PDA

View Full Version : 11- Sentebirdin keyinki Uyghur Milliy Dawasi



Alim A. Seytoff
01-12-05, 15:14
11- Sentebirdin keyinki Uyghur Milliy Dawasi




August 30, 2005

Alim A. Seytoff


Washington - Hemmimizge melumki 2001-yili 11-Sentebir kuni Amerikida yuz bergen keng-kolemlik terorluk hujumi sewebidin helkaralik siyaset, helkaralik weziyet, we Uyghurlarning milliy dawasida misliy korulmigen zor ozguruxler peyda boldi. Men 21-esirni 20-esirdin bolidighan bu tarihiy ozguruxni towendiki 3 nukta arkilix quxendurup otmekqi.

1. Helkaralik Siyaset

Amerika hokumiti 11-Sentebir pajiesidin keyin, ozining dunyadiki duxmenlirining ozige karxi turup kelgen istipdat doleteler bolupla kalmastin, belki melum bir doletke yaki hakumetke karimaydighan Osama bin Laden baxqilikidiki Al-Qaeda terrorist texkilati we uninggha tewe barlik terroristlar ikenlikini toluk quxunup yetti. Yeni, Amerika hokumiti bu kerexning Amerika bilen melum bir dolet arisidiki kurex bolmastin, belki Amerika bilen kozge korunmeydighan we enik adresi yok bir duxmen bilen kurex kiliwatkanlikini his kildi.

Netijide, Amerika Prezidenti George Bush Amerikining yengi siyasitide terroristlar we ularni himaye kilghan doletlerge karxi turup, ularni ahirida yokutux kereklikini otturigha koydi. Xu seweptin, Amerika Afghanistanning mutlek kop kismini idare kilip turghan we Osama bin Ladenni himaye kilip turghan Talibanlarning 11-Sentebir pajiesini kelturup qikarghan mezkur terroristni we uning egexguqilirini Amerikigha derhal tapxurup berixini, bolmisa Amerika ozining herbiy kuqi bilen Afghanistangha besip kirip Al-Qaeda terrorist texkilatini gumran kilidighanlikini bildurdi. Emma diniy radikalizimni ozining siyasiy ideologiyesi we terrorizimni ozining siyasiy korali kilghan Talibanlar Amerikining bu kanunluk telipini ret kilip, ozining barlik kuqi bilen Osama bin Laden we uning egexguqilirini koghdaydighanlikini bildurdi.

Amerika hokumiti, Talibanlar kanunluk telipini ret kilghandin keyin, 11-Sentebir pajiesini kelturup qikarghan Al-Qaeda terrorist texkilatini yokutux uqun 2001-yilining ahirida Afghanistangha korallik besip kirip, kiskighine uq ay iqide Talibanlarning hokumranlikini aghdurup taxlapla kalmay, yene Al-Qaeda texkilati we uning terrorist bazilirini putunley yokatti. Emma Amerika Osama bin Ladenni kolgha quxurelmidi. Xundak bolsimu, Amerika bu uruxta zor ghelibe kazinip, ozining herbiy kuqini Ottura Asiyagha kengeytti. Netijide, Amerika Afghanistandila emes, belki Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan, we Pakistan katarlik doletlerde herbiy bazilirini kuruwaldi.

Amerika Afghanistandiki Al-Qaeda bazilirini we Taliban hokumitini yokatkandin keyin, terroristlarning, bolupmu terroristlarni kollaydighan we keng-kolemlik yokutux harakterlik koral-yaraklarni mesuliyetsizlik bilen baxkilargha ixlitixtin kilqe yanmaydighan hokumetlerning Amerikining biheterlikige we dunyaning tenqlikigha zor tehdid elip kelidighanlikini nezerde tutup, bundin keyinki wezipisining axu diktator hokumetlerni ozgertix ikenlikini bildurdi. Amerika yene Ottura Xerk doletliri ozidiki diktatorluk siyasiy tuzumini demokratiyege ozgertip, oz helkining kixilik hokuki we diniy erkinilikini bermigiqe, bu doletlerde terroristlarning barghanseri kopiyip hergizmu azaymaydighanlikini tonup yetti. Amerika Prezidenti Bush bu munasiwet bilen Irak, Iran we Ximaliy Koreyelerni "Rezillikning Yiltizi" dep atap, bolupmu Irakning derhal keng-kolemlik yokutux harakterlik korallirini yokutuxini telep kildi. Irakni 20-30 yildin beri diktatorluk bilen baxkurup kelgen Saddam Hussein Amerikining bu muwapik telipini ret kilix bilen birge, BDTning tekxurguqi hadimlirining Iraqta elip barghan tekxurup hizmetlirige meksetlik toskunqilik kilip, ahirida ularni koghlap qikardi.

Amerika Prezidenti Bush Saddam Husseining hergizmu kolida bar keng-kolemlik yokutux harakterlik koral-yaraklarni yokatmaydighanlikini, xundakla Irak bundak korallargha ige bolsa Amerikigha kilqimu ikkilenmey ixlitidighinini nezerde tutup, diktator Saddam hokumitini aghdurup taxlaxni Iraktin kelidighan tehdidni yokutuxning birdin-bir usuli dep karidi. Xu seweptin, Amerika 2003-yili Martta Irakka karxi urux elip berip, kiskighine uq hepte ichide Ottura Xerktiki bu kudretlik doletni besiwaldi we Saddam hokumitini aghdurup taxlidi. Amerika xundin beri bir kisim terroristlarning dawamlik karxi turuxigha karimay, Irakta bir demokratik hakimiyet kurux, we Ottura Xerkke demokratiye terghip kilix uqun tirixmakta.


2. Helkaralik Weziyet

Amerikida 11-Sentebir pajiesi yuz berixtin burun, Bush hokumiti Hitayni ozining dunyadiki eng qong duxmini dep karap, uni Amerikining "strategiyelik rekibi" dep atighan. Amerika Prezidenti George Bush Hitay hokumitinimu sabik Sovet Ittipakigha ohxax karap, Hitayni ajizlaxturux we yokutuxning Amerikining dolet menpeetige eng uyghun kelidighanlikini his kilghan idi. Xu seweptin, Hitayning kurexqi ayrupilanliri 2001-yili 1-April kuni Xerkiy Dengizda Amerikining bir razwetka ayrupilanini sokux wekesi yuz bergendin keyin, Amerika bilen Hitayning munasiwiti jiddilixip bir-birini ozining duxmini dep karighan idi. Amerika helkimu Hitayni Amerikining bundin keyinki rekibi dep karidi. Bu dewirde Amerika taxkiy ixlirining asaslik kuzutux we tirkixix nixani Hitay Helk Jumhuryiti idi.

Emma 11-Sentebir pajiesining yuz berixi bilen, Amerkining taxkiy ixlar koz-karixida putunley ozgurux yuz berip, Amerika ozining strategiyelik rekibi bolghan Hitayni kayrip koyup, helkaralik terrorizmni Amerika biheterlikige we dunyaning tenqlikigha kelgen eng qong tehdid dep yekun qikardi. Netijide, Amerika Prezidenti Bush dunyadiki putun doletlerge karita bayanat elan kilip, "Siler helkaralik terrorizmgha karxi bu kurexte ya biz bilen ya terroristlar bilen" dep bildurdi. Amerika buning bilen helkaralik teroristlarni yokutuxni ozining tarihiy wezipisi dep karidi. Xu seweptin Amerika helkaralik terrorizmgha karxi kurexte ozi bilen ziq hemkarlixixni halaydighan barlik doletler bilen bolghan munasiwitini kayta tiklidi. Hitay hokumiti Amerikining bu yengi haixini Uyghurlarning mustekillik herkitini yokutidighan bir ghenimen purset dep bilip, Amerikining helkaralik terrorizm kurixini kollaydighanlikini bildurdi.

Hitay hokumiti uzundin beri Uyghur helkining mustekil boluxtek hekkaniy telipini ret kilip kelip, ularni bir tayak bilen tel-tokus yokutux uqun Uyghur Dawasini helkaralik terrorizmgha, bolupmu Osama bin Laden baxqilikidiki Al-Qaeda texkilatigha baghlaxka urundi. Bu rezil meksidige yetix uqun Hitay hokumiti wetinimiz Xerkiy Turkistanda 1990-yilliri yuz bergen bir kisim zorluk herketlirining hemmisini "Xerkiy Turkistan terrorist kuqliri" kelturup qikarghan dep jakalidi. Hitay hokumini yene Uyghurlarning ozigila karxi turmastin, yene Amerikighimu karxilikini ispatlax uqun Afghanistangha amalsiz berip kalghan bir kisim Uyghurlarni "bin Ladening mujadiliri" dep jakalidi. Hitay hokumiti Ottura Asiya we Ottura Xerkte diniy telim elip wetenge kaytip kelgen bir kisim Uyghur yaxlirini kolgha elip, her hil kiyin-kistaklar bilen ularni atalmix helkaralik terrorist texkilatliri bilen munasiwitimiz bar dep ikrar kildurdi we radio-televizorlarda keng-kolemde texwik kildi.

Hitay hokumiti helkaralik jemiyetning ozining atalmix terrorizm kurixini kollixi uqun Uyghur Dawasini helkaralaxturup, uni Birlexken Doletler Texkilatighiqe kotturup qikti. Unindin sirt, Hitay hokumiti yene Uyghur mesilisini Amerika bilen muzakire kilipla kalmastin, yene Russia, Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Pakistan we Afghanistan katarlik doletlerning Uyghur Dawasini kollimastin basturup berixini telep kildi. Hitay hokumiti bu doletler bilen bolghan munasiwitide Uyghur Dawasini yiltizidin yokutuxni ozining eng qong wezipisi dep karidi. Netijide, Hitay hokumiti 1949-yilidin beri "Jonggoning ixkiy ixi" dep karighan Uyghur Dawasi helkaralik bir qong mesilige aylandi.

Hitay hokumiti gerqe 11-Sentebir wekesi yuz berip anqe uzun otmigen bir dewirde Uyghur Dawasini atalmix helkaralik terorizm bilen baghlap karilalighan bolsimu, emma Amerika Xerkiy Turkistan Islam Herkitini (XTIH) bir terrorist texkilati dep jakalighandin keyin, Uyghur mesilisining Hitay digendek bir addi mesile emeslikini his kildi, we xundin keyin Uyghurlargha karatkan siyasitini ozgertti. Buning sewebi, Amerika XTIHni terrorist texkilati dep belgiligendin keyin Amerikidiki bir kisim siyasiy analizqilarning tenkit kilixigha uqrapla kalmastin, yene helkaralik kixilik hokuk texkilatlirining kattik tenkidige uqridi. Amerika xu seweptin Afghanistanda tutup Guantanamo bazisigha elip kelgen 20 neqqe Uyghurni Hitaygha kayturup berixni ret kildi.

Amerika Hitay hokumitining kanunsiz telipini ret kilsimu, emma Hitay hokumiti Uyghur Dawasini helkarada dawamlik karilax uqun 2003-yili Dekabirda gherp elliride siyasiy paaliyet elip beriwatkan 4 texkilat bilen 11 xehsni "terorist" dep jakalidi. Hitay hokumiti yene mezkur doletlerde paaliyet elip beriwatkan bu texkilatlarning takilixi we bu 11 Uyghurni Hitaygha tapxurup berixini telep kildi. Emma Hitay hokumitining kolida ixenqilik pakit we delil-ispat bolmighanliki uqun Amerika baxqilikidiki gherp elliri Hitayning bu herkitige pisent kilmidi. Netijide, Hitay hokumitining Uyghur Dawasini helkaralik terrorizm bilen baxlax meksidi putun dunyada meghlub boldi. 11-Sentebirdin paydilinip Uyghur Dawasini yiltizidin yokutimen dep oylighan Hitay hokumiti Uyghur Dawasini yokutalmayla kalmastin, uni Hitaygha baghlinixlik eng qong helkaralik mesilige aylandurup koydi. Dunya helki Uyghurlarni tonidi, Uyghur Dawasini quxunuxke urundi, we Hitay hokumitining Uyghur helkining kixilik hokukini 11-Sentebir pajiesini bahane kilip basturuxlirini kattik eyiplep keldi.


3. Uyghur Milliy Dawasi

Kesip eytkili bolidiki, Amerikida 11-Sentebir pajiesi yuz berixtin burun dunyada Uyghurlarni bilidighan ademler asasen Hitayning tarihi we siyasitini tetkik kilidighan tarihqilar we analizqilardin sirt, bir kisim az sandiki hokumet emeldarliri idi. Emma 11-Sentebir pajiesidin keyin, Amerika baxqilikidiki barlik gherp elliri Uyghurlarni tonuxtin sirt, yene Uyghurlarning dunyadiki eng gherp-peres musulmanlar ikenliki we ularning kelgusidiki Hitaygha karxi strategiyelik rolini tonup yetti. Kiskisi, Uyghur Dawasi birdinla helkaralixip, Tibet Dawasigha ohxax bir qong mesilige aylandi. Ilgiri Uyghurlar toghrisida radio-televizorlarda hewerler bolmighan we gezit-jornallarda her hil makaliler yezilmighan bolsa, bugunki kunde Amerikida Uyghurlar toghrisida radio-televizor programmilirning berilixi we kunde digudek makalilarning besilini bir normal ixka aylinip kaldi. Xu seweptin Uyghur mesilisi Amerika siyasitide nahayiti bir muhim orun igenlep, Amerika-Hitay munasiwitige tesir korse
tkidek bir derijige yetip bardi.

Baxkiqe kilip eytkanda, 11-Sentebirdin keyin xekillengen helkaralik weziyet Uyghur Dawasi uqun nahayiti paydilik bolup, Hitay hokumiti buningdin nahayiti qoqumekte, we uning aldini elix uqun barlik kuqi bilen tirixmakta. Meyli Hitay hokumiti 11-Sentebirdin keyin Uyghur Dawasini atalmix helkaralik terrorizm bilen baghlap kanqilik karilixidin ket'i-nezer, Amerika we Yawrupani baza kilip siyasiy paaliyet elip barghan Uyghur texkilatliri ilgirkidin sezgur, huxyar, kespiy, we aktip bolup, Uyghur Dawasini ozi paaliyet elip barghan mezkur doletlerge toghra quxendurup berelidi we ularning kolluxigha erixelidi.

Dunyadiki asaslik Uyghur texkilatliridin bolghan Dunya Uyghur Kurultiyi, Amerika Uyghur Birlexmisi we Kanada Uyghur Birlexmisi, xundakla Turkiyediki we Ottura Asiyadiki Uyghur texkilatliri bir-biri bilen tehimu koyuk alake baghlap we tehimu ziq hemkarlixip, helkarada Uyghurlarning demokratiye, kixilik hokuk, diniy erkinlik we zorluksiz kurexperestek siyasiy awazini birdek qikardi. Bu dunyadiki asaslik Uyghur texkilatlirining siyasiy jehette pixxip yetilgenlikini korsitipla kalmastin, yene ularning barghanseri kespiylixip helkaralik sewiye bilen dawa kiliwatkanlikini eniq korsitip beridu. Bu Uyghur Dawasining dunyada dawamlik ilgirlixige turtke bolmakta. Bolupmu Uyghur millitining "Anisi" dep atalghan Rabiye Kadir hanimning Hitayning kolidin kutulup Amerikida horlukke qikixi, we Erkin Alptekining Dunya Uyghur Kurultiyigha rehberlik kilixi, Uyghur Dawasini yenimu bir kedem yukurigha kottergen bolup, u Amerika baxqilikidiki gherp ellirining kollixigha erixti. Netijide Uyghur Dawasi helkaradiki hel kilixka tegixlik jiddiy mesililer supitide ozining siyasiy ornigha ige boldi.

Uyghur Dawasining huddiy Tibet Dawasigha ohxax helkaralixixi we kanunlixixidin kattik qoqugen Hitay hokumiti, aldigha mezmut kedem taxlap ketiwatken Uyghur Dawasini gherp ellirining kuqi bilen tosap kalalmighanliki uqun Uyghurlarning goxini ozige koritip yokutux siyasitini kollandi. Hitay hokumiti, yeni, qet'elde siyasiy paaliyet elip beriwatkan Uyghurlarning arisigha ziddiyet selix, texkilatlarning ittipaklikini buzux, Hitaydin korkmay meydisini kerip qikkan ekillik Uyghurlarning inawiti, nami, we abroyini tokux ussulini kollandi. Hitay hokumiti bu rezil meksidige yetix uqun elwette qet'elde yaxawatkan bir kisim az sandiki kallisi yuyulghan, abroyperes, xohretperes, kara-kosak, jenini bakalmighan, korkanqak, wijdansiz, ghurursiz, we Uyghur millitining menpeetini Hitay bergen tot tengige satidighan milliy munapiklardin toluk paydilandi we paydilinip keliwatidu.

Gerqe Hitay hokumiti bu milliy munapiklar arkilik bir kisim inkilapqilirimizning namigha anqe-munqe kara dagh surkeligen bolsimu, emma siyasiy tejribe-sawakliri kop, bexidin issik-soghak nurghun otken, dost bilen duxmenni enik perklendureleydighan awam Uyghur helki kimning weten uqun kurex kiliwatkanlikini we kimning bundak noqi ezimetlerge sewepsiz hujum kiliwatkanlikini eniq kormekte we toghra baha bermekte. Netijide, bizning anglik we medeniyetlik Uyghur helkimiz ozi gumanlik dep toghra molqerligen, jamaet iqide sewepsiz pitne-eghwa takitiwatkan, Hitayning dumbikini qeliwatkan, ozi weten-millet uqun hiq ix kilmay weten-millet uqun jenini pida kilghanlarni hakaretleydighan we tillaydighanlarni ayrip taxlap koymakta. Kiskisi, bizning Uyghur helkimizning kozi oquk we huxyar bolghanliki uqun ular Uyghur Dawasining dawamlik qong kedemler bilen algha ilgirlixide nahayiti ijabiy rol oynimakta. Xunga, men ixinimenki, millitimizning Anisi Rabiye Kadir we lideri Erkin Alptekin baxqilikidiki Dunya Uyghur Kurultiyi Hitayning asaritide yerim esirdin beri yaxawatkan helkimizge toghra siyasiy yol korsitip, bizning jesur Uyghur helkimizni haman erkinlik, horluk, we kixilik hokukka erixturidu. Qunki 21-esir Uyghurlarning horlukke erixidighan esiri.

Unregistered
02-12-05, 05:13
nahayiti etirapliq bir analiz boptu

Unregistered
02-12-05, 11:46
Alim ependi,

Maqalida nahayiti tepsile teklil elip beripsiz. Uzun boptiken bundaq hozurlinidighan maqale oqimighini. Qolingizgha dert bermisun.


11- Sentebirdin keyinki Uyghur Milliy Dawasi

August 30, 2005

Alim A. Seytoff


Washington - Hemmimizge melumki 2001-yili 11-Sentebir kuni Amerikida yuz bergen keng-kolemlik terorluk hujumi sewebidin helkaralik siyaset, helkaralik weziyet, we Uyghurlarning milliy dawasida misliy korulmigen zor ozguruxler peyda boldi. Men 21-esirni 20-esirdin bolidighan bu tarihiy ozguruxni towendiki 3 nukta arkilix quxendurup otmekqi.

1. Helkaralik Siyaset

.................................................. .......

Unregistered
03-12-05, 10:46
menmu mushundaq yalaqchiliq tusidiki maqalini oqumighinimgha uzun boptiken.
Xinjiang Gezitini oqughandek bolup qaldim, yurtni korup kelgendek boldum.

Unregistered
03-12-05, 17:46
Bu kona makalini kim bu yerge qaplap koyghandu????