayin quduretlik bir qollashqa ige bolup, hazir 30 nechche döwletning parlamentlirida mexsus Tibet mesilisini qollash guruppiliri qurulghan bolup, bezi parlamentlardiki guruppa ezalirining sani 200 din ashidu, yeni, bezi döwletlerning parlament ezalirining yerimi digüdek Tibetni qollughuchilardin ibaret.

Undin bashqa yene dunyadiki 60 tin artuq döwlette mexsus chetellik dini zatlar, edibiyat – senetchiler, alimlar we herqaysi sahelerdiki zatlar teripidin qurulghan 380 Tibetni qollash teshkilati bar, yene herqaysi ellerdiki ali mekteplerde chetellik oqughuchilar teripidin qurulghan Tibetni himaye qilish teshkilatlirining sanimu 450 din ashidu.

Bu teshkilatlar Dalay Lama we Tibet sergerdan hökümitige masliship mesxusla Tibet milliy herikitini qollash paaliyiti bilen shughullinidu.

Bundin bashqa yene 40 tin artuq döwlet we rayonda chetellikler teripidin 900 din artuq Tibet mediniyet merkizi qurulghan bolup, bu merkezlermu Tibet dawasi üchün xizmet qilidu.
Undin bashqa yene Tibet mesilisi hazir BDT kishilik hoqoq kengishi, BDT musapirlar ali kengishi, xelqara kechürüm teshkilati, xelqara wakaletsiz milletler teshkilati, Dunya insan heqliri teshkilati … qatarliq xelqaraliq teshkilatlarning mohim küntertiplirining biri bolup, ular Xitay hakimiyitini Dalay lama bilen biwaste söhbet ötküzüsh arqiliq Tibet mesilisini tel – töküs hel qilishqa qistap kelmekte.

Hetta Türkiye, Liwiye qatarliq xeli köpligen mosulman döwletlermu Tibetni qollash sepidin yer alghan bolup, 1996 – yili 12 – ayda Dalay lama Türkiyeni ziyaret qilighanda, ununggha < Türkiye tenichliq ali medali > teghdim qilinghan idi.
Dalay Lama hazir ziyaret qilghanliki döwlette mexsus döwlet rehbiri qatarida qarshi elinishqa uchrap kelmekte.
Tibet milliy herikitini qollawatqan döwlet we rayonlar her yili digüdek Tibetke biwaste tekshürüsh ömeklirini iwetip, Xitayning Tibetke qarita yürgüziwatqan her bir siyasitini qattiq nazaret astigha elip, Xitayning püt – qolini küshep kelmekte.

Bügün Dalay Lama bashchiliqidiki Tibet milliy herikitining xelqaradiki tesirila emes, belki özlirining teshkili qurulmisimu intayin küchlük we zor bolup, Uyghur milliy herikitidin her jehettin mutleq üstünlükte turmaqta.

Bügün Tibet milliy herikiti xelqarada intayin zor siyasi tesirge we nopozgha ige bolup, Tibet teshkilatliri we chetellikler teripidin teshkil qilinghan Tibetni qollash guruppiliri xuddi ömüchükning toridek pütün dunyani orap alghan.

Tibetliklerning chetellerdiki eng yüksek rehberlik orgini bolsa dalay Lama yetekchilikidiki Tibet sergerdan hökümiti bolup, Hindistanning Darisalam rayonini merkez qilghan bu sergerdan hökümet bolsa 59 – yili 3 – ayning 10 - küni yüzbergen Tibet qozghilingidin burunqi Tibet yerlik hökümiting cheteldiki dawamidin ibaret.

Tibet yerlik hökümiti 1959 – yili 3 – ayning 28 – küni Xitay merkizi hökümiti teripidin bikar qilinghan, 1965 – yili 9 – ayda hazirqi < Tibet aptonom rayoni > qurulghan idi.
Dalay lama Hindistangha qechip chqishtin burun Xitay memliketlik xelq wekiller qurultiyining muawin reyisi idi, aridin 5 yil ötüp, 1964 – yiligha kelgende Xitay hökümiti dalay lamaning bu mensiwini emeldin qaldurghanliqini elan qildi.

Cheteldiki Tibetliklerning teshkili aparati 3 chong musteqil organdin teshkil tapqan bolup, biri, Tiber sergerdan hökümiti, biri, sürgündiki Tibet parlamenti, yene biri bolsa sürgündiki Tibet ali sotidin ibaret. Bu 3 organ bir – birining ichki ishlirigha arilashmaydu we biwaste Dalay lamaning rehberliki astida paaliye elip baridu.

Sergerdan hökümet bolsa Din we mediniyet ishliri ministirliki, ichki ishlar ministirliki, maarip minstirliki, maliye ministirliki, sehiye ministirliki, bixeterlik minstirliki, tashqi ishlar we teshwiqat ministirliki qatarliq 7 ministirlik we köpligen merkez we komutetlardin terkip tapqan bolup, bu ministirlik we organlar hergizmu simowul xarektirlik bolmastin, belki xuddi musteqil döwletlerning organliridek emiliy xizmet qilidu.

Mesilen, Tibet sergerdan hökümitining sanliq melumatlirida körsütülishiche, bu hökümetning biwaste bashqurushida hazir Hindistan, nepal, butan qatarliq ellerde Tibetlikler teripidin tesis qilinghan 200 din artuq budxana we 5000 din artuq rahip, yene shundaqla dunyaning herqaysi elliride Tibetlikler teripidin tesis qilinghan 1000 din artuq diniy jemiyet, 100 din artuq diniy mektep bar.

Yene sergerdan Tibet hökümitining bashqurushida 87 tibet ottura – bashlanghuch mektiwi we bir ali mektep, ikki minggha yeqin Tibetlik kespi oqutquchi, 27 ming oqughuchi bar, Tibet sergerdan hökümiti her yili Hindistandiki Tibet ottura mektepliridin 1000 din artuq oqughuchini bashqa ellerdiki nuxtuluq ali mekteplerge oqushqa iwetip turidu.

Hazir cheteldiki Tibetliklerning sani 128 neper bolup, her yili Tibettin Hindistan, Nepa arqiliq chetelge 4000 – 5000 neper musapir qechip chiqidu, hazirgha qeder cheteldiki 70 ming neperge yeqin Tibetlik mexsus sergerdan Tibet hökümiti maarip ministirliki teripidin uyushturulghan din, milliy mediniyet we til – yeziq kursliridin ötküzülgen.

Cheteldiki Tibet ösmürlirining Tibetche mekteplerge kirish nisbiti 99 pirsent bolup, wetendin yengi qechip chiqqanlarning perzentliridin oqush heqqi elinmaydu.

Tibet sergerdan hökümitining bunungdiki meqsidi bir tereptin cheteldiki Tibetliklerning til – mediniyitini qoghdap qelish bolsa, yeni biri Tibet dawasi üchün Xitayning we kommunistik idilogiyening tesirige uchrimighan kespi siyasi paaliyetchilerni terbiyilep chiqishtin ibaret.

Shunung üchünmu hazir cheteldiki Tibet milliy heriket qoshunida wetenperwer iqtisas igiliri intayin köp bolup, herqaysi teshkili organlarda maashliq xizmet qiliwatqan kespi xadimlarning sani 1000 din ashidu.

Iqtisadi jehettin elip eytqandimu hazir Tibet milliy herikitining iqtisadi küchi intayin zor bolup, chetel fonda jemiyetlirining yardimisizmu özining milliy dawasining iqtisadi yükini qamdashni emelge ashurghan.

Mesilen, Tibet sergerdan hökümitining maliye ministirliki 1969 – yili tesis qilinghan bolup, bu ministirlikning riyasetchilikide 1972 – yili 7 – ayning 30 – künidin etibaren cheteldiki barliq Tibetliklerge < Tibet erkinlik kenishkisi > tarqitilghan we shundin buyan her bir Tibetlik meyli qaysi döwlette yashisun, Tibet sergerdan hökümitige muqim halda bedel puli tölep kelmekte.

Mesilen, Hindistanda 6 – ayshtin 18 yashqiche bolghan Tibetlikning her biri yilda Tibet sergerdan hökümitige 36 rupiye, 18 din ashqanlar 46 rupiye tapshrushi lazim, ishchi – xizmetchiler ayliq maashining 2 – 4 pirsentini, sodigelermu ehwaligha qarap sap kirimining 15 pirsentige qeder erkinlik bedili öteydu.

Undin bashqa yene Tibet sergerdan hökümiti we Dalay lama ishxanisi teripidin tesis qilinghan gilemchilik, könxürüm, yüng, qol hünerwenchilik zawutliri we Tibetche ashxana – restoranlar we neshriyat organliri bolup, bularning alghan paydisimu yene Tibet sergerdan hökümiti maliye ministirlikige tapshurulidu.

Chetelde Tibetlikler yashawatqan ellerning hemmiside sergerdan hökümetning wakaletchiliri, maliye ministirlikining xadimliri turghuzulghan bolup, ular shu ellerdiki siyasi paaliyetlerge yetekchilik qilghandin sirt, yene Tibet erkinlik bedel puli yighishqimu kapaletlik qilidu.

Gerche hazir Tibetliklerge yardem qiliwatqan chetel fonda jemiyetliri köp bolsimu, emma yenila öz küchige tayinishni asas qilish pirinsipida ching turup kelmekte.

Bula emes, Tibet sergerdan hökümitining bashqa ministirliklirimu emiliy küchke we bashqurush hoqoqigha ige.

Mesilen, sehiye ministirlikining biwaste bashqurushida hazir 117 doxturxana, bir tibbi enistitot bar.

Bixeterlik ministirlikini alsaq, bu ministirlik Dalay lamaning amanliqigha kapaletlik qilish bilen birge, Tibet we Xitay heqqide axbarat toplash, wetendin qechip chiqqan tibetliklerni tekshürüsh, tiztimlash, orunlashturush xizmetlirige mesul bolup, wetendin yengi qechip chiqqan we 18 – 28 arisidiki yashlarning hemmisila bu ministirlikning orunlashturushi bilen mexsus 5 yilliq telim – terbiyege qatnishidu we bu jeryanda engiliz tilini, tiküchilik, yaghashchiliq, tokchiliq we kompiyotir qatarliq kesiplerni ögünüp, turmushta özini ozi qamdiyalaydighan derijige yetidu.

Tibet sürgünde hökümiti tashqi ishlar we teshwiqat ministirliki terkiwidimu köpligen emiliy küchke ige organlar, internet tor sehipiliri, türlük tillardiki gezit – jornallar mewjut bolup, bu ministirlikning xelqaradiki paaliyetlirimu intayin janliq.

Undin bashqa yene sürgündiki Tibet ali soti, 43 wekildin terkip tapqan sürgündiki Tibet parlamenti we Tibet yashlar qurultiyining emili küchi we Tibetlikler arisidiki noposimu intayin zor bolup, bu organlarning 50 – 60 döwlette mexsus wakaletchiliri we shöbiliri tesis qilinghan.

Nöwette chetelde yahsawatqan Tibetlikler intayin öm we ittipaq bolup, siyasi sezgürlüki we heriketchanliqi intayin küchlük.

Shunung üchünmu bügün Tibet milliy herikiti özining xelqaraliq tesiri we nopozini kündin – künge ashurup we kücheytip kelmekte.

Dimek, Tibet milliy herikitining meyli xelqaraliq tesir jehette bolsun, yaki özining emili küchi jehette bolsun, Uyhur milli herikitidin hessilep üstün turiwatqan bir sharayitta, yene ularning ottura yol siyasitini tallighanliqi, bizning chongqur muhakime qilip beqishimizgha erziydu.

Töwende, Tibet milliy herikitining Xitay bilen bolghan diyalogni qachan we qandaq bashlighanliqi, ottura yolni tallash siyasitining qandaq shekillengenliki we ottura yol siyasitining elip kelgen ijabi ünümliri heqqqide sizlerge qisqiche bir izahat berip ötmekchimiz :

1959 – yili 3 – ayda Tibet qozghilingi yüzberip, Dalay Lama bashchiliqidiki 100 nechche ming Tibetlik Hindistangha hijret qilip chiqqandin keyin, Dalay lama rehberlikidiki Tibet sergerdan hökümiti bilen Xitay otturisida hech bir diyalog bolmidi.

Dalay Lama Tibet dawasini elip berishta, xel uzunghiche tenichliq shekildiki demokratik heriket bilen qoralliq heriketni birge elip bardi we Tibet sergerdan hökümitining teshkillishi we Amerika qatarliq gherip ellirining biwaste yardem berishi bilen, 60 – 70 – yillarda Tibetning ichki qismida we Tibet – Hindistan chegra leniyeside ikki terep otturisida köpligen qoralliq toqunushlar jeryan qildi.

Epsuski, dalay lamaning Hindistanni merkez qilghan we iqtisat, ademküchi jehette zor bedeller tölengen bu milliy herikiti anche zor xelqaraliq ünümge erishelmidi we Tibetning weziyiti kündin – künge eghirlap bardi.

70 – yillarning bashlirigha kelgende Dalay Lama we Tibet sergerdan hökümiti heriket istiratigiyesini özgertip, weten ichide elip beriwatqan qoralliq heriketlirige asasi jehettin xatime berish bilen birge, Hindistan, Nepal we keshmir qatarliq rayonlarda musapir bolup turiwatqan nechche 10 ming tibetlikni teshkili halda Shiwitsariyeni merkez qilghan gherip ellirige köchürüshke bashlidi we chetldiki siyasi paaliyet merkizini 80 – yillarning bashlirida resmi yosunda Hindistandin Yawropagha yötkidi.

Dalay Lama hijret qilip 3 aydin keyin, yeni 1959 – yili Hindistanda elan qilghan bayanatida, bezi shertler astida Xitay bilen diyalog ötküzüshni xalaydighanliqini bildürgen bolsimu, emma unung bu diyalog teklipi Xitay teripidin ret qilindi.

1978 – yili 3 – ayda dalay Lama yene Xitay bilen diyalog ötküzüsh istigini elan qildi.
Netijide, 1978 – yilining axirlirida < Xitay xin hua axbarat agentliqi > ning Shang gangda turushluq Li pemililik wekili, Xitay hökümitining körsetmisi boyiche, Dalay Lama bilen biwaste alaqe qilmay, aldi bilen Dalay Lamaning akisi bilen alaqe baghlidi we ikkisi 1979 – yili 1 – ayda resmi körüshüsh elip bardi.

Bu qetimqi körüshüshte, Xin huan axbarat agentliqi shang gang shöbisining mesuli Dalay Lamaning akisigha, Ding xiao pingning unung bilen körüshüsh istigini bildürdi.
Bununggha asasen Dalay Lama 1979 – yili 2 – ayda, akisini özining shexsi wekili süpitide Bei jinggha iwetti.

Ikki terep otturisida ötküzülgen bu qetimqi tunji uchrushushta Xitay rehbiri Ding xiao ping Dalay Lamaning akisigha, < peqetla Tibetning musteqilliqi tilgha elinmisila, qalghan mesililerni muzakire arqiliq hel qilimiz > digen wedini berdi.

Dalay Lama we Tibet sergerdan hökümiti Ding xiao pingning wedisige asasen, aldi bilen Tibetning weziyitini tekshürüp beqish üchün, 1979 – 1985 – yilliri arisida Tibet aptonom rayonigha biwaste 4 chong tekshürüsh ömigi iwetti.

Emma bu jeryanda Tibet sergerdan hökümitining, Hindistandiki 50 neper Tibetlik oqutquchini < Tibet aptonom rayoni > gha oqutquchiliqqa iwetish we Tibettiki Rahiplar bilen cheteldiki rahiplar birlikte Xelqaraliq budda dini muhakime yighini chaqirish digendek bezi teklipliri Xitay hökümitining ret qilishigha uchridi.

1981 – yili 3 – ayning 13 – küni Dalay lama Xitay rehbiri Ding xiao pinggha yazghan mektubida, özlirining meqsidining Xitayni bölüsh yaki parchilash emes, belki ikki terep xeliqlirining heqiqi bexit – saaditini qolgha keltürüsh ikenlikini, eger hökümet ruxst qilsa, özining 1985 – yili Tibetni ziyaret qilishni arzu qilidighanliqini ochuq bildürdi.

Dimek, Tibetlikler, 1981 – yilila hazirqidek ottura yolni tallaydighanliqining resmi bisharitini bergen.

Shundin keyin, Dalay Lamaning akisi bashchiliqidiki shexsi wekilliri 1981 – yili 7 – ayda, 1982 – yili 4 – ayda, 1983 – yili 2 – ayda we 1984 – yili 10 – ayda Bei jinggha biwaste kelip, Xitay rehberliri bilen uchrushush arqiliq, ikki terep otturisida elip berilidighan resmi muzakirining konkiritni lahiyesi heqqide söhbet elip bardi.
Dalay Lamaning Xitay bilen tenichliq söhbiti elip berish heqqidiki istigi, Amerika bashchiliqidiki gherip ellirining küchlük alqishigha erishti.

1987 – yili 9 – ayning 21 – küni Dalay Lama, Amerika parlamenti kishilik hoqoq komuteti yighinida qilghan sözide, Tibet miliy herikitining Xitay bilen tenichliq söhbiti elip berishtiki 5 türlük tekliwini resmi pütün dunyagha elan qildi.

Birinchi qetim dunyagha elan qilinghan bu 5 maddiliq tenichliq tekliwi töwendikilerdin ibaret:

( 1 ) pütün Tibet rayonini tenichliq rayonigha aylandurush ( Xitay eskerlirining chekinip chiqishi bilen );

( 2 ) Tibetke Xitay köchmenlirini yötkesh siyasitini toxtutush;

( 3 ) Tibet xelqining eqelli kishilik heq – hoqoqlirigh we demokratik erkinlikige hörmet qilish;

( 4 ) Tibetning eslidiki sap tebi mohitini qoghdash we eslige keltürüsh, Xitayning Tibette yadro qorali ishlepchiqirishini we yadro qalduqlirini tashlishini toxtutush;

( 5 ) Tibetning kelgüsi xelqaraliq orni we Tibetning Xitay bilen bolidighan munasiwitini muzakire arqiliq bekitip chiqish;


emma Tibetliklerning yuqarqi tekliwi 1987 – yili 10 – ayning 17 – küni ret qilindi.
1988 – yili 6 – ayning 15 – küni Dalay Lama Firansiyening Strassburg shehridiki Yawropa konseyide qilghan sözide, yuqarqi 5 türlük tekliwini qayta jakalash bilen birge, Xitayni muzakirige dalalet qildi.

Emma, taki 2002 – yiligha qeder Xitay hökümiti Dalay Lama bilen resmi söhbet ötküzüshtin özini qachurup keldi.

2000 – yiligha kelgende Dalay Lama dunyagha elan qilghan bayanatida, özining meqsidining, Tibet mesilisini hel qilishta, Xitay asasi qanunigha xilapliq qilmighan asasta Tibet xelqini heqiyqi aptonomiye ige qilish ikenlikini, Xitayning hazirqi zimin pütünlikige hörmet qilidighanliqini eniq otturigha qoydi.

Melum menidin alghanda 2002 – yili bolsa Tibet ottura yol siyasitining resmi bashlinishi hisaplinidu.

2002 – yilidin hazirgha qeder ikki terep otturisida 8 – 9 qetim muzakire elip berildi we her qetimliq muzakirilerde Tibetlikler özlirining milliy teleplirini üzlüksiz ashurup we kücheytip keldi.

Elwettiki, Dalay Lamaning Tibet mesilisini diyalog we tenichliq söhbiti arqiliq hel qilish tekliwi, unung Nbel tenichliq mukapati elishida mohim rol oynidi.

Xuddi beshida dep ötkünimizdek, Tibetning ottura yol siyasiti, Xitay hakimiyitining Tibet rayonigha qaratqan Xitaylashturush siyasitini tosush we Tibetliklerning bezi milliy heq – hoqoqlirini qoghdap qelish jehetlerde ijabi ünümlerni elip keldi.

Unregistered
10-04-11, 15:55
ottur yol siyasitide nime netijige irishti?

Unregistered
10-04-11, 16:42
T.Bughra Ependim
mushu makalingizni Chechenistan ve jenubi sudanliklargha evetip bersingiz nurghun kan tokulushning aldini alghan bolattingiz. Kosovagha kichip kaldingiz ular mustekkil bolup ketti. Ottur yol tapalmighan milletlerge mushu tevsiyengizni
bersingiz deymen. Karangla tibbetlikler ottur yol siyasitini 40 yildin buyan ilip barghan hazir shundak behitlik yashavatidu. Yikinda uyghurlarmu shundak behitke irishidu. Belki Uyghurlar ichide tunji nobil mukapitini siz alamsiz kim bilidu.

Unregistered
11-04-11, 11:50
T.Bughra Ependim
mushu makalingizni Chechenistan ve jenubi sudanliklargha evetip bersingiz nurghun kan tokulushning aldini alghan bolattingiz. Kosovagha kichip kaldingiz ular mustekkil bolup ketti. Ottur yol tapalmighan milletlerge mushu tevsiyengizni
bersingiz deymen. Karangla tibbetlikler ottur yol siyasitini 40 yildin buyan ilip barghan hazir shundak behitlik yashavatidu. Yikinda uyghurlarmu shundak behitke irishidu. Belki Uyghurlar ichide tunji nobil mukapitini siz alamsiz kim bilidu.

Chechenistan bilen Darfurning bugunki weziyitini korup turiwatimiz, her ikkila tereptining noposining yerimi digudek qirilip tugidi, chechenler yene burunqi fediral jumhuriyetke qaytip keldi ...
chechenistan we Darfurda keng kolemlik qoralliq toqunush yaki ichki urush elip berish imkaniyiti bar idi, xelqining qolida qoral bar idi, bizdichu ?
Sherqiy turkistanning weziyitini obdan tehlil qilishimiz lazim, hazir turluk sewepler bilen Xitayning ichki olkilirige heydelgen uyghurlarning omomi sani bir milyondin eship ketidu, bu, weten ichidiki xelqimizning omomi noposining 10 pirsentini teshkil qilidu, Bingtuanning 3 milyondin artuq noposi bar, bularning yerimi digudek qoralliq, wetende Xitay qoralliq saqchi qisimlirining omomi sani 100 mingdin, saqchilarning sani 60 mingdin, Xitaylarni asas qilghan xelq eskerlirining sani 300 mingdin ashidu, yene Xitay xelq azatliq armiyesining bir milyongha yeqin muntizim eskiri wetinimizge orunlashtuulghan, paytextimiz Urumqining noposining 85 pirsenti Xitay, 15 wilayet we 20 din artuq sheherning ichide 3 - 4 wilayet we 4 - 5 sheherni hisapqa almighanda, qalghan wilayet we sheherlerning hemmiside nopos jehette azsanliq orungha chushup qalduq, milliy maaripimiz putunley weyran boldi, ijtimayi exlaqimiz eghir derijide buzuldi, Diniy sahedikiler beshini koturelmes halgha chushup qaldi, nechche 10 minglighan ghurorluq insanlirimiz turmilerge mehkum qilindi ...
mening yuqarqilarni tilgha elishim hergizmu Dushmenni kuchluk korsutup milliy iradimizni sundurush emes, peqetla xelqimizning derdige derman bolalaydighan riyal bir chiqish yolini tallash uchundur.
biz cheteldikiler nam - shohret qazinish uchun mujadile qiliwatmaymiz, shoarimiz wetendiki xelqimizni qutquzush bolghandin keyin, bizge paydiliqla bolghan herxil chare - tedbirler ustide estayidil we jiddi izdinishimiz lazim !

salam
11-04-11, 13:12
salam dosla bu yarde kuruk gap kilip oltamay her kandah gap kildigan adem yiginge kilip xu yarde yureklik piker kilsun ademni mol tatah kilgandek oydin talage qikalmay buni oylidum uni oylidum dimey maydengni koturup otturge qih bolmisa senmu hitayning jasusi hisaplinse xu .vetan dawasi kilvatkanlarning arkisidin gap tapidigange anangning hahki yoh yahxi oylap ozengning nime davatkiningni ukival lamselgi munapihla zadi bixing yani kallang kanqe pulge yaraydu unimu ukival gap tapkan xowiqilarrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr

Unregistered
11-04-11, 15:30
salam dosla bu yarde kuruk gap kilip oltamay her kandah gap kildigan adem yiginge kilip xu yarde yureklik piker kilsun ademni mol tatah kilgandek oydin talage qikalmay buni oylidum uni oylidum dimey maydengni koturup otturge qih bolmisa senmu hitayning jasusi hisaplinse xu .vetan dawasi kilvatkanlarning arkisidin gap tapidigange anangning hahki yoh yahxi oylap ozengning nime davatkiningni ukival lamselgi munapihla zadi bixing yani kallang kanqe pulge yaraydu unimu ukival gap tapkan xowiqilarrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr

kalla dise, paqalchek deydighan aghiniken mawu, xetni ongshap yezishni bilmey texi bashqilarni tillap ketkinini, hey ... mushundaq nadanlarning destidin mushu kunlerge qalduq ...

Unregistered
11-04-11, 16:48
salam dosla bu yarde kuruk gap kilip oltamay her kandah gap kildigan adem yiginge kilip xu yarde yureklik piker kilsun ademni mol tatah kilgandek oydin talage qikalmay buni oylidum uni oylidum dimey maydengni koturup otturge qih bolmisa senmu hitayning jasusi hisaplinse xu .vetan dawasi kilvatkanlarning arkisidin gap tapidigange anangning hahki yoh yahxi oylap ozengning nime davatkiningni ukival lamselgi munapihla zadi bixing yani kallang kanqe pulge yaraydu unimu ukival gap tapkan xowiqilarrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr

qiziq adashkense, tillaydighan ademni tillimay, tillimaydighan ademni tillapse

Unregistered
12-04-11, 02:31
Aptonomiye telep kilinmaydu birilidu. Mustekkillik kurishi kilghan milletke jahangirlar teripidin birilgen teselli hissaplinidu. Mesilen Uch ependiler Nenjingda ve chong chingda gomindangdin 10 yildek aptonomiye telep kilghan idi.
Amma hittay hergizmu bermidi. Dalayghimu bergini yok. Ama 1944 yil ghuljida partilghan sherki turkistan mustekkillik inkilabi gomindangni yingip patparak kilivetkende gomindang Jangjijongni Urumchige toluk hokuk bilen evetti. Jangkeychek Jangjujunggha shundak deydu"Xinjiangdin ayrilmaslik sherti bilen herkandak hek hokuk sorisa birilsun"
Ahirda ghulja terp bilen sohbette olturup "11 birtim tuzulidu" gomindang charisiz aptonomiye hokukini bergen bolidu.
Rusiye chechenlergimu ali aptonomiyeni berdi. Chechenistan siyasi jehettila rusyege karaydu. Ichki ishlirini tamamen ozi idarae kilidu. Edilye,polis ve maarip tamamen chechenlerning idarisida.

Yene bir niminimu tekitlesh kirekki hazir vetende Uyghur mekteplirimu bolsimu ballirini Uyghurmektivige birivatkan Uyghurlarning sani az emes. Uyghurchini bilmeydighan balilarmu az emes. Chet'ellerde yashavatkan milletchilirimizning balliri bolsa uyghurchini nahayiti yahxhi sozleydu. Bu misaldin shuni korivilishka boliduki;
milletning milli rohi sunsa bar bolghan aptonomiyeddinmu kachidiken. Mustekkilik rohi millitimizni asmilassiyedin ve kelguside ishghaldinmu kutulduridu. Biz aptonomiye soskisigha yaman ugenduk. Bu soska bizni bugunki pajiege ekeldi. Aptonomiye soskisining arkisida hittay hukimiti bar. chunki ular Uyghurlarda mustekkillik rohi kuchlunup ketse
biz xinjiangdin ayrilip kalimiz. Shunga biz kona soskini pedezlep birip uyghurni uhlitayli devatidu. Hittay shuni obdan biliduki: Uyghurlarning noposimu afghanistan noposi bilen ohshash. Afghanlar sovit ittipakidek kuchluk devletni koghlap chikirvetti. mustekkillik rohi uyghurda kuchlense xinjang ikinji afghanistangha aylinidu dep korkidu.
Aptonomiye telep kilghanlik sherki turkistanni hitayning dep itirap kilghanlik. buningdinmu bekerek hainlik bolamdu?
Uyghurlar mustekkillik davasini chet'ldimu kilalmisa nede kilidu? aptonomiye davasini vetendikiler kilsun. Biz ular kilalmaydighan davani kilishimiz kirek.

Unregistered
12-04-11, 05:07
barikalla afandim naytimu orunluq aqali soz qilipsiz, ilayim hazir sahni usita soz yugurtivatqan aftonomiyachilarga bir darislik savah bolup qalghusi, Ular Xitai dadisidin Tarixta vada berip xajlap kalgan ixtisadi manpatlarni Ozidin qusturvilish axvalning yuz berip qalmasliqini ansirap hadap yarning astidin suyugurtup Xaliqimizni yani bir rat qondaqqa oltarghuzushqa urunup kilivatidu,ishinimanki andi kozi ichilvatqan Xaliq ammisi hargiz bu munapiqlarning azghashturishigha chushmaydu,agar bu novatmu yingildikanmiz dimak chataldiki Tashkilatlarni uzil kisil pachaghdap jahanamga uzutushqa toghra kilidu, bargan talimatliringizgha kop raxmat.



================================================== ========================
Aptonomiye telep kilinmaydu birilidu. Mustekkillik kurishi kilghan milletke jahangirlar teripidin birilgen teselli hissaplinidu. Mesilen Uch ependiler Nenjingda ve chong chingda gomindangdin 10 yildek aptonomiye telep kilghan idi.
Amma hittay hergizmu bermidi. Dalayghimu bergini yok. Ama 1944 yil ghuljida partilghan sherki turkistan mustekkillik inkilabi gomindangni yingip patparak kilivetkende gomindang Jangjijongni Urumchige toluk hokuk bilen evetti. Jangkeychek Jangjujunggha shundak deydu"Xinjiangdin ayrilmaslik sherti bilen herkandak hek hokuk sorisa birilsun"
Ahirda ghulja terp bilen sohbette olturup "11 birtim tuzulidu" gomindang charisiz aptonomiye hokukini bergen bolidu.
Rusiye chechenlergimu ali aptonomiyeni berdi. Chechenistan siyasi jehettila rusyege karaydu. Ichki ishlirini tamamen ozi idarae kilidu. Edilye,polis ve maarip tamamen chechenlerning idarisida.

Yene bir niminimu tekitlesh kirekki hazir vetende Uyghur mekteplirimu bolsimu ballirini Uyghurmektivige birivatkan Uyghurlarning sani az emes. Uyghurchini bilmeydighan balilarmu az emes. Chet'ellerde yashavatkan milletchilirimizning balliri bolsa uyghurchini nahayiti yahxhi sozleydu. Bu misaldin shuni korivilishka boliduki;
milletning milli rohi sunsa bar bolghan aptonomiyeddinmu kachidiken. Mustekkilik rohi millitimizni asmilassiyedin ve kelguside ishghaldinmu kutulduridu. Biz aptonomiye soskisigha yaman ugenduk. Bu soska bizni bugunki pajiege ekeldi. Aptonomiye soskisining arkisida hittay hukimiti bar. chunki ular Uyghurlarda mustekkillik rohi kuchlunup ketse
biz xinjiangdin ayrilip kalimiz. Shunga biz kona soskini pedezlep birip uyghurni uhlitayli devatidu. Hittay shuni obdan biliduki: Uyghurlarning noposimu afghanistan noposi bilen ohshash. Afghanlar sovit ittipakidek kuchluk devletni koghlap chikirvetti. mustekkillik rohi uyghurda kuchlense xinjang ikinji afghanistangha aylinidu dep korkidu.
Aptonomiye telep kilghanlik sherki turkistanni hitayning dep itirap kilghanlik. buningdinmu bekerek hainlik bolamdu?
Uyghurlar mustekkillik davasini chet'ldimu kilalmisa nede kilidu? aptonomiye davasini vetendikiler kilsun. Biz ular kilalmaydighan davani kilishimiz kirek

Unregistered
12-04-11, 07:20
barikalla afandim naytimu orunluq aqali soz qilipsiz, ilayim hazir sahni usita soz yugurtivatqan aftonomiyachilarga bir darislik savah bolup qalghusi, Ular Xitai dadisidin Tarixta vada berip xajlap kalgan ixtisadi manpatlarni Ozidin qusturvilish axvalning yuz berip qalmasliqini ansirap hadap yarning astidin suyugurtup Xaliqimizni yani bir rat qondaqqa oltarghuzushqa urunup kilivatidu,ishinimanki andi kozi ichilvatqan Xaliq ammisi hargiz bu munapiqlarning azghashturishigha chushmaydu,agar bu novatmu yingildikanmiz dimak chataldiki Tashkilatlarni uzil kisil pachaghdap jahanamga uzutushqa toghra kilidu, bargan talimatliringizgha kop raxmat.



================================================== ========================
Aptonomiye telep kilinmaydu birilidu. Mustekkillik kurishi kilghan milletke jahangirlar teripidin birilgen teselli hissaplinidu. Mesilen Uch ependiler Nenjingda ve chong chingda gomindangdin 10 yildek aptonomiye telep kilghan idi.
Amma hittay hergizmu bermidi. Dalayghimu bergini yok. Ama 1944 yil ghuljida partilghan sherki turkistan mustekkillik inkilabi gomindangni yingip patparak kilivetkende gomindang Jangjijongni Urumchige toluk hokuk bilen evetti. Jangkeychek Jangjujunggha shundak deydu"Xinjiangdin ayrilmaslik sherti bilen herkandak hek hokuk sorisa birilsun"
Ahirda ghulja terp bilen sohbette olturup "11 birtim tuzulidu" gomindang charisiz aptonomiye hokukini bergen bolidu.
Rusiye chechenlergimu ali aptonomiyeni berdi. Chechenistan siyasi jehettila rusyege karaydu. Ichki ishlirini tamamen ozi idarae kilidu. Edilye,polis ve maarip tamamen chechenlerning idarisida.

Yene bir niminimu tekitlesh kirekki hazir vetende Uyghur mekteplirimu bolsimu ballirini Uyghurmektivige birivatkan Uyghurlarning sani az emes. Uyghurchini bilmeydighan balilarmu az emes. Chet'ellerde yashavatkan milletchilirimizning balliri bolsa uyghurchini nahayiti yahxhi sozleydu. Bu misaldin shuni korivilishka boliduki;
milletning milli rohi sunsa bar bolghan aptonomiyeddinmu kachidiken. Mustekkilik rohi millitimizni asmilassiyedin ve kelguside ishghaldinmu kutulduridu. Biz aptonomiye soskisigha yaman ugenduk. Bu soska bizni bugunki pajiege ekeldi. Aptonomiye soskisining arkisida hittay hukimiti bar. chunki ular Uyghurlarda mustekkillik rohi kuchlunup ketse
biz xinjiangdin ayrilip kalimiz. Shunga biz kona soskini pedezlep birip uyghurni uhlitayli devatidu. Hittay shuni obdan biliduki: Uyghurlarning noposimu afghanistan noposi bilen ohshash. Afghanlar sovit ittipakidek kuchluk devletni koghlap chikirvetti. mustekkillik rohi uyghurda kuchlense xinjang ikinji afghanistangha aylinidu dep korkidu.
Aptonomiye telep kilghanlik sherki turkistanni hitayning dep itirap kilghanlik. buningdinmu bekerek hainlik bolamdu?
Uyghurlar mustekkillik davasini chet'ldimu kilalmisa nede kilidu? aptonomiye davasini vetendikiler kilsun. Biz ular kilalmaydighan davani kilishimiz kirek

yuqarqi qerindishimning analizigha qoshulimen, biz tashqi jehette jahanning teptarigha beqip motidil siyaset yugruzushimiz, ichki jehette musteqilliq teshwiqatini kucheytishimiz lazim, xelqimizning jenggiwarliqini her zaman ustun tutup turushimiz lazim, milliy irade we ishenchni kucheytish bolsa Xitayning atsimilatsiyesige qarshi turushnung eng toghra usoli

Unregistered
13-04-11, 07:26
yuqarqi qerindishimning analizigha qoshulimen, biz tashqi jehette jahanning teptarigha beqip motidil siyaset yugruzushimiz, ichki jehette musteqilliq teshwiqatini kucheytishimiz lazim, xelqimizning jenggiwarliqini her zaman ustun tutup turushimiz lazim, milliy irade we ishenchni kucheytish bolsa Xitayning atsimilatsiyesige qarshi turushnung eng toghra usoli

marjinal we radikal kuchlerning mewjutluqi milliy herikitimizning tereqqiyati uchun paydiliq, xelqimizning jenggiwarliqini ashurushta yene shu marjinal we radikal kuchlerning yardimige tayinimiz, dawaning asasi eqimi bilen marjinal we radikal kuchler otturisidiki munasiwet we hemkarliqni obdan tengshesh we kucheytish lazim

Unregistered
13-04-11, 09:47
marjinal we radikal kuchlerning mewjutluqi milliy herikitimizning tereqqiyati uchun paydiliq, xelqimizning jenggiwarliqini ashurushta yene shu marjinal we radikal kuchlerning yardimige tayinimiz, dawaning asasi eqimi bilen marjinal we radikal kuchler otturisidiki munasiwet we hemkarliqni obdan tengshesh we kucheytish lazim

nahayiti toghra gep !

Unregistered
15-04-11, 08:40
nahayiti toghra gep !

Sherqiy Türkistan Uyghur Ali Kengishi yighinining küntertipi elan qilindi
Amerikida chaqirilidighan Sherqiy türkistan uyghur ali kengishi yighinining axirqi küntertipi yighin teyyarliq komuteti teripidin bekitilip elan qilindi, DUQ ning sehipisidin bu heqte tepsili melumatqa ige bolalaysiz :

http://www.uyghurcongress.org/uy/?p=3067

Unregistered
16-04-11, 00:06
hitay BDT ning her hil maddilirigha "at aylihangha, yol
sarihangha" digendek ix elip beriwatidu. hitay bir burda nan
tilise, bir putun toqac bireleydighan dewlet emes we uning
qenida undaq bir koksi kenglik yoq ezeldin. hitayning hazir
wetenning barliq bulung puxqaqlirini hitay bilen tolduriwatqalighi
eslidimu biz dewetqan ali aptonimiyedin ibaret dewarimizgha
koriwatqan teyyarlighi. yighincahlighanda hitay ali aptonomiye
telep qilixqa layaqetlik emes. yamangha juwaldurus lazim.