PDA

View Full Version : Erkin Sidikning hittay milletchiligi toghrisidiki makalisidin parche



Unregistered
13-02-11, 14:50
Bu makale wetinim betige chaplanghan iken, u yerde tizimlatmighan bolghachka bu meydanda pikir birimen. Erkin ependining u makalisini kizikip okup kiliwetip ayaklishay digen yeride tuwendiki absasni korup kozemge ishenmey kaldim. Bashkilarning nadanlikini misalgha eliwatkan bir sozning ichide uzining 1000 yil ilgiri yashighan Mexmud Keshkiri bilen Yusuphas Hajipning resimlirining ularning RAST chirayigha tayinipmu yaki tesewwurgha tayinip sizilghanmu digen sualni sorighan ademni nime diyish kirek emedi? Erkin ependining ashu sualni sorighanlighigha ishenmey kaldim, uning uchun men hijil bolup kitiwatimen. Belki u hiristiyanlarning hudaisi Eysaning resimini korgendimu ashundak suallarda bolamdighandu dep oylap yakamni chishlep kaldim.


Hazir Uyghurlarda mewjut bolup turiwatqan xéle kop mesililerning yiltizini Uyghurlarning medeniyet we bilim sewiyisining töwenliki, we shuningdin kélip chiqqan nadanliqi bilen baghlighili bolidu. Bu ehwal weten ichidimu shundaq. Chet eldimu hem shundaq. Mesilen, men buningdin birer yil burun bir tonulghan Uyghur ziyaliysidin Ghazi Emet akimiz sizghan ulugh alimlirimiz Yüsüp Xas Hajip bilen Mexmud Qeshqeri portrétliridikisi u ikki zatning heqiqiy chirayliri yaki perez ikenlikini sorighinimda, manga u ziyaliy héch qandaq ikkilenmey turupla ularning heqiqiy chirayi ikenlikini éytqan idi. Lékin yéqinda men Yarmuhemmet Tahir Tughluq ependining «Etirap qilishqa bolmaydighan ikki portrét» dégen maqalisini oqup, u portrétlerning perez bilen sizilghanliqini bildim. Her bir ziyaliyning hemme ishni bilishi mumkin emes. Bilmeydighinini «bilmeymen» déyish ilmiy puzitsiyige uyghun kélidighan, oqughan ademlerde kam bolsa bolmaydighan, tereqqiy tapqan milletlerde omumliship ketken bir adettiki exlaq idi.

Unregistered
13-02-11, 15:29
Étirap qilishqa bolmaydighan ikki portérit

Yarmuhemmet tahir tughluq

Heyranliq we epsusluq

«shinjang medeniyiti» zhurnilining 2010 – yilliq 1 – sanigha meshhur ressamimiz ghazi emetning «ulugh alimlirimiz yüsüp xas hajip bilen mehmud kashghery portrétlirining yaritilishi heqqide» namidiki maqalisi bérildi. Maqale méning 2006 – yili «junggo milletliri» zhurnilining 5 – sanida élan qilin’ghan, 2007 – yili, shinjang uniwérstéti neshriyati teripidin neshr qilin’ghan, «11 – esirdiki uyghur idi’ologiyesi» dégen kitabimgha kirgüzülgen «ikki alimning portériti we milli xaraktéri» dégen maqalemge jawaben yézilghan obzor idi. Men maqilini oqup bir tereptin heyran qaldim, yene bir tereptin epsuslandim. Heyran qélishimdiki seweb, maqalida men otturigha qoyghan qanuniyetlik ilmiy we tarixi meslilierge qarita közini yumuwélish pozitsiyeside bolghan, héch bolmighanda «qutadghubilik» bilen «diwan lughet türk» dégen shahit eserlerni estayidil birer qétim waraqlap körüp béqip andin pikir qilmay, eksiche méni «yéterlik bilim asisi bolmighan obzorchilarning asassiz we orunsiz baha we teqriz yézishi kishini epsuslanduridu» dep eyibleydu.

Aptor «yéterlik bilim asasi bolush» dégen telepning salmiqini mölchiyerliyelmigen bolsa kérek, bu pikirdin «mendek bir meshhur ressam üchün, héchkimning obzor yézishigha heqqi yoq» dégen mena chiqidu. Men ressam emes, ressamliq sen’itining ichki qanuniyetlirini taza chüshenmeymen, shunga ikki alimning resimliride ekis ettürülgen sen’et ölchimi heqqide pikir qilmidim, belki men 30 yildin béri tetqiq qilish jeryanida hasil qilghan bilish netijilirimge, tarixi pakitlargha asasen ilmi nuqt’iy nezerde turup semimiy tekliplirimni otturigha qoyghan idim. Men ömrümni ikki alimni we ularning eserlirini chüshünüshke serp qildim, ular bilen birge mangdim, birge yattim hem pikirleshtim. «qutadghubilik» heqqide bir qanche kitab yazdim, hemde bir qanche yil serp qilip «diwan lughet türk» ke sherhi yazdim. Bu jeryanida mehmud kashgheri bilen yüsüp xas hajipning meniwi we jismaniy simasi dilimgha chongqur ornashti. Shunga, ular toghruluq pikir qilishqa özümni tamamen heqliq dep qaraymen.

Epsuslinishimdiki sewep shuki, ghazi ehmet akining ilmiy meslilerge qarita ilmiy pozitsiyede bolmighanliqi we semimiy bolmighanliqi boldi. Biz héch bolmighanda tarixqa obdanraq nezer sélishimiz, tarixqa hörmet qilishni ögüniwélishimiz lazim. Bir- birimizge semimiyetsizlik, hörmetsizlik qilsaq karayiti chaghliq, tarixqa hörmetsizlik qilsaq tarixqa yüz kélelmeymiz. Tarix hergizmu köz boyamchiliqni kötürmeydu. Bizning qilghan her- bir ishimiz tarixning siniqigha berdashliq béreleydighan, tarix étirap qilidighan bolishi kérek. Yüsüp xas hajip bilen mehmud kashgheri 11- esirdiki qaraxanilarning yuqiri tebiqisige mensup bolghan uyghur alimliri, hergizmu ereb yaki pars sha’irliri emes, yene bir tereptin hazirqi dewrdiki uyghurlarning tipidin emes. Shunga ming yil burunqi milliy medeniyetni, itnik alahidilikni, milliy xasliq we tarixi alahidilikni bilmey turup, tarixi shexslerning portériti heqqide tesewwur qilish elwette shu tarixi shexslerge nisbetenmu hörmetsizlik bolup qalidu. Shunga kitabxanlarning éngida shekillinip qalghan bezi müjümel chigishlerni yéshiwélishigha yardimi bolar dégen niyette bir qisim meslilerge qarita konkritraq pikir qilishqa toghra keldi.

Yüsüp xas hajip we mehmud kashgherining portériti namida otturigha chiqqan yuqarqi ikki resim eng az dégendimu mundaq mahiyetlik nuqtilarda uyghunluq bolmighanliqi üchün étirap qilinmaydu.

Birinchi, tarixiyliq we dewr alahidiliki ekis etmigen.
Ikkinchi, milliy alahidilik we xasliqtin yiraqliship ketken.
Üchinchi, uyghurlarning xaqaniye dewridiki érqiy alahidilik nezerdin saqit qilin’ghan, netijide hazirqi zaman uyghurliri bilen bir tip qilip qoyghan.
Tötinchi, shexsining indi’udal alahidiliki we öz dewridiki salahiti, ijtima’iy orni we salapitini ipade qilidighan pakitlargha zadila nezer aghdurulmighan.
Beshinchi, tarixi pakitlar we «qutadghubilik» bilen «diwan lughet türk» tiki uchurlargha estayidil mu’amile qilinmighan. Héch bolmighanda ressam ikki alimning eserlirini bashtin- ayagh bir qétimmu körüp baqmighan. Peqet bashqilar yazghan maqale eserlerdiki üzündilerdinla paydilan’ghan. Shunga bu hergizmu sala- sülhi qilidighan ish emes, bir milletning tarixi, medeniyti we iptixarigha taqishidighan muhim tarixi mesle. Biz mundaq éghir sewenliklerni özimiz hés qilip tüzetmisek beribir tarix uni inkar qiliwétidu. Tarixning siniqigha berdashiliq bérelmeydu.

«qutadghubilig» ke bedi’iy edebiyat nuqtiy nezeridimu sep sélishqa toghra kélidu

Aldi bilen déqqitimizni tartidighan terep, ikki alimning resimini sizishta yash qurami étibargha élinmighan, eslide bu hergizmu sel qarashqa bolmaydighan muhim amil idi, biraq ressam ghazi ehmed bu heqtiki pakitni étirap qilmayla qalmay, belki méning resimni chüshinish iqtidarimning tolimu cholta ikenlikini eyibligen, hem ikki eserni ressamliq nezer bilen közetmigen dep: «ikki alimni eng yaxshi chüshinidighan aptor bu ikki alimning kitablirini ressamliq neziri bilen estayidil oqup baqimighan bolsa kérek» dep bolup, özining ressamgha xas nezeri bilen qayta – qayta oqup chiqqanliqini tilgha alidu we yüsüp xas hajipning potritini sizip chiqishqa:

365 tekküzdi manga qolin ellik yashim,
Qoghu qildi quzghun tüsidek bashim.

Dégen béyitqa asasen yüsüp xas hajipni saqalliri waqitsiz shunche aqirip ketken qilip sizghanliqini chüshendüridu. {emeliyette yuqarqi béyitta gep saqal toghrisida emes, bash (chach) heqqide bolun’ghan bolsimu} eslide yüsüp xas hajip yuqiriqi béyitlarni hayatning qanuniyiti, yashliqning pursetliri we qimmiti, qériliqning mehrumluqliri we musheqqetlirini bedi’iy yükseklikte eks ettürüp, ewlatlargha, yashlargha nesihet qilip, ibret közini échishqa, hayatini qedirleshke dalalet qilmaq bolidu. Bayanlirida elwette mubalighe (köptürüsh) tek bedi’iy amillar bar. Eger undaq edebiy we bedi’iy amillarni nezerge almay, «ressamliq neziri bilenla» udulmu - udul chüshen’gende, yüsüp xas hajipni ema, palech, dok qilip sizishqa toghra kélidu.

Yüsüp xas hajip «qutadghu bilig» esirining 371 – béyitida «oqtek tüz qeddim yadek igildi» dése, 374 – béyitida «kishensiz turup qedem alalmas bolup qaldim, nurluq közlirim qarangghu kichidek yorumas (körmes) bolup qaldi» deydu. 6529, 6530, 6532 béyitlirida: « ipardek qara bashqa kapur pürküdüm, qiyiindek tüz qeddim egri yadek igildi (mükchiyip qaldim). Erghuwandek qizil mengzim zepirandek sarghaydi.»deydu, bu arqiliq, hayatta insanning bésip ötüshi mumkin bolghan tebi’iy qanuniyitini «men» obrazda ekis ettüriwatidu. Elwette buninggha ressamliq nezeri bilenla sep salmay, yene bedi’iy edebiyat nuqtiynezeri bilenmu nezer aghdurushqa toghra kélidu. Men rasitnla «ressamliq nuqti’inezer» dégenning némini nezerde tutiwatqanliqini chüshenmidim. Ressamliq nuqti’inezer dégen bir terepni körüp, yene bir terepke közini yumiwélishmidu? Insanning teb’iy yétilish qanuniytini hésabqa almay, shey’ini mahiyet jehettin küzetmey, hadisilik terepke ésliwalidighan «nezer» midu dep qaldim. Emeliyette, ressamliq sen’iti bilen bed’iy edebiyat qarimu– qarshi qutuptiki ilim emes, biri boyaq bilen obraz yaratsa, yene biri til sen’iti arqiliq obraz yaritidu. Her ikkilisining ortaq bir pirinsipi bar, u bolsimu turmush we shey’ilerni chinliq bilen ekis ettürüsh. Resimde heqiqetenmu chinliq ekis etmigen. Aptor maqalida yüsüp xas hajipning esli yash quramini süpetlep mundaq deydu. «saqal- buruti chüshüriüwétilse, yash yigittek közliridin nur yéghip, chirayi parqirap, qeddi- qamitini tik tutup turghan hem jushqun hem rohluq halitini körgen bolattuq» , men tekitlimekchi bolghan qanuniyetke muxalip ishning biri del shu idi. Shunche ümüdwar, shunche jushqun, közliridin nur yéghip, chirayi parqirap turidighan, hayati küchi urghup turghan, ésil tebi’etlik bir ademning saqallirini chüshkünleshken, ümüdsizlen’gen, érsiy késelge kiriptar bolghan ademningkidek, qiran ademning éngikige yetmish yashliq bowayning saqilini chaplap qoyush qaysi mez’hepitiki ressamliqning mentiqisidu. Bizge yash qurami ellik yashtin halqighan, rohiyti bilen jismaniyti bir gewdige aylan’ghan yüsüp xas hajipning obrazi lazim. Hergizmu saqili yetmish yashliq boway, özi téxi yash yigit bolghan sehnide rol éliwatqan artisning obrazi emes. Ressam ghazikam yétekligen menzil bilen mangghanda nishan xata tallan’ghan bolidu, 50 yashlardiki jushqun, ümüdwar, rohluq bir ademning chach- saqallirining shunche aqirip ketkenlikini yuqarqi béyittin bashqa chüshündüridighan asas barmu? Yuqarqi béyitlarda qoyulghan chach heqqidiki obrazliq bayanlarni bed’iy edebiyat nuqtisidin «qara chachlirimgha aq sanjildi» dep chüshinilidu, yene bir terepke nezer aghdurghanda qelem hem elemde yétilgen bu ghorurluq alimning boyun- kökrekliridin bughdiyeknila éliwetse, burutliri xet tartmighan yash yigitlerning kökrikidek sidam, moysiz sizilip qalghanliqini körimiz. Saqalliq shunche wizhdanliq, ghorurluq yüsüp xas hajipning meydiside azraqmu tük yoq bolghiymiti. Yüz- chirayidiki alametler bilen, boyun we kökrikide masliq ekis etkenmu? Bash teripini tosup turup, boyun we kökrikini tejirbilik ressamlardin birige körsetse qandaq baha bérer? Öz waqtidiki uyghurlarning bedini yüsüp xas hajipning süritidek undaq moysiz emes idi. 1082- yildiki qanun höjjitide guwahliqqa chiqqan erning bedenlirini «tüklük» dep süpetligen, oghuzxanmu shundaq tüklük xaqan idi. Meniwiyet bilen jismaniyeitning birlikini ekis ettürüshte elwette bu tereplergimu nezer aghdurush lazim idi. Uyghurlarda ‹‹meydiside tüki bar›› dégen édi’om ésil tebi’etlik, ghorurluq, küch quwwiti urghup turghan kishilerning süpitidur, dégen. Resim dégen ressam öz neziri bilenla qarap hozurlinish üchün sizilmaydu, belki awamning behrimen bolishi üchün sizilidu, awamning neziri bilen qarighanda, yüsüp xas hajip bilen mehmud kashgherini yuqarqi portértidin ularning yash perqi nuqtisidin némini hés qilalaydu. Yüsüp xas hajipni mehmud kashgheridin 10yash etrapida kichik dep hés qilalamdu? Qanuniyetke hörmet qilinmighachqa, yüsüp xas hajip mehmud kashgheridin 20 yash etrapida chongdek tesirat béridighan halet shekillen’gen. Emeliyette ikki alim yash qorami jehettin tengtush hésablinidu.

Dawami: http://www.meripet.com/Academy/20110206_MehmudQeshqiri.htm

Antikupur
13-02-11, 15:45
Bu makale wetinim betige chaplanghan iken, u yerde tizimlatmighan bolghachka bu meydanda pikir birimen. Erkin ependining u makalisini kizikip okup kiliwetip ayaklishay digen yeride tuwendiki absasni korup kozemge ishenmey kaldim. Bashkilarning nadanlikini misalgha eliwatkan bir sozning ichide uzining 1000 yil ilgiri yashighan Mexmud Keshkiri bilen Yusuphas Hajipning resimlirining ularning RAST chirayigha tayinipmu yaki tesewwurgha tayinip sizilghanmu digen sualni sorighan ademni nime diyish kirek emedi? Erkin ependining ashu sualni sorighanlighigha ishenmey kaldim, uning uchun men hijil bolup kitiwatimen. Belki u hiristiyanlarning hudaisi Eysaning resimini korgendimu ashundak suallarda bolamdighandu dep oylap yakamni chishlep kaldim.

Uyghurlar mesilisige kelsek, musteqil dewrliride hemmisi musulman idi. Hazir bolsa:
1.Musulman Uyghur
2.Xiristiyan Uyghur
3.Yehudi Uyghur(Yehudi idiyisi bilen qorallan'ghan Uyghur,mesilen E.Sidiq- NASA)
4.Komunist Uyghur (Dinsiz,Allahnimu, peyghembernimu inkar qilidighan peskesh kapirlar)
5.Buddist Uyghur(Dalay Lamadek ölümdin qorqidighan, düshmenni öltürüshni qobul qilmaydighan, shertsiz ténchliqchi, düshmen béshigha taharet qilip qoysimu süküt qilidighan..)
6.Mushrik Uyghur (Özini musulman chaghlaydighan,emma Allahtin emes Allah yaratqan qullardin erkinlik, bext telep qilidighanlar, mesilen:gherp ellirige choqunidighan,demokratiyege choqunidighan,maddigha,eshyagha choqunidighan, pulgha choqunidighan)
7.Pasiq Uyghur (Özini musulman chaghlaydighan,emma musulmanlar qilishqa tégishlik perz ibadetlerni qilmaydighan we qilishni xalimaydighan, bir qisim ibadetni qilip bir qismini qilmaydighan yaki xalimaydighan hetta qobul qilmaydighan.)
8.Xitay yaki bashqa dindikiler teripidin ijarige élin'ghan yaki sétiwélin'ghan Uyghurlar (Mesilen,ear dikiler. Weten naminimu toghra durust atimaydighan yaki atash hoquqidin mehrum qilin'ghanlar)
9.Jan baqti,Ertist Uyghurlar: Qeyerdin azraq payda-menpeet kelse shu yerge baridighan, hetta eng nazuk we qimmetlik nersilwerdinmu, millet we wetenning musteqilliqidin, izzet-ekramidim (yanchuqigha kiridighan pul, quruq shöret yaki emel,abroy üchün) waz kécheleydighan, chetelliklerge "bizge musteqilliq kerek emes"-dep hayasizlarche, xuddi pahishe ayallardek bayanat béreleydighanlar.
10.Yatliship ketken Uyghurlar. Dindin we ejdatlrining exlaqiy ölchemliridin, idiyiliridin yatliship ketkenler.
11.Düshmen'ge ishleydighanköngli qara emma özlirini"ziyali,doktor"-dep atiwalghanlar.
12.Hem xitaygha qarshi namayish, yighin, paaliyetlerge aktip qatnishidighan, hem weten'ge yaki ichkirige pat-pat bérip turidighan, düshmendin "multi visa" alghan we xalighanda alalaydighan "wetenperwer sodiger"uyghurlar.Bular birdek musteqilliqni terghip qilidighan teshkilatqa eza bolup yighinigha qatnishidu, birdem aptonom rayon telep qilidighan teshkilatqa eza bolup yighinigha qatnishidu, birdem Ürümchige baridu,ishqilip her yerde bar.Bularning chongliri sodiger, kichikliri mexsus pitne tarqitip yaxshi kishilerning abroyini chüshürüsh, yaxshi kishilerge, mujahidlargha,wetenperwer uyghurlargha, teqwa uyghurlargha, durust musulman uyghurlargha düshmenlik qilishni öz kespi qiliwalghan.

Yuquridiki türlerning kelip 3-si ashu matiriyalizimchi murted "alim"gha tewe.
Matiriyalizimchi özining anisi bilen dadisidinmu gumanlinidu. Özini yaratqan Allahni inkar qilidighan yaki Allahning hökümlirini inkar qilidighan negila barsa kupurluqni terghip qilip yüridighan murted bolup ketken birsige artuq gep qilishmu waqit israpchiliqi bolsa kerek.
Alim-Allahning ilimlirini ügen'gen, ügengenni ijra qilidighan insan digenlik bolidu.
Bu matiriyalizimchi shu qeder kalwaki, özining qiliwatqan barliq xata qilmishlirini we gunahlirini, kupurlirini "toghra"-dep qaraydu. Texi pexirlinip turup bayan qilip ketishliri bar.

Antikupur
13-02-11, 15:46
Bu makale wetinim betige chaplanghan iken, u yerde tizimlatmighan bolghachka bu meydanda pikir birimen. Erkin ependining u makalisini kizikip okup kiliwetip ayaklishay digen yeride tuwendiki absasni korup kozemge ishenmey kaldim. Bashkilarning nadanlikini misalgha eliwatkan bir sozning ichide uzining 1000 yil ilgiri yashighan Mexmud Keshkiri bilen Yusuphas Hajipning resimlirining ularning RAST chirayigha tayinipmu yaki tesewwurgha tayinip sizilghanmu digen sualni sorighan ademni nime diyish kirek emedi? Erkin ependining ashu sualni sorighanlighigha ishenmey kaldim, uning uchun men hijil bolup kitiwatimen. Belki u hiristiyanlarning hudaisi Eysaning resimini korgendimu ashundak suallarda bolamdighandu dep oylap yakamni chishlep kaldim.

Uyghurlar mesilisige kelsek, musteqil dewrliride hemmisi musulman idi. Hazir bolsa:
1.Musulman Uyghur
2.Xiristiyan Uyghur
3.Yehudi Uyghur(Yehudi idiyisi bilen qorallan'ghan Uyghur,mesilen E.Sidiq- NASA)
4.Komunist Uyghur (Dinsiz,Allahnimu, peyghembernimu inkar qilidighan peskesh kapirlar)
5.Buddist Uyghur(Dalay Lamadek ölümdin qorqidighan, düshmenni öltürüshni qobul qilmaydighan, shertsiz ténchliqchi, düshmen béshigha taharet qilip qoysimu süküt qilidighan..)
6.Mushrik Uyghur (Özini musulman chaghlaydighan,emma Allahtin emes Allah yaratqan qullardin erkinlik, bext telep qilidighanlar, mesilen:gherp ellirige choqunidighan,demokratiyege choqunidighan,maddigha,eshyagha choqunidighan, pulgha choqunidighan)
7.Pasiq Uyghur (Özini musulman chaghlaydighan,emma musulmanlar qilishqa tégishlik perz ibadetlerni qilmaydighan we qilishni xalimaydighan, bir qisim ibadetni qilip bir qismini qilmaydighan yaki xalimaydighan hetta qobul qilmaydighan.)
8.Xitay yaki bashqa dindikiler teripidin ijarige élin'ghan yaki sétiwélin'ghan Uyghurlar (Mesilen,ear dikiler. Weten naminimu toghra durust atimaydighan yaki atash hoquqidin mehrum qilin'ghanlar)
9.Jan baqti,Ertist Uyghurlar: Qeyerdin azraq payda-menpeet kelse shu yerge baridighan, hetta eng nazuk we qimmetlik nersilwerdinmu, millet we wetenning musteqilliqidin, izzet-ekramidim (yanchuqigha kiridighan pul, quruq shöret yaki emel,abroy üchün) waz kécheleydighan, chetelliklerge "bizge musteqilliq kerek emes"-dep hayasizlarche, xuddi pahishe ayallardek bayanat béreleydighanlar.
10.Yatliship ketken Uyghurlar. Dindin we ejdatlrining exlaqiy ölchemliridin, idiyiliridin yatliship ketkenler.
11.Düshmen'ge ishleydighanköngli qara emma özlirini"ziyali,doktor"-dep atiwalghanlar.
12.Hem xitaygha qarshi namayish, yighin, paaliyetlerge aktip qatnishidighan, hem weten'ge yaki ichkirige pat-pat bérip turidighan, düshmendin "multi visa" alghan we xalighanda alalaydighan "wetenperwer sodiger"uyghurlar.Bular birdek musteqilliqni terghip qilidighan teshkilatqa eza bolup yighinigha qatnishidu, birdem aptonom rayon telep qilidighan teshkilatqa eza bolup yighinigha qatnishidu, birdem Ürümchige baridu,ishqilip her yerde bar.Bularning chongliri sodiger, kichikliri mexsus pitne tarqitip yaxshi kishilerning abroyini chüshürüsh, yaxshi kishilerge, mujahidlargha,wetenperwer uyghurlargha, teqwa uyghurlargha, durust musulman uyghurlargha düshmenlik qilishni öz kespi qiliwalghan.

Yuquridiki türlerning 3-si ashu matiriyalizimchi murted "alim"gha tewe.
Matiriyalizimchi özining anisi bilen dadisidinmu gumanlinidu. Özini yaratqan Allahni inkar qilidighan yaki Allahning hökümlirini inkar qilidighan negila barsa kupurluqni terghip qilip yüridighan murted bolup ketken birsige artuq gep qilishmu waqit israpchiliqi bolsa kerek.
Alim-Allahning ilimlirini ügen'gen, ügengenni ijra qilidighan insan digenlik bolidu.
Bu matiriyalizimchi shu qeder kalwaki, özining qiliwatqan barliq xata qilmishlirini we gunahlirini, kupurlirini "toghra"-dep qaraydu. Texi pexirlinip turup bayan qilip ketishliri bar.

Unregistered
13-02-11, 16:12
Eger bu sualni sorighichi Erkin Sidiqtin bashqa adem bolghan bolsa tazimu bir eqelli sawat digennimu bulmeydighan
dot nimilerken (sorighuchi we jawap berguchining her ikkisi dimekchi) diyish mumkin idi. Likin bu Erkin Sidiq tursa, buni qandaq chushinish kirek emdi? Belki u anche-munche chikip qoyamdighandu ya? Buni azraq chekiwalghanda yazghan absaslar disek bulamdu ya? Eger u Yarmuhemmedning maqalisini misalgha almighan bolsa men tehi uni u sual surighan u Uyghurning saq yaki saranglighini sinap beqish uchun qesten surighan sual ohshaydu dep oylap qalar idim. Likin uning chirayini ozgertmey turup u sualning jawabi uchun Yarmuhammedning maqalisini tilgha elishigha qarap towa, ming towa dep qaldim. Bu sirliq dunyada heqiqeten adem kormigenni koridiken. Erkin ependi common sense (eqelli sawat) ni sunni hemragha besip Marsqa iwetiwetmigendu he? Men sel ensirep qeliwatimen.

Unregistered
13-02-11, 17:33
bir neqqe yilning aldida, bir sorunda shundak bir ghazi emettin agringhan bir ziyalirimiz bolghan, yeni shundak bir yekqeshme kiyim kiqek keydurup sizip koyuptu dep, kastuyum burulka keyguzup sizsa yahshi bolattimikin tang bilelmigen idik. ikki yuz ning aldiki ademler ni tashka resimini oyup koymighan teghdir bolsa, perez kilmay kandak kilidu dise.

emdi biz bu hekte makale yazghanlar barlighinimu bilduk.

kandak kilimiz..............., sorap bakkan ,sorimighndin yahshide.

Unregistered
13-02-11, 17:51
Qerindashlar, erkin sidiq ependi tebi penge mensup kishi. tebi pendiki nurghun Formula keyin keship qilinip otturgha qoyulsimu lekin uning ming yil burunmu, 10 ming yil burunmu shu xil Formulada ikenlikini erkin sidiq ependi bilidu. shunga u " Maxmud qeshqerining resimini ming yil burunqi chirayi bilen sizghanmidur, yaki esli chiray Formulasini bilmeyla tesewwur bilen sizghanmidur " dep oylighan we shundaq sorighan. shunga u ademni mazaq qilmayli. qandaq qilidu emise. sorighisi kelgenni sorap bilidighan gep. umu özi tilgha alghan nadan xelqning baliside.

Unregistered
13-02-11, 17:54
Mexmud Qeshkiriler yashighan zamanda resim tartish apirati bolmighan bilen resim sizidighan artislar kop bolghan--Kuchardiki 1000 ge qarap beqing. Mexmud Qeshkirining kitawi saqlan'ghan yerde, eger uning shu zamanlarda sizilghan resimliridin birer parchisi bar bolup, shu resimningmu saqlinip qelish ehtimalliqimu bar. Shunglashqa hazir Uyghurlar ishlitiwatqan resimning ashundaq heqiqy chirayi sizilghan resimge asasen sizilghanliqi yaki putunley perez bilen sizilqanliqini bilelmey, shuni bashqilardin sorap baqsa, shumu gunama? Sen qandaq adem? Bashqilarning oz ismi bilen yazghan maqalisining kichikkine bir qismini bu yerge kochurup ekilip, uninggha isimsiz hujum qilip mazlashqiche, senmu ashu maqale bar sorunda oz isming bilen pikir yazsang bolmamdu? Namert latta!


Bu makale wetinim betige chaplanghan iken, u yerde tizimlatmighan bolghachka bu meydanda pikir birimen. Erkin ependining u makalisini kizikip okup kiliwetip ayaklishay digen yeride tuwendiki absasni korup kozemge ishenmey kaldim. Bashkilarning nadanlikini misalgha eliwatkan bir sozning ichide uzining 1000 yil ilgiri yashighan Mexmud Keshkiri bilen Yusuphas Hajipning resimlirining ularning RAST chirayigha tayinipmu yaki tesewwurgha tayinip sizilghanmu digen sualni sorighan ademni nime diyish kirek emedi? Erkin ependining ashu sualni sorighanlighigha ishenmey kaldim, uning uchun men hijil bolup kitiwatimen. Belki u hiristiyanlarning hudaisi Eysaning resimini korgendimu ashundak suallarda bolamdighandu dep oylap yakamni chishlep kaldim.

Unregistered
13-02-11, 18:30
Ghazi emet u resimlerni Mehmut Keshkiri uzi Facebookka koyup koyghan resimigha asasen siziptu dimiginingizge shukri disek bolghudek. Yusup Has Hajip bilen Mehmut Keshkirile Uyghurlar musulman bolup bolghanda yashighan. Musulman Uyghurlar Kuchardiki buddist Uyghurlardek ademlerning resimini sizidighangha yol koymayti. Kuchadiki u resimlarmu hergiz hekiki yashighan melum ademlerge ohshitip sizilghan emes belki tehminen sizilghan insan obrazliri. Asiyada mehsus bir ademni modul kilip resimimini sizidighan adet yekinki zamandila Yawrupdin kirgenligini azrak jemiyet sawati bar ademlerning hemmisi bulidu. Likin buyerde suralghan sual burun sizlghan resimni kayta sizghanmu emes belki hekiki chirayighimu yaki tesewurgha tayinip sizghanmu dep soralghan. Hekiki chiray digen nime siningche?


Mexmud Qeshkiriler yashighan zamanda resim tartish apirati bolmighan bilen resim sizidighan artislar kop bolghan--Kuchardiki 1000 ge qarap beqing. Mexmud Qeshkirining kitawi saqlan'ghan yerde, eger uning shu zamanlarda sizilghan resimliridin birer parchisi bar bolup, shu resimningmu saqlinip qelish ehtimalliqimu bar. Shunglashqa hazir Uyghurlar ishlitiwatqan resimning ashundaq heqiqy chirayi sizilghan resimge asasen sizilghanliqi yaki putunley perez bilen sizilqanliqini bilelmey, shuni bashqilardin sorap baqsa, shumu gunama? Sen qandaq adem? Bashqilarning oz ismi bilen yazghan maqalisining kichikkine bir qismini bu yerge kochurup ekilip, uninggha isimsiz hujum qilip mazlashqiche, senmu ashu maqale bar sorunda oz isming bilen pikir yazsang bolmamdu? Namert latta!

Unregistered
14-02-11, 01:08
Buni esli mundaq yazghan bolsa toghra bolghidek:

Hazir Uyghurlarda mewjut bolup turiwatqan xéle kop mesililerning yiltizini Uyghurlarning medeniyet we bilim sewiyisining töwenliki, we shuningdin kélip chiqqan nadanliqi bilen baghlighili bolidu. Bu ehwal weten ichidimu shundaq. Chet eldimu hem shundaq. Cheteldikilerning tipik misali mana men. Mesilen, men buningdin birer yil burun bir tonulghan Uyghur ziyaliysidin Ghazi Emet akimiz sizghan ulugh alimlirimiz Yüsüp Xas Hajip bilen Mexmud Qeshqeri portrétliridikisi u ikki zatning heqiqiy chirayliri yaki perez ikenlikini sorighinimda, manga u ziyaliy héch qandaq ikkilenmey turupla ularning heqiqiy chirayi ikenlikini éytqan idi. Men bu ziyalining gepige taki yéqinda men Yarmuhemmet Tahir Tughluq ependining «Etirap qilishqa bolmaydighan ikki portrét» dégen maqalisini oqughuche bolghan ariliqta ishinip yuruptimen, ming yil ilgiriki ulugh alimlirimizning portretlirini peqet perez arqiliqla sizighili bolidighanlighini perez qilalmaptimen. Mawu dotligimni kordunglarmu halayiq. Mana cheteldiki alim sanalghan mendek birsining bilim qurulmisi. Shunga mening uzundin uzun yezip yurgen maqalilirimning kop yerlirige ishenmisenglarmu bolidu. Lekin toxtimay yazghimla kelip turudu bilmeymen.



Hazir Uyghurlarda mewjut bolup turiwatqan xéle kop mesililerning yiltizini Uyghurlarning medeniyet we bilim sewiyisining töwenliki, we shuningdin kélip chiqqan nadanliqi bilen baghlighili bolidu. Bu ehwal weten ichidimu shundaq. Chet eldimu hem shundaq. Mesilen, men buningdin birer yil burun bir tonulghan Uyghur ziyaliysidin Ghazi Emet akimiz sizghan ulugh alimlirimiz Yüsüp Xas Hajip bilen Mexmud Qeshqeri portrétliridikisi u ikki zatning heqiqiy chirayliri yaki perez ikenlikini sorighinimda, manga u ziyaliy héch qandaq ikkilenmey turupla ularning heqiqiy chirayi ikenlikini éytqan idi. Lékin yéqinda men Yarmuhemmet Tahir Tughluq ependining «Etirap qilishqa bolmaydighan ikki portrét» dégen maqalisini oqup, u portrétlerning perez bilen sizilghanliqini bildim. Her bir ziyaliyning hemme ishni bilishi mumkin emes. Bilmeydighinini «bilmeymen» déyish ilmiy puzitsiyige uyghun kélidighan, oqughan ademlerde kam bolsa bolmaydighan, tereqqiy tapqan milletlerde omumliship ketken bir adettiki exlaq idi.

Unregistered
14-02-11, 02:31
Buni esli mundaq yazghan bolsa toghra bolghidek:

Hazir Uyghurlarda mewjut bolup turiwatqan xéle kop mesililerning yiltizini Uyghurlarning medeniyet we bilim sewiyisining töwenliki, we shuningdin kélip chiqqan nadanliqi bilen baghlighili bolidu. Bu ehwal weten ichidimu shundaq. Chet eldimu hem shundaq. Cheteldikilerning tipik misali mana men. Mesilen, men buningdin birer yil burun bir tonulghan Uyghur ziyaliysidin Ghazi Emet akimiz sizghan ulugh alimlirimiz Yüsüp Xas Hajip bilen Mexmud Qeshqeri portrétliridikisi u ikki zatning heqiqiy chirayliri yaki perez ikenlikini sorighinimda, manga u ziyaliy héch qandaq ikkilenmey turupla ularning heqiqiy chirayi ikenlikini éytqan idi. Men bu ziyalining gepige taki yéqinda men Yarmuhemmet Tahir Tughluq ependining «Etirap qilishqa bolmaydighan ikki portrét» dégen maqalisini oqughuche bolghan ariliqta ishinip yuruptimen, ming yil ilgiriki ulugh alimlirimizning portretlirini peqet perez arqiliqla sizighili bolidighanlighini perez qilalmaptimen. Mawu dotligimni kordunglarmu halayiq. Mana cheteldiki alim sanalghan mendek birsining bilim qurulmisi. Shunga mening uzundin uzun yezip yurgen maqalilirimning kop yerlirige ishenmisenglarmu bolidu. Lekin toxtimay yazghimla kelip turudu bilmeymen.

hahahahaha, eqilliq ademler bek köp. emma ular eqlini alahide bazargha salamydu. chünki eqil kishilik mülük. "mening eqlim mundaq", " men alim, men ziyali" dep siritqa köz köz qilishning özila eqilning taza yaxshi ishlimeywatqanliqidin derek beridu. bir "Alim"ning " Maqalisi" gha sherhi yezip turupmu özini " Men alim, men ziyali" dep isim qoymighan, hem undaq chakina ishlarni yaqturup ketmeydighan sizdek kishilirimiz bar bolghini üchünla heliqidek " Alim"lirimiz Millitimizni xalighanche koldurlitip oyniyalmaydu. yazghan sherhiyingiz shunchilik orunluq boluptu. demisimu " xitay milletchilik toghrisida" degen tema bilen ghazi emet ependi sizghan heliqi ikki söretning neme alaqisi bolsun. enggilizche gep qilidighan bir kishining erkin ependige bergen maqalisini terjime qilip, xitayning milletchilik toghrisidiki nersilirini chüshendürmisimu xitayning qandaq nerse ikenlikini zulum chekiwatqan her bir uyghur dehqanlirimu yaxshi biletti. lekin u ependi oylap baqmaptiken de.....

Unregistered
14-02-11, 20:35
Saqaldin qil ilghaydin ziyalilar wetendimu barken-de. Ressam bolghan adem Uyghurlar ozlirining eng meshhur ejdatliri dep pehirlinidighan ikki Alimni teswirleshte elwette ularning esli qiyapitini eks etturishni emes (beribir mumkin emes zadi) ularning hazirqi Uyghurlar bilen bolghan jismani we rohi ohshashliqni eks etturidighan bir ata obrazini yaritishni mehset qilghan bolishini tesewur qilish shunche tesmu emdi? Elwette 1000 yil burun yashighan Uyghurlar bilen bugunki Uyghurlarning chiray shekli, saqili, meydisining tuki, kiyinishi ohshimaydu. Likin men senetkar bolsammu hergiz ularning esli halitini eks etturish uchun resim sizip aware bolup olturmaymen, chunki undaq qilish mumkin emes bolupla qalmastin hechqandaq senet ehmiyti yoq bir ish. Eksinche huddi Ghazi Emettek senetkar bolish supitim bilen melum bedilikni, mehsetni eks etturidighan bir obraz yaritishni mehset qilimen. Birinji bolup hiyalimgha kilidighini mining tesewurimdiki Uyghur ejdatining obrazini yaritip ularning bugunki Uyghurlar bilen bolghan ortaqliqini tekitlesh arqiliq ular bizning ejdatlirimiz digen uqumni algha surimen. Ularning jismani turqini yaritishta bugunki Uyghur atilargha ortaq kilidighan simadin birni modul qilimen. Bugun meydiside tuki bar Uyghurdin tuki yoq Uyghurlar kop. Likin meydisining tukini korsitish korsetmeslikning nime perqi emdi? Ghazi Emetning resimide chataq yoq, likin bu maqalining apturining chushinishide chataq barken.


Étirap qilishqa bolmaydighan ikki portérit

Yarmuhemmet tahir tughluq

Heyranliq we epsusluq

«shinjang medeniyiti» zhurnilining 2010 – yilliq 1 – sanigha meshhur ressamimiz ghazi emetning «ulugh alimlirimiz yüsüp xas hajip bilen mehmud kashghery portrétlirining yaritilishi heqqide» namidiki maqalisi bérildi. Maqale méning 2006 – yili «junggo milletliri» zhurnilining 5 – sanida élan qilin’ghan, 2007 – yili, shinjang uniwérstéti neshriyati teripidin neshr qilin’ghan, «11 – esirdiki uyghur idi’ologiyesi» dégen kitabimgha kirgüzülgen «ikki alimning portériti we milli xaraktéri» dégen maqalemge jawaben yézilghan obzor idi. Men maqilini oqup bir tereptin heyran qaldim, yene bir tereptin epsuslandim. Heyran qélishimdiki seweb, maqalida men otturigha qoyghan qanuniyetlik ilmiy we tarixi meslilierge qarita közini yumuwélish pozitsiyeside bolghan, héch bolmighanda «qutadghubilik» bilen «diwan lughet türk» dégen shahit eserlerni estayidil birer qétim waraqlap körüp béqip andin pikir qilmay, eksiche méni «yéterlik bilim asisi bolmighan obzorchilarning asassiz we orunsiz baha we teqriz yézishi kishini epsuslanduridu» dep eyibleydu.

Aptor «yéterlik bilim asasi bolush» dégen telepning salmiqini mölchiyerliyelmigen bolsa kérek, bu pikirdin «mendek bir meshhur ressam üchün, héchkimning obzor yézishigha heqqi yoq» dégen mena chiqidu. Men ressam emes, ressamliq sen’itining ichki qanuniyetlirini taza chüshenmeymen, shunga ikki alimning resimliride ekis ettürülgen sen’et ölchimi heqqide pikir qilmidim, belki men 30 yildin béri tetqiq qilish jeryanida hasil qilghan bilish netijilirimge, tarixi pakitlargha asasen ilmi nuqt’iy nezerde turup semimiy tekliplirimni otturigha qoyghan idim. Men ömrümni ikki alimni we ularning eserlirini chüshünüshke serp qildim, ular bilen birge mangdim, birge yattim hem pikirleshtim. «qutadghubilik» heqqide bir qanche kitab yazdim, hemde bir qanche yil serp qilip «diwan lughet türk» ke sherhi yazdim. Bu jeryanida mehmud kashgheri bilen yüsüp xas hajipning meniwi we jismaniy simasi dilimgha chongqur ornashti. Shunga, ular toghruluq pikir qilishqa özümni tamamen heqliq dep qaraymen.

Epsuslinishimdiki sewep shuki, ghazi ehmet akining ilmiy meslilerge qarita ilmiy pozitsiyede bolmighanliqi we semimiy bolmighanliqi boldi. Biz héch bolmighanda tarixqa obdanraq nezer sélishimiz, tarixqa hörmet qilishni ögüniwélishimiz lazim. Bir- birimizge semimiyetsizlik, hörmetsizlik qilsaq karayiti chaghliq, tarixqa hörmetsizlik qilsaq tarixqa yüz kélelmeymiz. Tarix hergizmu köz boyamchiliqni kötürmeydu. Bizning qilghan her- bir ishimiz tarixning siniqigha berdashliq béreleydighan, tarix étirap qilidighan bolishi kérek. Yüsüp xas hajip bilen mehmud kashgheri 11- esirdiki qaraxanilarning yuqiri tebiqisige mensup bolghan uyghur alimliri, hergizmu ereb yaki pars sha’irliri emes, yene bir tereptin hazirqi dewrdiki uyghurlarning tipidin emes. Shunga ming yil burunqi milliy medeniyetni, itnik alahidilikni, milliy xasliq we tarixi alahidilikni bilmey turup, tarixi shexslerning portériti heqqide tesewwur qilish elwette shu tarixi shexslerge nisbetenmu hörmetsizlik bolup qalidu. Shunga kitabxanlarning éngida shekillinip qalghan bezi müjümel chigishlerni yéshiwélishigha yardimi bolar dégen niyette bir qisim meslilerge qarita konkritraq pikir qilishqa toghra keldi.

Yüsüp xas hajip we mehmud kashgherining portériti namida otturigha chiqqan yuqarqi ikki resim eng az dégendimu mundaq mahiyetlik nuqtilarda uyghunluq bolmighanliqi üchün étirap qilinmaydu.

Birinchi, tarixiyliq we dewr alahidiliki ekis etmigen.
Ikkinchi, milliy alahidilik we xasliqtin yiraqliship ketken.
Üchinchi, uyghurlarning xaqaniye dewridiki érqiy alahidilik nezerdin saqit qilin’ghan, netijide hazirqi zaman uyghurliri bilen bir tip qilip qoyghan.
Tötinchi, shexsining indi’udal alahidiliki we öz dewridiki salahiti, ijtima’iy orni we salapitini ipade qilidighan pakitlargha zadila nezer aghdurulmighan.
Beshinchi, tarixi pakitlar we «qutadghubilik» bilen «diwan lughet türk» tiki uchurlargha estayidil mu’amile qilinmighan. Héch bolmighanda ressam ikki alimning eserlirini bashtin- ayagh bir qétimmu körüp baqmighan. Peqet bashqilar yazghan maqale eserlerdiki üzündilerdinla paydilan’ghan. Shunga bu hergizmu sala- sülhi qilidighan ish emes, bir milletning tarixi, medeniyti we iptixarigha taqishidighan muhim tarixi mesle. Biz mundaq éghir sewenliklerni özimiz hés qilip tüzetmisek beribir tarix uni inkar qiliwétidu. Tarixning siniqigha berdashiliq bérelmeydu.

«qutadghubilig» ke bedi’iy edebiyat nuqtiy nezeridimu sep sélishqa toghra kélidu

Aldi bilen déqqitimizni tartidighan terep, ikki alimning resimini sizishta yash qurami étibargha élinmighan, eslide bu hergizmu sel qarashqa bolmaydighan muhim amil idi, biraq ressam ghazi ehmed bu heqtiki pakitni étirap qilmayla qalmay, belki méning resimni chüshinish iqtidarimning tolimu cholta ikenlikini eyibligen, hem ikki eserni ressamliq nezer bilen közetmigen dep: «ikki alimni eng yaxshi chüshinidighan aptor bu ikki alimning kitablirini ressamliq neziri bilen estayidil oqup baqimighan bolsa kérek» dep bolup, özining ressamgha xas nezeri bilen qayta – qayta oqup chiqqanliqini tilgha alidu we yüsüp xas hajipning potritini sizip chiqishqa:

365 tekküzdi manga qolin ellik yashim,
Qoghu qildi quzghun tüsidek bashim.

Dégen béyitqa asasen yüsüp xas hajipni saqalliri waqitsiz shunche aqirip ketken qilip sizghanliqini chüshendüridu. {emeliyette yuqarqi béyitta gep saqal toghrisida emes, bash (chach) heqqide bolun’ghan bolsimu} eslide yüsüp xas hajip yuqiriqi béyitlarni hayatning qanuniyiti, yashliqning pursetliri we qimmiti, qériliqning mehrumluqliri we musheqqetlirini bedi’iy yükseklikte eks ettürüp, ewlatlargha, yashlargha nesihet qilip, ibret közini échishqa, hayatini qedirleshke dalalet qilmaq bolidu. Bayanlirida elwette mubalighe (köptürüsh) tek bedi’iy amillar bar. Eger undaq edebiy we bedi’iy amillarni nezerge almay, «ressamliq neziri bilenla» udulmu - udul chüshen’gende, yüsüp xas hajipni ema, palech, dok qilip sizishqa toghra kélidu.

Yüsüp xas hajip «qutadghu bilig» esirining 371 – béyitida «oqtek tüz qeddim yadek igildi» dése, 374 – béyitida «kishensiz turup qedem alalmas bolup qaldim, nurluq közlirim qarangghu kichidek yorumas (körmes) bolup qaldi» deydu. 6529, 6530, 6532 béyitlirida: « ipardek qara bashqa kapur pürküdüm, qiyiindek tüz qeddim egri yadek igildi (mükchiyip qaldim). Erghuwandek qizil mengzim zepirandek sarghaydi.»deydu, bu arqiliq, hayatta insanning bésip ötüshi mumkin bolghan tebi’iy qanuniyitini «men» obrazda ekis ettüriwatidu. Elwette buninggha ressamliq nezeri bilenla sep salmay, yene bedi’iy edebiyat nuqtiynezeri bilenmu nezer aghdurushqa toghra kélidu. Men rasitnla «ressamliq nuqti’inezer» dégenning némini nezerde tutiwatqanliqini chüshenmidim. Ressamliq nuqti’inezer dégen bir terepni körüp, yene bir terepke közini yumiwélishmidu? Insanning teb’iy yétilish qanuniytini hésabqa almay, shey’ini mahiyet jehettin küzetmey, hadisilik terepke ésliwalidighan «nezer» midu dep qaldim. Emeliyette, ressamliq sen’iti bilen bed’iy edebiyat qarimu– qarshi qutuptiki ilim emes, biri boyaq bilen obraz yaratsa, yene biri til sen’iti arqiliq obraz yaritidu. Her ikkilisining ortaq bir pirinsipi bar, u bolsimu turmush we shey’ilerni chinliq bilen ekis ettürüsh. Resimde heqiqetenmu chinliq ekis etmigen. Aptor maqalida yüsüp xas hajipning esli yash quramini süpetlep mundaq deydu. «saqal- buruti chüshüriüwétilse, yash yigittek közliridin nur yéghip, chirayi parqirap, qeddi- qamitini tik tutup turghan hem jushqun hem rohluq halitini körgen bolattuq» , men tekitlimekchi bolghan qanuniyetke muxalip ishning biri del shu idi. Shunche ümüdwar, shunche jushqun, közliridin nur yéghip, chirayi parqirap turidighan, hayati küchi urghup turghan, ésil tebi’etlik bir ademning saqallirini chüshkünleshken, ümüdsizlen’gen, érsiy késelge kiriptar bolghan ademningkidek, qiran ademning éngikige yetmish yashliq bowayning saqilini chaplap qoyush qaysi mez’hepitiki ressamliqning mentiqisidu. Bizge yash qurami ellik yashtin halqighan, rohiyti bilen jismaniyti bir gewdige aylan’ghan yüsüp xas hajipning obrazi lazim. Hergizmu saqili yetmish yashliq boway, özi téxi yash yigit bolghan sehnide rol éliwatqan artisning obrazi emes. Ressam ghazikam yétekligen menzil bilen mangghanda nishan xata tallan’ghan bolidu, 50 yashlardiki jushqun, ümüdwar, rohluq bir ademning chach- saqallirining shunche aqirip ketkenlikini yuqarqi béyittin bashqa chüshündüridighan asas barmu? Yuqarqi béyitlarda qoyulghan chach heqqidiki obrazliq bayanlarni bed’iy edebiyat nuqtisidin «qara chachlirimgha aq sanjildi» dep chüshinilidu, yene bir terepke nezer aghdurghanda qelem hem elemde yétilgen bu ghorurluq alimning boyun- kökrekliridin bughdiyeknila éliwetse, burutliri xet tartmighan yash yigitlerning kökrikidek sidam, moysiz sizilip qalghanliqini körimiz. Saqalliq shunche wizhdanliq, ghorurluq yüsüp xas hajipning meydiside azraqmu tük yoq bolghiymiti. Yüz- chirayidiki alametler bilen, boyun we kökrikide masliq ekis etkenmu? Bash teripini tosup turup, boyun we kökrikini tejirbilik ressamlardin birige körsetse qandaq baha bérer? Öz waqtidiki uyghurlarning bedini yüsüp xas hajipning süritidek undaq moysiz emes idi. 1082- yildiki qanun höjjitide guwahliqqa chiqqan erning bedenlirini «tüklük» dep süpetligen, oghuzxanmu shundaq tüklük xaqan idi. Meniwiyet bilen jismaniyeitning birlikini ekis ettürüshte elwette bu tereplergimu nezer aghdurush lazim idi. Uyghurlarda ‹‹meydiside tüki bar›› dégen édi’om ésil tebi’etlik, ghorurluq, küch quwwiti urghup turghan kishilerning süpitidur, dégen. Resim dégen ressam öz neziri bilenla qarap hozurlinish üchün sizilmaydu, belki awamning behrimen bolishi üchün sizilidu, awamning neziri bilen qarighanda, yüsüp xas hajip bilen mehmud kashgherini yuqarqi portértidin ularning yash perqi nuqtisidin némini hés qilalaydu. Yüsüp xas hajipni mehmud kashgheridin 10yash etrapida kichik dep hés qilalamdu? Qanuniyetke hörmet qilinmighachqa, yüsüp xas hajip mehmud kashgheridin 20 yash etrapida chongdek tesirat béridighan halet shekillen’gen. Emeliyette ikki alim yash qorami jehettin tengtush hésablinidu.

Dawami: http://www.meripet.com/Academy/20110206_MehmudQeshqiri.htm

Unregistered
15-02-11, 18:21
Erkin aka bu tenkit pikirlerdin qokum har aldi. Likin uyghur helkimu Erkin aka helkimizni "nadan" dep atighanda helkimizning har alidighan wahlirimu barder. ozem tapkan balagha nege baray dawagha digen shu.................

Unregistered
16-02-11, 00:37
Erkin ependi, 2008- yilining axiri "Uyghurlar Döt Emes, Eqilliq!" digen maqalini yazghan ikensiz. Shu maqalingizda diyilgen sozler bilen bu qetimqi maqalingizda diyilgen bezi sozler zit bolup qalamdu qandaq? eger waqtingiz yar berse buninggha qarita chushenche bersingiz nime dimekchi ikenligingizni teximu toghra chushuniwelishimizgha paydisi bolarmikin dep qaraymen.

Unregistered
16-02-11, 08:01
Uyghurlargha yingne sanchiymen dep yingnini tetur tutiwelip uzige sanjiwitiptu. hahaha

Unregistered
17-02-11, 09:01
Erkin Sidiqning ismidin qarighanda chong dadisi musulman.Dadisigha `Sidiq`-dep musulmanche at qoyghan yaki qoydurghan.Emma Erkin Sidiq islam dinidin chiqip ketken,yaki qobul qilmighan.
Matiriyalizimchiliqta shu sewioyege yetken idiki, Mexmut Qeshqeri,Yusup Xas Hajipning mewjudiyitigimu guman bilen qaraydighan sewiyege yetken. Ata-anisidinmu guman qilidiken. Dadam rastinla meni tapqan bolghiymiti,yaki maymundin ozgirip kelgen bolghiymitim,dep ozige opzi soal qoyidiken.
Islam dinigha etiqad qilmighachqa namaz oqumaydiken, bikar waqti kop bolghachqa tayini yoq ishlarni oylap we yezip bashqilargha dinsizliq tehswiqati elip baridiken. Mexmut Qeshqeri bilen Yusup Xas Hajipning chirayining qandaq bolushi muhimmu? Towa diguluk bu sarang deltilerge!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Eger chirayliq ,kelishken bolsa ayalini tansa oynashqa ewetemdikin tang! Yaki Nasara ayallarni elip beremdikin?
Kupur, maz purap turighan nersilerni yezip yash osmurlerni qaymuqturghiche taharet elishni uginip , ayet we dua uginip iman eytip namaz oqusa, ibadet qilsa millet uchun, yurtning azadliqi uchun az bolsimu tohbe qoshsa bolmamdu? Allah hidayet qilsun. Qap-qara konglige iman nuri salsun! Dozaqta koymeslik uchun musulman bolush kerek.Kapirliqtin waz kechish kerek.Haywandek bide-saman yepla kun otkuzgen hayatni hayat digili bolamdu?
Siyasetke arilashmaymish, mazek. Texi ozini alim, xitayning "Bölgünchi"-dewatqanliqi heqqide mikrofonlardav sözlep yüriduı, dunyada bundaqmu maz adem bolamdu! Bölgünchi dimek- wetenperwer, musulman dimektur.
Weten üchün bir tiyinlik ish qilghan bolsa kashki.Doppa keyse wetenperwer bolidu, men nege barsam delte kallamgha Uyghurning chimen doppisining bahasini chüshürüp kiyiwalimen, texi özümni "wetenperwer"-dep atiwalimen,dep yürüydu bu na ehli, kalwa bulaqning süyini ichken guy.
Awal musulman bol,özüngni dozaqtin qutqaz.Ailengni qutqan, düshmen'ge ishleshtin waz kech!

Heqiqi musulman sizdek adem tillimaydu,kishilerge haqaret qilmaydu,chunki heqiqi musulman eng keng qosaq kishilerdur,eng alijanap insanlardur,heqiqi musulman ozining alijanapliqi we isil xisliti bilen ISLAMni oz hayatigha janliq tedbiqlash arqiliq bashqilargha ulge bolidu,iddiysige tesir korsitidu.QUR'AN-KERIMdimu we HEDISlerdimu kishilerge haqaret qilish ,kemsitish qopalliq qilish ..... cheklen'gen,bashqilargha rehimdil,aq kongul bolush,xush xuy, tebessum bilen muamile qilsh,mesele bolsa chirayliq terbiye qilish teshebbus qilinidu,sizmu oylap biqing,qurut-qongghazghamu azar birishni chekligen dinimiz kishilerge bihude azar birishni elwette chekleydu.elwette eger siz teqwadar musulman bolsingiz PEYGHEMBERIMIZning hayatigha bir nezer siling,ISLAM tarixida otken meshhur kishilerning paaliyetlirini oqung,eger bularni otken ishlar dep qarisingiz kunumizdimu yaxshi dini terbiye korgen kishiler intayin kop,ularning emiliyitidin ornek iling,emma kishilerge ,u qandaq iddiyediki kishi bolushidin qet'i nezer haqaret qilmang,ilmi bolung ,pakit sozlesh arqiliq chirayliq terbiye biring.Chunki siz wekillik qilimen dep sozlewatqan dinimizmu sizning u qilmishingizni qobul qilmaydu.Biz MUSULMANlar qopalliq ,jahilliq qilip bashqilarni HOOOOOOOO qilghuzup seskindurush ornigha chirayliq ,angliq insanlardek muamile qilip bashqilarni etrapimizgha jem qilishimiz,ISLAMgha mayil qilishimiz we shundaq qilishqa tirshishimiz lazim.

Unregistered
17-02-11, 16:44
Heqiqi musulman sizdek adem tillimaydu,kishilerge haqaret qilmaydu,chunki heqiqi musulman eng keng qosaq kishilerdur,eng alijanap insanlardur,heqiqi musulman ozining alijanapliqi we isil xisliti bilen ISLAMni oz hayatigha janliq tedbiqlash arqiliq bashqilargha ulge bolidu,iddiysige tesir korsitidu.QUR'AN-KERIMdimu we HEDISlerdimu kishilerge haqaret qilish ,kemsitish qopalliq qilish ..... cheklen'gen,bashqilargha rehimdil,aq kongul bolush,xush xuy, tebessum bilen muamile qilsh,mesele bolsa chirayliq terbiye qilish teshebbus qilinidu,sizmu oylap biqing,qurut-qongghazghamu azar birishni chekligen dinimiz kishilerge bihude azar birishni elwette chekleydu.elwette eger siz teqwadar musulman bolsingiz PEYGHEMBERIMIZning hayatigha bir nezer siling,ISLAM tarixida otken meshhur kishilerning paaliyetlirini oqung,eger bularni otken ishlar dep qarisingiz kunumizdimu yaxshi dini terbiye korgen kishiler intayin kop,ularning emiliyitidin ornek iling,emma kishilerge ,u qandaq iddiyediki kishi bolushidin qet'i nezer haqaret qilmang,ilmi bolung ,pakit sozlesh arqiliq chirayliq terbiye biring.Chunki siz wekillik qilimen dep sozlewatqan dinimizmu sizning u qilmishingizni qobul qilmaydu.Biz MUSULMANlar qopalliq ,jahilliq qilip bashqilarni HOOOOOOOO qilghuzup seskindurush ornigha chirayliq ,angliq insanlardek muamile qilip bashqilarni etrapimizgha jem qilishimiz,ISLAMgha mayil qilishimiz we shundaq qilishqa tirshishimiz lazim.

hejep söyündüm, tesirlendim. bek yaxshi yezipsiz. eqilliq kishi ikensiz. qayil boldum. Musulman isimni qollanghan kishimu sizge choqum qayil bolidu. Munazirige exlaq yetekchi bolishi kerek iken.

Unregistered
17-02-11, 18:05
Mening perizimche bu temini bashlighan we uninggha yukiriki inkaslarni yazghanlar rabiye kadirdin "erkin sidikni sesitish" wezipisini tapxurup alghan 1-2 la adem. Xunga ularning yazghanliri ya erkin sidik, ya uning makalisi bilen munasiwetlik emes. Men yekinda bundak ixlarning her 2-3 ayda bir ketim bolup turidighanlikini bildim. Hemde UAA adminliri sizning we mening yazghinimni bir demdila oquriwetken bilen, erkin sidikni bikardin bikar tillaydighan bu temini we yukiriki inkaslarni hergizmu oqurmeydu. Ixenmisingiz karap turung.


Heqiqi musulman sizdek adem tillimaydu,kishilerge haqaret qilmaydu,chunki heqiqi musulman eng keng qosaq kishilerdur,eng alijanap insanlardur,heqiqi musulman ozining alijanapliqi we isil xisliti bilen ISLAMni oz hayatigha janliq tedbiqlash arqiliq bashqilargha ulge bolidu,iddiysige tesir korsitidu.QUR'AN-KERIMdimu we HEDISlerdimu kishilerge haqaret qilish ,kemsitish qopalliq qilish ..... cheklen'gen,bashqilargha rehimdil,aq kongul bolush,xush xuy, tebessum bilen muamile qilsh,mesele bolsa chirayliq terbiye qilish teshebbus qilinidu,sizmu oylap biqing,qurut-qongghazghamu azar birishni chekligen dinimiz kishilerge bihude azar birishni elwette chekleydu.elwette eger siz teqwadar musulman bolsingiz PEYGHEMBERIMIZning hayatigha bir nezer siling,ISLAM tarixida otken meshhur kishilerning paaliyetlirini oqung,eger bularni otken ishlar dep qarisingiz kunumizdimu yaxshi dini terbiye korgen kishiler intayin kop,ularning emiliyitidin ornek iling,emma kishilerge ,u qandaq iddiyediki kishi bolushidin qet'i nezer haqaret qilmang,ilmi bolung ,pakit sozlesh arqiliq chirayliq terbiye biring.Chunki siz wekillik qilimen dep sozlewatqan dinimizmu sizning u qilmishingizni qobul qilmaydu.Biz MUSULMANlar qopalliq ,jahilliq qilip bashqilarni HOOOOOOOO qilghuzup seskindurush ornigha chirayliq ,angliq insanlardek muamile qilip bashqilarni etrapimizgha jem qilishimiz,ISLAMgha mayil qilishimiz we shundaq qilishqa tirshishimiz lazim.

Unregistered
17-02-11, 19:17
Bu timini bashlighan men. Likin manga birsi yaz dep ugutip koymidi. Erkin Sidik bir Uyghur ziyalisining dotligini ispatlash uchun Ghazi Emet portretlarni hekiki chirayigha asasen sizilghanmu yaki tesewurghimu dep sorighan sualigha bergen hata jawabini ispat korsetken iken bu sualning u ziyalini nadan korsitipla kalmay uzinimu nadan korsetkenligini buldurip koyish uni sesitish bolamdu? Chidighangha chikarghan oyun bu ependim/hanim, yingnini uzingizge sanjip bekip aghrimisa bashkilargha sanjing. Uzum tapkan balagha nege baray dawagha dep bashkilargha ussimeng. 1000 yilning aldida hekiki chirayni eks etturidighan tehnik mewjut emesliki mewjut bolghandimu musulman bolghan u ediplirimizning resimlirini sizdurishi natayinlighini herkandak ziyali bulishke tigishlik ekelli sawat. Erkin Sidik bulmigenla emes bashka birsini bulmeydiken dep tenkit kilghan. Hehni u tenkitlise bolidiken bashkilarni uni tenkitlise bolmamdu? Uyghurlarning hemmisi Maozedong hittaydek mahtashnila yahturidighan kemchiligini korsitiberse chidimaydighan bolamdu? Uni sesitip anangni-manangni dimidi hechkim, peket uzining bashkilarni set korsitish uchun ishletken misalining emliyette uzige yeniwatkanlighini korsitip koyduk.


Mening perizimche bu temini bashlighan we uninggha yukiriki inkaslarni yazghanlar rabiye kadirdin "erkin sidikni sesitish" wezipisini tapxurup alghan 1-2 la adem. Xunga ularning yazghanliri ya erkin sidik, ya uning makalisi bilen munasiwetlik emes. Men yekinda bundak ixlarning her 2-3 ayda bir ketim bolup turidighanlikini bildim. Hemde UAA adminliri sizning we mening yazghinimni bir demdila oquriwetken bilen, erkin sidikni bikardin bikar tillaydighan bu temini we yukiriki inkaslarni hergizmu oqurmeydu. Ixenmisingiz karap turung.

Unregistered
17-02-11, 19:43
Baxkilar oz ismi bilen yazghan makalini tenkit kilmakqi bolsingiz, sizmu oz ismingiz bilen xundak kiling. Bolmisa tenkidingiz inawetsiz.

Yene bir gep, erkin sidik makalisida u ziyalini "hata jawab berdi" demigen. Ozi bilmigen ixka bilgen kiyapette jawab bergen, degenni otturigha koyghan. Yeni "Erkin Sidik bulmigenla emes bashka birsini bulmeydiken dep tenkit kilghan." deginingiz putunley hata. Siz baxkilarning makalisini toghra chuxinelmisingiz, uni kandak tenkit kilisiz? Oizingizge quxluk ish qiling.


Bu timini bashlighan men. Likin manga birsi yaz dep ugutip koymidi. Erkin Sidik bir Uyghur ziyalisining dotligini ispatlash uchun Ghazi Emet portretlarni hekiki chirayigha asasen sizilghanmu yaki tesewurghimu dep sorighan sualigha bergen hata jawabini ispat korsetken iken bu sualning u ziyalini nadan korsitipla kalmay uzinimu nadan korsetkenligini buldurip koyish uni sesitish bolamdu? Chidighangha chikarghan oyun bu ependim/hanim, yingnini uzingizge sanjip bekip aghrimisa bashkilargha sanjing. Uzum tapkan balagha nege baray dawagha dep bashkilargha ussimeng. 1000 yilning aldida hekiki chirayni eks etturidighan tehnik mewjut emesliki mewjut bolghandimu musulman bolghan u ediplirimizning resimlirini sizdurishi natayinlighini herkandak ziyali bulishke tigishlik ekelli sawat. Erkin Sidik bulmigenla emes bashka birsini bulmeydiken dep tenkit kilghan. Hehni u tenkitlise bolidiken bashkilarni uni tenkitlise bolmamdu? Uyghurlarning hemmisi Maozedong hittaydek mahtashnila yahturidighan kemchiligini korsitiberse chidimaydighan bolamdu? Uni sesitip anangni-manangni dimidi hechkim, peket uzining bashkilarni set korsitish uchun ishletken misalining emliyette uzige yeniwatkanlighini korsitip koyduk.

Unregistered
17-02-11, 23:03
Sizmu gepni chushinip gep kiling, men uning makalisini tenkit kilmidim. Men uning u zatlirimizning portreti ULARNING HEKIKI CHIRAYIGHA ASASENMU YAKI TESEWWURGHA tayinip sizilghanmu digen sualigha baha berdim. Uning u ziyalini nime dep tenkit kilghanlighi kari chaghlik, likin uning mushu nadan sualni uzi sorighan turup bashkilarni nadan, birnerse ukmaydighan dep eyipligenligi mohim nohta. Eger u bulmigen ishni bulgen buliwalidighangha misal izdigen bolsa bashkilarni misal kelturishkimu hajiti yokkentukku. Chidighangha chikaghan oyun, chidap turung sizmu. Uyghurdin bashka milletning ziyaliliri bolsa bundak ishlargha sorry deyti. Kechkiche yehudi dostlirini ornek kilip korsitidighan Erkin Sidik ependi bundak yerlege kelgende shu dostliridin ugenmeydikende.


Baxkilar oz ismi bilen yazghan makalini tenkit kilmakqi bolsingiz, sizmu oz ismingiz bilen xundak kiling. Bolmisa tenkidingiz inawetsiz.

Yene bir gep, erkin sidik makalisida u ziyalini "hata jawab berdi" demigen. Ozi bilmigen ixka bilgen kiyapette jawab bergen, degenni otturigha koyghan. Yeni "Erkin Sidik bulmigenla emes bashka birsini bulmeydiken dep tenkit kilghan." deginingiz putunley hata. Siz baxkilarning makalisini toghra chuxinelmisingiz, uni kandak tenkit kilisiz? Oizingizge quxluk ish qiling.

Unregistered
18-02-11, 01:11
Helimu u ziyali bilidigan qiyapetke kiriwelip " Heqiqi Resimi" dep jawap berip qoyuptu. Men bolghan bolsam Ghazi Emetning burunqi bowiliri u alimlar bilen olturughan bir sorunni videogha elip saqlap qoyuptiken, shu videogha asasen siziptu dep bilidighan qiyapettila jawap berettim.
Shundaq disem Erkin ependining "undaq bolsa u videoni bir ekeldurup korsek boptiken" deydighanlighigha ishenchim kamil.....


Baxkilar oz ismi bilen yazghan makalini tenkit kilmakqi bolsingiz, sizmu oz ismingiz bilen xundak kiling. Bolmisa tenkidingiz inawetsiz.

Yene bir gep, erkin sidik makalisida u ziyalini "hata jawab berdi" demigen. Ozi bilmigen ixka bilgen kiyapette jawab bergen, degenni otturigha koyghan. Yeni "Erkin Sidik bulmigenla emes bashka birsini bulmeydiken dep tenkit kilghan." deginingiz putunley hata. Siz baxkilarning makalisini toghra chuxinelmisingiz, uni kandak tenkit kilisiz? Oizingizge quxluk ish qiling.

Unregistered
18-02-11, 07:54
Bu kizzik gep boldi. Hotuni kiz tughsa baxkilardin, oghul tughsa ozidin koridighan birsi ohxaysiz.
Emdi birsining hotuni buzulsimu, Rabiye Kadirdin korsengler, ozini Alim digen birsiningmu bir ekelli hekiketni chuxinelmey, ene axundak ala-joka birnimilerni yezip, helikning tenkitige uchrisa, unimu Rabiye Kadirdin korsingiz, undakta ozingizni tekxurtup beking, siz ozingizni kimdin korisizkin.







Mening perizimche bu temini bashlighan we uninggha yukiriki inkaslarni yazghanlar rabiye kadirdin "erkin sidikni sesitish" wezipisini tapxurup alghan 1-2 la adem. Xunga ularning yazghanliri ya erkin sidik, ya uning makalisi bilen munasiwetlik emes. Men yekinda bundak ixlarning her 2-3 ayda bir ketim bolup turidighanlikini bildim. Hemde UAA adminliri sizning we mening yazghinimni bir demdila oquriwetken bilen, erkin sidikni bikardin bikar tillaydighan bu temini we yukiriki inkaslarni hergizmu oqurmeydu. Ixenmisingiz karap turung.

Unregistered
18-02-11, 08:05
uzini choqum apisidin koridighu deymen.


Bu kizzik gep boldi. Hotuni kiz tughsa baxkilardin, oghul tughsa ozidin koridighan birsi ohxaysiz.
Emdi birsining hotuni buzulsimu, Rabiye Kadirdin korsengler, ozini Alim digen birsiningmu bir ekelli hekiketni chuxinelmey, ene axundak ala-joka birnimilerni yezip, helikning tenkitige uchrisa, unimu Rabiye Kadirdin korsingiz, undakta ozingizni tekxurtup beking, siz ozingizni kimdin korisizkin.