PDA

View Full Version : Uyghur Tilining Xainliri DUQ Mesulliri we Miyiplirimiz



Unregistered
19-02-10, 15:04
Uyghur Tili we DUQ diki Miyipler

Her millet oz wetinini Tapsun moda bolghan 90-yillarning bashliri Girmanlardin kopi axir Ana wetinige kochup kitishke bashlidi.Bugun'giche dawam qiliwatidu. Moskiwadiki Girman elchixanisi aldida wiza uchun uzun ochirette ularning arisida menmu bar idim. Aldimda girmanche bilmeydighan bir erkishige elchixane Xadimi girmanche sozlep chushendurelmigendin kiyin rosche tilda nime ihtiyajing barliqini bilmidim.Miyiplerning ishini bijiridighan ishxane bashqa jayda dep qattiq tekkenlikini Anglighan idim. Bu gep mangimu qattiq tekken idi. Hich
unutmidim.

Ten'enmin weqeside xitaylarni bir uyghur atalmish 5 ming yilliq tarixida tunji qitim oyghatti. Xitay oqughuchiliri we ziyalilirining dimokratiye telep qilish isyani butun xitay sheherlirini qaplap ketti. Bu isyanni qozghighan, kushkurtqan
qumandan - bash dahi - yat millettin chiqqan uyghur - orkesh dolet idi. Xitay arilash kop ishlargha gumanxorluqum tutup qalidu. Bu ishning bir terep yat xitay shehride tanka astida nechcheming xitay oqughuchiliri yenchilip oldi. Ichinishliq idi. Yene bir terep oz wetinimge qarisam eqlimge kelginimdin biri uyghurlar xitay tapini astida dessilip olup
keldi. Olmigenlirimiz her kun olup ,herkun tirilip yuruymiz.Orkesh xeqning ishigha ariliship bijingda nime ishi bardur... Digenler xatiremdin kechken idi.Bugun oz wetinimiz de xitay tankiliri aldidiki ana we -qizlirimizgha qilin'ghan wehshilikke qarap herkimning Orkeshchilerge deydighan bir gipi bardurdep oylaymen.

2 Ming yildin biri dunyagha qarita kingeymichi-tajawuz qara niyitidin yanmighan, dolet ichide dimokratiyeni ayaq-asti qilip, mustebit zalimliq qilip kiliwatqan Xitayning paytexti orkesh kushkurtqan xitay isyanchiliri teripidin ishghal
qilindi. Butun xitay ziyaliliri uninggha mayilliqini ipadilidi.Hokumetke qarshi memliket miqyasidiki dolqunni peseytish uchun miyip uyghur orkesh (miyiplik heqqidiki izahat axirida) bilen sozlushushke mejbur Bolghan xitay doliti reisi tiliwiziye arqiliq ilip birilghan terjimansiz xitayche munaziride orkeshke yingildi. Minglighan xitay oqughuchiliri tanka
astida mijip olturuldi. Orkesh amirikigha qichip chiqti. Xitay padishaliridin dimokratiye telep qilghan xitay ziyalilirining isyani 3 ming yildin biriqi delil-ispatqa ige tunji qitimliq keshpiyat bolop hisaplinidu. Emma keshpiyatchi bir miyip uyghur bolup chiqti. Eger u saq bir uyghur bolghan bolsa idi, hergizmu "junggo-xitay xelqining dimokratiyesi uchun koresh
qilidighan U yol"ni talliwalmighan bolatti. Buni diyishimdiki sewep: orkeshning aqiwitini eslitish, we bu yolning xitaygha qarap mingilghan, uyghurlarni xitay dimokratiyesi uchun Seperwer qilip "koresh qaynimi"da tunjuqturup yoqitidighan yol ikenlikini ashkarilashtur. Orkeshtin kiyin yene onnechche yil otup tixiche bu yolda uyghurlarnimangduruwatqanlar
Bilen biz hich ish bolmighandek bille yep-ichip otiwatimiz. Bu yolda mingiwatimiz.

Orkeshning bu yolda peyda bolup qilishining obiktiw sewepliri, buyolni tallishidiki, bu yolgha kirip qilishidiki arqa korunushni yorutup baqqan yazmilarni oquyalmidim. Emma bu weqening uyghurlargha bolghan selbi tesirini intayin kuchluq dep qarash kirek. Bu yol "chin turkistan, jungxa lenbang, chin fidratsiyuni, xitay birliki" Qatarliq yollardin hich perqlenmeydu. Bu yollargha uyghurlarni soliwalghan DUQ teshkilati uyollarnimutashlap 5-yul qirghinchiliqi harpisi
italiyede butun dunyagha: "uyghurlar musteqilliq Telep qilmaydu, awtonumiye bolsa yitidu"dep ilan qilghan idi. Bu yolning tiximu tiz xitaygha singip kitidighan yol ikenliki sheksiz. "Uyghurlarning wekili"ning bu sozi Qirghinchiliqni xitayning ichki ishigha aylandurup bergenliki. Bu ilan jenwening aldida achliq ilan qilsaqmu bizge paydiliq hichqandaq qarar chiqmighanliqidiki sewep. NATO Ning arilashmighanliqidiki sewep. "Jungguni parchilashqa urinidighan bolgunchiler dunyaning qeyiride bolidiken qeti yol qoymaymen" digen qesimige qilin'ghan wapa.

Tuz kongul, xushchaqchaq, mert, hichnersidin ghimimiz yoq, hichnersidin guman qilmaydighan sadde xeqbiz. Eger dunyada xitay bolmighan bolsa Bu xaraktirlirimizning yaxshiliqida shek yoq idi. Emma bu nijis bar iken eng yaman
illitimiz xitay arilashqan ishtin, xitay qini arilashqanlardin guman qilmasliqqa, Hezer eylimeslikke heqqimiz yoq. Xitaylar armiyesi bilen birliship qirghinchiliq qilghanni korgendin kiyin guman qilishni nahayiti kichikip ugen'genlikimizni sezduq. Bishimizning balasi nime ikenlikini emdila biliwatimiz. - Hiliqi ishta xitayning qoli bar digende "guman imanni qachuridu"
digen xitaydin bolghan temsilchi mollam kim idi?.

Orkesh tarixta birinji qitim "parij inqilawining 200 yilliqi" munasiwiti bilen otkuzulgen xelqara bayramda linta kisish sheripige irishken miyip uyghurdur. Bu sherep u yili butun dunyada atiqi chiqqan hichkimge birilmidi. Jahan pirizdintliri qatnashqan parij dimokratiye iqilawini xatirlesh murasimida linta 200 yildin kiyin dimokratiyeni bijinggha tonutqan orkesh teripidin kisildi. Uning qazan'ghan shu yillardiki xelqara inawiti uyghurlarning xitay mustemlikisidin qutulup azatliqini qolgha ilishi uchun imkanlar yaratqan bolatti. U miyip bolmighan bolsa, uni tartip alalighan bolsaq bugun uyghuristan paytexti korla derya yaqisigha konsulxanilar ichilghan, 200 nechche dolet arisida hawa yoli ichilghan, uyghurlarmu qirghizlar, qazaqlar, uzbeklerge oxshash bir qanche qitim dolet bayrimi otkuzgen bolatti.

Miyip orkesh we miyip orkeshlerningmu chetelde uyghur musteqilliq dawasigha tiyilip kitishidinensirigen xitay we xitayperesler kop ensirep, herej tartishqan. Uning chiqishi bilen teng chapliship uni kontirol qilghan, uninggha
junggo dimokratiyesining teywen "yolini" korsitip turiwalghan, alaqe ornutup bashqilargha orkeshni bermigenmu
" 40 Yilliq owchi" erkin eysa idi. Buyuk erbap orkeshke oxshash yuzlerche uyghurgha mana shundaq "ige chiqqan". Bu uning ana jemet burchi. Aldan'ghan, konglidiki sirlarni uninggha tokup pishman'gha qalghan uyghurlar kop. Uninggha
mas kelgenliri uning Saxte terjime halini, saxte kinosini yizip-korsitidighan lalmilirigha aylandi. Bu heqte orkeshning bayanliri qimmetke erziydu. U - bu: ademning Uyghurlarning azatliqi bilen hich alaqisi yoq -digen idi.

Orkesh chiqip nahayiti tizlikte sisitilishqa bashlidi. Uninggha xitaychegizitler, xitayperes uyghurlar haqaret, tohmetler chaplashqa bashlidi. Pekindiki tanka astidin qichip qutulup chiqqan atalmish xitay dimokratlirining metbuatliridimu: yat millettin junggogha rehber chiqishi - junggo xelqining ghoruri, dolet menpeti we milli menpetige xilap... Orkeshning yatiqidin xitay qizliri uzulmeydu, uni qildi, buni qilmidi.... Digenler yizilip Ayiqi tugimidi. Bugun xitaylarning uni qaysi derijide pes korup nimilerni dep yurgenlikini koriwatimiz. Xitay uchun dimokratiye chushi koridighan uyghurlar
Orkeshning aqiwitidin ibret ilishliri kirek.

Tanka astidiki intiqam aylinip kilip “xitay dimokratiyesi uchun koresh qilidighan yolni talliwaldim" dep jinini ayimighan "yat millet” orkeshtin ilindi. Orkeshmu Tanka basmisun dep qachqan idi. Yene bolmidi. Tanka astidin qachqanlirimu uni arigha almidi. Tohmetler bilen sisitishqa, tankining intiqamini ilishqa bashlidi. Milli intiqamdin Bashqisi "yeng ichide sun'ghan qol"gha tewe ishlardur. Orkeshke axiri teywenning yoli korundi.Bu noqtidin qarighanda biz eng yaman bir noqtida azduq. xitaychini xitaydin yuzde-yuz yaxshi bilsengmu, xitay qeni sende yuzde-yuz emes, belki hich yoq. qan seni tetur trpidu. -milletchilik rohta, qanda bolidighan tebi normalliqtur. milletchilikdigenlik-ozi tewe bolghan milletning menpeti uchunini eng ustun orungha qoyush dimektur.

Miyip orkesh diduq. U miyip. Tughma yaki kisellik, balayi-qazalardin tughulghan ajizliqliqlirimiz miyip sanilidu.DUQ Mesulliri we chomaqchi tereptarliri undaq emes bolsimu. Miyip we ajizlar herzaman insani yardem we shepqetke sazawer. Orkesh bolsa tili ajiz bolghanliqidin miyip sanilidu. U uyghurche sozliyelmeydu. Bizdiki bu xil miyiplik, Honnaqliqliqlar tughma yaki kiselliktin emes, belki xitayning balayi- apiti, assimlatsyedin tughulghan. Kichiklikidila xitay yeslisige, balilar baghchisigha, xitayche ottura Mekteplerge birilip uyghur ana tili terbiyesidin, til-edibiyatidin mehrum
qaldurulghan qirindashlirimiz eng ighir kisellik til ajizliqigha giriptar bolop qalidu. Bular "ana tili ajiz" Miyipler dep atilidu. Bu xil miyipler uyghurlarning yuz qarisidur. Ana tilidin mehrum qaldurulghan qirindashlirimizgha uyghurluq shepqeti korsitish mejburiyitimiz. Biraq palani milletning Tilini bir yilda chiqardim digenler 10 yildin biri ana tilini chiqiralmisa, bu ularning ozini uyghurluqtin qoghlap chiqarghanliqidur. Siyasi sehnide ularning nime ishi bar depqalmang.? Ularning
ishi kop:


"Uyghurlar musteqilliq telep qilmaymiz" dep bayanat ilan qiliwatqan chak-chikidin dez ketken xitaypereslerning uwisi DUQ gha del moshundaq miyiplar zorur bolup keldi.. Ular DUQ namidin xitayche bayanat ilan qilishi, teshkilatlarning xitay bilen moshu til wastisida “qizghin sohbetler” ilip birishi kirek. 09 % Uyghurning kozige Janggal korinidighan xet bilen maqale yizip dunyagha "uyghurlarning tili-yiziqi yoq, xitaylashqan millet biz" digen tuyghu birishi kirek. Ularning bundaq qilidighan heqqi yoq. Emma DUQ Ning heqqi bolop keldi. Xitayche yizilghan satqun kilishimlerge ularning teng ingiship qol qoyup bergenlikini korDUQ.

Tili ajiz miyiplirimiz choqum ana tili- uyghurchini yat bir tilni ugen'gendek ugenmise yep-ichip, uxliyalishi mumkin. Emma uyghur azatliq korishi ichide ana-tilisiz chachi-pachi Bilen xelqara sehnide uyghurlargha wekillik qilimiz deydighan yerdin uzaqta turushliri kirek. Satqunluq bilen wetinimizdiki ishghalchi xitaylargha “saylam hoqoqi bar-digen alim seytop, xitay birlikide yashaymiz digen - bayanatchi dilshatlarning uyghurni satidighan telwiliklirige qeti yol qoyulmasliq kirek.Emma duq bu ishning bashlamchisi we yol qoyghuchisi bolop keldi. Her'ikkisi DUQ ni urumchidin kozini tingip qoysa udul tipip kelgen we derhal ishqa chushkenler.

Hemmimizde qulluqtin kelgen bu miyiplik azdur-koptur mawjut. Uyghurluqqa qaytip dunyani uyghurche korush, uyghurche yezip- oqush, uyghurche chushunush bu miyipliktin qutulushning Charisi. Xitayche oqushqa mejbur qilip ana tilinimu xitaychidin pishiq ugen'gen soyumluk uyghurlurimizgha salamlar, hurmetler!Ana tilimizning rahitini, uluqluqini, ezizlikini bileyli.Uyghur tili dolet tilimizdur.

DUQ ning tilichu? Dushminmiiz xitayning tili. DUQ Ning tili xitayni maxtap-yalaydighan tildur. Mana sizge birla misal: "chin milliti intayin mediniyetlik we kuchluktur...". DUQ ning sabiq reisi we hazirqi bash siyasi meslihetchisi Erkin Eysa tikinning Turk tiliwiziyesi qanali TRT gha chiqip sozligenliridin bir jumle..


DUD Teshkilati Reisi S. haji.Musa(Diplum Arhitiktur)
info@u yg uria.com
Frankfurt M
Germaniye