PDA

View Full Version : Frankfurttin Xewerler



Unregistered
06-01-10, 13:27
Yalaqchiliq HeqqidE

Yalaqchiliq yalimaqtin kelgen. Tiximu toghrisi yalaq - yalaqkesh. Qedimde uyghurlarda yalaqchiliq yoq idi, "sozge-soz kelse atangdin qaytma"digen uyghur xelq maqalisi oghuzname bilen teng tarixqa ige. U uyghurlarning eng qedimqi erkinlik-dimokratiye shuaridur. Yalaqkeshlik -xitaydin uyghurlargha yuqqan iplasliq. Axirdiki "lik,liq"lar artuq osal bolmasliq uchun "qelemkesh"lerning ilawe qiliwalghan qoshumchisi. Yeni yalaqkeshlik, yalaqchiliq. Mesilen: DUQ sehnisidin bir yalaqkesh"lik"kide otup ketti. DUQ Gha yalaqchi"liq" tolghan.

Loghettiki sozluklerning menasigha qarighanda yalaqchiliqning yishimi mundaq:yalaq, yala, yalima, yaliwetti, yalam yalaqchi, yalaqkesh, yalighuchi,yalaqliq, yalimaqchi, yaliwalidighan, yalawiridighan, yalamdighandu, yalighanmidu,yalawergen, yalidi, yalighan, yalawatidu, yalaydu, yaliwetken, yaliwetti, yalawatqan, yalighaq, yalaydighan, yalap ketken... Qatarliqlar.

musteqil oyliyalmaydighan, oz pikri-qarashliri,mewqesi bolmighanlar yalaqchiliqqa mehkumdur.ularning xaishliri bashqilar teripidin, menpet teripidin bashqurulidu.ular jollunulghan kozurlar. yaghach qorchaq, shtutilar.

Yalaqchiliq uchun ikki nerse kupaye; Birinjsi yaliyalaydighan til bolushi...Ikkinjisi uni qollunush. Weten sirtidiki uyghurlarda yalaqchiliq 92-yil "qurultay ghelbisi"din kiyin ewj aldi. Xitay qini arilashlar maxtilishqa bashlidi. Misallar siz oqurmenlerge hawale qilindi, uni bizge yollang yalaqchiliqning misallirini Kiyinki nowet ilan qilimiz ". Yalaqchiliqta til yiterlik derijide uzun we yalash kespini igelligen bolsila tilining barmaydighan yiri qalmaydu, hichqandaq cheklimige uchrimaydu. Kespiy yalaqchiliq asasen qelemge tayindu. Umu yetmigende qalpaq ,toqmaq we Haqaret-tohmetlermu ishqa silinidu. Kespiy yalaqchiliqning misallirinimu sizge hawale qilduq. Uni bizge yollang yaki bu yerde ilan qiling, kiyinki nowet ilan qilimiz .

Kespiy yalaqchilar tillirini qeyerde ishlitishni bilidighanlardur. Ular tilini kireksiz yerge tiqip salmaydu ... Ighir-bisiq we diqqet qilidu. Nishanni yaxshi tallash uchun kuzitip qarigha alidu. Aghzi ichilip tilini chiqarsila yiterlik, yalash- qara aqirip ketkiche dawam qilidu. Bular kespiy yalaqchilardur. Mesilen birining usti-bishini yalap aqartip, uni puwlep asman'gha- kokke chiqirip, yerge chushelmes"ilah"qa "meniwi" aylandurudu. Kespiy yalaqchilar xitay mustemlike
tuzumining mehsulidur. Ular mawzidung we bijingni herqandaq bir xitaydinmu ashurup maxtiyalighan idi. Bugun xitay birlikini shundaq maxtawatidu.

Yalaqkeshler xitaydin bolghanlarni, xitaypereslerni we ularning qollunuwatqan kozurlirini birge maxtap poqini hawa qilip yeydighan derijige yitidu. Uyghurlarda xelqara tesir peyda qilish, yalaqchiliqni kitap qilip chiqirish, radioda, tiliwizorda xitay menpeti uchun qollunush omumlashti. Yalaqchiliqni oz ismi bilen ilan qilishta bieplik his qiliship ozige oxshap kitidighan kishiliki, ghoruri we sewiyesi yoq her doqmushta putliship yuruydighan chetellik atalmish yazghuchi, tarixchi, siyasetchilerni qollunush yalaqchiliqning unumini osturidu. Chunki ularning Uyghurlar arisida épti-beshirisi ashkare, sozi otmes bolop qalghinigha newaq?

Xitay yalaqchisi erkin eysa "uyghurlar xitay birlikini qobol qilishi kirek", dise rabiye qadir we ilshatlar:"uyghurlar Musteqilliq emes, awtonumiye telep qilidu" dewatidu. Alim seytop" xenzularning wetinimizde saylam hoquqi bar" dise Ablikm baqi bir xitay bilen satqun kilishim tuzup qalighach shekillik imza qoyup biriwatidu. Xitay bayanatchisi dilshat:" xitay qirghinchiliqi Xitaylarning gunayi emes, junggoning komunist tuzumide bolop qalghanliqida, uyghurlar xitay fidratsiyuni-birlikini arzu qilidu..." Dewatidu.

"Tiximu qiziqarliqi shuki" - ETIC mesuli, u-tw riyasetchisi RFA"obzorchi"si Ependolerning warisi perhat muhemmet yorungqash 4 emelni weten sitishtimu eplep qollunalmighanliqi. Birinji qitim u RFA we UAA diki "obzor"ida "zimin jehette sherqi turkistan Xitayning altiden biri" ilan qilghan bolsa, uyghurlarning qattiq reddiye we eyipleshliridin kiyin ikkinji qitim "zimin jehette sherqi turkistan Xitayning beshten biri" dep ilan qilip qepqalghan qisminimu xitay
ziminigha sunglap birishni unutmighan. Uning "5-éyuldin kiyin urumchide birlin
timi peyda boldi" digen obzori-uyghur we xenzular ikki Girmaniyeliklerge oxshash
bir tuqqan idi. 5-Éyuldin kiyin "birlin timi" peyda boldi. Bu tammu chiqilip Ikki girmaniye birleshkendek uyghur we xitaylarmu birlishidu -digendin bashqa nime bolsun? Bular mana moshundaq derijide eymenmes satqunlargha aylandi. We ular sehnilerge "mexsus teklip qilin'ghan"!

Kespiy yalaqchilar adette xitay tilliq bayanatchilar, xitayperes qelemkeshler,
mexsus teklip qilin'ghan "obzorchi"lar We zuwadazlardin terkip tapidu. Ular
"bediy" we "shiriy" ilhamliri,tebiy we ijtimayi pen bilimliri bilen qurallan'ghan Bilimlik yalaqchilar. Ularning yalaqchiliqta qilmaydighan ishi yoq. Buning bilensozge toghra kelgende atisidin qaytmighan uyghurlar xitaydin bolghan "rohani dahi" eysa yusup we uning xitay xotundin bolghan oghli erkin eysalardin qaytidighan boldi. Wetende qul idi "qaytti"deyli, weten sirtidiki "qaytish" nime uchun? Xitay we amerika arisidiki "kilishim" bilen turmida qesem birip,ilahqaaylandurulghan sawatsiz "meniwi tijaretchi"lerdin qaytidighan bolduq.Bu "kilishim"ning bidiki-dellali- erkin eysa ikenliki pakitlar bilen ashkare-uningdin qaytipla kelDUQ.

Ilahqa hichkim soz qayturalmaydu. U ayal bolsun, erkek bolsun yaki erkek-sedek
bolsun, beribir ilahqa ayliniwalghanla bolsa kupaye. U "junggo-xitay xelqining
erkinliki(dimokratiyesi)uchun koresh qilidighan yolni tallliwaldim" disimu,
"uyghur -xenzu bir tuqqan"digen shuarni sidiqhaji rozi we xitaylar bilen birge
koturup "dimokratiye" namayishi qilsimu, kok bayraqni yerge tashlap cheylisimu
hichkim uninggha tikilip qaralmaydu. We uningdin qaytimiz. Bizning bu
saxtikarliqimizni, qurnaz, haramzade exlaqimizni bilimizni arimizgha kiriwilip
tarqatqan xitaydin Bolghan erkin eysa qatarliq xitaypereslerdur. Emdilikte ular
ular bu rezilliklirimizdin paydilanmaqta. Biz qaytimiz! yalaqchiliq yuqqanda
adem qaytqaq bolop qalidu.

Ata-animizdin qaytmaymiz. Bala-chaqilirimizdin qaytmaymiz. Soygunimizdin,
ayalimizdin qaytmaymiz, dos-buraderlirimizdin, ustazlirimizdin qaytmaymiz,
gerche ular heqliq bolghan teqdirdimu qaytmaymiz. Ulargha yan'ghinimiz yan'ghan.
Ulargha haqaret, tohmet, bohtan, olum bilen tehditlirimiz hazir. Emma awu yerge
kelgende yalaqchibiz.

Biraq "junggo-xitay xelqining erkinliki(dimokratiyesi)uchun koresh qilidighan
yolni tallliwaldim" disimu, uyghur -xenzu bir tuqqan"digen shuarni sidiqhaji
rozi we xitaylar bilen birge koturup "dimokratiye" namayishi qilsimu, kok
bayraqni yerge tashlap cheylisimu Oyimizning ichidiki ayallirimizni
eylep-cheyliwiteleymiz. Yiqinlirimizning quliqining tuwige uriwiteleymiz.
Achchiq bilen yighlighanda kozining yishini bolsimu bir qitimmu yalap surtup
qoymaymiz. Xitaypereslerning ularning kozurlirining aghzi-burnidin nime chiqsa
hemmisini yalap qurutuwiteleymiz.Kozur rabiye qadir bir erkekni"sikey" dep
tillap bolop, ozige reddiyebergenyene bir erkekke:"qoynumda pichaq bar" digende
uningdin qorqmighan qanche erkek chiqqan idi bizdin? Qayqaqliq
yalaqchiliq.Yalaqkeshlik yalimaqtin kelgen.

Uyghurlar xitaygha yalaqkeshler arqiliq sitilidu. Yalaqchiliq yalimaqtin
kelgen.Yalaqchiliqning yishimi mundaq: yalaq,Yala, yalima, yaliwetti, yalam,
yalaqchi, yalaqkesh, yalighuchi, yalaqliq, yalimaqchi, yalawatidu... dawami bar.

DUD Teshkilti Reisi
Sidiqhaji Musa (Diplom Arxitiktur)
info@uygur ia.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Rabiye Frankfurt Kitap yermenkiside jornalistlarning Telieinglar nime? Digen sualigha jawabi: „ ikki balamni qoyup bersun, dep qoyunglar. Bizge pul lazim“. … Kampudijgha da 22 Uyghur siyasi panaliq tilep qayturiwitildi.