PDA

View Full Version : Ghelbining achquchi-birlik, ittipaqliqtur



Ümüt Yildizi
28-03-10, 07:50
Ghelbining achquchi-birlik, ittipaqliqtur


Umit yiltiz


Ittipaq baghida her miwe pishar
Ixtilap taghidin wehshimu qachar

«kelile-demine»


Kirish


Köz yashliri bilen yizilip, qan bilen boyalghan tarix sehipilirige qarighinimizda, millitimizning bügünki échinishliq teqdirge duch kilishining eng chong sewepliridin birining, tashqi amillardin bashqa ichki jehettiki ittipaqsizliq, ziddiyetler tüpeyli parchilinish, öz ara munasiwetlerdiki pikir oxshimasliqi sewebidin otturgha chiqqan adawet-xusumet, gheywet, chéqimchiliq, pitne-pasatning ewj ilishi we buningdin paydilan’ghan pursetchi düshmen kuchlarning, xa’in, sétilmilar wastisi bilen qanlar bedilige kelgen ghelbe miwilirini tartiwalghanliqi, yoqatqanliqi hemmimizge melumdur.

Memlikette bisilghan bir zhornaldin bir parche maqalini oqup qaldim.(her ihtimalgha qarshi awturning ismini yizishni muwapiq körmidim) uningda shu qurlar alahide diqqitimni qozghidi:

«.... Özining yashash we pikir qilish jehettiki tebi’i hoqoqini yürgüzeligenler, alem exlaqining barliq maddilirini tel-töküs ijra qilishqa höddiger bolalaydu. Uningsiz ehwalda her qandaq xelq, awal öz-özige düshmen bolidu. Andin hökümdarning ewret latisigha aylinidu....», «.... Bizde aldirash tuluq sörewatqan ayghirning jenggiwar yirige qoniwilip, awarichiliq tughdurghanliqi üchün, piri murshidlirining chirayigha doklat neziride qarap hijiydighan chiwin-kumutilarmu az emes...», «... Köti shamalda qalsimu, tumshughini yoshurghini bilen pexirlinidighan töge qushliri nahayiti köp...»

Bu toghruluq alahide mulahize qilish we tüp noqtilarni ichip izahlash lazim kelsimu, mawzudin chetnep ketmeslik üchün, hörmetlik oqughuchining tepekkurigha hawale qildim. Unutmasliq kirekki, xa’inlar tüpeylidin xelq ittipaqlishalmidi. Kichikkine emel, azghina pul-menpe’et üchün, weten-millitini, hetta qewm-qirindashlirini sitiwitidighan, satqin-xa’inlarning tüpeylidin tartqan riyazet, ziyan-zexmetlerni sözlep tügitelmeymiz.

Quruttek yamridi her jayda jasus
Ayaq asti qilindi, pütti namus
(a.Ötkür)

Shundaqla güzel en’enilirimiz, ajiz, ze’ip pisxologiyimiz,obiktip shert-shara’itning waste-biwaste selbi tesiri astida özimizge yuqturiwalghan, amma hich itirap qilghimiz kelmeydighan bezi osal adet, xuy-peylimiz heqqide hem ayrim toxtalmidim. Peqet bu maqalide birlik-ittipaqliqning, her qandaq müshkülni yingishning aldinqi sherti, ghelbe-muwapiqiyetning achquchi ikenlikini, öz chüshenche-tepekkurumgha asasen sherhiyleshke tirishtim.

Buni alahide tekitleshtiki mexset, weten-milletning béshidiki éghir zulum, xewp-xeter, tehlike-tehditni chungqur his qilghan asasta, nime qilish kireklikini oylashqa, herket qilishqa dewet qilish, ittipaqsizliqni keltürüp chiqarghan herxil amillarni, chi tarliq, weswese, körelmeslik, hesetxorluq illetlirini tazilap, milli ghurur, milli iptixarliq tuyghusini köngüllerde hökümran qilishtin ibaret.

Hesettin chidimay zeher tilimiz
Hesetni sökimiz, heset qilimiz
Bu illet tektide sewep bar iken
Eslide buzulghan iken qénimiz
(abdulla talip)

esli menasidin iytqanda, qénimiz pütünley buzulmighan bolsimu, buzulushqa yüzlen’gen yaki buzulushqa mayil bir halgha kiliwatqanliqimiz, keltürüliwatqanliqimiz we uning alametlirining ré’al hayattiki mewjutliqini itirap qilmaydighanlar tolimu az bolsa kirek.

Eger biz heqiqeten weten-millet dawasida ghelbini qolgha keltürimiz we dunya miqyasida bizni qollap, himaye qilidighan bir küch shekillendürimiz deydikenmiz, eng aldi bilen ittipaqliship ortaq nishan astida, herket , pikir birlikide boloshimiz kirekki, ekis teqdirde netijige irishish bir yaqta tursun, bizge xeyrixahliq qilghuchilarning hem ishench-ümidini yerde qoyimiz.

Yiqinda men bu maqalemning bir qismini,pikir ilish yüzisidin, milli dawamizning angliq ishtirakchiliridin bir dostimizgha oqup anglattim. U didiki:« ittipaqliq, birlik heqqidiki geplerni hich kim anglimaydu. Hemmisi öziningkini rast deydu. Ijrasi yoq nesihetke bash qaturup qelem tewritishning hajiti yoq dep oylaymen....»

Belki u, emili ehwallarni körüp we küzütüp , ümitsizlen’genlikidin digendur. Amma men buninggha qoshulmudum. Emel ijrasi hazirche bolmisimu , bu yizilghanlar kishilerning köz aldida tursun waxti kelgende paydisi bop qalar dep oylaymen.

Yaxshi ish qil yaki yaxshi ish qilishqa qil xitap
Yaxshi ish qilghan kishidek, senmu tapqaysen sawap
(kelile-demine) din

Türkiyede shundaq bir xelq maqali bar « anglighan’gha pashining ghingildishi saz kiler, anglimighan’gha naghra-sunay az kiler.»

Xulase kalam: ghayige yitishning birdinbir yoli- uyultashtek ittipaqliship, ortaq nishan, ulughwar irade, weten-milletke muhebbet, ishench-umit, tewrenmes eqide üzerindedur. Buni hich unutmasliq lazim.
Bolmudum ghurbette xoshnud-bextiyar
Wetinim zulmette iken, xar-zar
Eqide, umit-le yasha qeshqiri
Unutma her qachan tünning tangi bar
(ruba’ilardin)

Yiqindin buyan bezi metbu’at we intirnet sehipiliride, chet’ellerdiki weten, millet dawasi üchün pa’aliyette boluwatqan her qaysi teshkilatlarning hemkarliq munasiwetlirini buzidighan bezi xahishlarning yamrap kitiwatqanliqigha, teshkilat mes’ullirini we u mes’ullar özliriche«qarshi- terep» dep chüshen’genlerni qarilaydighan, töhmet xaraktirliq ighir sözler bilen éiyiplaydighan bimene tartishishlargha shahit bolmaqtimiz.

Milli birlik-ittipaqliqqa zerer yetküzidighan «dostgha matem, düshmen’ge bayram» bolidighan ehwallarni sadir qiliwatqan bezi shexsi qehrimanlarning, gherezlerdin xali bolmighan idiywi köz qarashliri bilen birlikte, bashqilargha qara chaplap hetta «xa’inliq» derijisigiche birdinla kötürüp haqaretlesh arqiliq milli dawamizgha neqeder ziyan yetküziwatqanliqini his qilalighudek, eqli hushi barmidur dep oylap qalimen. Bezi hetta könglümde: buningda qandaqtur sirliq barmaqlarning ishariti barmikine? Digen shübhehem oyghunidu. Eger bundaq dawam qiliwerse kishiler neziride « bu chichilangghu, bashbashtaq, pikir ish birligi yoq teshkilatlardin we yitekchiliridin qandaq umit kütkili bolar?» digen köz qarash shekillenmesmu ? We bizning dawamizgha hisdashliq qiliwatqan we xelq’arada hisdashliqni qolgha keltürüsh obikti dep hisaplighan bashta parlamintlar we her sahe ammiwi teshkilatlarning kallisi qaymuqup qalmasmu?

Tixi yiqindila «....» organning «palaniliri» bolghan qirindishlarning, internet torlirini meydan qilip, yaqa siqiship, bir-birige qilmighan haqaretliri qalmighan, eski mazlirini chuwushup, qiyma-chima bolushqanlirini, bu rezillik, reswachiliqqa, xelqning «towa» dep chapininng yaqisini emes, pishini chishligen ehwallarni tixi hichkim untup qalmidi. Shuni isingizde ching tutung: « iqi qeghez, qarisi siyah » dep mundaqla ötküzwetkenliringiz, « bir tügmini bassila öchüp kitidu» dep bilgenliringiz, kilechekte tarixi matiryal, mulahize-munaziride pakit ispat, we yekün xaraktirini aldighanliqi üchün, keskin ti’oriyelerning tejribe sinaqlirining emili misalliri, ti’ologik qurulma, idi’ologik asaslarning ditallirini teshkil qilidighanliqi, ayrim hallarda höküm xaraktirini alidighanliqi üchün, mesillerge qarita bir az temkin, bir az sewirchan, bir az etrapliq, bir az diqqetlik bolshimiz lazimki, meyli hazir meyli kelgüside xata chüshenchilerning tesiri astida qalmayli.

Mustapa kamal atatürk «... Milli birlik tuyghusini dawamliq we hertürlük waste, tedbirler bilen teminlep, rawajlandurush milli iddi’alirimizdur...» digen idi.

Hemmimizge melumki, herqandaq chong ishlarni wujudqa chiqirishning bashlan’ghuchi birlik-ittipaqliqtur. Uni saghlamlashturush- rawajlinish, tereqqi qilishning kapalitidur, we bu da’iride herket qilish ghelbining özidur. Xuddi merhom alim abduqadir damollamning eyitqinidek: «izzet- ilim bilen, abroy – meripet bilen, quwwet – ittpaqliq bilen bolur.....»

Wetenni dushmen’ge tapshurup turup
Milletke zeherni ichirip turup
Qaltis ish qilduq dep, yürduq lap urup
Oylayli chungqurraq, nime qilduq biz?
Iman’gha layiqmu ushbu ishimiz?
(namiq kamal-türkiye)

Weten yaki chet’elde yashawatqan pütün sherqi türkistanliqlar, hichbir zaman isimizdin chiqarmayliki, millitimiz tarix sehipisidin yoqulush girdawigha ittirilmekte. Ehwal tolimu xeterlik, eqli bishida bolghan herbir uyghur, milletning, wetenning bishigha kiliwatqan ashkara, yoshurun xewp-xeter, bala-qazani perq itishimiz, his qilishimiz tedbirlik bolshimiz, bir wujut Bir niyette uyultashtek birlishishimiz, ittipaqlishishimiz lazim. We hemmimiz « dostlar ara adawet, düshmen üchün tapawet » ikenlikini hich unutmasliqimiz lazim.

Ushshaq zidiyetler we nam-ataq, shöhret qoghlushush bilen bolup kitip, esli ghayimizdin chetnep ketmeyli. Oylap baqsaq tariximizda hemishe «ghanjugha bilen bolup, atni qachurup qoyduq», «sheytan’gha tash itish bilen bolup, tawapni unuttuq». Kona, yingi xitay mustemlikchiliri, bzning ene shu ajizliqimizdin paydilinip, «yatlarni yatlarning qoli bilen baplash», «özining yighida özining goshini qorush» sitiratigyesini emilileshtürüshte, bir qisim iradisiz, menpe’etperes munapiqlardin ustuluq bilen paydilandi, we bizni bügünkidek halgha keltürdi.

Jangjishi: «siyasi hayat ustiliqqa baghliq, ustiliqta, buning bilen birliship uni bisish, uning bilen birliship, buni bisish», «kishilerge birlishimen dep bahane tipip bergendin köre, ularni öz ara köresh qilishqa qoyup bergen tüzük», «ejir qilmay payda alghan yaxshi» digen bolsa,(xwang jenxwa:«gomindang hökümitining shinjang siyasiti we uning aqiwiti»)

Mawzédung: «ziddiyetlerdin paydilinish», «yitim qaldurush», «bir birlep tarmar qilish», «dushmenni azaytip, hakimiyetning ulini chingitish» sitiratigyesi we inchike hisaplan’ghan shum taktikilirini ishqa silip, mexsitige yetken idi. Bu siyasetlerning qara buluti hazirghiche weten asminini qaplap turmaqta.

Bugünki ehwal, uzun yillar dawam qilip kiliwatqan mustebit hakimiyetning bisimi, siyasi jehettin hoqoqsuzluq, iqtisadi jehettin yoqsuzluq we shu seweplik hichbir zamaniwi yingiliqning bolmasliqi, eqil-paraset, talant qabiliyetning qarangghu zulmette ghayip bolishi, qulluq, asaret, namratliq, na ittipaqliq, nadanliq, jahilliq we ilimsizlikning mehsulidur. Bu tüpeyli ulughwar irade, iptixarliq milli hisyat, yurtqa muhebbet, uni qutuldurushqa jür’et-jasaret, güllendürüshke righbet tuyghuliri yoqulush xewpige duch keldi. Nadan anilarning terbiyligen rohi izik perzentliri, ghurur shija’ettin uzaq, ita’etlik qul bolup chong boldi. (bezide pichaq helqumgha kelgende, tipcheklep, baghlaqni üzüp, qassapni üssüp öriwetken qochqar bolalisaqmu) hökümetning qanunliri, izilgen, siqilghan xelqning dermanini qurutti. Siyasi, meniwi, iqtisadi jehettiki naheqchiliq, hoqoqsizliq zenjir kebi put-qolni chüshep ölüm girdawigha tashlidi. Ademlerning tili baghlan’ghan gerche közi parqirap tursimu, umitsizlikning, hesret nadametning achchiq yishi bilen tolghan, charisiz tirik murdigha aylandi.

Qedirlik sebdashlirim! shuni chungqur his qilishimiz kirekki, biz peqet mejburiyettin yighlap tughulup, yighlap yashap, dunya nimetliridin hich nisiwe alalmay, hör, insanche yashash bextidin mehrum halda yighlap tupraqqa kömülüp kitish üchün yaritilmiduq. Biz ismini, tarixning shanliq sehipilirige altun heripler bilen yazdurghan, qehriman, shanu-shewketlik isil bir milletning ewladimiz. Wetinimiz, tariximiz, ejdadimiz, en’enilirimiz bilen ghururlunushqa, pexirlinishke tamamen heqliqmiz.

Neqeder shanliq, büyük erler yitishtürge weten
Erler ichre türli jewherler yitishtürgen weten
Dahi we danayi rehberler yitishtürgen weten
Shanli shewket ehli gewherler yitishtürgen weten
Arsilan we qehriman oghlanidin ayrilmisun
(a.Eziz mexsum «shi’irliridin»)

Ejdatlirimizgha warisliq qilish, wetenni qutquzush, güllendürüsh üchün, eng aldi bilen ismimizgha layiq uyushqan, birleshken, ortaq ghaye üchün köresh qilalaydighan bir küch süpitide teshkillineligimizdila andin esli mexsidimizge yiteleymiz. Qandaq yashashni bilish, tiximu yaxshi yashashqa intilishni özige mijez, xususiyet qilghan, hörlük erkinlikni hemmidin hetta jini-hayatidin üstün köridighan milletning dunyada qedri-qimmiti yüksek bolidu. Qandaq yashashni bilish- milletni teshkil qilghan her shexisning, her tereplime süpet-sapasini östürüsh, tekamullashturush üchün herket qilishning ehmiyitni angliq chüshünüsh, emelge ashurush üchün pidakarliq körsütüsh dimektur.

Kashki bizde shundaq gheyret, pidakarliq roh üstün bolsa, nadanliq, jahilliq, ilimsizlik, ghayesizlik, biperwaliq, ittipaqsizliq illetlirini bir birlep tügütüp, her xil tosalghu, putlikashanglarni süpürüp tashliyalighidek haletke kilelisek, tatliq xiyallardin emili heriketke ötelisek, kelgüsi ewlatlar üchün azat, hör bir weten miras qalduralisaq kashki!..

Belki bu sözler beziler üchün qulaqqa xosh yaqidighan, likin emelge ashmaydighan «ulugh quruq gep» bolup tuyulishi mümkin, amma hich umitsizlenmeng. Ishni özingizdin, a’ilingizdin we etrapingizdin bashlang. Her kim bolsa shundaq qilsun, uyushush, küch ene shu birliktin bashlinidu.

Söyimen deydu herkim millitini
Milletni satquchimu deydu shuni
Söyüshning rast-yalghini shundin ayan
Yemdu yoq millitining qayghusini
(tiyipchan éliyiw)

Waqit- közni yoghan ichip, dunyani küzütüsh, ders ilish, ders birish waqtidur.
Waqit- silkinip gheplet uyqisidin oyghunush waqtidur.
Waqit- ziddiyetlerni qayrip qoyup, kichik perqlerni di’alog bilen hel qilip, hemmini omomi menpe’etke boysundurush, bir merkez, ortaq nishan, bir xerite, köp linyedin herket qilish, ittipaqliqni hemmidin muhim bilip, yingi, heywetlik bir küch bolup meydan’gha chiqish waqtidur.
Waqit- halaket quchiqida yoq bolush xewpide turuwatqanliqimizni chüshünüsh, chüshendürüsh, his qildurush we her zaman hushyar, tedbirlik, segek bolup, sepdashlirimizgha, yashlargha, balilargha, weten millet duch kiliwatqan tehditke taqabil turushning hayati ehmiyitini bildürüsh waqtidur.

Xitay hökümranlar gorohi, hazir insanning eng iptida’i heqqi bolghan yashash hoqoqinimu, uyghur xelqige rawa körmeywatidu. Dölet qoli bilen tiror yürgüzüp, nurghun bigunah insanlarni öltürmekte, türmilerge qamimaqta. Uyghur xelqighe omomiyüzlik «bölgünchi», «tirorist» qalpiqini keydürüp, dehshetlik basturush siyasitini yürgüzmekte. Yene bir tereptin izchil türde assimlatsiye siyasitini yürgüzüp, uyghurlarning awal yiziqini unutturush, tilini yoqutush, 2-ewladini mangqurt(millitidin yatlashqan) 3-ewladini özidin biri qilish üchün qolidin kelgenni qiliwatidu. Qarshi chiqqanlar hetta guman qilghanlarnimu texirsiz, su’al soraqsiz qolgha ilip, bisim we qiyin qistaqqa almaqta.

Shuni unutmasliq kirekki, algha, yoruqluqqa yürüsh, ortaq ghaye üchün köresh qilish, ghelbini qolgha keltürüsh peqet waqitning ilgirlishi bilen emes. Imkaniyet ichide maddi we meniwi asas yaritish arqiliq emelge ashidu. Buning üchün bir yaqidin bash, bir yengdin qol chiqirip ittipaqlishish, birlishishtin bashqa yol yoq.

Yawrupa, amrika, kanada, awistiraliye, yapuniye qatarliq döletlerde muhajirette yashawatqan uyghurlarning hayat shertliri, turmush ehwali heqqide artuqche bir nerse bilmisemmu, u yerdiki milli dawa teshkilatlarning pa’aliyetliridin az tola xewerdar bolup turimen. Emma shuni iniq bilimenki, « yolwastin yaman siyaset » ning qanliq penjisidin qachqan uyghurlarning hemmisining qelbi yara, köngli perishan, tughulghan yurttin uzaq, musapirliq-muhajiretning iztirabi, sighinishning, charesizlikning derdi yüreklirini ichishturup azaplaydighanliqi bir heqiqet elbette. Bu bizning weten’ge bolghan mihir-muhebbitimizni, ishghalchi düshmen’ge bolghan nepritimizni kuchaytidu. Mundaqche eytqanda, bu bizning milli dawamizning meniwi kuchidur.

Weten, millet dawasining pilanliq, mukemmel ilip birilishi üchün aldi bilen toluq wekillik xaraktirige ige, inawetlik, muqim bir merkizi rehberlik orginining bolishi we uning yitekchilikide, dunya miqyasidiki her qaysi teshkilatlarning ortaq nishan üchün birlikte herket qilishni qolgha keltürüsh lazim. We bu da’iride, pikirlirimizni, derdimizni, ghayimizni, her yerde, her sorunda, her meydanda, her qaysi dölet, hökümet, ammiwi teshkilat, shexslerge jumlidin Öz xelqimizge anglitishimiz , tonutushimiz ularning qollishini, xeyr-xahliqigha irishishimiz lazim.

«... Oylash, sözlesh asan. Peqet qilish we bolupmu
Muwapiqiyet bilen netijilendürüsh, tolimu qiyindur...»
( ziya kök alip. Türkiye )

Dewirge maslishish, milletni yiteklesh we terbiylesh, ijtima’i ünüm qazinishta, eng awal, özini tonush, tonutush, özgertish, mukemmelleshtürüsh, öze heqqide, mexset nishan heqqide muntizim, ilmi yekün’ge ige bolush obiktiw ri’alliqning mahiytini angliq chüshünüsh,uni dawamizning ghelbisi üchün xizmet qildurushning aldinqi sherti ikenlikini mu’eyyenleshtürüshimiz lazim.

Unregistered
29-03-10, 00:12
«.... Özining yashash we pikir qilish jehettiki tebi’i hoqoqini yürgüzeligenler, alem exlaqining barliq maddilirini tel-töküs ijra qilishqa höddiger bolalaydu. Uningsiz ehwalda her qandaq xelq, awal öz-özige düshmen bolidu. Andin hökümdarning ewret latisigha aylinidu....»,

Yukarki yazmingizni korgendin keyin biz Uyghur helkining hazirki ehwalda ikenlikimizning sirining birdin-bir sewebini bildim , undin bilek nersiler sewep bolarmaydighanlikigha ixendim . Uyghur helkige peketlam oz doliti bolghandila hemme nersilerning obdini bolidighanliki ayan bolghandek turidu .