PDA

View Full Version : Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim



Bilimxumar
29-12-09, 02:39
Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28

Unregistered
29-12-09, 21:25
Bu kitim Amirkida iqilghan DUK ning yighinigha katnixip kaldim. Yighinda kuqluk nutuk kabilyiti bilen yighingha katnaxkan barlik uyghurlarni ozige karitip alghan Rabiye Ana, ozining orunluk, jaranglik urghuluk sozliri bilen men men dep ozini korsutuxke urunup turghan erlerning aldida mana men dep perklik qikip turatti. Nime uqundur baxkilar gep kilghanda tinqlanmaydighan yighin zali Rabiye hanim sozlisila jimmide bolup kitetti. Meyli u hanim pikir kilsun, teklip bersun, baxkilarni tenkidlisun hiqkim uninghga karxi pikir kilalmaytti. Mini yene eng ejeplendurgen nerse xu boldiki DUK ning reisi namzatigha Rabiye hanim korsutulgende zal iqi birdinla igiz koturulgen kollar bilen nahayiti kizghin keypiyatka qumdi. yighingha katnaxkan hemme uyghur birdekla hiqkandak oylinix hajetsizdek derhal kollirini koturuxti. meydanda birmu karxi turdighan ademni kormidim. dimisimu bu yighingha katnaxkanlar iqide kuqluk nutuk kabilyiti, derhal jawaplighi,janliklighi, otkur pikirligi jehette hiqkim u hanimni bisip quxelmeytti. Rabiye hanim weten milletke toligen bedili bilenla emes ozidiki ajayip bir yoxurun kabilyet bilen uyghur dawasida korunerlik netije bilen bugunge keldi. mana bu heptide "wetinim.com"ni asas kilghan tor betliride wetenge kayturulghan 20 balini bahane kilip "Turan""yarkin" digendek nikap astida bezi kirindaxlirimiz Rabiye hanimgha nuktilik karxi turup, bikar wakitlirdin toluk paydilandi. Ejaba 20 din artuk kirindiximizgha olum jazasi bergen hitaygha hiqkandak inkas yok. bu nimini korsutidu? DUk yighinida Rabiye hanimgha awaz bergende kaysi bulunglarda quxup kalghan biqariler ikenliginglarni ukmaymen likin Erkek turup ayal kixige mukup turup zerbe bergininglarni oylighinimda uyghur erkekliri iqide silerdek ajiz, korkanqak erlerning kopligidin nepretlenmey turalmidim.we bugunki kunge kalghanlighimizning sewewini tihimu quxengendek boldum. qunki bizge hazirki xaraitta kirigi kompiyotur keynige yoxurniwalghan erler koxuni emes, emeliy ix kilidighan erler koxuni kirek idi. nahayiti epsus bizning uyghur erliridiki noqilik, uyghur erliridiki atalmix kehrimanlik bolsa kompuytir keynige yoxurniwilip, kehrimanlik korsutux idi. eger xu nikaplik erlirimiz 7.5 diki ozining yaxlik hayatini weten uqun teghdim kilghan uyghur yigitlirini azirak bolsimu olge kilghan bolsa belkim eng bolmighanda bugunki kunde daldida turuwilipmu nikap takimighan bolatti we uyghur dawasida netije bilen kitip barghan Rabiye hanimni erkek turup qa putlimighan bolatti. oz ismi bilen DUK gha tenkidi pikirlerni jamaet aldida korkmay bireleytti. Rabiye hanim gerqe bir ayal kixi bolsimu uyghurning iqide erkek kilalmighan dawani, erkek kilip halsiritip koyghan dawada aldida baxlamqi bolup bosux haraktirlik netijige irixti. Ixinimenki Rabiye hanimning keynide dunyaning hemme yiride yaxawatkan jigerlik, janlik ayallar koxuni bar. qunki u ayallar gerqe ayal bolsimu kuruk yazmilargha, wedilerge emes,netijige karap kimni kollaxni bilidighan ekillik ayallar koxuni!

Unregistered
29-12-09, 22:25
Sen bir Bilimhumar emes , otupken shelimhumar ikensen. Hanim hishqachan bir uyghurni mening berinji dushminim demeydu we demigen. hanim hazirqi zaman uyghur ichidin chiqqan qeqiqi yetekchi we uyghur uchun hishnimisini aymaydighan inqelapchi , u intayin umidwar , hush -chaqqak keshi . Lekin , yazirqi yash yetekchiler ichide hanimgha qoligha su quyip bereleydighanliri yoq , eger bolsa men bar aldigha chusher idi .

Pikir telepliring bolsa , hanimning ishhanisigha berip aldirmay oylinip hemde bashqa heyet ezalirnimu teklip qelip sozle . pishtne-pasit tarqetish intayin bolmighur bir ish.u sen degen qabilyetlik ademliring bedel toleshni halamdu ? bu bir kuresh , u hergiz sen oylawatqan hakimyet talship tehitte olturush emes !


Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28

Unregistered
30-12-09, 05:16
Yekinki bir kanqe kundin buyan 20 uygurning hitayga kayturulganligi munasiwiti bilen,"wetinim.org" katarlik tor betliride yuzige qumperde takaxkan "nazinin"erlirimizdin erik,turan,bilimhumar digendek bir kisim korkanqaklar ozlirige yukarkidek namlarni kollunup,Lederimiz Rabiye hanim we DUQ ga uxmu-uxtin hujumini baxliwetti.men bu yazmilarni korup bek epsuslandim we nahayiti umutsizlendim.men peket bu yerde awazimning beriqe Rabiya ana siz bizning pehrimiz!siz biz uygur ayallirining baxlamqisi!siz hergiz yalguz emes.
yuzige yaglik artiwalgan axu "ERLIRIMIZ"compoyotor arkisida olturuwersun.yazmisini yaziwersun.heywitini kiliwersun.emma putun dunya uygur aylliri biz sizning arkingizda.hergiz boxaxmang.dep unlik nida kildim!!!!...

Hasrat
30-12-09, 06:02
Omumi ahwalimizgha wa paaliyatlirimizga karita nahayiti atraplik tahlil yurguzupsiz. Amma qat'aldiki kopligan kerindaxlirmizning bilimsawiyisi nahayitimu towan bolup pakit wa ilmiy asaska amas hissiyatka tayinidu. Ang gawdiligi siz eytkandak pakat kandak natija berixidin kati nazar inkilap kilsakla bolidu. Muxundak karisigha, kuq kursutux uqun kilinghan inkilap watandiki kerindaxlirmizgha hiq bir payda elip kilalmiganlik bilan birga watan sirtida musapir bolup yaxawatkanlarning tup mampatinimu kop ziyangha uqritiwatidu. Kan kanqiki tatiksiz "wurra"yimizni kop towlighansiri baxkialrning koziga sat koruluxka baxliduk. Watan dawasi Gharip, Hitay wa Uyghur madiniyatlirini nahayiti yahxi bilidighan, dunya waziyitiga maslixalaydighan, otkur pikirliknurghun ziyalilarhga mohtaj bolup kaldi. Madiniyat inkilawidiki aktiplar, Pakistan yaki Dubayda tarbilangan kari wa hajilar, wa yanki watanda baxkialrni kanghir kahxitip qat'alda "kahriman" boliwalghanlar millatni sesitix rolinila otaydu halas. Bundaklarning dawatimizda kop bolup kitixi gharip dolatlirining kimmat karixigha maslixalmaywatidu. Xungilaxka towandikilarni bayan kilghan kerindiximizning yazmillirni, hazim kilix ihtidarigha iga kerindaxlirmiz, astayidil tahlil kelip korsak dayman.


Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28

Unregistered
30-12-09, 06:49
Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.
--------------------------------------------------------


Kim bu yuqurda ismi eytilghanlar? Kimu bu yeqindin beri ozlirini bilishmey toxtimay kapshiwatqanlar? jawabi addiki topulangdin toghach oghurlayddighan ,gulduri bar yamghuri yoq qorqunchaqlardur xalas. eger ozliringni er chaghlashqan bolushsang kompiyotur inqilawi qilisharmiding?! eger senlerning heqiqeten bilimliring kop,pikir qilishliring almastek otkur bolsa nimishqa her nime bolsa dewelip korey dep pikirliringni deydighan ademning aldigha berip diyishmeysen?? Senlerning nering ziyali?sendek ziyalilarning qorqunchaqlighi,pit bazirida gheywet qilip olturushlurung sewebi,Millet beshigha musubet keliwatqanda qorqup bashliringni yoguwelishliring tupeylidin Bir Ana,bir Ayal zati bu tahdek eghir dewani yelkisige elip koturwatidu.Biz sanaqsiz ayallar senlerdek qorqunchaq ,toxu yurek,kompoyotur arqisigha otuwelip Weten dewasi qilidighan erlerge muhtaj emes.Lenet sendeklerge !! Qaysi milletning erliri qorqunchq,beli bosh, qurban berish rohi yoq bolidiken shu milletni munqerzlik basidu. shunga sendek belige suyqash barmighan ghiljing erler Animizgha ,DUQ eqil ugutimen diguche awal xotunlurungni,we aghzi ana tiligha kelmeywatqan balliringni terbilesh!

Biz Uyghur ayalliri shirdek qorqmas baturlargha , Wetinimizni, qan-yash tukuwatqan anilar we ayallarni, balilirimizni qutquzidighan yurugini xuddi Dankodel alqinigha elip mengip qarangghu janggalliqni yorutalaydighan qehrimanlargha muhtajmizki qorqunchaq kitappereslerge,beli bosh neziryichilerge muhtaj emes. shunga Taymas Erk, Turan, Yarqinlar anglash we bu munazire meydanidin yoqulush.isit sendeklerning er,dada bolup yarilip qelishqanliringgha .senlerdek poq izdep yurgen chiwinlerning,tap izdep yurgen qagha-quzghunlaring tolalighidin Uyghur aniliri,ayalliri halidin ketip barmaqta!!

Xuda animiz Rabiye xanimgha kuch ata qilghaysen, uni oz panahingda saqlighaysen,uninggha eqil-parasetni harmay ata qilghaysen.ozengni nusritini Rabiye animiz arqiliq barliq Uyghur ayallirigha yetkuzgeysen!! Bilip-bilmey otkuzgen xatalighi bolsa millet uchun singduriwatqan ejri uchun meghpiret qilghaysen. Yaman koz ,Yaman sozdin animizni paxta ichidiki ottek saqlighaysen!! Chunki bi animizgha,animiz arqiliq kelidigha nusret kunlirige muhtaj!!

Unregistered
30-12-09, 07:00
Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28

ependim, bizde, < chapiqini alimen dep közini qarghu qiptu > digen temsil bar, pikringizni bir obdan bayan qilip kelip, <(Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan) depsiz, buni sepi özidin pitnixorluq we töhmetxorluq deymiz, mushunung özila sizning exlaqsiz biri ieknlikingizni, bashqilargha pendi - nesihet qilish salahiyitingizning yoqluquni körsütüp turuptu ...
dinimizda pitne qilishmu, pitnini tarqitighmu oxshashla guna hisaplinidu ...
awal adem bolushni ögününg ...
bizge hazir zörür boluwatqini dunya lidiri emes belki Uyghur lidiridin ibaret, Uyghurgha rehber bolalaydighan kishi Rabiye xanimdek xelqimizning pixsikisini obdan bilishi, weten - millet menpeetini hemmidin ela bilishi, xelqini, wetinini cheksiz söyüshi, xelqining hörmiti we qedirlishige, düshminining heyiqishi we qorqushigha ige bolalishi, millitige we millitining kürishige mutleq rewishte ishinishi, millitining qayghusi we shatliqigha her zaman ortaq bolalishi ... lazim !

Unregistered
30-12-09, 12:32
Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28


hittayning nime uqun yuzminglighan kizlirimizni, bimamal halda iqkir olkilirige ilip kiteligenligining sirini emdi quxendim! hey tohu yurek ependim, gipingizni bundak sorunda kilip akingizgha oyun koyup bergiqe, dadillik bilen ozige het yizix yaki telefon kilix arkilik yetkuzgen bolsingiz ajayip isil ix kilghan oghul bala bolattingiz emesmu? karighanda purset kutup yatkili heli wakit bulup kaptiken denga! anglap koyung uyghur milliti sizge ohxax dot emes! insan hergiz hatasiz bolmaydu. Dawayimiz sizdek tohu yureklerdin ghik toyghan! yahxi meslehet pikirlirinigz bolsa, ixtan beghingizni udulgha ekilip qing baghlap andin oquk axkare korkmay ozi bilen sozlixing jumu! xu wakitta sizni hekiki oghul bala deyli!

Unregistered
30-12-09, 12:57
Mana oz kehrimanigha ayallirimiz ige qikkili turuptu. erlirimiz tihi katekning iqidin qikalmay, hotun kixidek kongul ayap olturuwatidu. Barikalla ayallar "oz kehrimanigha ige qikmighan millet rawaj tapmaydu" deptiken. erlirimiz ige qikalmisa siler ige qiktinglar.

Unregistered
30-12-09, 15:05
Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28

pah munu rezgining bayanlirini korung. Dahi degen shunadq boludi. dahiliq unwanini qolgha kirzugup, uni yoqutup qoymay ching tutup turalighanda, sen telep qiliwatqan birinchi noqta bolghan - Weten dewasini ilgiri surgili boludu.biz korgen atalmish dahiliringni.

Unregistered
30-12-09, 16:13
Yeqinqi Muzakiriler Heqqide Bir Qanche Qarashlirim

Bilimxumar

Men aldi bilen bu yazmamning DUQ'ning bir heqiqiy xelqaraliq sewiyidiki teshkilat bolup tereqqiy qilishini meqset qilghanlighini, esla DUQ'ni parchilash, ajizlashturush, yaki yoq qilishqa qaritilmighanlighini we qaritilmaydighinini eskertip ötimen. Shundaqla bu qétim «Inqilapning Ikkinchi Basquchigha Yurush» dégen mezmunni choridigen halda özining keng bilimi, nurghun waqti we zéhin-küchini serip qilip dadilliq bilen pikir yürgüziwatqan Taymas Erk, Turan, Yarqin, qatarliq qérindashlarning bilimining köpligige we pikir qilshtiki almastek ötkürlikige nahayiti qayil ikenlikimni bildurimen.

Men Taymas Erk qérindishimizning yazmiliridin ilhamlinip, özemning oylighanlirini u qérindishimizning yazmisi tamamlan’ghandin kéyin andin yézip beqishni oylashqan idim. Aldinqi kuni qarisam Taymas Erk qérindishimiz «Miningche, barliq tenqid (asasi bolush shert astida) 2009 yili 12-ayning 31-kunigiche yézip bolunsa we 2010-yil 1-ayning 1-kunidin kéyin, oxshimighan turler boyiche chare-tedbir korsitish jehette özimizning eqlil kuchimizni chiqarsaq.» dégen teklipni beriptu. Shuning bilen menmu özemning oylighinini ashu kundin burun yézip chiqish niyitige keldim.

1.Hazir DUQ da Saqliniwatqan Eng Chong Mesile

Rabiye xanim Amérikigha kelip, DUQ ning reisligini öz üstige alghan bir qanche yildin buyan, DUQ Uyghurning awazini dunyagha anglitish, Uyghur mesilisini xelqaralashturush jehette intayin zor netijilerni qolgha kelturdi. Bu bir heqiqet bolup, chet eldiki eqli-hoshi jayida Uyghurlarning hech qaysisi buninggha köz yummaydu. DUQ ning bundaq netijilerni qolgha kelturelishide, Rabiye xanim muhim rol oynidi. Bulumpu Rabiye xanimning wetendiki waqtida bir addiy kishiliktin Junggodiki 7 chong bayning birsige aylinalishi we xittayning memliketlik siyasiy sehnisidiki bir közge korun’gen ayalgha aylinalishi, peqetla özining Uyghurlargha bolghan milliy soygusi asasida Sidiq Rözi ependini izdep tepip uning bilen toy qilishi, namrat we bichare Uyghur xelqi we Uyghur ayalliri üchün shertsiz we cheksiz mehir-shepqet korsitishi, xittay hokumitin ibaret “bir chong ejdiriha” gha tez pukmey, u “ejdiriha” aldida öz milliti, öz xelqi üchün adil gep qilishqa jur’et qilalishi, shu seweptin xittay turmisida 7 yil qamilishi, shundaqla nutuq sozleshtiki derijidin tashqiri tughma talanti qatarliqlar Rabiye xanim üchün dunyada az uchraydighan bir siyasiy salahiyet (political qualification) ke aylandi. Rabiye xanim Amérikigha chiqqandin kéyin, bu siyasiy salahiyet demokratik gherip elliridiki nurghun adaletperwer muxbirlar we hokumet erbaplirini özige jelip qilip we ularni qayil qilip, Rabiye xanimning barliq pursetlerni ching tutup tirishchanliq korsitishi netijiside, bu salahiyet Uyghurlarning chet eldiki milliy dawasi üchün misli körülmigen yüksilishlerni wujutqa kelturdi. Rabiye xanimning bu tohpiliri Uyghur tarixiy deptiridin ochmes orun alghanlighi we alidighanlighi bir heqiqettur. (Elwette bundaq netijilerni yaritishta DUQ we UAA qatarliq chet eldiki Uyghur teshkilatlirida ashkara we yoshurun xizmet qiliwatqan bashqa wetendashlarning tohpisimu nahayiti zor bolup, men bu yazmining merkiziy nuqtisigha kapaletlik qilish yuzisidin ular üstide bu yazmamda mexsus toxtalmaymen.)

Bir teshkilat we bir shexisning yaxshi ishliri bir yerge qechip ketmeydu. Ular menggu yoqap ketmeydu. Lékin, eger bir teshkilat we bir shexis öz-özini toghra chushinelmeydiken, özining ajizlighini toghra tonup yételmeydiken, ular bir izida toxtap qalidu. Menggu algha basalmaydu. Menggu tereqqiy qilalmaydu. Shunglashqa bu qétim Wetinim tor betide bashlan’ghan öz-özini toghra tonush, DUQ ni toghra tonush herkitini bir intayin saghlam paaliyet, dep qaraymen.

Men uzun muddet kuzitish we tehlil qilish arqiliq, hazir DUQ da saqliniwatqan tup mesile Rabiye xanim bilen zich munasiwetlik, dégen xulasigha keldim. Towende men özemning oylighanlirini utturla bayan qilimen.

Rabiye xanim Amérikigha kelip bir qanche ay waqit otkendin kéyinla etirapidiki bir qisim Uyghurlardin «Men Uyghurlargha dahi bolmaqchi. Eger dahi bolsam siler qollamsiler?» dep sorashqa bashlighan idi. Shuningdin bashlap u xanimning qilghan ishlirida özining «Uyghurlargha dahi bolush» idiyisi izchil turde ipadilinip keldi. Méning kuzutushumche, Rabiye xanimning chet elde elip barghan ishliri mundaq ikki nersini meqset qilghan:

1) Weten we millet üchün xizmet qilish, shu arqiliq weten we milletning halitide özgirish yasash üchün eng zor derijide tohpe yaritish.

2) Uyghurlargha dahi bolush.

Rabiye xanimning Uyghurlargha dahi bolushqa toluq hoqoqi bar. Bu nuqtigha hech kim shek kelturelmeydu. Bu yerdiki mesile, xuddiy bashqa nurghun qérindashlirimizmu ottirigha qoyup otkendek, dahi dégen bir adem özi boliwalidighan nerse emes. U xelq tereptin berilidighan nerse. Peqet hakimmutleqchilik (totalitarian) we hoquqperes diktaturchiliq (authoritarian) tuzumi astidiki hakimiyettila bir adem özining dahiliq ornini bashqilargha mejburi tangalaydu. Xittay doliti buning bir tipik misalidur. U yerde bir adem aldi bilen bir bash texitke olturup, andin dahi bolidu (mesilen, Hua Guofeng, Jiang Zemin we Xu Jintao qatarliqlar). Lékin, demokratiye we erkinlikke ige bir jemiyette, bir adem peqet özining derijidin tashqiri talanti, qabilyiti, keng dairilik bilimi, qehrimanlighi, chidamlighi qatarliq bir qatar derijidin tashqiri kishilik supetlirini ishqa selip, öz xelqi elip beriwatqan bir chong dairilik herkette kop sanliq kishilerni özige jelip qilip, özige egeshturup, ularni toghra yolgha yeteklep, etirapidiki talant igilirini toghra bayqap, ularni muwapiq wezipige teyinlep, ularning toxtimay tereqqiy qilishigha yeqindin yardem berip we yetekchilik qilip, ashu herket jeryanida mutleq kop sandiki kishiler etirap qilidighan derijide tohpe yaritidu. Shuning bilen özi yetekligen xelq uni “dahi” dep etirap qilidu. Bu birer kitapta ilmiy yusunda otturigha qoyulghan eniqlima yaki bayan bolmastin, peqet méning shexsiy chushenchemning özemning til sewiyisi boyiche bayan qilinishidin ibarettur. (Qiziqidighan qérindashlirimizning kitaplardiki dahi uqumini ayrim xulasilap otturigha qoyushini umid qilimen).

Yoquriqidek 2 meqsetning teng mewjut bolup turishi, DUQ ning yeqinqi bir qanche yilning mabeynidiki xizmetlirige, uning tereqqiyatigha, uning bir xelqara sewiyilik we xelqara supetlik teshkilat bolup yetiship chiqishigha intayin zor derijidiki tosalghularni peyda qildi. Buning misalliri supitide towendikilerni tilgha elish mumkin:

1) DUQ qilishqa toghra kelgen ishlarning muhimliq derijisini bekitishte, Rabiye xanim Uyghur dawasigha bekrek paydiliq ishlarning ornigha “dahi bolush” qa, ozini korsitishke, özining shexsiy abroyini osturushke bekrek paydiliqlirini tallidi.

2) Bir adem melum bir sahede Rabiye xanimningkidin kuchlukrek talant ipadilise, Rabiye xanim u ademni özi üchün bir tehdid, dep hesaplidi. (Men Rabiye xanimning bashqilargha Dolqun Eysa, Nuri Turkel, we Memet Toxti qatarliq kishilerni «méning 1-dushminim» dégenlirini anglidim. Sidiq Haji Rözi ependining Erkin Alptekinni «eng chong Uyghur xaini» dep yuriwatqanlighi hemmige ayan). Shuning bilen purset bolsila ashundaq ademlerni teshkilat ichide chetke qaqti we ulargha zerbe berdi. Netijide bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler teshkilat ichide wezipe almaydighan boliwaldi. Yene bir qisim talantliq, bilimlik we tejirbilik kishiler bolsa teshkilat ichide wezipe elishni xalimaydighan, wezipe elishtin qorqudighan bolup qaldi. Hazir teshkilat ichide wezipe otewatqan bir qisim kishiler «millet üchün» dep, Rabiye xanimdin kelidighan barliq dert-elemlerni ichige yutiwetip yashawaitudu. Rabiye xanim yeqinqi bir-ikki yilning ichide teshkilatlargha ekiriwatqan kishilerning ichide u xanim nime dise «maqul» deydighan, toxtimay u xanimni aldida we u xanim yoq yerlerde maxtap kokke koturup turidighan, xoshametchi, hech qandaq tenqidiy pikir bermeydighan kishiler xele zor salmaqni igileydu.

3) Rabiye xanim özini dahi hesaplaydighanlighi, «hemme ishta dahining degini hesap» dep qaraydighanlighi üchün, hazir u DUQ bilen UAA ni bir shekli özgergen padishahliq tuzumi bilen bashquriwatidu. U xanim chet eldiki bir qisim Uyghurlar 20-30 yil waqit ichide toplighan xizmet tejribilirini, tuzup chiqqan teshkilat üstiqurulmilirini putunley ayaq-asti qiliwetti. U xanim hazir ish qilishta DUQ/UAA ning nizamnamisigha boy sunmaydu. Teshkilat qararini ijra qilmaydu. Ademge qarap özi xalighanche yengi xizmet orni tesis qilip, özi yaxshi korgen xoshametchi kishilerge xizmet orni teqsim qilip beridu. Yaki özi yaxshi kormigen kishining xizmet ornigha olturup qélishining aldini elish üchün bir teshkilat bolimini özi yalghuz emeldin qalduriweteleydu.
Bu jehette yézip kelsek, hazir saqliniwatqan eghir derijilik mesililerdin yene nurghunliri bar bolup, men qalghanlirini bu yerde yazmaymen.

Méning yoquriqi nersilerni yézishtiki tup meqsidim, qérindashlirimizgha özemning mundaq bir xulasisini ispatlap berish: Rabiye xanim hazirqidek DUQ/UAA ge reis bolup turiweridiken, DUQ/UAA ler bir ilmiy asas we xelqara olchem üstige qurulghan yoquri supetlik teshkilatqa qet’i aylinalmaydu.

Bu mesilini hel qilishning kam dégende mundaq 2 charisi bar:

1) Rabiye xanim bir pexriy reislik ornigha otup, DUQ/UAA ning barliq emiliy hoqoq dairisidin putunley ayrilip ketish. Bu Taymas Erk qérindishimizning teklibi bilen oxshash. Méningche reislikke talanti, bilimi we tejribisi jehettin sherti toshidighanlardin teshkilat ichidimu we teshkilat sirtidimu xele kop sandiki kandidatlar bar.

2) DUQ/UAA da Rabiye xanimni nizamname we rehberler gurupppisining qarari boyichila ish elip berishqa mejburlaydighan bir «qattiq sestima» ni berpa qilish we uni yolgha qoyush. Bu ishta méning ishenchem dégendek kamil emes.

Yoqurqidek ehwallargha asasen, men burun «Taki Rabiye xanim pinsiyege chiqmighiche, DUQ/UAA ni ongshighili bolmaydu», dégen xulasigha kelgen idim. Bu qétim Taymas Erk, Turan qatarliq qérindashlirimizning analiz-pikirlirini korgendin kéyin, méning u yekunimde azraq özgirish boldi. Lékin, hazirmu yoqurqi 2 charining birsini emelge ashurushta, qiyinchiliq intayin chong, dep qaraymen. U 2 charidin birsini emelge ashurmay turup, DUQ ge yengi bir qabilyetlik ademni ekirgende, u adem derhalla Rabiye xanim zerbe beridighan we sesitidighan 1-dushmen’ge aylinidighanlighi eniq. Rabiye xanimning yeshi 60 tin ashqan bolghachqa, buningdin kéyin uning bu jehettiki xarakter-mijezini özgertishke méning dégendek kuzum yetmeydu. Shundaqtimu Rabiye xanimning bilimini beyitish arqiliq (eger u xanim ashundaq qilishni xalisa) uning yoqurqidek xarakterini özgertishke urunup beqishqa erziydu.

DUQ Rabiye xanim toghrisida uni «Uyghurlarning dahisi» dep birer qarar alghanmu-yoq, men uni bilmeydikenmen. Erkin dolette bir ademni ozining dahisi, dep etirap qilish-qilmasliq her bir ademning ozining ishi. Her bir ademning ozining tallishi. Rabiye xanim uchun dahi bolushning bir qisim shertliri hazirlinip bolghan bolup, buningdin keyin kam yerlirini toldurup tereqqiy qilish yoli ochuq. Lekin bilim qurulmisi, xelqara siyasettiki cheniqishi we tejribisi, kishilik peziliti (raschil we semimiyligi, adillighi), we teshkillesh iqtidari jehette uning qilishqa tigishlik ishliri yenila nahayiti kop.

2. Ilmiy Pikirchilerge Bir Qanche Teklip

Men yoquridimu eytip otup ketkendek, men hazir bir qisim qérindashlar arisida elip beriliwatqan analiz we muzakiriler, hemde otturigha qoyuliwatqan ijabiy tekliblerdin intayin xoshal boliwatimen. Bolupmu Taymas Erk qérindishimiz otturigha qoyiwatqan chongqur, etirapliq we yoquri sewiyelik pikir-tekliplerdin nahayiti rohlunup ilhamliniwatimen. Eger biz ashu qérindishimiz otturigha qoyghan lahiyini emelge ashuralaydighan bolsaq, DUQ ni heqiqetenmu bir xelqara sewiyilik teshkilatqa aylanduralaymiz. Méningche chet eldiki Uyghurlarning bu ishni wujutqa chiqarghudek iqtidari bar. Lékin, shuninggha tegishlik jur’iti barmu-yoq, uni bilmeymen. Hazirghiche men yoqurida otturigha qoyghan mesililerni men bilen oxshash yaki mendin yaxshiraq chushinip keliwatqanlar xele kop boldi. Lékin uninggha qarshi jeng elan qilidighanlar anche kop chiqmidi yaki ular bir qoshun bolup shekillinelmidi.

Hazirghiche DUQ/UAA xizmitide inqilap üchün inqilap qilidighan, ishlarni hech qandaq muhimliq derijisige ayrimaydighan, heqiqiy turde erishken netije bilen hesaplashmay öz-özimizni aldap yuruydighan ehwallar intayin eghir derijide saqlinip keldi. Bizning chet elde qilghan ishlirimiz qanchilik hayajanlinarliq, qanchilik xoshallinarliq, qanchilik daghdughuluq bolishidin qet’inezer, eger uning wetendiki xelqimizning ehwalida bir az ijabiy özgirish hasil qilishigha hech qandaq paydisi bolmisa, u ishlarning axirqi hesapta anche qimmiti bolmaydu. Biz uni wetendiki xelqimizni qutuldurush üchün emes, öz-özimizni rohiy azablirimizdin we wijdan azaplirimizdin qutuldurush üchünq qilghan bolimiz. Shunglashqa, biz buningdin kéyin qilidighan ishlarni, basidighan qedemlerni muzakire qilghanda, töwendiki nuqtilargha alahide köngül bolsek:

1) Chet eldiki Uyghurlar buningdin kéyin qilishqa tegishlik, wetendiki Uyghur xelqige heqiqiy paydisi tegidighan eng chong we eng muhim ishlardin 5 ni tizip chiqsaq. Buni «5 wezipe» yaki «5 nishan» dep atisaq bolidu. Meningche hazir muzakire qiliniwatqan "Qaznaqtiki pikirler" hemde Taymas Erk qerindishimiz otturigha qoyghan bezi teklibler ashu 5 ishning ichige kirguzulse bolidu.

2) Ashu «5 nishan» ni emelge ashurush üchün qandaq qilish kérekligini eniqlap chiqsaq.

Chet eldiki Uyghurlar qilalaydighan ishlarni mundaq 4 chong turge ayrish mumkin:

(1) Siyasiy ishlar
(2) Siyasiy bilen munasiwiti yoq ishlar (xittay hokumiti üchün hazir chet eldiki Uyghurlar qilghan ishlarning hemmisi «siyasiy ishlar» bolup hesaplinidu. Méning bu yerde közde tutqunum chet eldiki bir qisim qérindashlarning neziridiki «bixeter milletchilik» ke yatidighan ishlardur.)
(3) Chet eldiki ishlar
(4) Weten ichidiki ishlar

DUQ ning hazirghiche qilip kelgini asasen «chet eldiki siyasiy ishlar» bolup keldi. Bu turdiki ishlarning, we shu ishlar arqiliq erishkili bolidighan netijilerning belguluk cheki bar bolup, méningche u ishlarning kopunchisi qilinip boldi. Erishkili bolidighan netijilerning kopunchisimu qolgha kelturulup boldi. BDT, Yawropa Birligi we bashqa chet el hokumetliri Uyghurlar üchün qanchilik ish qilip bereleydighanlighi, hazirqi xittayning ehwali we xelqaraning siyasiy weziyitide ularning Uyghurlar üchün yene qanchilik yengi ishlarni qilip bereleydighanlighinimu toghra molcherlep chiqishmu anche tes emes. Shundaq bolghachqa, biz aldi bilen qilidighan yengi ishlarni eniqlap chiqip, andin

• U ishlarni emelge ashurush üchün qandaq talant igiliri kérek,
• qandaq teshkilat kérek,
• qandaq yol xeritisi kérek,
• qandaq qedem basquchlar kérek,

dégenlerni eniqlap chiqayli. Undaq qilmisaq, biz ishlirimizda yengi yuksulush hasil qilalmaslighimiz, bezi anche qimmiti yoq ishlargha heddidin ziyade esiliwelip, bezi qimmiti yoquri ishlargha sel qarap qélishimiz mumkin. Bolupmu méning oylaydighinim, Uyghur mesilisini hel qilishta, weten ichidiki amillar hel qilghuch rol oynaydighan bolup, chet eldiki siyasiy ishlarni bek tekitlep ketip, weten ichidiki ishlargha sel qaraydighan ehwaldin saqlan’ghinimiz yaxshi.

2009-12-28


Men sening kim ikenligingni bilip boldum , Emma torda ashkarlashni halimidim.

chunki sen qorqup ismingniu yaki hich bolmisa heliqi ...A... bilen bashlanghan tehelusingnimu qolanmapsen..gep söz bolsa ochuq ashkare meydangha chiq. emma sen chiqalmaysen.. eger yene bir qetim namsiz yollanma yollisag ..sening hazighiche yolighan nersiliring bilen hemisini qoshup isming bilen Putun tor betige Elan qiliwitimen !!!!!!!!!!! .

Unregistered
30-12-09, 17:41
Mana pakitka amas parazga tayinidighan, karxi pikir yaki birer taklip tankitni hazim kilix ihtidasrigha iga bollalmighan, hadisila korkutux, wa popuza arkilk baxkilarni kayil kiliman daydighan muxndak insanlar bilan watan dawasini kanqilik natijilik elip baghili bolar?


Men sening kim ikenligingni bilip boldum , Emma torda ashkarlashni halimidim.

chunki sen qorqup ismingniu yaki hich bolmisa heliqi ...A... bilen bashlanghan tehelusingnimu qolanmapsen..gep söz bolsa ochuq ashkare meydangha chiq. emma sen chiqalmaysen.. eger yene bir qetim namsiz yollanma yollisag ..sening hazighiche yolighan nersiliring bilen hemisini qoshup isming bilen Putun tor betige Elan qiliwitimen !!!!!!!!!!! .

Unregistered
30-12-09, 18:25
oz ismi bilen kimligini buldurup turup qilghan eyipleshlerni tenqit deymiz, ismi-jismi yoq qilinghan eyipleshlerni gheywet deymiz. yuzini korsetmey turup birlirini tenqitlep bir netijige irishimen digen adem ehmeqning uzi.


Mana pakitka amas parazga tayinidighan, karxi pikir yaki birer taklip tankitni hazim kilix ihtidasrigha iga bollalmighan, hadisila korkutux, wa popuza arkilk baxkilarni kayil kiliman daydighan muxndak insanlar bilan watan dawasini kanqilik natijilik elip baghili bolar?

Unregistered
30-12-09, 18:33
Kambodjadin Uyghurlar kayturulghandin kiyin bu wekening meghlubiyitini peket Rabiye Kadir bilen DUK tin korup ularni tenkitleydighan makalilar bu meydan we wetinim.orgta koplep yezildi. Men shulardin bir sorap bakay, teshkilatlardin bularni bir terep kilishka mes'ul bolghanlargha tilipun yaki email arkilik yaki mushu meydan arkilik teklip berip u ballarni kachsun dep bakkanlar kolunglarni koturinglar? Bir-ikki ademdin bashka hechkimdin undak teklip kelmidi. BTD ge yol mengip ularning ishini alahide tizlitish tekliwi kelgenler bar, likin ahirki hisapta ularningmu hatalashkini ispatlandi, chunki undak bolghan tekdirdimu u ballarning hittaygha kayturulishining aldini laghili bolmaydighanlighi enik. Rabiye Kadirni toghra hokum chikiralmidi dep eyiplewatkanlar emiliyette ozlirimu u ishni kandak kilsa toghra bolidighanlighigha enik pikiri yok idi yaki bolsimu ipadilimigen idi. Emdi urushtin kiyinki kehriman bolup bashkilarni eyiplise yuzi kizarmamdighandu bularning? Mining Rabiye Kadir we DUK te guna yok diginim emes, emma ashu tenkit makalillirini yeziwatkanlardimu ohshash guna bar, chunki ular hazir ashu uzundin-uzun makalillirini yezishka ishletken wahtini u ishni kandak bir terep kilish toghruluk ishlitip teshkilattiki hadimlargha teklip bergen bolsa belki ular bashka yol tutkan bolar idi. Derweke ularning kechishini otinip sorighanlar bolghan, likin san jehettin az sanlik bolghanlighi sewebi ularning pikiri besilip kaldi. Englischide keynige karaydighan koz dawamlik 20/20 koridu deydighan gep bar (otken ishlarni yahshi korgili bolidu dimekchi), shunga urushtin kiyinki kehrimanlikni tugitishimizni utinimen. Rabiye Kadir, DUK ning bashka jehetlerde sewenlikliri yok emes, emma bu weke ustide sewenlik otkuzgenler yalghuz ularla emes, buyerde yeziwatkan herkaysillirimu eynekke karap bekishsila. rehmet.

Unregistered
30-12-09, 23:26
oZLIRIDIN KALSUN APANDIM/HANIM

oz ismi bilen kimligini buldurup turup qilghan eyipleshlerni tenqit deymiz, ismi-jismi yoq qilinghan eyipleshlerni gheywet deymiz. yuzini korsetmey turup birlirini tenqitlep bir netijige irishimen digen adem ehmeqning uzi.