PDA

View Full Version : Kandak Kilghanda Kixilik Turmuxta Halal-Haramni Yahxi Perk Etkili Bolidu?



Unregistered
28-08-10, 05:47
Bu tima Uyghur Ayallar email gurupisida ilmiy munazire kiliniwatkan tima bolup kopqilik kirindaxlirimizning paydilinixi uqun bu meydangha kiskartip koyup koydum. karxi pikirdikiler bolsa ilmiy oz kox karxinglarni otturgha koysanglar. ilmiy pikir katnaxturalmisanglar pikir kilip aware bolup yurmisenglar.

1- Salam XX Estayidil biriwatkan jawapliringizgha kopdin kop rehmet. menmu kopqilik katarida angkiralmaywatkan bir soalim bar idi.
u bolsimu Amirkida az sandiki bezi uyghur kirindaxlirimizning gox istimal kilghanda halal -haram bilen anqe kari yok, magizinlardin kala guxi, koy guxi hem tohu guxlirini hatirjem istimal kilidighanlighini angliduk hem korduk. epsuski neqqe kitim u kirindaxlirimizning oyliride mehmandarqilikta bizmu belkim yigen boluximiz mumkin. Sizningqe xundak ehwal astida bizmu haram gux yigen salahiyette karilamduk? Undak aililerning oylirige barghanda kandak kilix kirek? yaki bizning addi kariximiz boyiqe bilmey yigendin kiyin hudayim kequramdu?
Bir kitim bizning oyge musulmandaqilighi kuqluk bir mihman keldi. we tamakni ustelge koyghinimda u bizdin alghan guximizning nedin kelgenligini soridi. men deslep xundak edepsizlik bilen soralghan bu soalgha aqqighim keldiyu likin qandurtmay (hilimu halal dukanning haltisini ilip koyghan ikenmen) xu magizinnng haltisini korsutup koydum. u mihman andin hatirjem halda tamakni yidi. u wakitta mining nezerimde hemme uyghurlar halal marketning guxini yeydu digen idiye kuqluk bolghaxka u ozgiqe mihmanning sorighan soali normal bolmighan soaldek bilindi. likin wakit otkensiri u mihmanning kilghini toghrimu nime deydighanmu boldum. likin tebiiki oy igisini renjitidighan ix qikidu. Mihmandarqilikka barghanda tamak yimey oltursingizmu huddi oy igisini yaratmighan halet xekillinip kalidu. xunga kixilik munasiwette kandak kilghanda halal -haramni yahxi perk etkili bolidu?

Unregistered
28-08-10, 05:50
Birinqi Jawap:

Salam XX, nahayiti yahshi sual sorapsiz. Buninggha addila jawap birelmeymen. Allah halisa men etigiche aldirimay jawap yazay. Emma hazirche deydighinim biz halal-haramgha choqum alahide diqqet qilishimiz lazim. Arimizda beziler belkim bilmey bu ishlargha sel qarap qalghan bolishi mumkin. Bir dostimiz manga ozining burun bilmestin bazardin goshlerni elip yigenligini, emma bir dostining halal-haramni nahayiti ching turup ayridighanlighini korgendin keyin ozining yimek-ichmigi heqqide qayta oylinip shuningdin etiwaren qattiq diqqet qilip keliwatqanlighini sozlep bergen idi.

Allah subhana wa ta'ala Qur'anda mundaq deydu:

Terjime menisi:

(Ey iman eytqanlar) Allahning ismi eytilmay boghuzlanghan (yeni bismillah dep zabhi qilinmighan) haywanlarni yimenglar. (Qur'an Karim 6-sure, 121-ayat)
“Eat not (O believers) of that (meat) on which Allaah’s Name has not been pronounced (at the time of the slaughtering of the animal)” [al-An’aam 6:121]

Halal yiyishning qanchilik muhimlighini munu hedistin bilimiz:

S'ad (Allah uningdin razi bolsun) mundaq riwayet qilidu: Allahning elchisi (sallallahu alaihi wa sallam) mundaq didi: E S'ad, yimigingni paklighin, (andin) duasi qobul bolidighanlar qatarida bolisen. Muhammadning jeni qolida bolghan Zat bilen qesem qilimenki, heqiqeten eger bir bende bir chishlem haramni yise uning emelliri 40 kungiche qobul bolmaydu. (Tabarani).

S'ad RA relates: Allah's messenger PBUH said ' O S'ad purify your food (and as a result) you will become one who's supplications are accepted. I swear by He in whose hands the soul of Muhammad PBUH lies, verily a servant (of Allah) tosses a haram morsel in his stomach (due to which) no deed is accepted from him for 40 days “(Tabarani)

Unregistered
28-08-10, 06:01
ikkinqi Jawap:

Salam XX, menche soalingiz hemmimizning beshini qaturivatqan novettiki muhim bir mesile, BB , tepsili javap bergiche men aldirap ketip ozemning azraq koz qarishimni yezip qoydum, buninghga qarita BB ve bashqilarning meslihet ve pikirlirini kutimen:

menche bolsa haramni ayrimaydighanlarning konglini dep oyide tamaq yep yurushning qilche hajiti yoq, biz uyghurlar kongulchekliktin mushu kunge qalghan millet. bolupmu etiqad mesilidie chek chegra intayin eniq bolishi kerak.chunki biz bendilerge emes etiqadimizgha yuz hatire qilimiz.

emma bashqilarning oyide haram nerse yep qelishtin saqlinish ve buni munasivetke tesir yetkuzmey bir terep qilish uchun qarshi terepni meninghche tovendikidek uchke ayrip shu boyiche muamile qilish kerak.

1. kopchilik tereptin bilingen ve yaki ozingimiz choqum halal haramni ayrip ketmeydu dep eniq qarighan emma milletni soyidighan birsi.
Bu hil kishilerge cheg chegrini ayrip qarshi terepning ozingizning etiqadini hormet qilghan asasta chirayliqche ashkara muamile qilish kerak.
Chunki ulargha halalning muhimlighini chushendurgen, islam dinimizdiki pakizliqning yeni qanchilik muhimlighini herqanche teshviq qilghan bilenmu ishekning quliqigha ghijek tartqandek tuyilidu. shunga bizmu yiseng ye dep qarshi terepning koz qarishini hormet qilghan asasta men yimeymen dep arini ochuq qilivetip tamighini yimey bashqa munasivetni qiliverimiz, chunki buningliq bilen ugyhurlarning ikkige bolunup ketishi toghra emes

2. zadi halal yeyedighan yimeydighanlighini eniq bilgili bolmaydighanlar.

Bu hil kishiler bilen muamile qilghanda, qarshi terepning eger halal yeydighan bir musulman bolsa konglini aghritip qoyushtin saqlinish uchun, pranglashqanda gep egitip uning halal tamaqqa diqqet qilidighan diqqet qilmaydighanlighini awal aydinglashturivelish kerak. Soalni udul sorimay temigha choridep kirish lazim( egilitip gep qilishni kopinchi Uyghur ayalliri bek yahshi bilidu) eger oy igisi heqiqi dini ching musulman bolsa gep sozliridinla bilivalsiz.

Siler halal dukkandin aldinglarmu dep udul sorighandin, qaysi dukkandin alisiler, palanchi halal dukkanda gosh pustanchi halal dukkandikidin ezanken siler qaysidin elivatisiler? dep egitip soralsa, halal dukkangha yolap baqmighanlar u dukkanlarning nediliginimu bilmigechke u yerdiki bahanimu dep beralmeydu shunga biz adettiki dukkanlardin aliverimiz choshqining bolmighandikin, dep rastini deydu. tovende omen oz beshimdin kechurgen bir sohbetni yezip qoydum:

siler goshni turk dukkinidin elivatamsiler yaki pakistanliqningkidinmu?

pakistanliqningkidin

qaysi pakistanliqningkidin ?

bezide alimiz bezide qimmetken ulardimu chong dukkanlardin aliverimiz

lekin Allahning ismidin bashqa isimlar bilen boghuzlanghan gosh haramghu?

chong firmilarda hichnime dimeyla boghuzlaydighu nede bir bashqa ozlirining hudalirining isimlirini eytip boghuzlap ketidighan ish bar mashinidila kesivetidighan tursa.

lekin shu biz ularning hichnime dimey boghuzlaydighinigha qandaq ishinimiz machindia kessimu? nechce hil din tursa bu dolette. uning ustige men XXX bilen nurghun chong farmlargha barghan nurghunliri boynidin boghuzlap chong tomurdiki qenini chiqirivetmey kalilarni miltiq bilen etipla mes qilip andin machinida qarnini yaridiken. chong tomurdiki qan eqip chiqip ketmise olgende goshke otup ketidu, nurghun kesaller qandin yuqidu, hem islamda qan haram, shunga islamda boghuzlanghan digen gep alahide eytilghan iken..

men ulargha XXX bilen bezi koy-kala olturtidghan farmlargha berip korgenlirimni sozlep berdim. keyin ular gep qilmay jim bolup qaldi men tamighini yimey bashqa nersilerni yisemmu birnerse diyelmidi, buda sizni mehsus hala gosh elip chaqirmisaq didi menmu wy yaq tamaq yigili kelemtim chay ichsem boldi didim. bir kuni oy igisi yala: hey qarang siz shundaq digendin beri dukkandiki goshlerni konglum kotermey almas boldum, nechche vaqtin beri ezen dep yeviriptuq qenini chiqirivetmigen goshni didi.


3. Halal yimeydighan lekin ozining halal yimeydighanlighini yoshuridighanlar

Bu hil kishile, hetta haramnimu halal dukkandin alduq dep bashqilargha yiguzgenler, bashqilarning koz qarishini etiqadini heq hoquqini ve emgigini hormet qilmaydighanlar bolup bundaq ademler u dunyadila emes bu dunyadimu jazasini tatip qalidu

Ular bilen muamile qilghanda, bilmey yep qelishtin saqlinish uchun undaqlargha endishimizni ochuq eytishimiz kerak. Eger qarshi terep eqli bar bir insane bolsa buni toghra chushinip ozining qilmishigha hijil bolidu. Ulardin hazir uyghurlarda hala gosh yimeydighanlarni bek jiqken dep anglidim, shunga hichkimge ishench qilalmaydighan bolup qaldim. Shunga hapa bolmaysiler diyish kerak. Bu qurlarni yezivetip bir ish esimge kelip qaldi:

Ikki yashanghan qara ayal her shenbe digudek Johanna witness digen dinning kitaplirini koturup ishigimni chekidighan bolivaldi. Birinchi ve ikkinchi qetim ekelgen kitalirini rehmet eytip elip oqup baqtim, Eysa peyghembirinimizni ilah dep teshviq qilghan birinchi qurlarni korgendila kallamdin otmidi. Eger u peyghembe bolmay ilah boldighan bolsa ozi yaratqan bendilerning qolida olemdu ? ozi bu alemge kelgen turup ozi yaratqan bendilerge heqiqetni tarqitishqa kuchi yetmey ketip qalamdu? Bu hemmige qadir Allahqa shek kelturgenlik bolmay nime? Uchinchi qetim ular ishigimni chekkende ularni oyge bashlap mive uyi quydum ve ulargha silerning oz eqidenglarda bunche ching turup mushu yeshinglarda kochimu kocha mengip yurup din tarqitivatqininglardin tesirlendim. Men musulman, menmu oz dinimgha silerdin ote ishinimen, bu yerde siler bilen qaysi dinning toghra ikenligini talashmaqchi emesmen, emma men silerning shunche emgek qilip bashqilarni heqiqettin hata yolgha elip ketishinglardin ensireymen. Bu qetim silerning kitapliringlarni almaymen, chunki silerge yuz kelemeslik yuzisidin u kitapni elip oqumay tashlivetsem bu silerning emgiginglargha ve etiqdinglargha bolghan bek chong hormetsizlik bolidu.uning usitge peyghemberlerning ismi tilgha elinghan bundaq ulqu kitaplarni tashlivetish islam dinidimu toghra emes. Shunga ochughini eytqinim yahshi manga eng yahshisi u kitapni bemenglar didim.

Ular mening ochuq kongulligimge birmunche rehmet eytip ketkenche ikkinchi ishigimni qeqip meni avare qilmas boldi. Ahiriq qetim ishiktin chiqip ketivetip keynige orulup mehribanliq bilen: “qizim sen bek yahshi musulman ikensen, biz sanga dua qilimiz” didi.
.

4. Halal haram dep islamni birinchi orungha qoyup uyghurluqni birinchi orungha qoymiding , ayrimichiliq qilip bolgunchilikke sevepchi boldung dep ozlirining bolgunchiligini sizge artip qoyush ve bu arqiliq sizni yetim qaldurushqa tirishidighanlar

Bu hil kishilerge muamile qilghanda ularning ozining usulini qollunup ularghimu yalghuz emes belki jamaet pikri toplap qarshi turup qet’i yetim qaldurush kerak. 1900s yillarda Sherqi Turkistangha Chiristian dinini tarqitishqa Swislar, Finnislar Fransuzlar ve Biritishlar yeghip ketken. Emma hiristiangha kirgenla uyghurni uyghurlar wehshilerche olturivetkenliki hetta din tarqatquchilarghimu tehdid salghanlighi, uning ustige uyghurlarning bashqa dinni qobul qilishining zadila asangha chushmeydighanlighini his qilghan missionerlar nahayiti umitsizlinip bir birlep chiqip ketken. Hatirilerde hatirlinishiche peqet omer isimlik birla sistira hiristian dinini qobul qilghan. din tarqitishqa nahayiti kuchigen bir biritish eng ahirida oz hatirisige “dunyadiki eng fanatic musulmanlar Sherqi Turkistanda yashaydiken ularning dinini ozgertimen diyish emelge ashurghili bolmaydighan bir chushken” dep yazghan. Hazir bolsa, eniq statiskiliq melumatlarda yezilishiche, Sherqi turkistanda uyghurlar turkumlep Christian bolushqa bashlighan 2006 – yili Sherqi Turkistandiki hiristian uyghurlarning sani 500 ge yetken. ( hazir uningdinmu ko bolishi mumkin)
Bu nime seveptin? Bu nahayiti chong mesile bolghachqa men bu toghrida keyin ayrim tohtilimen. Emma eng muhim bir sevep ugyhurlarning oz dinini qoghdishi burunqidek kuchluk bolmayvatidu. Chunki hazirqi Uyghurlarning birmunchisi ( cheteldiki bir qisim uyghur teshkilatlarini oz ichige alghan) peqet insan heqlirinila telep qilidighan bolghachqa bashqilarning insan heqlirini hormet qilishqa toghra kelip qelivatidu. Toghra bashqilarning insan heqlirini hormet qilish kerak, emma u sizning erkinligingizni heqliriningizni hormet qilmay tajavuz qilivatqan ehval astidimu uning bundaq qilish erkinligi dep yol qoyush ozini qoghdimighanliq ve qul bolghanliq. Bu uyghurlarni tehimu chong patqaqa tiqidighan ichidin bolivetidighan nishanini mujimelleshturidighan yol. Shunga eger men shehsen shundaq qarashta: meyli sen kim bol sening erkinliging mening bir putun millitimning mepetige taqishidiken men buningha yol qoymaymen!

Biz burun XXX de Sherqi Turkistandin kelgen Uyghurlar ottura asia tereptin kelgen bezi bir qisim dini sus uyghurlarning oyige barsaq ularning halal yeydighan yimeydighanlighini sorayttuq, sorashni epsiz korgenlerning oyide tamaq yimeytttuq hetta oyige chaqirsa siler halal tamaq yimeysiler tamaqqa chaqiridighan ishinglar bolsa baralmaymiz deyttuq. chunki ularning kopinchisi rusliship ketken bolup diqqet qilmaytti. Netijide ular bizni siler uyghurlarni ayridinglar bizni wetenlik uyghurlargha ohshash kormidinglar bu Uyghur milli devasigha ziyanliq, uyghurlarni din arqiliq boldungler dep hapa boldi. Bizmu ulargha buninghga siler sevepchi boldunglar dep chaqirghanda berishni topliship ret qilduq. Ular ozlirini wetendin ayrilip qalghandek his qildi, ozlirining hichnege mensup bolmay qalghanlighini his qildi ve ahirida ye dini ye tili ohshsimisa ozlirini Uyghur digili bolmaydighanlighini bir millet bolup turalmaydighanlighini his qildi.shuning bilen ular alayten wetenlik uyghurlargha dep halal gosh elip tamaq ettuq dep chaqiridighan bolghan. Ve wetenlik uyghurla bilen ariliship dini suslap ketkenlirining hetta dini wetendin kelgenlerdinmu kuchiyip ketkenliri bar.

Ahirida deydighinim eger uyghurlarda haram yeydighanlar kopiyip huddi haraq ichishtin nomus qilmaydighandek haram yiyishni hichqandaq gunah hisaplimaydighan bolup ketse Uyghur ning teghdiri intayin heterlik halgha chushup qalidu. shunga bu mesilige hemmimiz piker qatnashturup oz dairimizde bolsimu jiddi muamile qilip chare tedbirleni tuzup chiqsaq, novettiki crizistin birining aldini alghan bolmiz.

Unregistered
28-08-10, 06:05
Uqinqi Jawap:

Salam XXX, sizning etraplik bergen jawapliringizni okup bir uyghur ayalning jenggiwar rohini yene bir ketim körgendek boldum, sizning dadil pikringiz hekiketen ademni kayil kilidu. din chakchak kilidigan nerse emes, haram- halal mesilisi bizning dinimizdiki mohim mesililerning biri, bu peket bir yiyix ichix mesilisi bolupla kalmay dinimizning körsetmisini ijra kilixning kanchilikligidin tartip, salametlikkiche biwaste tesir yetidigan mesile.
insan galdin ketse angdin ketidu. biz uyghur musulmanlar özimizning dinimizni saklax, kogdax, we ewlatlarni diniy terbiye bilen edeplik, imanlik, pak kilip terbiyelex wezipisini özimizning ikki dunyalik burchimiz dep kariximiz kerek. diniy mustehkem ademdin büyük ümütlerni küteleymiz, eng ekellisi undak kixiler kichikkine menpeet üchün millitini satmaydu, chünki ular kolini yuyup tamak yep adetlengen.
Hanim kizlarga salam !

Unregistered
28-08-10, 06:10
Totinqi Jawap:

Salam Ayallar, Allah bizge Ramizanning hasiyetliri we sirlirini ecip, hemmimizning dilige heq sozlesh we hidayet ata qiliwatqandek, bu qeder yahshi sozlerning boliwatqinidin bekmu hoshalmen.

Sozliringiz orunluq XXX, bolupmu bu jumlilerni oquwetip, yeqinqi Sherqi Turkistan tarihida meydangha kelgen Hitay jallatlirigha qarishi nurghun ishlar koz-aldimgha kelip ketti..

"...eger uyghurlarda haram yeydighanlar kopiyip huddi haraq ichishtin nomus qilmaydighandek haram yiyishni hichqandaq gunah hisaplimaydighan bolup ketse Uyghur ning teghdiri intayin heterlik halgha chushup qalidu."

Gerce bu arimizdiki bezi Gheripleshken we Hitaylashqan Uyghurlirimizgha nispeten 'kulkilik' ibare tuyulsimu (Allah ulargha hidayet bersun, bu digenlik bilen ularni bir kunliri yene Uyghur Musulmanliri bolalmaydu digenlik emes), emma emelyette, bu Uyghur kimliki, eqidisining jan tomuri.....Barin inqilawida janliridin waz kecken qehrimanlirimiz, ene shu Uyghurning bulghunishi, buzulishi, yoqulishigha cidimighan wijdanliqlarning qozghilishi, 97-yildiki Ghulja qarshiliqi hem ohshash, Ghuljida we Sherqi Turkistanda shiddet bilen ewji eliwatqan, cekish, icish, ehlaq buzulush/pahishliq digendek Uyghur ehlaqigha mutleq yat bolghan assimilatsiye we yoqulush girdawigha mangghan Uyghur kimlikini qoghdash inqilawi we hem bu qoghdash yolida Hitayning Uyghur ehlaqigha hujum qilmasliqi, dini erkinlikini berishi, Uyghurni herdaim 'qepez' icide qismasliqini telep qilghan... we undin bashqa nurghun qarshliqlar...del shu qarshiliq qilishqa meydisini kerip ciqalighan, jan we melidin waz keciligen kehrimanning hemmiside iman, wijdan, milli tuyghusi eng kuclik bolghan Uyghurlirimizdur.......

Insanda Iman we Eqide cing bolsa hicnimidin qorqmaydu, ozige ishenc qilidu; oylishi, pikir qilishi we insanlargha muamilisi, dunya qarishi, ijtimai munasiwet we muamilisi keng dairide we eqelli bolidu. Men bu ehlaqni arimizdiki dini we dunya ilmi/penni ilim (religious and other knowledge) de ohshash bir qeder congqur cushencisi bar qerindashlirimda kordim. Mence HItay mana shu nohtini alliburun korup bolghan, shu seweplik putun Hitay siyasiti asasliqi Uyghurning rohiyet tuyghusi, etiqadi we intellectual qurulmisigha hujum asasida yurguziliwatidu. Bolupmu Uyghurni etiqadtin ayrishqa tirishiwatidu.

Dimekcimen, Uyghur kimliki Uyghurning dini, tili, medenyeti, tarihi bilen bir putun Uyghur milliti bolup shekillinidu. Hitay we Gherip assimilatsiyesidin bizni asasliq tutup qalidighan qoral din; Dinning tup pirincipi 'pak'liq tin ibarettur, yeni 'Halal' uqumining asasi mezmuni we bashqilar. Shu seweplik, dini melumat tereptin men XXX soz sehnisini elishini umut qilimen; Allah u Hanimning emgigige ejri bersun we barliq Hanim-Qizlarning dawamliq bu heqte pikir almashturushini, pikirlirimizde toluqlash we ilmilikning ilgiri surulishini umut qilimen.

XXX