PDA

View Full Version : Amerikidiki ali kengesh yighini heqqide oylighanlirim ( 2 )



T.Bughra
19-01-11, 08:03
Amerikidiki ali kengesh yighini heqqide oylighanlirim ( 2 )

Meningche Diniy zatlirimizning rolini qandaq jari qildurush we Diniy zatlirimiz bilen siyasi teshkilatlirimiz otturisidiki munasiwetlerni qandasq tengshesh mesilisi bu qetim Amerikida chaqirilidighan < Sherqiy Türkistan Uyghur Ali Kengishi > yighinining mohim küntertiplirining biri qilinishi lazim, chünki bu nahayiti mohim we nazuk bir mesile !

Sherqiy türkistanning xojilar dewri hemmimizge ayan, özlirini peyghember ewladi dewalghan sopi – ishanlar bir pütün Uyghur millitini < aq taghliqlar > we < Qara taghliqlar > dep ikkige bölüwetken, mosulman Uyghurlar arisida bir – birini < kapir > dep eyipleydighan hadisiler ewij alghan, pütün Sherqiy türkistan ziminini ittipaqsizliq, bölünüsh, qalaqliq, xurapatliq, jahalet qaplighan, buni purset bilgen Manju impiratorluqi hech bir bedel tölimeyla wetinimizni ishghal qilghan idi.

Xitay kommunistliri wetinimizni ishghal 1949 – yilidin taki 70 – yillarning axirigha qeder Uyghur mosulmanlirining diniy etiqadigha pütünley cheklime qoyghan, Qurani – kerim, Hedis we bashqa diniy eserlirimizni tamamen köydürüp, mejsidlirimizni choshqa qotanlirigha aylandurup qoyghan, bu dewirde yash ewlatlirimizning mutleq köp qismi muqeddes islam dinini ögünüshtin mehrum qalghan idi.

Xitay hakimiyiti 80 – yillarning bashliridin etibaren bir pütün Uyghur mosulmanlirini < Dingha etiqat qilidighan amma > we < Dingha etiqat qilmaydighan amma > dep ikkige ayrighan, Diniy zatlirimiz bilen Ziyalilirimiz otturisida, shundaqla yene Diniy zatlirimiz bilen adettiki amma otturisida süni usolda zidiyet, ixtilap, toqunush peyda qilishqa tiriship kelgen idi, Xitayning buxil bölüsh we parchilash siyasiti hazirmu dawam qiliwatidu.

Epsuski, hazir chetellerde yashawatqan Uyghurlar arisidimu Xitayning yuqarqi taktikisigha oxshap ketidighan bezi eqimlar otturigha chiqip, muhajirettiki Uyghurlarni < Dinchilar > we < Dinsizlar > dep ikki qutupqa ayrishqa bashlidi.
Bezi küchler, < Diniy zatlar > digen qalpaqni kiyiwelip, ezeldin bir – biri bilen ichquyun - tashquyun bolup inaq yashap kelgen Uyghurlarni teshkili jehettinla emes, ijtimayi jehettinmu ikki guruppigha bölüshke bashlidi, keyinki mezgillerde mexsus < Diniy zatlar > din terkip tapqan teshkilatlar otturigha chiqishqa bashlidi.

Eger diqqet qilidighan bolsaq, buxil Diniy guruppilarning Gherip elliride mötidil siyaset elip beriwatqan Uyghur teshkilatlirini qarilash, Xitayning ziyankeshliki tüpeylidin Diniy jehettin telim elishtin mehrum qalghan qerindashlirimizni, bolupmu ziyalilirimizni < kapir > we < Dinsiz > dep haqaretleshni özlirining asasliq wezipisi qiliwalghanliqini körüwelish tes emes !

Buxil kishilerning milliy tuyghusi ajiz, Uyghur millitining örp – adet we en – enilirini inkar qilidu, pütün küchi bilen Diniy radikalliqni we panislamizimni teshwiq – terghip qilidu !

Eziz millitimizning teqdiri hayat – mamatliq xewipige duch keliwatqan we birlik – ittipaqliqqa jiddi muhtaj boluwatqan bügünki künde, < Diniy zatlar > digen shereplik namni qalqan qiliwelip ayrim teshkilat qurushnung we milliy herikitimizde bölünüsh peyda qilishning özi mahiyette Xitay hakimiyitining menpeeti üchün ketmen chapqanliq bilen barawer !

Hazirgha qeder chetellerde paaliyet elip beriwatqan hech bir teshkilatimiz Diniy zatlirimizni nezerdin saqit qiliwetkini yoq, chünki ular millitimizning meniwiy bayliqi, DUQ din tartip pütün teshkilatlirimizning terkibide Diniy ishlar komutetliri, bölümliri we mesul xadimliri bar.

Germaniyeni elip eytsaq, Germaniyede weten ichi we sirtida yetiship chiqqan nahayiti köp munewwer Diniy zatlirimiz bar, emma ular öz aldigha bir teshkilat quriwalghini yoq, Germaniyediki Uyghur teshkilatlirining terkibide yer elip aktipliq bilen xizmet qilip keliwatidu, ularning teshkilatlirimiz otturisidiki ixtilaplarni we jamaet ichide saqliniwatqan mesililerni hel qilish jehette oynawatqan roli nahayiti zor, shunga Germaniyediki Diniy zatlirimizning Xelqimiz ichide we siyasi paaliyetchilirimiz hem ziyalilirimiz arisida alahide hörmiti bar !

Meniche muhajirettiki diniy zatlirimiz Germaniyediki Diniy zatlirimizdin ülge elishi, teshkilatlirimizni we jamaitimizni parchilash we bölüsh emes, belki birleshtürüsh, yarashturush we ittipaqlashurush rolini oynishi lazim !

( dawami bar )

Qurultay tetqiqati
19-01-11, 13:33
Uyghurlargha qaritilghan dinsizlashturush siyasitining mahiyiti we kelgüsi xetiri

< aptonom rayonluq xelq hökümiti ishxanisi > bilen, < aptonom rayonluq istatiska idarisi > teripidin tüzüp chiqilip tarqitilghan, < Xin jiangning 2008 – yili > digen kitapchida körsütülishiche, nöwette Sherqiy Türkistan boyiche 24 mingdin artuq < diniy paaliyet soruni > bar bolup, bunung ichide 23 ming 900 Jami bar, qalghanliri bolsa cherkaw we butxanilardin ibaret.

Yuqarqi diniy paaliyet sorunlirida resmiy ishlewatqan xizmetchi xadimlarning sani 29 ming neper, her derijilik siyasi kengeshlerde wezipe ötewatqan diniy zatlarning sani 1800 neperdin köpirek .

Emma, Sherqiy türkistandiki jamilerning ishik – derwazilirigha hökümetning bir uxturushi chaplanghan bolup, bu uhturushta, töwendiki 5 hil kishilerning mesjitke kirishige we diniy paaliyet bilen shughullunishigha yol qoyulmaydighanliqi bayan qilinghan:

birinchisi, partiye – ittipaq ezaliri;
ikkinchisi, Dölet ishchi – hizmetchiliri we dem elishqa, pensiyege chiqqanlar;
üchünchisi, 18 yashqa toshmighan yash ösmürler,
Tötünchisi, kenit kadirliri;
beshinchisi, ayallar;

Yuqarqi uhturushni mujessemlisek, < Uyghurlar diniy paaliyet bilen shughullansa bolmaydu > digen hulase chiqidu, chünki Hitayning resmiy statiskisida, uyghurlarning sani 10 milyongha yeqin, bularning yerimini ayal disek, 5 milyon, < Xinjiang yilnamisi > da körsütülishiche, sherqiy türkistanda azsanliq millettin bolghan 400 mingdin artuq ittipaq ezasi, 320 ming kompartiye ezasi bar, 18 yashtin töwenler, yeni bashlanghuch we ottura mekteplerde oquwatqan azsanliq milletlerning omomiy sani 2 milyondin köpirek, az sanliq milletlerdin bolghan kenit kadirlinining sani 100 ming etrapida, yerliklerdin bolghan ishchi – hizmetchiler we dem elishqa, pensiyege chiqqanlarning sanimu 100 mingdin kam emes,

dimek, eneshu kichikkine bir uhturush, Hitay hakimiyitining uyghur xelqini dinidin waz kechishke qistawatqanliqini munazire telep qilmaydighan halda körsütüp turmaqta. Bula emes, hitay hakimiyiti hetta uyghurlarni ishqa elish, siyasi we ijtimayi hoqoqlardin behriman qilish jehetlerdimu dingha ishenmeslikni aldinqi shert qilip körsütüp, < Dingha ishenseng hechbir chiqish yolung bolmaydu > digen sepsetini terghip qilmaqta. Yeni hitay hakimiyiti teripidin 60 – we 70 – yillarda sherqiy türkistan rayonida elip berilghan Atizim, Dinsizlashturush siyasiti bügünki künge kelgende eynen köchürülüp qayta ijra qilinmaqta. Bolupmu keyinki 10 yilda sherqiy türkistandiki uyghur diniy zatlarning beshigha kelgen külpetlerni teswirlesh tolimu qiyin, bu jeryanda Hitay hakimiyitining peqet kompartiyening teshwiqatchiliqini qilidighan az sandiki qizil quyruq mollilarni hisapqa almighanda, heqiyqi etiqatchi diniy zatlarning hemmisini yoqutush obikti qilghanliqini körüwelish tes emes, addi bir misalni elip eytsaq, < aptonom rayonluq partikom > sekritari Wang Lechüen 99 – yili Hotende qilghan bir sözide, Qaghiliqtiki meshhur diniy ölima Abdul hekim mehsumning 800 din artuq talip yetishtürgenlikini eniqlap chiqqanliqini we bu taliplarni nede bolsa izdep tepip qolgha chüshürüsh kerekligini bayan qilghan idi, bezi melumatlarda körsütülishiche,Abdul Hekim Mesum yetishtürgen taliplardin 600 din köpireki qolgha elinip türmige tashlanghan we ularning xeli bir qismi ölüm jazasigha höküm qilinghan.

Xitay hakimiyitining Abdul hekim Mehsumning oqughuchilirini asasi nishan qilighan munewwer diniy zatlirimizgha rehimsizlerche zerbe berish herikiti, keyinki 10 yildin buyan köpligen diniy zatlirimizning öz wetinini tashlap, pakistan, Afghanistan, Qazaqistan, Qirghizistan … qatarliq ellergte hijret qilip chiqishigha sewepchi boldi.
Mesilen, Afghanistangha berip istiqamet qilishqa mejbur bolghan Hesen mehsum we unung sebdashliri bolsa del Xitay hakimiyiti qozghighan Diniy zatlargha zerbe berish herikitining biwaste qurbanliri idi.

Bügün qaraydighan bolsaq, weten ichidiki xelqimizning, bolupmu yash – ösmürlirimizning imanini, diniy mewjutluqini saqlap qelishta mohim rol oynap kelgen tayanch küchlirimizning hemmisining digüdek chetellerge qechip chiqip musapirliq hayati yashawatqanliqini körüwelish tes emes.

Dimek bu, uyghur diniy zatliri duch keliwatqan echinishliq tiradigiyening janliq bir delilidin ibaret.

Hemmige melum bolghinidek, "Juonghua Xelq Jumhuryiti Asasi Qanuni" ning 36 – maddisida, "Juonghua Xelq Jumhuriyitining puhraliri dini etiqat erginlikige ige. Her qandaq döwlet orgini, ijtimai tehskilat we shehis puhralarni dingha étqat qilishqa yaki étqat qilmasliqqa zorlimasliqi, dingha etiqat qilidighan puhralarnimu, dingha etiqat qilmaydighan puhralarnimu kemsitmesliki lazim. Döwlet normal dini paaliyetlerni qoghdaydu" dep körsütülgen, "Juonghua Xelq Jumhuriyitining 84 – yili elan qilghan < Milliy Teritoriyilik Aptonomiye Qanuni > ning 11 – maddisidimu yuqarqi söz eynen tekrarlanghan bolup, dimek Hitayning asasi qanuni we milliy teritoriyilik aptonomiye qanunida insanlarning dini etiqat erkinliki qanuni jehettin kapaletke ige qilip körsütülgen idi. mahiyette bolsa Hitayning asasi qanunida körsütülgen bu madda héchbir zaman emilileshkini yoq, u peqetla dunya jamaetchilikining közini buyash meqsidide qeghez yüzidila sheklen mewjutliqini saqlap keldi. Gerche Hitay hökümiti asasi qanunidiki bu maddini hazirgha qeder élip tashlimighan bolsimu, emiliyette bolsa bu maddining rohigha qarimu qarshi bolghan bir talaz qanun, nizam, pirinship we höjjetlerni chiqirip, özining asasi qanunini ochuqtin – ochuq inkar qilip keldi.

hazir Sherqiy türkistanda Hitay hökümitining dinni yoq qilish we insanlarning dini etiqatini cheklesh heqqide tarqatqan yerlik qanun, pirinsip, nizam we höjjet – buyruqliri huddi wabadek pütün diyarni qaplap ketti. Ushshaq – chüshsheklirini qoyup turup, chongraqlirini tizip kelsek;

Hitay hökümiti 1988 – yili 11 – ayning 9 – küni jemi 23 maddédin terkip tapqan "Xinjang Uygur Aptonom Ranonining dini paaliyet sorunlirini bashqurush heqqidiki waqitliq qayidisi" ni élan qilip, deslepki qedemde mesjid, medris, dini mekteplerni siyasi jehettin qamal qilishini bashlighan idi.

1990 – yili 8 – ayning 23 – küni bir künning özidila talmihs "Aptonom rayonluq xelq qurultiyi daimi komuteti" jemi 22 maddédin terkip tapqan "Xinjang Uygur Aptonom rayonning dini paaliyetlerni bashqurush heqqidiki waqitliq belgilimisi" bilen jemi 10 maddédin terkip tapqa "Xinjang Uygur Aptonom rayonning dini wezipe öteydighan hadimlarni baahqurush heqqidiki waqitliq belgilimisi" ni élan qilip, Sherqiy Türkistan musulmanlirining toplushup dini paaliyet bilen shughullinish erkinliklirini tamamen cheklesh bilen birge, pütün Sherqiy Türkistan miqyasidiki mesjidlerde "Tazlash" élip bérip, mesjidlerde imam – hatipliq qiliwatqan wetenperwer dini ölimalirimizni her hil bahane – sewepler bilen heydep chiqirip yeki qolgha élip, ularning ornigha Hitay hökümitige sadiq bolghan chala mollilarni orunlashturushqa bashlidi.

1994 – yili 7 – ayning 16 – küni "Aptonom rayonluq xelq qurultiyi daimi komuteti" yene 33 madédin terkip tapqan "Xinjang Uygur aptonom rayonning din ishlirini bashqurush nizami" ni élan qilip aldinqi belgilimiliride otturigha qoyulghan dinni cheklesh tedbirlirini dairisini yenimu keghéytti.

1996 – yili Hitay komunistik partiyisi merkizi komuteti Sherqiy Türkistangha qarita biwaste halda intayin mehpi bolghan " 7 – nomurluq höjjet" digini, 1996 – yili Beyjingda chaqirilghan Hitay komunistik partiyisi merkizi komuteti siyasi birosi daimi komutetining "Xinjangning muqimliqini qoghdash" toghrisidiki yighining hatirisi idi.

Merkizi Hitay hökümitining 7 – nomurluq höjjitide, "Nöwette Xinjangning muqimliqigha tesir körsütiwatqan asasi hewip milliy bölgünchilik we qanunsiz dini heriket" dep körsütülüp, muqeddes islam dini ochuq – ashkare halda zerbe bérish we yoqutush nishani qilindi.

Shu yili 12 – ayning 2 – küni "Aptonom Rayonluq Partiye Komuteti" bilen "Aptonom Rayonluq Milletler Din Ishliri Komuteti" birlikte Hitay merkzi hökümitining 7 – nomurluq höjjitining rohini asas qilghan halda, jemi 23 maddédin terkip tapqan "Qanunsiz Dini heriketning chek – chigrisini bekitish toghrisidiki pikir" ni élan qilip yolgha qoydi. Hitay merkizi hökümitining 7 – nomurluq höjjitidin kéyin, Hitay saqchi dairliri Sherqiy Türkistanda dini zatlarni omumi yüzlük halda tutqun qilish, urush – qiynash, öltürüsh herikitini yenimu bir baldaq halda küchéytti.

Xitay hakimiyitining Uyghurlargha qaratqan omomi yüzlük dinsizlashturush siyasiti töwendiki birqanche nuxtigha merkezleshken:

Birinchidin, Hitay hökümiti yillardin buyan Sherqiy Türkistanda normal diniy eserlerning neshir qilinishi, tarqitilishi we chet’ellerdin kirishini qattiq cheklesh, buninghga hilapliq qilghichilarni eghir shekilde jazalash arqiliq, Uygur musulmanlirining diniy eserlerdin paydilinishini tosup keldi, mesilen, Hitay hökümiti Uygur musulmanlirining öyini mejburi ahturush we öyde saqlanghan diniy eser we buyumlarni hökümetke tapshürüp bérish üchün möhlet belgilesh ... qatarliq fashistik usollarni qollunup kelmekte;

Ikkinchidin, kommunist Hitay hökümiti Sherqiy Türkistandiki pütün diniy mektep we kuruslarni pichetlersh, uningda oquwatqan oqughuchi – oqughuchilarni, < qanunsiz diniy unsur > we < 3 xil küch > digendek siyasi töhmetler bilen qolgha élip türmilerge tashlash arqiliq, SHerqiy Türkistanda esirlerdin buyan mewjut bolup turiwatqan diniy jehette telim – terbiye elish sestimisini tamamen yoqatti. Mesilen, SHerqiy Türkistanda heryili hökümet teripidin qolgha élinip jazaliniwatqan Uygurlarning 80 pirsentidin artuq qismini diniy mektep we kuruslarda telim – terbiye alghan bigunah yashlardin terkip tapmaqta.

üchünchidin, Uyghurlarning hej qilishini tosush, roza tutushini cheklesh, normal diniy paaliyet bilen shughullanghuchilarni siyasi, iqtisadi, memuri, qanuni we ijtimayi jehetlerde chetke qeqish, idare – jemiyetlerge ishchi – xizmetchi qobul qilishta dingha ishenmeslikni shert qilish … qatarliq wastilarni qollunup, Uyghurlarni diniy etiqatidin waz kechishke qistap kelmekte.

Törtünchidin, kommunist Hitay hökümiti sherqiy Türkistanda mewjut mesjid we diniy paaliyet sorunlirini pütünley manipol qiliwélip, bulargha kommunistik hakimiyetke sadiq, emma diniy jehette héchbir melumati bolmighan hurapiy insanlarni imam – mezin qilip orunlashturup, bu hildiki kishilerni Uygur jamaitige kommunistik idilogiyeni teshwiq qilishqa we islam dininining heqiqiy mahiyitini burmilap chüshendürüshke salmaqta. uning üstige her derijilik < diniy ishlar idariliri > mu tamamen kommunistlarning konturoli astida bolup, ularning asasi wezipisi, Uygurlarni diniy étiqadtin waz kechürüshke teshwiq qilishtin ibarettur.

Beshinchidin, Sherqiy Türkistanda mewjut diniy pa’aliyet sorunliri we diniy asare – etiqiler Hitay hakimiyiti teripidin sestimiliq halda yoq qilinmaqta. Hitay hökümiti hakimiyet béshgha chiqqandin buyan héchbir zaman Sherqiy Türkistanda mesjit qurulishigha meblegh salghini yoq, Sherqiy Türkistanda bar bolghan mesjitlerning hemmisi yerlik xelq teripidin i’ane toplash usoli arqiliq sélinghan. Emma Hitay hökümiti her yili digüdek türlük bahanilar bilen siyasi heriketlerni qozghap, Uygur rayonida mewjut bolup turghan mesjidlerni pichetlesh, örüp tüzliwetish we hökümet organlirigha aylanduruwelish usolliridin paydilinip mesjdlerni peydin – pey azaytmaqta we ahirqi hisapta pütünley yoq qilishqa hazirlanmaqta.

Altinchidin, kommunist Hitay hökümiti Uygurlarning chet’ellerde diniy telim élishini cheklesh, islam ölkiliridiki universitétlerde telim alghan Uygurlarni soal – soraqqa tartish we jazalash, bu mekteplerde telim élip qaytip kelgenlerni ishqa almasliq, chetke qéqesh, siyasi jehettin zerbe berish ... usollirini qollunup, Uygurlarning islam ölkiliride ilim – irfan élishini tosup kelmekte. Yéqinqi birqanche yil ichidila kommunist Hitay hökümiti Pakistan, Misir, Türkiye we bashqa islam döletliride bilim élip qaytqan yüzligen oqughuchini qolgha élip jazalidi. Bu seweptin hazir islam elliride telim alghan Uygur oqughuchilar yurtigha qaytalmay, chetellerde sersan bolup yürmekte.
Sherqiy türkistanning hazirqi weziyitide, Uyghur yash – ösmürlirining dini jehette telim – terbiye elishi esla mumkin emes, buxil weziyet, Uyghurlarning diniy mewjutluqigha ghayet zor xewip selip kelmekte.

DUQ tetqiqat merkizi